1.2 NￂNG CAO NĂNG LỰC TỰ HỌC _Khiem CDVP

Định hướng trên đây đã được thể chế hóa trong Luật Giáo dục: “Phương pháp đào tạo trình độ cao đẳng, trình độ đại học phải coi trọng việc bồi dưỡng ý thức tự giác trong học tập, năng lực

MỘT SỐ BIỆN PHÁP NHẰM NÂNG CAO NĂNG LỰC TỰ HỌC CÁC MÔN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ CHO SINH VIÊN TRƯỜNG CAO ĐẲNG VĨNH PHÚC

Ths Nguyễn Đức Khiêm Trường Cao đẳng Vĩnh Phúc

1 Mở đầu

Giáo dục toàn diện là mục tiêu xuyên suốt của nền giáo dục cách mạng Việt Nam Cùng với việc giáo dục các tri thức khoa học thuộc từng chuyên ngành, các môn lý luận chính trị giữ

vị trí vô cùng quan trọng Ngoài việc cung cấp cho người học những tri thức khoa học, cách mạng, các môn khoa học này còn trang bị cho sinh viên thế giới quan, nhân sinh quan, phương pháp luận cách mạng và khoa học; trực tiếp giáo dục tư tưởng chính trị, tình cảm, niềm tin cho thế hệ trẻ - chủ nhân tương lai của đất nước Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu trên cần rất nhiều biện pháp, phương pháp Trong đó, bồi dưỡng, nâng cao năng lực tự học các môn lý luận chính trị có ý nghĩa lý luận và thực tiễn to lớn Góp phần vào nội dung này, tôi xin được bàn về: Một số biện pháp nhằm nâng cao năng lực tự học các môn lý luận chính trị cho sinh viên trường cao đẳng Vĩnh Phúc

2 Nội dung

2.1 Một số vấn đề lý luận về tự học và năng lực tự học

2.1.1 Tự học là gì?

Chủ tịch Hồ Chí Minh, một tấm gương sáng người về tự học khuyên rằng: “về cách học phải lấy tự học làm cốt” Lúc sinh thời Người còn dạy: “phải biết tự động học tập” Muốn vậy, phải hiểu rõ mấy điều: Học để làm gì? - Học để sửa chữa tư tưởng; học để tu dưỡng đạo đức cách mạng; học để hành Phát triển tư tưởng trên đây, Nghị quyết Trung ương 2 khóa VIII Đảng ta khẳng định: “Đổi mới phương pháp giáo dục đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học Từng bước áp dụng phương pháp tiên tiến và phương tiện hiện đại vào quá trình dạy học, bảo đảm điều kiện và thời gian tự học,

tự nghiên cứu cho học sinh, nhất là sinh viên đại học” Định hướng trên đây đã được thể chế hóa trong Luật Giáo dục: “Phương pháp đào tạo trình độ cao đẳng, trình độ đại học phải coi trọng việc bồi dưỡng ý thức tự giác trong học tập, năng lực tự học, tự nghiên cứu, phát triển tư duy sáng tạo, rèn luyện kỹ năng thực hành, tạo điều kiện cho người học tham gia nghiên cứu, thực nghiệm, ứng dụng”

Trên đây là tư tưởng, quan điểm và yêu cầu về vấn đề tự học, điều đó cho thấy tự học có vai trò, ý nghĩa to lớn trong việc nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục ở các cấp, đặc biệt

Vậy tự học là gì? Có rất nhiều quan niệm khác nhau về tự học, qua tổng hợp các nghiên

cứu, tôi cho rằng: Tự học là quá trình người học tự thân động não, suy nghĩ, huy động hết khả năng thuộc vùng hiện thực và vùng tiềm năng của bộ não để chiếm lĩnh một lĩnh vực hiểu biết nào đó trong kho tàng tri thức của nhân loại thành sở hữu của riêng cá nhân mình

Như vậy, tự học bao gồm hai thành tố song trùng tồn tại: Một là, chủ thể của quá trình tự

học là bản thân người học với những phẩm chất thuộc chủ quan của cá nhân như: động cơ, tình

cảm, niềm tin, thế giới quan, nhân sinh quan Hai là, khách thể của quá trình tự học là những

tri thức của nhân loại thuộc mọi lĩnh vực như: tri thức thuộc lĩnh vực tự nhiên, tri thức thuộc lĩnh vực xã hội và các tri thức thuộc lĩnh vực tư duy mà bản thân người học muốn sở hữu

Tự học, tự nghiên cứu các môn lý luận chính trị là quá trình người học tự mình động não, suy nghĩ, sử dụng các khả năng trí tuệ của bản thân cùng với các động cơ cá nhân như: động

cơ trong sáng, lành mạnh, tình cảm, niềm tin vào thế giới quan và phương pháp luận duy vật biện chứng, nhân sinh quan cộng sản chủ nghĩa để tìm hiểu, nghiên cứu những nguyên lý, quy luật, phạm trù, tư tưởng, những luận điểm khoa học và cách mạng của chủ nghĩa Mác - Lê Nin, tư tưởng Hồ Chí Minh thành tài sản văn hóa tinh thần của riêng cá nhân mình, qua đó vận dụng vào quá trình nhận thức, định giá và giải quyết những vấn đề thực tiễn của bản thân, dân tộc và thời đại

1.2 Năng lực tự học

Năng lực tự học của người học được hiểu là những thuộc tính tâm lý hoặc kỹ năng mà nhờ chúng người học xử lý được các thông tin, các tình huống có vấn đề đặt ra trong quá trình học tập cũng như trong cuộc sống nhằm biến những tri thức của nhân loại thành sở hữu của cá nhân một cách hữu dụng nhất

Năng lực tự học các môn lý luận chính trị là khả năng mà nhờ đó người học tự mình giải quyết những vấn đề thuộc tri thức của các môn lý luận chính trị cùng những vấn đề đặt ra từ thực tiễn, vận dụng và phát triển tri thức khoa học của các môn học này trong hoạt động nhận thức và thực tiễn cuộc sống với hiệu quả khả dụng nhất

Xây dựng thói quen tự học và năng lực tự học đúng đắn có vai trò rất quan trọng trong việc nâng cao chất lượng học tập, nghiên cứu của người học Năng lực tự học được xây dựng

và rèn luyện dần dần được nâng cao sẽ tạo thành năng lực cơ bản để người học có thể tự học suốt đời Phương pháp tự học đúng đắn góp phần hình thành những con người năng động, sáng tạo, tạo nền tảng để xuất hiện các nhà khoa học chân chính Bên cạnh đó, tự học còn đáp ứng

mục tiêu quan trọng của giáo dục hiện nay: biến quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo -bản chất của quá trình giáo dục ở bậc đại học

2 Một số biện pháp nhằm nâng cao năng lực tự học các môn lý luận chính trị cho sinh viên trường cao đẳng Vĩnh Phúc.

Để hoạt động tự học các môn lý luận chính trị của sinh viên trường cao đẳng Vĩnh Phúc đạt hiệu quả cao, khơi dậy được năng lực tự học của sinh viên cần tập trung giải quyết đồng bộ các biện pháp cơ bản sau:

2.1 Bồi dưỡng động cơ học tập các môn lý luận chính trị cho sinh viên

Có thể hiểu đây là hoạt động tạo ra hứng thú học tập, nghiên cứu các môn lý luận chính trị, vận dụng các kiến thức của môn học vào giải quyết các nhiệm vụ, tình huống cụ thể trong thực tiễn, bằng những kích thích bên ngoài và sự tự vận động bên trong của đời sống nội tâm người học, tự giác ý thức, tự nhận thức được tầm quan trọng, sự cần thiết phải chiếm lĩnh tri thức khoa học của các môn lý luận chính trị Nghĩa là, họ cần thiết và phải tự nhận thức được học tập, nghiên cứu các môn lý luận chính trị không chỉ đơn thuần là học thuộc lòng những tri thức cách mạng, khoa học của chủ nghĩa Mác - Lê Nin, tư tưởng Hồ Chí Minh mà quan trọng hơn là xây dựng cho mình thế giới quan cách mạng, nhân sinh quan cộng sản, phương pháp luận khoa học để vận dụng vào thực tiễn cuộc sống Chỉ khi nào sinh viên thực sự có “rung cảm nội tâm” với các môn lý luận chính trị thì khi đó mới xẩy ra hoạt động tự học với tinh thần tự giác và có ý nghĩa nhất

Một vấn đề đặt ra là phải làm gì để xây dựng được động cơ tự học các môn lý luận chính trị cho sinh viên? Tôi cho rằng vai trò của giảng viên bộ môn là rất lớn

Trước hết giảng viên phải làm rõ được vị trí, vai trò, ý nghĩa và tác dụng của việc học tập nghiên cứu các vấn đề trong từng phân môn, từng bài dạy và trong từng tiết dạy

Khi giảng dạy lý thuyết hoặc tiến hành thảo luận, người thầy phải đưa ra được những vấn

đề gợi mở, tạo ra những tình huống có vấn đề thú vị để kích thích hứng thú muốn tự tìm hiểu,

tự chiếm lĩnh tri thức cho sinh viên

Khi thực hiện kiểm tra, đánh giá kết quả học tập phải khách quan, công bằng và hãy dành một phần điểm xứng đáng cho phần tự học cả về mặt kiến thức khoa học hàn lâm và sự hiểu biết thực tiễn của sinh viên

2.2 Rèn luyện một số kỹ năng tự học các môn lý luận chính trị cho sinh viên

Một là, bồi dưỡng, rèn luyện kỹ năng tự học qua nghe giảng, ghi chép của sinh viên.

Giảng viên là người trực tiếp giúp đỡ sinh viên hình thành, vận dụng các kỹ năng này Khi

nghe giảng, ghi chép như thế nào cho phù hợp để sinh viên có định hướng Nội dung truyền thụ tri thức của giảng viên phải là các vấn đề trọng yếu của từng chương, từng phần, phải mang tính gợi mở để sinh viên suy nghĩ và tự học, ngôn ngữ truyền đạt phải rõ ràng, trong sáng, nhất quán, không quá nhanh, không quá chậm Lời giảng và hoạt động sử dụng các slide, các hình ảnh hoặc các video minh họa của giảng viên về nội dung bài học cũng tác động rất lớn tới hoạt động tự học của sinh viên

Hai là, bồi dưỡng kỹ năng tự học các môn lý luận chính trị qua đọc giáo trình và tài liệu tham khảo Các môn lý luận chính trị đến nay đã có giáo trình độc lập Để sinh viên tự học các

bộ môn này đạt kết quả khả dụng nhất, cần thực hiện đồng bộ các giải pháp sau:

* Về phía giảng viên: ngay đầu mỗi học phần cần giới thiệu tổng quan về giáo trình giúp sinh viên hiểu được ưu điểm của giáo trình, tên giáo trình, sử dụng cho bậc học nào, tác giả hoặc nhóm tác giả biên soạn, nhà xuất bản và năm xuất bản, cách thức xây dựng giáo trình, cấu trúc giáo trình, nguồn tài liệu dùng để xây dựng giáo trình, nội dung cơ bản của giáo trình, kiến thức trọng yếu, những hạn chế cần lưu ý của giáo trình khi sử dụng, đối sánh giáo trình này với các giáo trình khác hoặc tập bài giảng (nếu có) của bộ môn, Đặc biệt là mối quan hệ giữa lý luận và thực tiễn được đề cập đến trong giáo trình Khi giảng đến chương, bài trong giáo trình, giảng viên cần giới thiệu vị trí, ý nghĩa của từng chương, từng bài, những kiến thức

cơ bản nhất cần quan tâm giải quyết

Giảng viên cần cho trước các vấn đề hoặc câu hỏi có vấn đề mà sinh viên phải tự đọc giáo trình, tự nghiên cứu để trả lời Đồng thời, dành một thời gian thích hợp để kiểm tra, đánh giá việc tự học, tự đọc giáo trình của sinh viên

* Về phía sinh viên: phải chủ động nghiên cứu giáo trình theo hướng dẫn của giảng viên, nghiên cứu trước các bài hoặc chương trước khi được giảng trên lớp Trong quá trình tự đọc,

tự nghiên cứu phải tự đặt ra những câu hỏi, những vấn đề chưa hiểu, chưa rõ để đề xuất với giảng viên khi nghe giảng

Ba là, qua đọc tác phẩm kinh điển (các tài liệu gốc của C.Mác, Ph.Ăngghen, V.I.LêNin

và Chủ tịch Hồ Chí Minh Đọc tác phẩm kinh điển của C.Mác, Ph.Ăngghen, V.I.Lênnin, Chủ

tịch Hồ Chí Minh và các lãnh tụ khác là yêu cầu bắt buộc để nâng cao chất lượng học tập, nghiên cứu các môn lý luận chính trị Đây cũng là một hình thức tự học, tự nghiên cứu cần được áp dụng rộng rãi không chỉ đối với người làm công tác chuyên môn này mà cần thiết cả đối với những người không thuộc chuyên môn trong đó có sinh viên Để hoạt động tự học, tự nghiên cứu thực sự có hiệu quả thì giảng viên và sinh viên cần chú ý các nội dung sau:

* Với giảng viên: Giới thiệu tác phẩm kinh điển cho sinh viên cần tập trung vào những tác phẩm liên quan trực tiếp đến học phần hoặc bài giảng Chẳng hạn, khi giảng học phần

“Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin” phần I, giảng viên có thể giới thiệu cho sinh viên đọc thêm các tác phẩm kinh điển của C.Mác - Ph.Ănghen như: “Hệ tư tưởng Đức”,

“Tuyên ngôn của Đảng cộng sản”, “Chống Đuyrinh”, “Biện chứng của tự nhiên”,

“LútvíchPhoiơbắc và sự cáo chung của triết học cổ điển Đức”; các tác phẩm của V.I.Lênin như: “Chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa kinh nghiệm phê phán”, “Bút ký triết học”, Khi giảng dạy học phần “Tư tưởng Hồ Chí Minh”, giảng viên cần giới thiệu cho sinh viên các tác phẩm của Người như: “Báo cáo về Bắc kỳ, Trung kỳ và Nam kỳ”, “Bản án chế độ thực dân Pháp”, “Đường cách mệnh”, “Tuyên ngôn độc lập”, “Nâng cao đạo đức cách mạng quét sạch chủ nghĩa cá nhân”, “Di chúc”,

Khi giới thiệu những tác phẩm kinh điển đó, giảng viên cần chỉ cho sinh viên nguồn học liệu, nơi lưu trữ các học liệu đó, hoàn cảnh ra đời tác phẩm, cấu trúc, nội dung, vị trí, vai trò và

ý nghĩa của tác phẩm trong lịch sử và hiện tại Đồng thời, đặt ra một số chủ đề cần thiết định hướng cho sinh viên khi đọc tác phẩm

* Với sinh viên: Theo sự hướng dẫn của giảng viên, chủ động tìm các học liệu, xây dựng

kế hoạch đọc tác phẩm, khi đọc trước hết đọc tổng quan mục lục tác phẩm, lời tựa, lời giới thiệu của mỗi lần xuất bản Tiếp theo đọc và bút ký sơ bộ nội dung chính của tác phẩm, đọc chi tiết nội dung tác phẩm hoặc chương, phần liên quan đến bài học Sau mỗi phần đọc sinh viên cần ghi chép những vấn đề trọng yếu nhất hoặc trả lời câu hỏi mà giảng viên đã cho trước hoặc tự mình đặt ra và trả lời những vấn đề có liên quan đến bài học, môn học

Để hoạt động tự đọc, tự nghiên cứu tác phẩm kinh điển của sinh viên đạt kết quả cao, giảng viên và sinh viên phải cùng nhau xây dựng một kế hoạch với thời gian biểu thích hợp trước hoặc sau khi học phần bắt đầu, tốt nhất là trước khi diễn ra buổi học đầu tiên của học phần đó và kết thúc trước ngày kiểm tra hoặc thi kết thúc học phần Trong quá trình đó, thầy

và trò cần thường xuyên trao đổi tiến độ công việc, báo cáo kết quả tại các buổi Xêminna, bài thu hoạch tóm tắt tác phẩm hoặc trả bài tự luận thông qua các câu hỏi, các vấn đề mà giảng viên nêu ra Giảng viên có thể thông qua các sản phẩm đó để cho điểm và đánh giá ý thức học tập của sinh viên, đồng thời, trong đề thi kết thúc học phần giảng viên hãy dành một phần điểm thích đáng để ghi nhận việc tự học, tự đọc của sinh viên

Thứ tư, qua đọc các tài liệu tham khảo: Sách chuyên khảo, báo, tạp chí liên quan đến môn học Hiện nay, nguồn tri thức bộ môn rất phong phú và đa dạng Để hoạt động tự học của

trong công tác phân loại học liệu cần thiết, có liên quan nhất thiết phải đọc, đánh giá được những ưu, khuyết điểm, thậm chí là phản động của học liệu để định hướng quá trình tự học bộ môn đúng mục tiêu

2.3 Bồi dưỡng năng lực tự học các môn lý luận chính trị qua thảo luận nhóm và hoạt động ngoại khóa, tham quan thực tế

Thảo luận nhóm là một hình thức tổ chức dạy - học mà ở đó sinh viên tranh luận những vấn đề khoa học đã được chuẩn bị trước dưới sự dẫn dắt, hướng dẫn của giảng viên

Phương pháp này tạo ra sự say mê, hứng thú học tập cho sinh viên, phát huy tối đa tích tích cực, tự giác, sáng tạo và năng lực tự học, tự tìm tòi và chiếm lĩnh tri thức cho sinh viên Mặt khác, phương pháp này cũng là dịp để sinh viên được giải đáp những thắc mắc, mở rộng

và khắc sâu các tri thức khoa học đã lĩnh hội, rèn luyện khả năng tư duy và kỹ năng trình bày một vấn đề khoa học - kỹ năng rất quan trọng để rèn luyện nghiệp vụ sư phạm và giao tiếp Để thực hiện phương pháp này có hiệu quả, cần thực hiện tốt các nội dung sau:

* Với giảng viên: Có kế hoạch cụ thể cho buổi thảo luận; Lựa chọn hình thức thảo luận cho phù hợp; Chuẩn bị hệ thống câu hỏi một cách chu đáo, mang tính gợi mở và làm nảy sinh tình huống có vấn đề trong quá trình nhận thức của sinh viên, các câu hỏi đưa ra phải đảm bảo nguyên tắc lý luận đi đôi với thực tiễn; Giảng viên điều kiển buổi thảo luận phải luôn thể hiện được bản lĩnh sư phạm của người thầy, dự động được các thủ thuật sư phạm cần thiết để tác động tới buổi thảo luận nhằm đưa lại hiệu quả tối ưu Bên cạnh đó, giảng viên còn có vai trò quan trọng trong việc đánh giá, tổng kết buổi thảo luận, mở ra hướng đi mới cho các buổi thảo luận tiếp theo và gieo được ý thức tự học, tự tìm tòi, khám phá tri thức cho sinh viên

* Đối với sinh viên: Để có thể đạt kết quả cao nhất khi sử dụng phương pháp này, sinh viên cần phải tích lũy được một khối lượng kiến thức cần thiết; chuẩn bị kỹ lưỡng về các về đề như: thái độ, động cơ, tài liệu, giáo trình và các phương tiện học tập khác Ngoài ra, phương pháp này cũng đòi hỏi người học phải có một phông nền kiến thức thực tiễn nhất định, có động

cơ học tập đúng đắn, có tinh thần trách nhiệm cao trong các buổi thảo luận

Hoạt động ngoại khóa thăm quan, thực tế không nằm trong số tiết quy định của các môn

lý luận chính trị Do đó, việc tổ chức hết sức linh hoạt nhưng không nên trước hoặc sau học phần quá lâu để đảm bảo sự gắn kết kiến thức một cách logic Để hoạt động này đạt hiệu quả cao nhất cần phải có kế hoạch rõ ràng, có mục tiêu, yêu cầu cụ thể, có kiểm tra đánh giá sau đợt học tập thực tế

3 Kết luận

Bản chất của quá trình dạy- học, xét cho đến cùng là một quá trình tự học của người học

và không bao giờ là một quá trình thuần túy của cá nhân người học mà luôn bao hàm trong nó vai trò của người thầy (con người cụ thể hoặc cũng có thể là sách báo, công cụ, phương pháp,

kỹ năng, ) Do đó, quá trình tự học cũng là quá trình người học được dạy cách tự học trong một biên độ không gian, thời gian ngày càng mở rộng và kéo dài khi nào lý trí của con người còn khả năng nhận thức hiện thực khách quan Tự học nói chung và tự học các môn khoa học

cụ thể nói riêng là hằng số không đổi trong quá trình giáo dục và đào tạo con người Bởi vậy, đây vẫn là một vấn đề lớn và luôn mở đòi hỏi phải nỗ lực rất cao để tìm kiếm các con đường, phương pháp, kỹ năng tự học tích cực phù hợp với yêu cầu của thực tiễn Hoạt động tự học, bồi dưỡng năng lực tự học các môn lý luận chính trị và tư tưởng Hồ Chí Minh cho sinh viên ở trường cao đẳng Vĩnh Phúc sẽ thu được kết quả cao nếu thực hiện đồng bộ và triệt các biện pháp trên

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Nguyễn Quốc Bảo, Nguyễn Đắc Hưng, Giáo dục Việt Nam hướng tới tương lai vấn đề

và giải pháp, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2004.

2 Tạp chí Giáo dục số 82 - 04/2004

3 Trường Đại học sư phạm Hà Nội, Tạp chí khoa học số 06/2005

4 Trần Hồng Gấm, Nguyễn Cảnh Toàn, Bùi Tường, Lê Hải Yến, Phương pháp luận trong tự học, Sách dự án Việt - Bỉ, xưởng in báo Người Hà Nội, Hà Nội, 2000.

5 Luật Giáo dục và Nghị định quy định chi tiết hướng dẫn thi hành, NXB Lao động - Xã hội, Hà Nội, 2006