Phát triển văn hóa đọc cho sinh viên trường đại học khoa học – đại học thái nguyên

Nếu tìm được những biện pháp tác động thích hợp sẽ kích thích nhu cầu đọc sách và phát triển được văn hóa Đọc trong sinh viên, nâng cao hiệu quả của việc tự học, tự nghiên cứu của sinh v

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

LÊ ĐỨC DUY

PHÁT TRIỂN VĂN HÓA ĐỌC CHO SINH VIÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC – ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Thái Nguyên - 2015

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

LÊ ĐỨC DUY

PHÁT TRIỂN VĂN HÓA ĐỌCCHO SINH VIÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC – ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 60 14 01 14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC

TS Nguyễn Thành Kỉnh

LỜI CẢM ƠN

Sau một thời gian học tập nghiên cứu và triển khai đề tài: “Phát triển văn hóa Đọc cho sinh viên Trường ĐHKH - ĐHTN” Đến nay tôi đã hoàn thành đề tài nghiên cứu của mình

Tôi xin bày tỏ tấm lòng biết ơn sâu sắc nhất tới thầy giáo – Nguyễn Thành Kỉnh- người thầy đã trực tiếp hướng dẫn tôi trong suốt quá trình tôi nghiên cứu và thực hiện luận văn này

Đồng thời tôi cũng chân thành cảm ơn tới lãnh đạo nhà trường, các cán bộ, giáo viên thuộc các phòng, ban, khoa, tổ bộ môn, các đoàn thể, các em sinh viên trong Trường ĐHKH - ĐHTN đã giúp đỡ để tôi hoàn thành tốt đề tài nghiên cứu này

Do thời gian nghiên cứu có hạn, kết quả nghiên cứu có thể còn những thiếu xót Tác giả rất mong nhận được sự góp ý của các độc giả để đề tài nghiên cứu được hoàn thiện hơn

Xin chân thành cảm ơn!

Thái Nguyên, tháng 08 năm 2015

Tác giả

Lê Đức Duy

LỜI CAM ĐOAN

Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi

Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công

bố trong bất kỳ công trình nào khác

Tác giả

Lê Đức Duy

MỤC LỤC

Trang

LỜI CẢM ƠN i

LỜI CAM ĐOAN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT iv

DANH MỤC CÁC BẢNG v

DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ - BIỂU ĐỒ vi

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3

4 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

5 Giả thuyết khoa học 3

6 Phạm vi nghiên cứu 3

7 Phương pháp nghiên cứu 4

8 Dự kiến cấu trúc của luận văn 5

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN VĂN HÓA ĐỌC CHO SINH VIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC 6

1.1 LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ 6

1.1.1 Lịch sử nghiên cứu phát triển văn hóa Đọc tại nước ngoài 6

1.1.2 Lịch sử nghiên cứu phát triển văn hóa Đọc tại Việt Nam 7

1.2 MỘT SỐ KHÁI NIỆM LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU 9

1.2.1 Văn hóa 9

1.2.2 Văn hóa nhà trường 10

1.2.3 Văn hóa Đọc 11

1.2.4 Phát triển văn hóa Đọc cho sinh viên 14

1.3 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ VĂN HÓA ĐỌC 14

1.3.1 Vai trò của văn hóa Đọc 14

1.3.2 Mối quan hệ giữa văn hóa Đọc với văn hóa nhà trường 16

1.3.3 Các yếu tố tạo thành văn hóa Đọc 16

1.4 PHÁT TRIỂN VĂN HÓA ĐỌC CHO SINH VIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC 22

1.4.1 Tầm quan trọng của phát triển văn hóa Đọc cho sinh viên 22

1.4.2 Cơ sở pháp lý của phát triển văn hóa Đọc cho sinh viên 23

1.4.3 Mục tiêu phát triển văn hóa Đọc 24

1.4.4 Nội dung phát triển văn hóa Đọc 25

1.4.5 Các phương pháp, hình thức phát triển văn hóa Đọc 28

1.4.6 Hiệu trưởng nhà trường và các lực lượng trong phát triển văn hóa Đọc cho sinh viên 31

1.4.7 Các yếu tố ảnh hưởng tới phát triển văn hóa Đọc cho sinh viên 32

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 39

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN VĂN HÓA ĐỌC CHO SINH VIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC– ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN 40

2.1 TỔ CHỨC NGHIÊN CỨU 40

2.1.1 Vài nét về khách thể khảo sát 40

2.1.2 Tổ chức nghiên cứu 41

2.1.2.1 Mục đích khảo sát 41

2.1.2.2 Đối tượng khảo sát 41

2.1.2.3 Nội dung khảo sát 41

2.1.2.4 Phương pháp khảo sát 41

2.2 THỰC TRẠNG VĂN HÓA ĐỌC CỦA SINH VIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC

KHOA HỌC – ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN 42

2.2.1 Nhận thức của sinh viên về văn hóa Đọc 42

2.2.2 Thói quen đọc của sinh viên trường Đại học Khoa học 45

2.2.3 Văn hóa ứng xử của sinh viên trong quá trình sử dụng tài liệu đọc 58

2.2.4 Những thuận lợi của sinh viên trong đọc sách 59

2.2.5 Những khó khăn của sinh viên trong đọc sách 62

2.3 THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN VĂN HÓA ĐỌC CHO SINH VIÊN TRƯỜNG ĐHKH – ĐHTN 64

2.3.1 Tổ chức hình thành ý thức đọc sách cho sinh viên 64

2.3.2 Thực trạng huy động các nguồn lực để hình thành thói quen đọc sách cho sinh viên trường ĐHKH 66

2.3.3 Thực trạng phát triển kỹ năng đọc sách cho sinh viên trường ĐHKH 69

2.3.4 Thực trạng sử dụng phương pháp, hình thức phát triển văn hóa Đọc cho sinh viên 70

2.3.5 Môi trường đọc sách và phát triển môi trường đọc sách cho sinh viên trường ĐHKH 73

2.4 ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ THỰC TRẠNG 74

2.4.1 Những điểm mạnh 74

2.4.2 Những điểm yếu 74

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 76

CHƯƠNG 3 CÁC BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN VĂN HÓA ĐỌC CHO SINH VIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC – ĐHTN 77

3.1 CÁC NGUYÊN TẮC ĐỀ XUẤT BIỆN PHÁP 77

3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính kế thừa 77

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính hiệu quả thiết thực 77

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo hệ thống 77

3.1.4 Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn 78

3.1.5 Nguyên tắc đảm bảo phát huy vai trò chủ thể của giảng viên và sinh viên 78

3.2 CÁC BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN VĂN HÓA ĐỌC CHO SINH VIÊN 78

3.2.1 Tuyên truyền nâng cao nhận thức của sinh viên về tự học, tự nghiên cứu 79

3.2.2 Phát triển năng lực giảng dạy cho giảng viên theo hướng tích cực hóa hoạt động của người học để hình thành văn hóa đọc cho sinh viên 81

3.2.3 Chỉ đạo giảng viên phát triển kỹ năng đọc sách cho sinh viên thông qua hoạt động giảng dạy, hướng dẫn nghiên cứu khoa học 83

3.2.4 Tăng cường quản lý việc thiết kế và tổ chức dạy học theo hướng phát huy vai trò tự học, tự nghiên cứu của sinh viên 85

3.2.5 Xây dựng thư viện thân thiện tạo môi trường thuận lợi thu hút sinh viên đọc sách 87

3.2.6 Tăng cường kiểm tra, giám sát, đánh giá kết quả tự học, tự nghiên cứu của sinh viên 89

3.2.7 Mối liên hệ giữa các biện pháp 90

3.3 KHẢO NGHIỆM TÍNH KHẢ THI VÀ SỰ CẦN THIẾT CỦA CÁC BIỆN PHÁP 92

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 96

1 Kết luận 96

2 Khuyến nghị 97

TÀI LIỆU THAM KHẢO 99

PHỤ LỤC 101

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT

TT TT-TV : Trung tâm Thông tin – Thư viện

DANH MỤC CÁC BẢNG

Trang

Bảng 2.1: Nhận thức về văn hóa Đọc của sinh viên 43

Bảng 2.2: Vai trò của việc đọc sách đối với sinh viên 45

Bảng 2.3: Loại tài liệu và mức độ quan tâm của sinh viên trong quá trình đọc 51

Bảng 2.4: Địa điểm tìm kiếm thông tin của sinh viên trường ĐHKH – ĐHTN 54

Bảng 2.5: Lý do sinh viên tới thư viện 61

Bảng 2.6: Ý kiến của sinh viên về tinh thần và thái độ của nhân viên thư viện 62

Bảng 2.7: Các biện pháp hình thành ý thức đọc sách cho sinh viên 65

Bảng 2.8: Các biện pháp huy động nguồn lực hình thành thói quen đọc sách cho sinh viên 67

Bảng 2.9: Các biện pháp phát triển kỹ năng đọc sách cho sinh viên 69

Bảng 3.1: Kết quả thăm dò mức độ cần thiết và tính khả thi của các biện pháp quản lý 93

DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ - BIỂU ĐỒ

Trang

Hình 3.1: Năng lực của một giảng viên đại học 82

Hình 3.2: Sơ đồ mối liên quan giữa các biện pháp 95

Trang Biểu đồ 2.1: Thời gian đọc sách mỗi ngày 46

Biểu đồ 2.2: Thời điểm đọc sách trong ngày của sinh viên 47

Biểu đồ 2.3: Nội dung và mức độ sử dụng tài liệu của sinh viên 49

Biểu đồ 2.4: Mục đích đọc tài liệu của sinh viên 52

Biểu đồ 2.5: Tư thế khi đọc tài liệu của sinh viên 56

Biểu đồ 2.6: Phương pháp đọc sách của sinh viên 57

Biểu đồ 2.7: Thói quen lưu giữ tài liệu của sinh viên 58

Biểu đồ 2.8: Mức độ thư viện đáp ứng nhu cầu đọc của sinh viên 60

Ở Việt Nam trong những năm gần đây, văn hóa tổ chức đã được nhận diện như một tiêu chí khi xây dựng hoạt động của các tổ chức mang tính chuyên nghiệp Điều

đó chứng tỏ khai niệm văn hóa tổ chức tuy còn mới mẻ đối với Việt Nam nhưng các

tổ chức đã ý thức được tầm quan trọng của văn hóa tổ chức Và hơn bất cứ tổ chức nào trong xã hội, Nhà trường phải là tổ chức có “hàm lượng” văn hóa cao nhất; là nơi hội tụ, kết tinh văn hóa để đào tạo ra những chuẩn mực văn hóa cho xã hội

Những năm gần đây, Đảng và Nhà nước luôn quan tâm đến việc phát triển văn hóa Đọc trong nhân dân đã xác định “Chăm lo phát triển nhu cầu văn hóa Đọc của các tầng lớp nhân dân… Tập trung củng cố và phát triển hệ thống thư viện, các loại phòng đọc, trước hết ở cơ sở” (Chỉ thị số 42-CT/TW ngày 25/8/2004 của Ban Bí thư Trung ương Đảng Khóa IX) Tại Quyết định số 581/QĐ-TTg ngày 6/5/2009 của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt Chiến lược phát triển văn hóa đến năm 2020 cũng

đã yêu cầu: “Lấy nhiệm vụ phục vụ cho công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước làm mục tiêu lựa chọn sách, xây dựng vốn tài liệu thư viện để cung cấp kịp thời cho bạn đọc Xây dựng phong trào đọc sách trong xã hội, góp phần xây dựng có hiệu quả thế hệ đọc tương lai”

Điều lệ trường Đại học ban hành theo Quyết định số 58/2010/QĐ-TTg ngày 22/9/2010 của Thủ tướng Chính phủ, tại điều 45 đã quy định: “Trường Đại học phải

có thư viện và các trung tâm thông tin tư liệu chuyên ngành phục vụ hoạt động đào tạo, khoa học và công nghệ” Hệ thống thư viện, giáo trình, tài liệu là một trong những tiêu chí để đánh giá trong kiểm định chất lượng trường Đại học; Là điều kiện

phát triển văn hóa Đọc trong các trường Đại học là một vấn đề có ý nghĩa chiến lược của Đảng, Nhà nước cũng như ngành Giáo dục và Đào tạo để góp phần thực hiện mục tiêu nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực và bồi dưỡng nhân tài cho đất nước Hiện các trường Đại học, Cao đẳng trong cả nước đã chuyển đổi từ phương thức đào tạo theo niên chế sang phương thức đào tạo theo hệ thống tín chỉ: Lấy người học làm trung tâm; Giảm số giờ lý thuyết và tăng số giờ thảo luận, thí nghiệm, thực hành,

tự học; Tích cực hóa quá trình dạy học, sinh viên chủ động tự học, tự nghiên cứu Để giải quyết tốt những yêu cầu trên, đòi hỏi sinh viên cần được trang bị kiến thức sử dụng thông tin, có phương pháp đọc sách và tự nghiên cứu sách, hình thành văn hóa Đọc Văn hóa Đọc được cấu thành từ 3 yếu tố đó là: thói quen đọc, phương pháp đọc

và kỹ năng đọc (GS Chu Hảo – Hội thảo “Sách và chấn hưng giáo dục”) Văn hóa Đọc đã vượt lên khái niệm đọc đơn thuần, nó hướng đến giá trị nghệ thuật đích thức, hướng đến các ứng xử, giá trị và chuẩn mực thẩm mỹ của cộng đồng xã hội

Đất nước Việt Nam với một nền văn hiến lâu đời, trọng sự học, đặc biệt là việc đọc sách Nhưng ngày nay, văn hóa Đọc đang dần bị lấn áp bởi các phương thức giải trí như game online, mạng xã hội thì việc đọc sách dần đang thất thế, nhất là với giới trẻ Thực trạng trong những năm gần đây đó là xu hướng lười đọc sách, ngại đọc sách và sự phai nhạt thói quen đọc sách của cộng đồng, trong đó đáng chú ý đến giới trẻ nói chung và sinh viên trường Đại học Khoa học nói riêng Sinh viên ít nghe nói hoặc có nghe nói nhưng không hiểu thế nào là “văn hóa Đọc” Sinh viên thụ động trong việc đọc và nghiên cứu tài liệu, sách, báo để tìm kiến thức phục vụ cho việc tự học và nghiên cứu khoa học Chỉ học và đọc khi kì thi tới gần, chưa có văn hóa Đọc đũng nghĩa

Nhà trường chưa có chiến lược phát triển văn hóa Đọc; Công tác tuyên truyền, hướng dẫn, phát động phong trào đọc sách trong sinh viên chưa thường xuyên

Xuất phát từ những lý do trên, tôi chọn đề tài “Phát triển văn hóa Đọc cho sinh

viên trường Đại học Khoa học – Đại học Thái Nguyên” làm đề tài nghiên cứu cho

luận văn tốt nghiệp

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

- Quá trình đọc sách và sử dụng sách, tài liệu của sinh viên trường đại học

3.2 Đối tượng nghiên cứu

- Các biện pháp quản lý nhằm phát triển văn hóa Đọc của sinh viên trường Đại học Khoa học – Đại học Thái Nguyên

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Xây dựng cơ sởlý luận về phát triển văn hóa Đọc cho sinh viên trường Đại học

- Khảo sátthực trạng đọc sách, phát triển văn hóa Đọc cho sinh viên trường Đại học Khoa học – Đại học Thái Nguyên

- Đề xuất một số biện pháp quản lý nhằm phát triển văn hóa Đọc cho sinh viên trường Đại học Khoa học – Đại học Thái Nguyên

5 Giả thuyết khoa học

Việc đọc sách bị hạn chế bởi nhiều yếu tố Nếu tìm được những biện pháp tác động thích hợp sẽ kích thích nhu cầu đọc sách và phát triển được văn hóa Đọc trong sinh viên, nâng cao hiệu quả của việc tự học, tự nghiên cứu của sinh viên góp phần nâng cao chất lượng đào tạo của nhà trường

7 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp duy vật biện chứng, duy vật lịch sử và quan điểm của Đảng, Nhà nước về văn hóa Đọc, về công tác sách, báo, tài liệu

7.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận

- Nghiên cứu và hệ thống hóa những lý luận về văn hóa nhà trường, việc đọc và văn hóa Đọc

- Từ kết quả nghiên cứu lý luận xác định khung cơ sở phương pháp luận định hướng quy trình, phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp chủ yếu để nghiên cứu lý luận là phương pháp nghiên cứu tài liệu Phương pháp này diễn ra theo các giai đoạn như phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa và khái quát hóa những lý thuyết, cũng như những nghiên cứu của các tác giả trong và ngoài nước trên cơ sở các công trình đã được đăng tải trên các sách báo, tạp chí về các vấn đề liên quan đến đề tài

7.2 Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Phương pháp điều tra

- Sử dụng trắc nghiệm để điều tra nhu cầu, thói quen, phương pháp và kỹ năng đọc sách, tài liệu của sinh viên hiện nay

8 Dự kiến cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, luận văn gồm 03 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về phát triển văn hóa Đọc cho sinh viên trường Đại học

Chương 2: Thực trạng phát triển văn hóa Đọc cho sinh viên trường Đại học Khoa học – Đại học Thái Nguyên

Chương 3: Các biện pháp phát triển văn hóa Đọc cho sinh viên ở trường Đại học khoa học – Đại học Thái Nguyên.

CHƯƠNG 1:

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN VĂN HÓA ĐỌC

CHO SINH VIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC

1.1 LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ

Văn hoá đọc gần đây đã được nhiều người đề cập với ý nghĩa là một hoạt động văn hoá của con người thông qua việc đọc sách báo, tài liệu để tiếp nhận và xử lý thông tin, tri thức một cách khoa học và bổ ích Văn hoá đọc góp phần to lớn vào việc bồi dưỡng, nâng cao kiến thức, hình thành và phát triển nhân cách con người Để tôn vinh những giá trị mà văn hóa Đọc mang lại, đã có bài báo khẳng định “Đọc sách là hành trình của trí tuệ và tâm hồn”, “Đọc sách là biểu tượng của văn hóa và văn minh” hay một trang web quen thuộc với bạn đọc đăng tải những thông tin về vấn đề đọc sách và văn hóa Đọc đó là http://sachhay.com

1.1.1 Lịch sử nghiên cứu phát triển văn hóa Đọc tại nước ngoài

Đánh giá cao tầm quan trọng của văn hóa Đọc, trong kỳ họp lần thứ 28 của Đại Hội đồng Liên hợp quốc tại Paris (ngày 25/10 – 16/11/1995), UNESCO (Tổ chức văn hoá, giáo dục, khoa học Liên hợp quốc) đã quyết định chọn ngày 23/4 hàng năm làm

“Ngày sách và bản quyền thế giới” (World Book and Copyright Day) [12], trong đó

nêu rất rõ mục tiêu và các thành phần tham gia ngày tôn vinh những giá trị của sách

và sự đóng góp của các tác giả cho sự ra đời của các tác phẩm bất hủ Ngày này được

tổ chức hàng năm tại mỗi quốc gia nhằm bảo đảm cho mọi người khám phá và thỏa mãn sở thích đọc của mình, đồng thời là dịp để tôn vinh những tác giả đã có nhiều đóng góp cho sự tiến bộ văn hóa, văn minh xã hội của nhân loại Đây cũng là dịp thể hiện sự hợp tác, hợp lực giữa các tác giả, các nhà xuất bản, trường học, các thư viện, các cơ quan Nhà nước, công ty tư nhân, các tổ chức phi chính phủ và các cơ quan thông tin đại chúng trong việc tổ chức lễ kỷ niệm về sách và các tác giả

Từ nhiều năm nay, tại các quốc gia ở châu Âu, Bắc Mỹ, châu Phi các hoạt động quảng bá cho ngày đọc sách được trình diễn khắp nơi trên đường phố, trên các phương tiện giao thông cộng cộng, trong giảng đường, thư viện, … Tiêu biểu nghiên

bén rễ sâu xa trong đời sống xã hội và đời sống tinh thần người Ðức Hội chợ sách Leipzip, một truyền thống giao lưu văn hóa Đọc từ thế kỷ 17, được tổ chức vào tháng

3 mỗi năm cũng đang thu hút một số lượng lớn người triển lãm Trên thế giới đã thiết lập “một ngày tôn vinh để giữ gìn và phát triển văn hóa Đọc” vào 23/04 hàng năm

1.1.2 Lịch sử nghiên cứu phát triển văn hóa Đọc tại Việt Nam

Tại Việt Nam những năm gần đây, văn hóa Đọc đã thu hút sự quan tâm của các

cơ quan quản lý của nhà nước và nhiều nhà nghiên cứu Chính vì vậy, đã có rất nhiều hoạt động nhằm phát triển văn hóa Đọc và các công trình nghiên cứu về văn hóa Đọc Tại Việt Nam, Ngày đọc sách thế giới được tổ chức hàng năm doHội đồng Anh (British Council) khởi xướng từ năm 1996 ,Trung tâm văn hoá Pháp tại Hà Nội – L’espace cũng có nhiều hoạt động có ý nghĩa thiết thực để tuyên truyền cho văn hoá đọc Những năm gần đây Bộ Văn Hoá Thông tin - Thể thao và Du lịch đãquyêt định chọn ngày 23/4 hàng năm làm ngày hội đọc sách của Việt Nam, do Thư viện Quốc gia làm chủ trì nhằm khuyến khích, đưa phong trào đọc sách, báo trở thành thành nét đẹp văn hóa của con người Việt Nam trong thời kỳ đất nước giao lưu, hội nhập quốc

tế Mong muốn“Ngày hội đọc sách” sẽ lan toả khắp cả 64 tỉnh thành nhằm thúc đẩy

và tôn vinh những ngành nghề liên quan đến sách báo và tri thức như :Thư viện, Xuất bản, phát hành để sách báo trở thành những người bạn thân thiết của mỗi người hơn

Bộ Văn Hóa Thể Thao và Du Lịch đã tổ chức cuộc hội thảo với chủ đề “Định hướng và giải pháp phát triển văn hóa Đọc ở Việt Nam” Ngoài ra, Bộ còn xây dựng

dự thảo Đề án “Phát triển văn hóa Đọc trong cộng đồng giai đoạn 2011 - 2020, tầm nhìn 2030” Đề án là bước cụ thể hóa thực hiện Chiến lược phát triển văn hóa đến năm 2020 với mục tiêu “Xây dựng phong trào đọc sách trong xã hội, góp phần xây dựng có hiệu quả thế hệ đọc tương lai”

Tuy nhiên, không phải ai cũng nhận thấy được tầm quan trọng của văn hóa Đọc trong đời sống xã hội Nhiều nhà nghiên cứu tự đặt ra những câu hỏi “Thế kỷ XXI, liệu văn hóa Đọc có còn nữa không?”, “Người Việt có “văn hóa Đọc”?”, “Văn hóa Đọc có cần báo động?”

Để trả lời được câu hỏi đặt ra, đã có không ít bài viết tìm hiểu về văn hóa Đọc thời đại hiện nay: “Văn hóa Đọc, một cảm nhận” trên Tạp chí Sách và Đời sống;

“Văn hóa Đọc và phát triển văn hóa Đọc ở Việt Nam” của tác giả Nguyễn Hữu Viêm – Thư viện Quốc Gia Việt Nam; “Đọc và văn hóa Đọc trước - 10 - ngưỡng cửa thông tin” của tác giả Phạm Văn Tình đăng trên Tạp chí Thư viện số 3/2006; bài viết “Văn hóa Đọc: Cơ hội và thách thức” của sinh viên Phạm Đức -Sinh viên trường Đại học Văn hiến Thành phố Hồ Chí Minh, “Cảm nhận về văn hóa Đọc” của tác giả Nguyễn Quang A – Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển IDS hay bài báo cáo “Văn hóa Đọc của sinh viên trường Đại học Lao động – Xã hội trước ngưỡng cửa công nghệ thông tin” của Nhóm sinh viên khoa Công tác xã hội, trường Đại học Lao động – Xã hội năm 2011 Về vấn đề phát triển văn hóa Đọc, nhiều đề tài luận văn thạc sỹ đã nghiên cứu như: “Văn hóa Đọc trong thanh niên hiện nay (trường hợp tỉnh Khánh Hòa)” của học viên Nguyễn Thị Khánh Hòa, luận văn thạc sỹ khoa văn hóa học trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc Gia Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2009; “Nghiên cứu đánh giá nhu cầu đọc sách để định hướng xuất bản sách phục vụ bạn đọc, góp phần phát triển văn hoá đọc tại các vùng miền” của tác giả

Đỗ Kim Thịnh, Cục Xuất bản - Bộ Thông tin và Truyền thông, đề tài khoa học năm 2009; “Tăng cường và mở rộng phong trào đọc sách báo ở nông thôn tỉnh Hậu Giang” của tác giả Võ Thị Thu Hương, Luận văn Thạc sĩ Khoa học Thư viện, Trường Đại học Văn hoá, năm 2006; “Thực trạng văn hóa Đọc của thanh thiếu niên tại Bình Dương hiện nay” của học viên Nguyễn Văn Thục, đề tài nghiên cứu khoa học xã hội

và nhân văn cấp tỉnh, năm 2011; “Văn hóa Đọc trong bối cảnh bùng nổ truyền thông” của Nguyễn Hữu Giới đăng trên Tạp chí Văn nghệ, “Văn hóa Đọc cho trẻ - Người lớn

ưu tư gì?” của Liên Giang đăng trên báo Giáo dục và thời đại online “Văn hóa Đọc – nên bắt đầu từ gốc” của Trương Minh đăng trên báo Tuổi trẻ online…

Trong giới thư viện học đã có nhiều công trình nghiên cứu về văn hóa đọc như

“Đẩy mạnh văn hóa đọc trong thời đại Công nghệ thông tin” của Trần Văn Hà [2];

“Văn hóa đọc và vấn đề đặt ra hiện nay” của Phạm Thanh Tâm [5]; “Bàn thêm về văn hóa đọc” của tác giả Lê Văn Bài [1]; “Giáo dục văn hóa đọc cho lứa tuổi thiếu nhi”

của TS Trần Thị Minh Nguyệt [4] cũng như các công trình nghiên cứu khác được trình bày tại tọa đàm về văn hóa đọc của người Việt Nam [6]

Một số Luận văn Thạc sĩ văn hóa Đọc và thư viện học đề cập tới văn hóa Đọc như: “Phát triển văn hoá đọc cho sinh viên Học viện Cảnh sát nhân dân” của học viên

Đỗ Thu Thơm, chuyên ngành Khoa học Thư viện, Trường Đại học Khoa học Xã hội

và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội [8]; “Văn hóa Đọc của sinh viên Đại học Quốc gia Hà Nội” (2014) của Nguyễn Thị Thanh Thủy [9], “Xây dựng và phát triển văn hóa Đọc cho sinh viên trường Đại học Bách khoa Hà Nội” (2014) của Lê Thị Hòa [3]…

Các công trình nói trên nhìn chung đều đề cập tới sự quan tâm, nhu cầu và vài trò của văn hóa Đọc đối với sinh viên hoặc nghiên cứu thực trạng văn hóa Đọc của sinh viên trên địa bàn thành phố Hà Nội Tuy nhiên cho tới nay, chưa có công trình

nào đề cập tới phát triển văn hóa Đọc cho sinh viên Trường ĐHKH – ĐHTN

1.2 MỘT SỐ KHÁI NIỆM LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU

1.2.1 Văn hóa

Có nhiều định nghĩa về văn hoá Năm 1952, Alfred Kroeber và Clyde Kluckhohn (Mỹ), đã tìm thấy không dưới 164 định nghĩa về văn hóa Sự khác nhau của chúng không chỉ là ở bản chất của định nghĩa đưa ra (bởi nội dung, chức năng, các thuộc tính) mà cả ở cách sử dụng rộng rãi của từ này Tại Hội nghị Quốc tế các nhà văn học họp tại Mehico do Unesco tổ chức năm 1982, trên cơ sở của 200 định nghĩa khác nhau của văn hóa, bản tuyên bố chung của hội nghị đã chấp nhận một quan niệm về văn hóa như sau: “ Trong ý nghĩa rộng nhất văn hóa là tổng thể những nét riêng biệt về tinh thần và vật chất, trí tuệ và xúc cảm quyết định tính cách của một

xã hội hay của một nhóm người trong xã hội Văn hóa bao gồm nghệ thuật và văn chương, những lối sống, những quyền cơ bản của con người, những hệ thống các giá trị, những tập tục và tín ngưỡng” [11] Như vậy, dưới góc độ xã hội học thì văn hóa là một hiện tượng xã hội gắn với đời sống xã hội, còn nội dung của văn hóa chính là sản phẩm của hoạt động thực tiễn có tính sáng tạo của con người, luôn được chắt lọc kế thừa, phát triển dưới tác động của con người, vì hạnh phúc của con người

Theo những ý nghĩa đó, văn hóa là một hiện tượng xã hội đặc thù mà nét trội cơ bản của hiện tượng này là ở chỗ chúng là một hệ thống những giá trị chung nhất cả về vật chất và tinh thần cho một cộng đồng, một dân tộc, một thời đại hay một giai đoạn lịch sử nào đó, là kết quả của quá trình hoạt động thực tiễn của con người trong môi trường tự nhiên và trong các mối quan hệ xã hội

Văn hóa là một hiện tượng khách quan, là tổng hòa của tất cả các khía cạnh của đời sống trong xã hội.Sự có mặt của những thành tố và mối quan hệ giữa chúng tạo nên bộ mặt chung nhất của hệ thống văn hóa, còn những biểu hiện cụ thể của văn hóa nói chung

và của mỗi thành tố nói riêng được phản ánh thông qua các loại hình văn hóa

1.2.2 Văn hóa nhà trường

Có nhiều cách tiếp cận nội hàm văn hóa nhà trường (VHNT), do đó xuất hiện nhiều định nghĩa khác nhau, tùy theo mỗi người nhấn mạnh khía cạnh này hay khía cạnh khác Tuy nhiên, tư trưởng xuyên suốt trong mọi định nghĩa là VHNT chính là văn hoá mộttổ chức

Hệ thống giá trị không phải là cái tự nhiên mà có, nó được hình thành một cách lâu dài, từ từ, ổn định và được các thành viên thừa nhận, chấp nhận Do đặc thù mà hệ thống giá trị văn hóa của nhà trường này khác với hệ thống giá trị văn hóa của nhà trường khác

Hệ thống giá trị của VHNT bao gồm cả những giá trị vật chất và giá trị tinh thần, nó tồn tại dưới dạng thức khác nhau như:những tồn tại vật lý bao gồm cấu trúc, những nét hoa văn trang trí của các phòng học, khung cảnh nhà trường, đồng phục của nhà trường, những biểu tượng, khẩu hiệu, các lễ nghi, các hoạt động văn hóa và học tập của nhà trường, trong đó nó mang các giá trị tinh thần, những tồn tại tinh thần

- phi vật thể như truyền thống, ý thức, tình cảm, niềm tin của các thành viên đối với nhà trường, bầu không khí tâm lý - Kent.D.Peterson cho rằng: “Văn hóa nhà trường

là tập hợp các chuẩn mực, giá trị và niềm tin, các lễ nghi và nghi thức, các biểu tượng

và truyền thống tạo ra “vẻ bề ngoài” của nhà trường” [11]

Stephen Stolp cho rằng: Văn hóa nhà trường như là “một cấu trúc, một quá trình

và bầu không khí của các giá trị và chuẩn mực dẫn dắt giáo viên và học sinh đến việc

giảng dạy và học tập có hiệu quả” [11] - Elizabeth R Hinde cho rằng văn hóa nhà trường không phải là một thực thể tĩnh Nó luôn được hình thành và định hình thông qua các tương tác với người khác và thông qua những hành động đáp lại trong cuộc sống nói chung (Finnanm 2000) Văn hóa nhà trường phát triển ngay khi các thành viên tương tác với nhau, với học sinh và với cộng đồng Nó trở thành chỉ dẫn cho hành vi giữa các thành viên của nhà trường Văn hóa được định hình bởi những tương tác với con người và hành động của họ được chỉ đạo bởi văn hóa Đó là một vòng tròn tự lặp đi lặp lại [11] Tóm lại, từ những định nghĩa trên chúng ta dễ dàng nhận thấy: - VHNT bao hàm những cái có thể nhìn thấy được, những cái có thể sử dụng được và bầu không khí làm việc (biểu tượng, phương châm, khẩu hiệu, quy tắc, những mong đợi…)

Khái niệm VHNT được các tác giả phương Tây hiểu rộng hơn nhiều so với việc chỉ đạo ra một môi trường học tập hiệu quả Chúng tập trung nhiều đến các giá trị cốt lõi cần thiết cho dạy học và ảnh hưởng đến đời sống tinh thần của GV và HS Nó liên quan đến mọi đối tác trong trường từ BGH đến GV, HS, cha mẹ HS và CB cộng đồng, đến mọi khía cạnh của nhà trường

Thuật ngữ văn hóa Đọc được sử dụng rộng rãi, nhưng cách hiểu về văn hóa Đọc lại rất khác nhau, dẫn tới tình những định nghĩa chưa thống nhất nhưng nhìn chung, văn hóa Đọc là một khái niệm có hai nghĩa, một nghĩa rộng và một nghĩa hẹp:

+ Ở nghĩa rộng, đó là ứng xử đọc, giá trị đọc và chuẩn mực đọc của mỗi cá nhân, của cộng đồng xã hội và các nhà quản lý và cơ quan quản lý nhà nước Như vậy, văn hóa Đọc ở nghĩa rộng là sự hợp thành của ba yếu tố, hay chính xác hơn là ba

+ Ở nghĩa hẹp, đó là ứng xử, giá trị, chuẩn mực đọc của mỗi cá nhân Ứng xử, giá trị và chuẩn mực này cũng gồm ba thành phần: thói quen đọc, sở thích đọc và kỹ năng đọc [10, tr 1-2]

Theo GS TS Hoàng Nam : “ Văn hóa Đọc được hình thành từ lâu đời trong lịch

sử, là một bước tiến quan trọng của lịch sử văn minh nhân loại Điều kiện tiên quyết cho văn hóa Đọc là phải biết chữ và biết tiếng mà chữ đó thể hiện” Theo ông, văn hóa Đọc gắn liền với chữ viết và nghề in”

Theo tác giả Trần Thị Minh Nguyệt, xét trên bình diện phát triển văn minh nhân loại văn hóa Đọc gắn liền với sự xuất hiện và phát triển của chữ viết; xét trên bình diện cá nhân văn hóa Đọc biểu hiện trình độ phát triển tinh thần của con người (văn hóa)

Trong bài “Văn hóa Đọc và phát triển văn hóa Đọc ở Việt Nam”, Nguyễn Hữu Viêm cho rằng “Van hóa Đọc là một khái niệm có hai nghĩa, một nghĩa rộng và một nghĩa hẹp Ở nghĩa rộng, đó là ứng xử đọc, giá trị đọc và chuẩn mực của cộng đồng

và của các nhà quản lý và các cơ quan quản lý nhà nước… còn ở nghĩa hẹp, đó là cách ứng xử, giá trị và chuẩn mực đọc của mỗi cá nhân Nghĩa là văn hóa Đọc gắn liền với ứng xử đọc, giá trị và chuẩn mực đọc của cá nhân và xã hội”

Xem xét văn hóa Đọc theo nghĩa hẹp, tức là xét dưới góc độ văn hóa hành vi của con người, cũng có nhiều quan điểm khác nhau

Thủy Linh trong bài “Văn hóa Đọc, sức sống bền lâu” lại cho rằng: “ văn hóa Đọc, nôm na hiểu rằng, biết cách đọc, biết cách cảm thụ, biết thu lượn những tri thức, lối sống từ những con chữ, từ những điều chuyển tải sau con chữ, để biết sống tốt đẹp hơn, xây dựng một xã hội văn hóa và những con người văn hóa” và rằng văn hóa Đọc

là một kênh giao tiếp quan trọng trong đời sống con người thông qua con đường tiếp nhận đọc, con người có thể trao đổi và thu nhận thông tin

Theo ThS Chu Vân Khánh, văn hóa Đọc là một loại hình hoạt động văn hóa, bởi lẽ: Đọc sách là tiêu thụ, quảng bá những giá trị văn hóa vá các giá trị từ sách báo

mà người đọc tiếp nhận, đã được thực thao và làm nền tảng để tiếp tục sáng tạo nên

những giá trị mới Vì vậy, có thể xem văn hóa Đọc là một chỉ số văn hóa của một cộng đồng xã hội

Th.S Bùi Văn Vượng lại coi thuật ngữ văn hóa Đọc là đọc sách có văn hóa hay xây dựng một xa hội đọc sách

Theo TS Lê Văn Viết, quan niệm đọc đến một mức độ, trình độ nhất định nào

đó thì mới được coi là văn hóa Đọc [13, tr 2]

Như vậy, văn hóa Đọc có thể hiểu một cách khái quát là cách thức ứng xử và đánh giá đọc của mỗi cá nhân thông qua thói quen đọc, sở thích đọc và kỹ năng đọc của bản thân

Ngày nay với sự bùng nổ công nghệ thông tin, con người ngày càng tiếp xúc với các phương tiện truyền thông hiện đại, nhiều ý kiến lo ngại rằng văn hóa nghê nìn sẽ ngày càng lấn lướt văn hóa Đọc Thậm chí nhiều người đổ lỗi cho sự phát triển của công nghệ đã khiến cho văn hóa Đọc ngày càng bị lãng quên Tuy nhiên, xu hướng thế giới cho thấy, việc ra đời sách điện tử không hề làm mất đi văn hóa Đọc mà thậm chí bởi sự tiện dụng, sách điện tử còn làm cho số người đọc sách tăng lên Chúng ta không nên gạt bỏ một công nghệ hiện đại khi mà nó hoàn toàn có khả năng thúc đẩy văn hóa Đọc phát triển Bởi lẽ các loại hình văn hóa khác như văn hóa nghe nhìn, không thể lấn át văn hóa Đọc mà chúng chỉ bổ sung cho nhau, mỗi loại hình có một thể mạnh riêng Văn hóa Đọc bao giờ cũng đóng vai trò chủ đạo trong việc truyền bá

và tiếp thu kiến thức một cách hệ thống và sâu sắc mà văn hóa nghe nhìn không thể làm được Trong khi văn hóa nghe nhìn lấy đi sự sáng tạo, trí tưởng tượng thì văn hóa Đọc lại làm giàu thêm những thứ đó Đọc sách vẫn luôn được coi là một cách thưởng thức văn hóa sang trọng và có chiều sâu Vì thế chúng ta không cần quá lo lắng việc trong xã hội phát triển văn hóa Đọc sẽ mất đi, cái cần làm là chúng ta hãy mở rộng hơn những cách tiếp cận việc đọc

Theo cách tiếp cận nghiên cứu của luận văn tác giả luận văn quan niệm văn hóa Đọc là ứng xử, giá trị, chuẩn mực đọc của mỗi cá nhân, nó phản ánh thói quen đọc, sở thích đọc và kỹ năng đọc

1.2.4 Phát triển văn hóa Đọc cho sinh viên

Theo quan điểm triết học Mác - Lênin: Phát triển là khuynh hướng vận động đã xác định về hướng của sự vật: hướng đi lên từ thấp đến cao, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn

- Theo từ điển Xã hội học: Phát triển là sự biến đổi hợp quy luật theo phương hướng không thể đảo ngược, được đặc trưng bởi sự chuyển biến chất lượng, bởi sự chuyển biến sang một trình độ mới Phát triển là đặc điểm cơ bản của vật chất, là nguyên tắc giải thích về sự tồn tại và hoạt động của các hệ thống bất cân bằng, lưu động, biến đổi

- Theo tác giả Fran Emanuel Weinert: Phát triển là sự trải qua, tăng trưởng hay lớn lên tự nhiên, phân hoá hoặc tiến hoá tự nhiên với những thay đổi liên tục kế tiếp nhau

Từ các quan điểm trên cho thấy quá trình phát triển văn hóa Đọccho sinh viên trong thời gian dài dưới sự tác động, định hướng của các lực lượng giáo dục trong, ngoài nhà trường và sự tự rèn luyện của bản thân sinh viên Về bản chất là quá trình biến đổi về mặt nhận thức và các kĩ năng, thái độ của SV trong quá trình đọc sách từ thấp đến cao theo chiều hướng hoàn thiện dần thông qua con đường học tập, nghiên cứu, tự nghiên cứu, tự rèn luyện Hay nói một cách khác phát triển văn hóa đọc cho sinh viên là dưới tác động của các lực lượng và môi trường giáo dục làm thay đổi nhận thức, kỹ năng, thái độ của sinh viên trong quá trình đọc sách đi từ thấp đến cao theo chiều hướng ngày càng hoàn thiện

1.3 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ VĂN HÓA ĐỌC

1.3.1 Vai trò của văn hóa Đọc

Từ thực tế cuộc sống và thực tế giáo dục có thể khẳng định rằng văn hóa Đọc có vai trò đặc biệt trong mọi hoạt động và sự phát triển của sinh viên (trong hoạt động giáo dục và tự giáo dục, trong hoạt động giải trí, cập nhật thông tin, trong hoạt động

và sự phát triển văn hóa …)

- Trong hoạt động và sự phát triển văn hóa Đọc sách là giúp sinh viên mở mang tầm mắt, hiểu biết về giá trị văn hóa dân tộc và trên thế giới, mà trên ghế nhà trường không thể cung cấp đủ cho sinh viên

- Văn hóa Đọc bản chất là hình thức tự học Chính vì vậy, việc đọc sách giúp mỗi con người sẽ tự hoàn thiện bản thân, phát triển nhân cách tức là có đủ phẩm chất đạo đức, có tài và năng lực, có đầy đủ những kỹ năng để bắt nhịp cuộc sống Để mình sáng hơn và hoàn thiện người hơn

+ Văn hóa Đọc giúp hình thành thế giới quan khoa học hoàn chỉnh Nhờ đó, sinh viên có cái nhìn, đánh giá đúng đắn sự việc trong mọi hoạt động sống của mình + Văn hóa Đọc hỗ trợ việc học tập, nghiên cứu những nội dung, môn học tại trường Đặc biệt hiện nay, với phương pháp đào tạo theo tín chỉ, trên lớp thầy cô chỉ hướng dẫn nội dung, chỉ chỗ tài liệu và sinh viên phải tự học, tự nghiên cứu vấn đề Chính vì vậy, để có kết quả học tập tốt trên ghế nhà trường, sinh viên phải nỗ lực trong việc tự học và văn hóa Đọc chính là công cụ, là phương tiện giúp cho sinh viên hoàn thành nhiệm vụ và đạt được đỉnh cao

+ Ngoài trường học, văn hóa Đọc là hình thức tự học giúp cho sinh viên học tập suốt đời Sau khi tốt nghiệp, hành trang vào đời của sinh viên chỉ được chuẩn bị những kiến thức cơ bản, còn những kiến thức cao hơn, những kinh nghiệm, những kỹ năng nghề nghiệp, kỹ năng sống… còn phải được bổ sung, phát triển Đọc sách là con đường chính để sinh viên học tập suốt đời

+ Rèn luyện ngôn ngữ, giao tiếp Văn hóa Đọc là phương tiện để rèn luyện ngôn ngữ Ngôn ngữ trong tài liệu là ngôn ngữ văn học, ngôn ngữ khoa học, ngôn ngữ đã được chuẩn hóa Thông qua đọc tài liệu, có thể bổ sung vốn từ vựng, làm phong phú ngôn ngữ của mình, đó là cơ sở tốt để phát triển tư duy, phát triển nhận thức Qua đó giúp sinh viên có được những kỹ năng trong giao tiếp

+ Đạo đức, lối sống và ứng xử Văn hóa Đọc giúp tiếp thu những phẩm chất tốt đẹp của con người, như tình yêu thương cha mẹ anh em; tình yêu đồng loại, sự hy sinh vì hạnh phúc của con người,…; giúp họ trở thành con người hiếu thảo trong gia

Tóm lại, văn hóa Đọc giúp nâng cao trình độ, phát triển toàn diện về năng lực của sinh viên trong mọi hoạt động tồn tại và phát triển của cá nhân: năng lực nghề nghiệp, năng lực nghiên cứu, năng lực giao tiếp…

1.3.2 Mối quan hệ giữa văn hóa Đọc với văn hóa nhà trường

Văn hóa nhà trường là một lĩnh vực thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu Có nhiều cách tiếp cận nội hàm văn hóa nhà trường (VHNT), do đó xuất hiện nhiều định nghĩa khác nhau, tùy theo mỗi người nhấn mạnh khía cạnh này hay khía cạnh khác Tuy nhiên nói đến VHNT là nói đến một hiện tượng khách quan, là sự tổng hòa của tất cả các khía cạnh vật chất và tinh thần của một nhà trường

Trong quá trình phát triển và hội nhập hôm nay, quan điểm giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh luôn cần sự đổi mới để góp phần xây dựng văn hóa học đường lành mạnh trong sáng phù hợp với môi trường giáo dục của thời đại toàn cầu hóa Trong những năm gần đây, hưởng ứng phong trào “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”, các nhà trường đã xây dựng 5 văn hóa: Văn hóa chào, văn hóa xếp hàng, văn hóa đọc, văn hóa tiết kiệm, văn hóa bảo vệ môi trường để góp phần phát triển văn hóa nhà trường

Văn hóa đọc là một thành phần của văn hóa nhà trường, cấu thành lên văn hóa nhà trường Cũng như những dạng thức văn hóa khác, văn hóa đọc không thể tự nhiên hình thành và phát triển mà đòi hỏi phải có quá trình với sự dày công xây dựng, vun đắp, đặc biệt khi đọc là một kỹ năng phải rèn luyện qua trường lớp Trong nhà trường phổ thông, văn học là môn học giữ vai trò quan trọng, chủ đạo trong việc xây dựng và nuôi dưỡng văn hóa đọc cho học sinh

1.3.3 Các yếu tố tạo thành văn hóa Đọc

Xuất phát từ định nghĩa văn hóa Đọc cho thấy văn hóa Đọc được cấu thành từ những yếu tố như: nhu cầu đọc, thói quen đọc và sở thích đọc, kỹ năng đọc và văn hóa ứng xử với tài liệu

a Nhu cầu đọc

Nhu cầu là một hiện tượng tâm lý trong cấu trúc tâm lý chung của con người Nhu cầu đọc là đòi hỏi khách quan của chủ thể (cá nhân, nhóm, xã hội) đối với việc tiếp nhận và sử dụng tài liệu nhằm duy trì và phát triển các hoạt động sống của con người Nói cách khác, nhu cầu đọc là thái độ của chủ thể với việc đọc như một hoạt động sống không thể thiếu được

Yêu cầu đọc là biểu hiện cụ thể của nhu cầu đọc Khi người đọc đã xác định được đối tượng, tài liệu cụ thể thỏa mãn được nhu cầu của mình thì họ đưa ra yêu cầu tương ứng Yêu cầu tương tự sẽ lặp đi lặp lại nhiều lần ở những đối tượng cụ thể khác nhau Tuy nhiên cũng có trường hợp đặc biệt yêu cầu đọc không phản ánh nhu cầu

mà xuất phát từ yêu cầu công việc đột xuất Ví dụ, để thực hiện bài tập của một môn học ở một thời điểm cụ thể nào đó [2 ,tr.69]

Nhu cầu đọc bắt nguồn từ yêu cầu tiếp nhận thông tin khi con người tham gia các hoạt động sống khác nhau nhưng nó chỉ thực sự hình thành với điều kiện chủ thể

có khả năng giải mã thông tin được mã hóa trong tài liệu Khi đòi hỏi đối với việc đọc trở nên cấp bách, thường xuyên, nhu cầu đọc xuất hiện

Nhu cầu đọc bao giờ cũng gắn liền với số lượng và chất lượng tài liệu được lưu hành trong một xã hội cụ thể Thư viện là nơi lưu trữ và truyền tải tri thức thông qua vốn tài liệu và công tác phục vụ bạn đọc, vì vậy nhu cầu đọc là nguồn gốc của hoạt động thư viện Hoạt động thư viện không thể tồn tại và phát triển ở những nơi không

có nhu cầu đọc

b Thói quen và sở thích đọc

Thói quen là một chuỗi phản xạ có điều kiện do rèn luyện mà có Phản xạ có điều kiện là những hành vi (nếp sống, phương pháp làm việc) được lặp đi lặp lại nhiều lần trong cuộc sống và rèn luyện (học tập, làm việc), đó là những hành vi định hình trong cuộc sống và được coi là bản chất thứ hai của con người nhưng nó không sẵn có mà là kết quả của việc sinh hoạt, học tập, rèn luyện, tu dưỡng của mỗi cá nhân trong cuộc sống hằng ngày, tuy vậy thói quen cũng có thể bắt nguồn từ một nguyên

Sở thích hay còn gọi là thú vui, thú tiêu khiển là những hoạt động thường xuyên hoặc theo thói quen để đem lại cho con người niềm vui, sự phấn khởi trong khoảng thời gian thư giãn, sở thích cũng chỉ về sự hứng thú, thái độ ham thích với một đối tượng sống nhất định [18, tr.1]

Hứng thú là một thái độ đặc thù của cá nhân đối với đối tượng nào đó, do ý nghĩa của nó trong đời sống và do sự hấp dẫn về tình cảm của nó (theo định nghĩa của Tâm lý học) Hứng thú biểu hiện ở sự tập trung cao độ, ở sự say mê, hấp dẫn bởi nội dung hoạt động, ở bề rộng và chiều sâu của hứng thú Hứng thú làm nảy sinh khát vọng hành động, làm tăng hiệu quả của hoạt động nhận thức, tăng sức làm việc Như vậy, hứng thú đọc là thái độ đặc biệt của chủ thể đối với đối tượng của hoạt động đọc sách, vì sự cuốn hút về mặt tình cảm và ý nghĩa thiết thực của nó trong đời sống cá nhân

Mỗi người đều có lối sống, thói quen và sở thích riêng rất khác nhau và việc thay đổi những thói quen của một con người rất khó khăn Có những thói qune được hình thành từ hứng thú về một hoạt động nào đó hay từ những sở thích của bản thân

Vì vậy, trên khía cạnh lợi ích và tác hại của hành động mang lại mà có thể chia thói quen thành hai loại là thói quen tốt và thói quen xấu

Thói quen đọc hay sở thích đọc là một hoạt động hay mối quan tâm của con người liên quan đến việc đọc sách, báo, tài liệu có tính chất lặp lại nhiều lần trong thời gian rảnh rỗi nhằm thỏa mãn nhu cầu tinh thần của bản thân

Có những thói quen độc sách bắt nguồn từ việc đọc sách thường xuyên trong thời gian dài (ví dụ nhu một ngày luôn dành từ 2 đến 3 giờ để đọc sách hay từ hứng thú đọc một loại sách nhất định như truyện tranh, tiểu thuyết, sách văn học, sách về khoa học viễn tưởng,…) Vì vậy, nhu cầu đọc và hứng thú đọc là nhân tố kích thích hoạt động đọc làm cho hoạt động đọc đạt hiệu quả cao (tăng cường sự chú ý, cường

độ đọc cao, có sự tham gia đến mức tối ưu của các quá trình tư duy, tưởng tượng, trí nhớ) dẫn tới việc thụ cảm tài liệu ở mức độ cao

Ngày nay, giới trẻ nói chung, sinh viên nói riêng ngày càng tiếp cận nhiều hơn với các loại hình truyền thông đa phương tiện, trở nên “lười” đọc sách, thư viện cũng

vì vậy ngày càng vắng bóng sinh viên Bạn đọc có xu hướng tìm kiếm một cách nhanh chóng, ngắn gọn, dễ hiểu thay vì ngồi đọc, nghiền ngẫm suy nghĩ, ghi chép thông tin Như vậy, việc h́nh thành thói quen đọc sách và tạo hứng thú đọc cần được rèn luyện không chỉ trong môi trường giáo dục gia đình, Nhà trường mà cả sự quan tâm cua thư viện

c Kỹ năng đọc

Việc đọc được miêu tả như một phương tiện giao tiếp và mục tiêu chính của đọc

là hiểu được ý nghĩa của tài liệu in ấn hoặc các tài liệu viết Đọc có nghĩa là “đọc và hiểu”, nhưng để hiểu được các vấn đề đã đọc thì bản thân mỗi người đọc cần có kỹ năng

Có nhiều cách định nghĩa khác nhau về kỹ năng và thường được nhắc đến trong đời sống hằng ngày như kỹ năng sống, kỹ năng giao tiếp, kỹ năng chuyên môn, kỹ năng mềm,… Tuy nhiên hầu hết chúng ta đều thừa nhận rằng kỹ năng được hình thành khi chúng ta áp dụng kiến thức vào thực tiễn Kỹ năng học được do quá trình lặp đi lặp lại một hoặc một nhóm hành động nhất định nào đó một cách có ý thức Kỹ năng luôn có chủ đích và định hướng rõ ràng [15, tr.1]

Vậy, kỹ năng là năng lực hay khả năng của chủ thể thực hiện thuần thục một hay một chuỗi hành động trên cơ sở hiểu biết (kiến thức hoặc kinh nghiệm) nhằm tạo

ra kết quả mong đợi [15, tr.1]

Kỹ năng đọc là một loại kỹ năng mềm, phương thức giúp người đọc có thể tiếp nhận thông tin một cách nhanh nhất Cùng với nhu cầu đọc, hứng thú đọc thì kỹ năng đọc là yếu tố quan trọng cấu thành văn hóa Đọc

Nếu xét theo tổng quan thì kỹ năng phân ra thành 3 loại: kỹ năng chuyên môn,

kỹ năng sống và kỹ năng làm việc Nếu xét theo liên đới chuyên môn, kỹ năng bao gồm: kỹ năng cứng, kỹ năng mềm và kỹ năng hỗn hợp

Kỹ năng đọc là thành tố quan trọng nhất trong cấu trúc văn hóa Đọc, là khả năng hiểu, lĩnh hội và cảm thụ tác phẩm, biến tri thức, kinh nghiệm trong sách thành tri thức, kinh nghiệm của bản thân để có thể vận dụng một cách nhuần nhuyễn, sáng

Kỹ năng đọc phụ thuộc vào nhiều yếu tố như tri thức, kinh nghiệm, năng lực và mục đích đọc của mỗi cá nhân Trong đó, mục đích đọc là yếu tố quan trọng trong việc lựa chọn phương pháp đọc phù hợp với yêu cầu đọc Từ đó sẽ giúp chủ thể tránh được đọc tràn làn, tốn công sức và quản lý thời gian đọc hợp lý

Để văn hóa Đọc trở thành một chuẩn mực, phải có kỹ năng đọc Kỹ năng đọc là

sự thể hiện những thao tác tư duy được xác lập thành thói quen ứng xử đọc Các thao tác tư duy đó là:

- Lựa chọn có ý thức đề tài hoặc những vấn đề cần đọc cho bản thân, biết vận dụng thành thạo các cách đọc khác nhau đối với từng loại tài liệu đọc (tài liệu nghiên cứu, tài liệu phổ thông, tài liệu giải trí…)

- Biết định hướng nguồn tài liệu cần thiết cho bản thân, trước hết trong các thư mục và mục lục thư viện, các nguồn tra cứu khác như bách khoa thư, từ điển giải nghĩa, các loại sổ tay, cẩm nang… và biết định hướng nguồn tài liệu cần thiết cho bản thân trong môi trường số (trong các cơ sở dữ liệu, trên Internet)

- Thể hiện được tính hệ thống, tính liên tục trong quá trình lựa chọn tài liệu đọc (đọc từ trình độ thấp lên trình độ cao, từ các vấn đề đơn giản tới phức tạp)

- Biết cách tiếp nhận tối đa và sâu sắc nội dung tài liệu đọc, kể cả cách ngồi, khoảng cách giữa mắt và tài liệu đọc,…

- Biết vận dụng các biện pháp kỹ thuật để củng cố và đào sâu những nội dung đã đọc như ghi chép, lập một phiếu thư mục, soạn tóm tắt, viết chú giải, trao đổi với bạn

bè, đồng nghiệp…

- Biết vận dụng vào thực tiễn những nội dung đã đọc

Trong kỹ năng đọc, yếu tố nào cũng quan trọng, không được coi nhẹ một yếu tố nào Nếu không biết vận dụng các cách đọc khác nhau đối với từng loại tài liệu đọc, đọc tài liệu nghiên cứu cũng như đọc tài liệu giải trí, không thể tiếp nhận được nội dung sâu sắc của tài liệu nghiên cứu Vì mục đích cuối cùng của kỹ năng đọc là đọc

có hiệu quả cao nhất, nắm chắc nội dung cốt lõi và biết vận dụng những điều đã đọc được vào cuộc sống của chính người học [10]

Trong giai đoạn hiện này, giáo dục đại học đã chuyển qua đào tạo theo học chế tín chỉ đòi hỏi sinh viên hình thành thói quen tích cực tự học Tức là sinh viên cần phải “tự nghiên cứu, tìm tòi – tự thể hiện – tự kiểm tra và điều chỉnh” nhằm hình thành phẩm chất cần cù, nghiêm túc; không ỷ lại, trông chờ; chủ động, tích cực và sáng tạo Như vậy, bản thân mỗi sinh viên cần tự rèn luyện cho mình kỹ năng đọc để

có thể đáp ứng được các yêu cầu trong học tập

d Văn hóa ứng xử với tài liệu

Ứng xử là sự phản ứng của con người đối với sự tác động của người khác trong những tình huống xác định Ứng xử không thể hiện sự chủ động trong giao tiếp mà chủ động trong phản ứng có sự lựa chọn, tính toán, thể hiện qua thái độ, hành vi, cử chỉ, cách nói năng – tùy thuộc vào tri thức, nhân cách nhằm đạt kết quả giao tiếp cao nhất

Vậy, kết hợp với định nghĩa văn hóa ở trên, văn hóa ứng xử là cách mà con người thể hiện thái độ của mình đối với người khác và với môi trường xung quanh, được biểu hiện qua hình thái của văn hóa nói và văn hóa hành động

Khi nói đến văn hóa ứng xử với tài liệu là nói tới việc bạn thu nhận các thông tin trong tài liệu bằng cách nào? Bạn đối xử với tài liệu ra sao? Hay nói một cách khác là bạn thể hiện sự tôn trọng đối với cuốn sách bạn đang sử dụng như thế nào? Văn hóa ứng xử với tài liệu chính là thái độ và hành động của người đọc đối với tài liệu trong quá trình đọc Những biểu hiện này phụ thuộc vào tính cách và nhận thức của mỗi cá nhân bao gồm các thái độ: giữ gìn, khai thác/sử dụng đúng mục đích, không có hành vi làm hư tổn tài liệu Ngoài ra, văn hóa ứng xử với tài liệu còn thể hiện qua tư thế đọc, nơi lưu trữ tài liệu

Đối với sinh viên, là người tiếp xúc với tài liệu thường xuyên trong quá trình học tập, nghiên cứu, thói quen đọc ảnh hưởng rất lớn đến văn hóa ứng xử với tài liệu của mỗi người Vì vậy, ngoài việc hinh thành thói quen đọc sách hàng ngày, bản thân mỗi người cần tạo cho mình một thái độ trân trọng tài liệu – sản phẩm trí tuệ của nhân loại

1.4 PHÁT TRIỂN VĂN HÓA ĐỌC CHO SINH VIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC 1.4.1 Tầm quan trọng của phát triển văn hóa Đọc cho sinh viên

Phát triển văn hóa đọc để tiếp thu tri thức của nhân loại, làm giàu thêm tri thức của dân tộc và con người Việt Nam Phát triển văn hóa đọc, đồng thời gắn kết và liên thông với phát triển văn hóa, giáo dục trong và ngoài nhà trường góp phần xây dựng

xã hội học tập hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng nguồn nhân lực phục vụ phát triển bền vững đất nước

Các cơ quan nhà nước, các cơ sở đào tạo, thư viện và gia đình có trách nhiệm tạo điều kiện thuận lợi để mọi người có thể đọc sách, tham gia vào việc xây dựng môi trường đọc thân thiện Phát triển văn hóa đọc gắn với việc nâng cao dân trí, tạo điều kiện cho người dân tiếp cận với thông tin và tri thức dễ dàng, thuận tiện và bình đẳng, tạo cơ hội cho việc học tập suốt đời của người dân ở mọi nơi, mọi lúc

Phát triển văn hóa đọc nhằm điều chỉnh các biểu hiện lệch lạc, hình thành thị hiếu lành mạnh, xu hướng đọc đúng đắn, gắn việc đọc với bồi dưỡng lòng yêu nước, góp phần hình thành nên con người có nhân cách, có lối sống lành mạnh, có trí thức,

kỹ năng sống và ý thức tuân thủ pháp luật

Phát triển văn hóa đọc trong cộng đồng nhằm hình thành thói quen và phát triển nhu cầu đọc của mọi tầng lớp nhân dân, đẩy mạnh phong trào học tập trong xã hội, xây dựng thế hệ đọc tương lai, chú trọng tầng lớp thanh, thiếu niên

Nói tóm lại, việc phát triển văn hóa Đọc nói chung và phát triển văn hóa Đọc cho sinh viên trong các trường đại học chính là một trong những hoạt động, điều kiện quan trọng để đổi mới phương pháp dạy - học, giúp cho các giảng viên, sinh viên đến với sách, hình thành thói quen đọc sách, tạo nền tảng quan trọng cho việc tự học, học tập suốt đời của mỗi người, góp phần xây dựng xã hội học tập - một trong những mục tiêu quan trọng của Đảng và Nhà nước trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế

1.4.2 Cơ sở pháp lý của phát triển văn hóa Đọc cho sinh viên

Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy sựphát triển kinh tế xã hội Văn hóa Đọc - một bộ phận của Văn hóa –là một trong những động lực thúc đẩy sự hình thành nên con người mới, những công dân có hiểu biết, có trí tuệ để có thể thích ứng với sự phát triển của xã hội hiện đại – xã hội dựa trên nền tảng của nền kinh tế tri thức

Những năm gần đây, Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm đến việc phát triển văn hóa đọc trong nhân dân Chỉ thị số 42-CT/TW ngày 25/8/2004 của Ban Bí thư Trung ương Đảng (khóa IX) đã chỉ rõ: “Chăm lo phát triển nhu cầu văn hoá đọc của các tầng lớp nhân dân… Tập trung củng cố và phát triển hệ thống thư viện, các loại phòng đọc, trước hết ở cơ sở” Tại Quyết định số 581/QĐ-TTg ngày 6/5/2009 của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt Chiến lược Phát triển văn hóa đến năm 2020 cũng đã yêu cầu: “Lấy nhiệm vụ phục vụ cho công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước làm mục tiêu lựa chọn sách, xây dựng vốn tài liệu thư viện để cung cấp kịp thời cho bạn đọc Xây dựng phong trào đọc sách trong xã hội, góp phần xây dựng

có hiệu quả thế hệ đọc tương lai”

Điều lệ trường đại học ban hành theo Quyết định số 58/2010/QĐ-TTg ngày 22/9/2010 của Thủ tướng Chính phủ, tại điều 45 đã quy định: “Trường đại học phải

có thư viện và các trung tâm thông tin tư liệu chuyên ngành phục vụ hoạt động đào tạo, khoa học và công nghệ Thư viện và các trung tâm thông tin tư liệu có trách nhiệm quản lý, bổ sung và cung cấp thông tin, tư liệu khoa học và công nghệ ở trong nước và nước ngoài thuộc các lĩnh vực hoạt động của trường, thu thập và bảo quản các sách, tạp chí, băng, đĩa, các tài liệu lưu trữ, các luận văn, luận án đã bảo vệ tại trường, các ấn phẩm của trường Thư viện và các trung tâm thông tin tư liệu chuyên ngành hoạt động theo quy chế do Hiệu trưởng ban hành” Hệ thống thư viện, giáo trình, tài liệu là một trong những tiêu chí để đánh giá trong kiểm định chất lượng trường đại học; là điều kiện quan trọng đáp ứng yêu cầu đổi mới phương pháp dạy - học Như vậy có thể thấy phát triển văn hóa đọc trong các các trường đại học là một vấn đề có ý nghĩa chiến lược của Đảng, Nhà nước cũng như của ngành giáo dục và

đào tạo để góp phần thực hiện mục tiêu nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài cho đất nước

Hiện nay các trường đại học, cao đẳng trong cả nước đã chuyển đổi phương thức đào tạo theo niên chế sang phương thức đào tạo theo hệ thống tín chỉ Đặc điểm của đào tạo theo hệ thống tín chỉ là giảm số giờ lý thuyết và tăng số giờ thảo luận, thí nghiệm, thực hành Giờ tự học của sinh viên tăng gấp đôi so với đào tạo theo niên chế Triển khai tổ chức đào tạo theo hệ thống tín chỉ đòi hỏi phải đổi mới phương pháp dạy - học; chuyển từ cách dạy truyền thống thầy đọc - trò ghi sang tích cực hóa quá trình dạy học, trong đó giảng viên trình bày những nội dung cơ bản của học phần

và hướng dẫn cho sinh viên phương pháp tự học, tự nghiên cứu Để giải quyết tốt những yêu cầu trên, đòi hỏi sinh viên cần được trang bị kiến thức sử dụng thông tin,

có phương pháp đọc sách và tự nghiên cứu sách, bởi đọc sách chính là cách học tập tốt nhất, là phương tiện cần thiết và hiệu quả nhất để tạo cho mình một cơ sở học vấn vững vàng Bên cạnh đó, giảng viên chính là người chọn lọc và định hướng cho sinh viên đến những giáo trình, tài liệu tham khảo cần thiết để mở rộng kiến thức; cần tham gia nhiều hơn đến các hoạt động thư viện như góp ý, đề xuất bổ sung tài liệu, tận dụng nguồn tài liệu, dịch vụ của thư viện, khuyến khích sinh viên sử dụng tài liệu của thư viện để đạt được những kết quả: hoàn thiện bộ sưu tập, hiểu rõ hơn về thư viện của trường, có cái nhìn mới về thư viện, sinh viên có thêm kiến thức ngoài giáo trình được quy định

1.4.3 Mục tiêu phát triển văn hóa Đọc

a Mục tiêu 1:

Nâng cao nhận thức của sinh viên về vị trí, vai trò của Văn hóa Đọc; trách nhiệm của cá nhân và cộng đồng trong việc phát triển Văn hóa Đọc Hình thành thói quen đọc, để việc đọc trở thành nề nếp trong cuộc sống, học tập, lao động…

b Mục tiêu 2:

Xây dựng định hướng đọc lành mạnh vừa phù hợp nhu cầu đọc của từng sinh viên, vừa phù hợp với mục tiêu đào tạo của nhà trường

c Mục tiêu 3:

Xây dựng môi trường đọc thuận lợi, đảm bảo cho sinh viên các chuyên ngành, các khóa khóa học,… có thể tiếp cận và sử dụng tài liệu, sách báo, thông tin được dễ dàng, thuận lợi, phù hợp với nhu cầu đọc đa dạng, luôn thay đổi của sinh viên

1.4.4 Nội dung phát triển văn hóa Đọc

a Tổ chức hình thành ý thức đọc cho sinh viên

Trong kỷ nguyên thông tin và “thế giới phẳng” hiện nay, chất lượng học tập của sinh viên phụ thuộc rất lớn vào việc chuyên cần đọc sách, chọn đúng sách và đọc đúng cách Vì vậy, việc hình thành ý thức đọc là một việc làm quan trọng Ý thức đọc gồm hai nội dung: lựa chọn có ý thức tài liệu cần đọc và có văn hóa ứng xử lành mạnh với tài liệu đọc

Thông qua hoạt động giảng dạy, đào tạo nhà quản lý cần có những biện pháp đề

ra yêu cầu, nhiệm vụ cho giảng viên về trách nhiệm hướng dẫn, tư vấn sinh viên trong quá trình chọn sách, đọc sách, cụ thể giảng viên cần hướng dẫn sinh viên những nội dung sau đây:

Lựa chọn có ý thức tài liệu cần đọc là biết lựa chọn những tài liệu đọc có nội dung lành mạnh, phù hợp với nhu cầu công việc, học tập và cuộc sống cũng như năng lực và trình độ hiểu biết của bản thân Theo nhiều nhà nghiên cứu, sinh viên cần: lựa chọn có ý thức tài liệu cần đọc, biết vận dụng thành thạo các cách đọc khác nhau đối với từng loại tài liệu (tài liệu nghiên cứu, tài liệu phổ thông, tài liệu giải trí ); định hướng nguồn tài liệu cần thiết cho bản thân từ tài liệu in cho đến tài liệu trong môi trường số (trong các cơ sở dữ liệu, trên Internet); đảm bảo được tính hệ thống trong quá trình lựa chọn tài liệu đọc (đọc từ trình độ thấp lên trình độ cao, từ các vấn đề đơn giản tới phức tạp); biết cách tiếp nhận một cách tốt nhất nội dung tài liệu đọc; vận dụng các biện pháp kỹ thuật để củng cố và đào sâu những nội dung đã đọc như ghi chép, trao đổi với bạn bè; vận dụng sáng tạo vào quá trình học tập và cuộc sống những nội dung đã đọc

Nhà trường chỉ đạo giảng viên hướng dẫn sinh viên có ý thức tiếp nhận thông tin phục vụ học tập từ nhiều nguồn thông tin khác nhau: Đọc giáo trình, tài liệu tham khảo, các công trình nghiên cứu đã công bố, đọc qua Internet

Nhà quản lý cần xây dựng các chuẩn mực trong đọc sách để rèn luyện văn hóa ứng xử lành mạnh với tài liệu đọc cho sinh viên

Văn hóa ứng xử lành mạnh với tài liệu đọc là: ý thức trân trọng, giữ gìn và bảo quản tài liệu Biết trân trọng, giữ gìn cẩn thận những tài liệu đọc cũng như có ý thức bảo vệ những công trình văn hóa nói chung chính là sự thể hiện ý thức công dân Nâng cao ý thức, trách nhiệm cho sinh viên trong việc giữ gìn, bảo quản tài liệu đọc còn góp phần vào việc giáo dục thẩm mỹ cho các em Qua đó, nâng cao nhận thức về giá trị của tài liệ đọc với việc học tập và nghiên cứu

b Huy động các nguồn lực tổ chức hình thành thói quen đọc cho sinh viên

Bất cứ ai muốn trở thành con người hoàn chỉnh thỉ phải có hiểu biết, phải đọc Đọc chính là cách tốt nhất để con người học hỏi, là con đường thường xuyên để phát triển trí tuệ Và khi đã đạt đến một trình độ hiểu biết nhất định thì đọc sách cần được biến thành công việc hàng ngày, cũng giống như các vận động viên thể thao phải rèn luyện hàng ngày

Để góp phần hình thành thói quen đọc của sinh viên cần nhiều giải pháp đồng

bộ, trước hết, nhà quản lý cần quan tâm đến các nội dung công việc sau đây:

- Xây dựng được ý thức đối với vấn đề đọc sách của sinh viên;

- Tạo điều kiện thuận lợi về không gian đọc,

- Đầu tư nguồn học liệu đáp ứng các sở thích, thị hiếu đa dạng về sách;

- Xây dựng hệ thống thư viện, tài nguyên học liệu,

- Tăng cường cơ sở vật chất phục vụ cho việc đọc sách;

- Phát triển môi trường đọc sách trong sinh viên nuôi dưỡng được “bầu không khí đọc sách”- ở đó, những sinh viên ít chịu đọc sách sẽ tự cảm thấy lạc lõng

Bên cạnh đó, cũng cần thường xuyên tổ chức các buổi chia sẻ, trao đổi kinh nghiệm, định hướng đọc sách cho sinh viên; thành lập các câu lạc bộ đọc sách trong sinh viên, tạo cơ hội để các em vận dụng các kiến thức đã học

- Chỉ đạo các khoa, tổ chuyên môn hướng dẫn giảng viên đổi mới phương pháp giảng dạy, lấy người học làm trung tâm, giảng viên đóng vai trò là “huấn luyện viên”, người học chủ động tìm kiếm, xử lý và tích lũy kiến thức; song hành với đổi mới việc kiểm tra, đánh giá (thật sự có chú trọng đến quá trình đọc sách) là giải pháp hiệu quả nhất tác động mạnh mẽ đến việc hình thành và bồi dưỡng thói quen đọc sách của sinh viên Khi đó, việc đến thư viện, tìm sách ở nhiều nguồn khác nhau để đọc, đồng thời đọc có tiếp thu, phê phán và sáng tạo sẽ dần dần là nhu cầu thiết yếu, một thói quen được hình thành ở mỗi sinh viên

Chỉ đạo giảng viên thường xuyên kiểm tra kết quả tự đọc, tự nghiên cứu của sinh viên, sử dụng đánh giá đồng đẳng để kiểm tra và tự đánh giá của sinh viên để kiểm tra

c Chỉ đạo giảng viên phát triển các kỹ năng đọc cho sinh viên

Để văn hóa Đọc trở thành trở thành một chuẩn mực phải có kỹ năng đọc Bên cạnh kỹ năng viết và lập luận, kỹ năng đọc là một trong số những hoạt động quan trọng nhất mà sinh viên cần làm quen Đa số sinh viên thấy rằng mình phải đọc quá nhiều và không bao giờ đủ thời gian để đọc Danh sách những gì cần đọc thường rất dài, bên cạnh đó giảng viên còn đưa ra nhiều hướng dẫn khác do đó sinh viên có quá nhiều thông tin cần tiếp nhận và có quá ít thời gian để tiếp nhận chúng Vì vậy,không phải ai đọc sách cũng thu được kết quả như mong muốn, để nâng cao chất lượng và hiệu quả đọc sách, phải có kỹ năng đọc Cần hiểu rằng: kỹ năng đọc do kết quả học tập, rèn luyện và kinh nghiệm rút ra của từng người từ thực tế mà hình thành nên, bởi kết quả của kỹ năng đọc phụ thuộc vào khả năng nhận thức, tình hình sức khỏe, thói quen lao động của mỗi người là khác nhau Nhưng nếu tự bản thân mỗi người cố gắng và luyện tập thì sẽ đọc tốt thu được nhiều kết quả… Những sinh viên có kỹ năng đọc phát triển, họ có nhiều lợi thế khi tìm tài liệu Họ biết định hướng tìm trong các loại mục lục thư viện, các loại thư mục, các loại sách công cụ (bách khoa thư, cẩm

nang chuyên ngành, từ điển giải thích ), biết tìm tài liệu từ trình độ thấp lên trình độ cao, biết vận dụng các biện pháp kỹ thuật để củng cố và đào sâu những nội dung đã đọc như: ghi chép, viết chú giải, soạn tóm tắt, lập hộp phiếu thư mục để nắm vững thông tin, tri thức; biết vận dụng những điều đã đọc được vào nhiệm vụ được giao Nhất là họ biết vận dụng các cách đọc khác nhau đối với các loại tài liệu khác nhau: tài liệu phổ cập, tài liệu giải trí, tài liệu nghiên cứu

d Chỉ đạo giảng viên hướng dẫn sinh viên vận dụng những kiến thức đã đọc vào giải quyết các nhiệm vụ trong công việc và cuộc sống

Người đọc giỏi không đơn giản chỉ là vấn đề phát triển kỹ năng Sinh viên muốn trở thành người đọc giỏi cần học cách chắt lọc thông tin hiệu quả từ những gì đã đọc

để áp dụng vào giải quyết các nhiệm vụ của bản thân và vươn tới thành công Chính

vì vậy, “đọc sách có thể khiến một kẻ trắng tay thành triệu phú, một cậu bé nghèo trở thành chính khách”

Đọc sách khiến tư duy thay đổi, xã hội được cải biến Họ cũng sẽ thành người đọc có kỷ luật, hình thành và duy trì thói quen tốt, và sử dụng tốt thời gian nhờ vận dụng các kỹ năng và phương pháp đã tiếp thu

1.4.5 Các phương pháp, hình thức phát triển văn hóa Đọc

a Ban hành các cơ chế, chính sách cụ thể để phát triển văn hóa Đọc trong nhà trường

Nhà trường cần tăng cường quản lý hoạt động học tập của sinh viên, hoạt động của thư viện, tạo hành lang pháp lý cho văn hóa Đọc phát triển Tiếp tục hoàn thiện việc xây dựng và thực hiện các chỉ thị, nghị quyết của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về phát triển văn hóa nói chung, phát triển hệ thống thư viện và văn hóa Đọc nói riêng Triển khai thường xuyên các hoạt động truyền thông nhằm nâng cao nhận thức về phát triển văn hóa Đọc trong các trường đại học Nhà trường cần có chính sách trợ giá, hỗ trợ kinh phí cho các tác giả viết giáo trình, sách tham khảo cho sinh viên; vận động các doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước tham gia xây dựng và phát triển văn hóa Đọc, đồng thời tài trợ cho các hoạt động phát triển

văn hóa Đọc như in sách, trao giải thưởng sách hàng năm, cung cấp sách cho sinh viên nghèo vượt khó…

b Tăng cường các hoạt động tuyên truyền, giới thiệu sách cho sinh viên hưởng ứng Ngày sách và bản quyền thế giới 23/4 hằng năm

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã quyết định chọn ngày 23/4 hàng năm làm Ngày hội sách và văn hóa Đọc Việt Nam, nhằm khuyến khích, đưa phong trào đọc sách, báo trở thành thành nét đẹp văn hóa của con người Việt Nam trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế Vì vậy, các trường đại học cần tổ chức nhiều hoạt động hưởng ứng nhân ngày 23/4 hằng năm để lôi cuốn, thu hút sinh viên

Đó có thể là các hoạt động như: triển lãm sách, báo, tạp chí; tổ chức hội nghị bạn đọc; thi đọc sách, thuyết trình, giới thiệu về sách; phối hợp với các nhà xuất bản, nhà sách tặng sách và bán sách trợ giá, giảm giá cho sinh viên…

c Hướng dẫn và tạo điều kiện cho sinh viên tự học, tự nghiên cứu có hiệu quả thông qua việc đọc sách

Để thực hiện đổi mới phương pháp dạy - học, mỗi giảng viên phải xây dựng và hình thành thói quen đọc cho sinh viên; giảm thời lượng dạy học, yêu cầu sinh viên phải đọc giáo trình, tài liệu tham khảo để bổ sung, tích lũy kiến thức Các trường đại học bố trí kế hoạch và yêu cầu thư viện thực hiện chương trình hướng dẫn kỹ năng đọc sách, tra cứu thông tin và sử dụng thư viện cho sinh viên vào đầu năm học; giảng viên thực hiện nội dung này thông qua các học phần trong chương trình đào tạo Qua

đó giúp sinh viên biết lựa chọn nội dung cần đọc; biết định hướng nguồn tài liệu cần thiết cho bản thân; biết tiếp thu nội dung đã đọc; biết vận dụng các kỹ thuật đọc như ghi chép, tóm tắt nội dung…; biết vận dụng vào thực tiễn những nội dung đọc Thư viện các trường đại học cần tổ chức các hoạt động tuyên truyền để cho sinh viên các khóa học ngay khi vào trường những nội dung liên quan đến hoạt động của thư viện

và văn hóa Đọc trong nhà trường như: hệ thống dữ liệu của thư viện bao gồm sách truyền thống và sách điện tử; phương pháp đọc sách hiệu quả; phương pháp tra cứu tài liệu…