MỘT SỐ VẤN ĐỀ TỰ LUẬN CỦA DVLS

“Nếu CNH, HĐH tạo nên LLSX cần thiết cho chế độ XH mới thì việc phát triển nền KT nhiều thành phần chính là để xây dựng hệ thống QHSX phù hợp” Và Đại Hội IX cũng ghi rõ: “đẩy mạnh CNH, H

Trang 1

Câu 1 : Đồng chí hãy trình bày

quan điểm Mác xít về mối quan hệ

biện chứng giữa cơ sở hạ tầng và

kiến trúc thượng tầng Ý nghĩa của

vấn đề này đối với việc xây dựng cơ

sở hạ tầng và kiến trúc thượng

tầng ở nước ta hiện nay.

Triết học Mác là thế giới

quan khoa học của giai cấp công

nhân, một giai cấp tiến bộ và cách

mạng nhất, một giai cấp có lợi ích

phù hợp với lợi ích cơ bản của nhân

dân lao động và với sự phát triển xã

hội Nghiên cứu triết học Mác không

thể bỏ qua những quy luật vận động

phát triển của xã hội Đặc trưng của

quá trình lịch sử tự nhiên là sự thống

nhất và tác động biện chứng lẫn

nhau của các yếu tố đó trong từng xã

hội tạo ra những quan hệ có tính quy

luật và động lực bên trong quyết

định sự vận động và phát triển của

xã hội cơ sở hạ tầng và kiến trúc

thượng tầng luôn có mối quan hệ

biện chứng và là một trong những

quy luật tất yếu Mọi xã hội có kết

cấu kinh tế đặc trưng riêng tức là cơ

sở hiện thực của xã hội trên đó xây

dựng lên một kiến trúc thượng tầng

Cơ sở hạ tầng là tổng hợp

những quan hệ sản xuất hợp thành

cơ cấu kinh tế của một xã hội nhất

định, cơ sở hạ tầng hình thành một

cách khách quan trong quá trình sản

xuất vật chất của xã hội nó bao gồm

không chỉ những quan hệ trực tiếp

giữa người với người trong sản xuất

vật chất mà còn bao gồm cả những

quan hệ kinh tế trong quá trình tái

sản xuất ra đời sống xã hội Mọi

hình thái kinh tế - xã hội có cơ sở hạ

tầng của nó và đặc trưng của mỗi cơ

sở hạ tầng do những quan hệ sản

xuất nhất định qui định Cơ sở hạ

tầng của một xã hội cụ thể đặc trưng

ở kiểu quan hệ sản xuất thống trị

trong nền kinh tế ở những hình thái

kinh tế xã hội đã phát triển, các quan

hệ kinh tế tàn dư, mầm móng có vị

trí không đáng kể còn cơ sở hạ tầng

của xã hội còn đang ở giai đoạn

mang tính chất quá độ thì quan hệ

kinh tế tàn dư và mầm móng lại có

vị trí quan trọng trong cơ cấu kinh tế

nhiều thành phần Trong các xã hội

có đối kháng giai cấp cơ sở hạ tầng

của xã hội cũng mang tính chất đối

kháng

Kiến trúc thượng tầng là

toàn bộ những quan điểm chính trị,

pháp luật, triết học, tôn giáo, đạo

đức, nghệ thuật … với những thể chế tương ứng (Nhà nước, tôn giáo, Đảng phái, các tổ chức kinh tế xã hội khác) được hình thành trên cơ sở

hạ tầng nhất định Đặc trưng kiến trúc thượng tầng của một chế độ xã hội là sự thống trị về chính trị và tư tưởng của giai cấp thống trị đối với toàn bộ đời sống xã hội, mỗi bộ phận trong kiến trúc thượng tầng có

vị trí vai trò của nó và có quan hệ chặt chẽ với nhau, trong đó các bộ phận như Nhà nước, chính Đảng, phát luật, các tổ chức chính trị xã hội, hệ tư tưởng các liên hệ trực tiếp với cơ sở hạ tầng, những bộ phận khác chỉ liên hệ gián tiếp Toàn bộ kiến trúc thượng tầng của xã hội mới không nảy sinh đầy đủ trong lòng xã hội cũ, nhưng những bộ phận nhất định thì đã có thể ra đời ngay trong lòng xã hội cũ đặc biệt ở giai đoạn phát triển cuối cùng ở xã hội cũ

Trong xã hội có giai cấp kiến trúc thượng tầng mang tính giai cấp trong

đó Nhà nước là bộ máy quyền lực của giai cấp thống trị

Cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng là hai mặt thống nhất biện chứng trong một hình thái chính trị nhất định Quan hệ này là một biểu hiện đặc trưng của mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị tư tưởng, do đó nó diễn ra trên cơ sở tính quyết định của kinh tế

Trong sự tác động qua lại giữa cơ sở

hạ tầng và kiến trúc thượng tầng thì

cơ sở hạ tầng giữa vai trò qui định kiến trúc thượng tầng Cơ sở hạ tầng với tính cách là cơ cấu kinh tế hiện thực sản sinh ra một kiến trúc thượng tầng tương ứng, qui định tính chất của kiến trúc thượng tầng nói một cách khác tính chất xã hội và giai cấp của kiến trúc thượng tầng phản ánh tính chất xã hội và giai cấp của cơ sở hạ tầng Vai trò qui định của cơ sở hạ tầng đối với kiến trúc thượng tầng còn thể hiện ở chổ sự biến đổi cưn bản trong cơ sở hạ tầng tăng dần đến sự biến đổi căn bản của kiến trúc thượng tầng Song điều đó không có nghĩa là cơ sở hạ tầng cũ mất đi cơ sở hạ tầng mới xuất hiện thì kiến trúc thượng tầng cũ sẽ bị thủ tiên toàn bộ tức khắc và kiến trúc thượng tầng mới sẽ nảy sinh đầy đủ, vững chắc ngay lập tức

Quan hệ biện chứng giữa

cơ sở hạ tầng còn có sự tác động qua lại của kiến trúc thượng tầng Kiến

trúc thượng tầng nảy sinh từ kinh tế, tồn tại trên cơ sở kinh tế là mục đích của chính trị Không phải có Nhà nước mới có tác dụng to lớn đối với

cơ sở hạ tầng mà các yếu tố khác của kiến trúc thượng tầng như triết học, đạo đức, tôn giáo, nghệ thuật … cũng đều tác động đến cơ sở hạ tầng

Các yếu tố của kiến trúc thượng tầng không chỉ tác động đến cơ sở hạ tầng mà chúng còn tác động lẫn nhau Sự tác động thông qua Nhà nước với những luật pháp tương ứng

có được hiệu lực mạnh mẽ hơn cả đối với cơ sở hạ tầng

Tóm lại, cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng có mối quan

hệ biện chứng tác động lẫn nhau, cơ

sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng

là hai mặt thống nhất biện chứng trong một hình thái kinh tế xã hội nhất định

Trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội việc xây dựng cơ

sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng phải được tiến hành từng bước với những hình thái và qui mô thích hợp, Thời kỳ quá độ là một giai đoạn lịch

sử chuyển tiếp, cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng và kiến trúc thượng tầng ở đây chưa phải là cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng xã hội chủ nghĩa với đầy đủ những đặc trưng của nó, cơ sở hạ tầng mang tính chất quá độ với một kết cấu kinh tế nhiều thành phần đang xen nhau của nhiều loại kinh tế xã hội khác nhau, trong đó kinh tế giữa vai trò chủ đạo định hướng kinh tế lên chủ nghĩa xã hội là kinh tế của Nhà nước và tập thể Quá trình hình thành cơ sở hạ tầng và kiến trức thượng tầng là quá trình vừa tiến hành cải cách kinh tế vừa tiến hành cách mạng trong lĩnh vực tư tưởng văn hóa, xây dựng thế giới quan và nhân sinh quan của giai cấp vô sản, xây dựng đạo đức mới cho nhân dân lao động

Cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng xã hội chủ nghĩa không còn mâu thuẩn đối kháng vì trong kết cấu kinh tế đó không bao hàm sự đối địch về lợi ích căn bản của nền kinh tế là sở hữu toàn dân

và sở hữu tập thể, quan hệ người với người trong sản xuất là quan hệ tương trợ, nguyên tắc phân phối sản phẩm là phân phối theo lao động

Những đặc điểm đó qui định đặc trưng kiến trúc thượng tầng, đó là

một kiến trúc thượng tầng với sự nhất trí về chính trị và tinh thần

Cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng xã hội chủ nghĩa là

cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng tiên tiến, song trong thực tế chúng ta chưa tao lập được một cơ

sở kinh tế với những đặc trưng riêng của nó và một kiến trúc thượng tầng tương ứng Bởi vậy công cuộc cải cách kinh tế là việc đổi mới thể chế chính trị là một quá trình mang tính cách mạng để từng bước xóa bỏ những yếu tố có thể làm nảy sinh mâu thuẩn đối kháng trong cơ sở hạ tầng cũng như trên kiến trúc thượng tầng Trong quá trình phát triển nền kinh tế nhiều thàn phần theo định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta, Đảng ta vận dụng và quán triệt quan

hệ biện chứng giữa CSHT và KTTT

Cơ sở hạ tầng kinh tế nước ta hiện nay là kết cấu kinh tế

đa thành phần, trong đó có thành phần kinh tế quốc doanh, kinh tế tập thể và nhiều thành phần kinh tế khác Tính chất đan xem quá độ về kết cấu của cơ sở kinh tế làm cho nền kinh tế sống động, phong phú mang tính phức tạp trong quá trình thực hiện định hướng xã hội chủ nghĩa Đây là một kết cấu kinh tế năng động, phong phú của nền kinh

tế được phản chiếu lên kiến trúc thượng tầng và đặt ra đòi hỏi khách quan là kiến trúc thượng tầng cũng phải được đổi mới để đáp ứng đòi hỏi của cơ sở kinh tế

Từ nhận thức trên Đảng

ta đã vận dụng trong công cuộc xây dựng đất nước ta trong suốt thời gian qua, nhất từ thời kỳ Đại hội VI đến nay, thực tế cho thấy rằng nền kinh

tế có những chuyển biến tích cực bước đầu hình thành nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần vận động theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước Nguồn lực của sản xuất xã hội được huy động tốt hơn, tốc độ lạm phát được kiềm chế, đời sống vật chất và tinh thần của một

bộ phận nhân dân có phần được cải thiện, sinh hoạt dân chủ trong xã hội ngày càng được phát huy nội dung

và phương thức hoạt động của các tổ chức trong hệ thống trị có một bước đổi mới theo hướng phát huy dân chủ nội bộ và quyền làm chủ của nhân dân lao động

Bước vào thập kỷ 90, công cuộc đổi mới đã đạt được

những thành tựu bước đầu rất quan trọng Qua năm năm thực hiện nghị quyết Đại hội VII với cố gắng to lớn của Đảng, Nhà nước và nhân dân nền kinh tế nước ta không những đứng vững trước những thử thách gay gắt mang còn đạt được nhiều thành tựu to lớn có ý nghĩa rất quan trọng Trong công cuộc đổi mới vừa qua, Đảng ta luôn luôn kiên trì và vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh thực hiện công cuộc đổi mới toàn diện, đồng bộ, triệt để và có bước đi thích hợp về việc xây dựng cơ sở hạ tầng

và kiến trúc thượng tầng, Đảng ta tập trung sức làm tốt đổi mới kinh

tế, đáp ứng những đòi hỏi cấp bách của nhân dân về đời sống, việc làm

và các nhu cầu xã hội khác, xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội coi đó là điều kiện quan trọng để tiến hành thuận lợi trong đổi mới trong lĩnh vực chính trị

Đồng thời đổi mới kinh tế phải từng bước đổi mới tổ chức, phương thức hoạt động của hệ thống chính trị, phát huy ngày càng tốt hơn quyền làm chủ và năng lực sáng tạo của nhân dân lao động trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội Vì chính trị đụng chạm đến các mối quan hệ đặc biệt phức tạp và nhạy cảm trong xã hội, nên việc đổi mới trong hệ thống chính trị nhất thiết phải trên cơ sở nghiên cứu và chuẩn

bị rất nghiêm túc không cho phép gây mất ổn định chính trị dẫn đến sự rối loạn, nhưng không vì thế mà tiến hành chậm trễ gây hạn chế đến sự phát triển kinh tế xã hội Vì kinh tế chính trị là cốt lõi của mối quan hệ giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng trong mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị thì kinh tế giữ vai trò quyết định Trong công cuộc đổi mới xã hội ngày nay, Đảng ta tiến hành đổi mới một cách toàn diện

Trước hết là đổi mới cơ cấu kinh tế, đổi mới cơ chế quản lý, đổi mới qui trình công nghệ nhằm làm cho nền kinh tế nước ta phát triển hòa nhập được với tốc độ phát triển kinh tế thế giới Cùng với đổi mới kinh tế, phải đổi mới hệ thống chính trị, đổi mới tổ chức, đổi mới

bộ máy, đổi mới con người, đổi mới phong cách lãnh đạo của Đảng, dân chủ hóa

Trước hết từ trong các cơ quan Đảng và Nhà nước chống tham nhũng … để làm cho Nhà nước thực

sự là một Nhà nước mạnh với đúng nghĩa của nó Trong điều kiện dân tộc và quốc tế hiện nay, đổi mới kinh tế về chính trị, phải thực hiện đường lối mở cửa một cách sáng tạo

để khai thác tối đa sức mạnh thời đại, hòa nhập với cộng đồng thế giới

mà không bị hòa tan Những năm qua thực tiễn tiến hành công cuộc đổi mới, Đảng ta càng nhận rõ : cùng với việc lấy đổi mới kinh tế làm trọng tâm thì đồng thời từng bước đổi mới hệ thống chính trị

Cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại đang diễn

ra mạnh mẽ cuốn hút tất cả các nước

ở mức độ khác nhau, nên sản xuất vật chất và đời sống xã hội đang trong quá trình quốc tế hóa sâu sắc ảnh hưởng lớn đến sự phát triển lịch

sử và cuộc sống Nhận thức rõ yêu cầu mới của cách mạng và âm mưu thủ đoạn chống phá của kẻ thù, Đảng ta xác định trong giai đoạn hiện nay “Lãnh đạo kinh tế là nhiệm

vụ trọng tâm, xây dựng Đảng là nhiệm vụ then chốt”, khẳng định sự đúng đắn của mối quan hệ biện chứng, giữa kinh tế chính trị hay theo chủ nghĩa Mác Lênin là mối quan hệ biện chứng giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng trong mỗi hình thái kinh tế xã hội

Trang 2

CÂU 2: Phân tích quy

luật về sự phù hợp của QHSX với

sự trình độ phát triển của

LLSX .Phân tích sai lầm khuyết

điểm trong việc vận dụng quy luật

này thời kỳ trứơc đổi mới và vận

dụng để phân tích luận điểm sau

đây của Đảng ta: “Phù hợp với sự

phát triển của LLSX , thiết lập

từng bước QHSX XHCN từ thấp

đến cao với dự đa dạng về hình

thức sở hữu Phát triển nền kinh

tế hàng hóa nhiều thành phần theo

định hướng XHCN, vận hành theo

cơ chế quản lý thị trường có sự

quản lý của Nhà nước “ (Cương

lĩnh ĐH VII trang 9_10)

Cương lĩnh xây dựng đất

nước trong thời kỳ quá đô lên

XHCN đã nêu rõ :”Phù hợp vói sự

phát triển của LLSX , thiết lập từng

buớc QHXH XHCN từ thấp đến cao

với sự đa dạng về hình thức sở

hữu Phát triển nền kinh tế hàng hoá

nhiều thành phần theo định hướng

XHCN , vận hành theo cơ chế thị

trường có sự quản lý của Nhà nước “

cương lĩnh này chính là sự vận dụng

đúng đắn về sự phù hợp của QHSX

với trình độ của LLSX vào sự phát

triển nền kinh tế ở nước ta

Quy luật về sự phù hợp của QHSX

với trình độ phát triểnn của LLSX là

một trong những quy luật cơ bản chi

phối sự vận động và phát triển của

XH loài người Sự tác động của quy

luật này cùng với các quy luật khác

đã đưa XH loài người phát triển từ

thấp đến cao trong sự phát triển của

lịch sử nhân loại Việc nhận thức và

vận dụng đúng đắn quy luật này có ý

nghĩa quan trong trong việc xác định

mục tiêu , đề ra đường lối và tìm các

biện pháp thực hiện nhằm mang lại

hiệu quả cao

Như chúng ta đã biết ,SX vật chất

chính là quá trình con người sử dụng

công cụ lao động tác động vào tự

nhiên , cải biến các dạng vật chất

của tự nhiên để tạo ra của cải vật

chất cho đời sống xã hội , là cơ sở để

hình thành nên tất cả các QHXH

khác và cũng là cơ sở cho sự tiến bộ

xã hội Phương thức sản xuất là nhân

tố quyết định tính chất kết cấu của

XH , quyết định sự vận động , phát

triển của XH Phương thức SX thống

trị tring mỗi XH như thế nào thì tính

chất của các mối quan hệ giữa các

giai cấp cũng như các quan điểm về

chính trị, pháp quyền , đạo đức …

tất cả đều do phương thức sản xuất quyết định

Nền SX XH là một thể thống nhất bao gồm nhiều mặt, nhiều mối liên

hệ , trong đó nổi lên hai mối quan hệ

cơ bản là LLSX và QHSX

LLSX biểu hiện mối quan hệ giữa con người với tự nhiện , nói lên năng lực thực tế của con người trong quá trình SX tạo ra của cải XH

LLSX bao gồm người lao động với kỉ năng lao động của họ và TLSX , trước hế là công cụ lao động Trong đó “LLSX hàng đầu của toàn thể nhận loại là công nhân lao động “ Do đặc trưng sinh học _XH riêng có của mình con người ngày càng có vai trò to lớn trong nền SX

XH .Đặc biệt trong điều kiện của KHCNghệ hiện nay, con người đã trở thành nguồn lực cơ bản , nguồn lực đặc biệt của SX

Cùng với con người lao động, công cụ lao động cũng là một thành tố cơ bản của LLSX .Theo Anghen thì công cụ lao động là: “ khí quan của bộ óc con người “, là

“sức mạnh của tri thức đã được vật thể hoá” Bởi vậy, khi công cụ lao động đã đạt tới trình độ được tin học hoá, được tự động hoá… thì vai trò

“khí quan vật chất” của nó trở nên

vô cùng quan trọng Ngày nay, khoa học đã phát triển đấn mức trở thành nguyên nhân trực tiếp của nhiều biến đổi to lớn trong sab3 xuất và đời sống Chính vì vậy, khoa học và công nghệ hiện đại hoàn toàn có thể coi là cái đặt trưng cho LLSX hiện đại, có vai trò quan trọng trong SX

QHSX là quan hệ giữa người với người trong quá trình SX, bao gồm: các quan hệ sở hữu đối với TLSX, các quan hệ trong tổ chức và quản lý sản xuất, các quan hệ trong phân phối sản phẩm lao động Trong

hệ thống các QHSX của mỗi nần KT-XH xác định, quan hệ sở hữu về TLSX luôn luôn có vai trò quyết định đối với tất cả các quan hệ XH khác,quan hệ sở hữu là quan hệ xuất phát, quan hệ cơ bản, quan hệ trung tâm của các QHXH Còn các quan

hệ về mặt tổ chức, quản lý sản xuất

là các quan hệ quyết định một cách trực tiếp quy mô, tốc độ hiệu quả và

xu hướng của mỗi nần sản xuất cụ thể Các quan hệ về mặt phân phối sản phẩm lao động cũng là những nhân tố có ý nghĩa to lớn đối với sự

vận động của toàn bộ nền KT-XH

Nó có thể thúc ẩy tốc độ, nhịp điệu của sản xuất và cũng có thể có khả năng kìm hãm sản xuất, kìm hãm sự phát triển của XH

LLSX và QHSX là hai mặt của PTSX Chúng quy định, chế ước, tác động qua lại, thúc đẩy lẫn nhau phát triển, trong đó LLSX luôn giữ vai trò quyết định, QHSX phải phù hợp với trình độ phát triển của LLSX

Quy luật về sự phù hợp của QHSX với trình độ phát triển của LLSX thể hiện trước hết ở vai trò quyết định của LLSX đối với QHSX LLSX là nội dung của PTSX còn QHSX là hình thức xã hội của

nó Mỗi bước phát triển của LLSX luôn luôn đặt ra yêu cầu QHSX cũng phải biến đổi cho phù hợp Sự phù hợp của QHSX vi trình độ phát triển của LLSX là một trạng thái mà trong

đó QHSX là “hình thức phát triển”

tất yếu của LLSX Ngày nay trong điều kiễn của cuộc CMKH và công nghệ hiện đại, khi sự phát triển LLSX của thời đại đã mang tính quốc tế hoá rộng lớn và sâu sắc thì

nó càng quyết định xu hướng quốc

tế hoá của QHSX, của các quan hệ kinh tế giữa các nước Điều này đòi hỏi chúng ta phải biết vận dụng sáng tạo quy luật về sự phù hợp của QHSX với tính chất và trình độ của LLSX, phải chống chủ nghĩa chủ quantrong công cuộc xây dựng và phát triển KT, phải biết điều chỉnh, đổi mới QHSX thao yêu cầu phát triển của LLSX

Chủ nghĩa duy vật lịch sử chứng minh vai trò quyết định của LLSX đối với QHSX, song cũng chỉ

rõ rằng QHSX bao giờ cũng thể hiện tính độc lập tương đối với LLSX, quy định mục đích XH của SX, tác động đến khuynh hướng phát triển của công nghệ, từ đó hình thành một

hệ thống những yếu tố hoặc thúc đẩy hoặc kim hãm sự phát triển của LLSX Trong mỗi hình thái KT-XH

sự tác động trở lại của QHSX đối với LLSX bao giờ cũng thông qua các quy luật KT-XH khác, đặc biệt

là quy luật KT cơ bản Quy luật QHSX phù hợp với trình độ phát triển của LLSX là quy luật phổ biến, tác động trong toàn bộ tiến trìnhlịch

sử nhân loại Sự thay the,á phát triển

đi lên của lịch sử XH loài người từ chế độ cộng sản nguyên thuỷ qua

chế độ chiếm hữu nô lệ,chế độ Phong Kiến, chế độ TBCN và đến

XH Cộng Sản tương lai là do sự tác động của hệ thống các quy luật xã hội, trong đó quy luật QHSX phù hợp với trình độ phát triển cùa LLSX là quy luật cơ bản nhất

Khẳng định tầm quan trọng của quy luật để vận dụng thật tốt quy luật nàyvào thời kỳ quá độ lên CNXH ở VN, Đảng ta đã nhận

rõ những sai lầm thiếu sót trong việc nhận thức và vận dụng quy luật này thể hiện trong thời kỳ trước đổi mới

ở quan điểm, chính sách cải tạo QHSX cũ, xây dựng QHSX mới Có lúc chúng ta rất nóng vội chủ quan duy ý chí bất chấp quy luật khách quan, muốn bỏ qua giai đoạn TBCN một cách đơn giản, máy móc Cụ thể

là chúng tanóng vội, muốn nhanh chóng xoá bỏ kinh tế tư bản tư nhân,

KT cá thể để sớm có KT XHCN chiếm ưu thế là sai Nhưng cho rằng,

vì LLSX của ta quá thấp nên không cần thiết phải củng cố và phát triển

KT quốc doanh, không từng bước đưa những người sản xuất nhỏ vào con đường làm ăn tập thể với những hình thúc đa dạng ở các trình độ, mức độ khác nhau cũng không đúng

Qua những thành công cũng như những sai lầm vấp váp trong những năm qua, Đại hôi lần thứ VII của Đảng ta đã đề ra chủ trương: “ phù hợp với sự phát triển của LLSX, thiết lập từng bước QHSX XHCN từ thấp đến cao với sự đa dạng về hình thức sở hữu Phát triển nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần tho định hướng XHCN vận hành theo cơ chế thị ttrường có sự quản lý của nhà nước” Đây là sự vận dụng sáng tạo quy luật qhsx phù hợp với tính chất

và trình độ của LLSX và cũng là kết quả của việc tổng kết thực tiễn nhiều năm tiến hành công cuộc cải tạo XHCN ở nước ta phương hướng này định hướng cho việc sử lý những vấn ề hết sức cơ bản của qhsx như : hình thức sở hữu, cơ chế quản

lý, quan hệ phân phối với mức độ hìnhy thức phương pháp bước đi thích hợp

Chúng ta thấy rằng, sự tồn tại nhiều thành phần, nhiều hình thức sở hữu trong nền KT của thời kỳ quá độ

là một tất yếu KQ Bởi vì nền KT trong thời kỳ quá độ ở những nước

KT kém phát triển đi lên CNXH là nền KT có LLSX ở nhiều trình độ

rất khác nhau cả về trình độ kỹ thuật, lẫn trình độ xã hội hoá sản xuất

Tương ưng với các trình độ phát triển ấy có các hình thức sở hữu, tổ chức sản xuất và phân phối thích hợp, để sử dụng hợp lý và có hiệu quả LLSX ấy Ơû nước ta ngay từ Đại hội Đảng lần VI, Đảng ta đã chủ trương phát triển nền KT nhiều thanh phần Chủ trương này đã khơi dây tiếm năng sản xuất, khơi dậy năng lực sáng tạochủ động của các chủ thể lao động trong sản xuất kinh doanh, thúc đẩy sản xuất phát triển

Tuy nhiên , nền kinh tế sản xuất hàng hoá nhiều thành phần tự

nó chứa đựng nhiều mâu thuẫn Có những thành phần KT vì lợi ích của mình có thể hoạt động theo hướng TBCN Thành phần KT Nhà nước ,

KT hợp tác mang tính chất XHCN nhưng chưa thích nghi với cơ chế thị trường , làm ăn kém hiệu quả , nên ở đây diễn ra quá trình thực hiện chính sách KT nhiều thành phần theo định hướng XHCN , cần có những nhận thức rất cơ bản Đó là chính sách KT hàng hoá nhiều thành phần có ý nghĩa chiến lược lâu dài có tính quy luật từ SX nhỏ đi lên XHCN , có tác dụng to lớn trong việc động viên ND

XD KT , phát triển LLSX Việc xây dựng QHSX phải từng bước từ thấp đến cao , với sự đa dạng hoá về hình thức sở hữu và bước đi thích hợp , làm cho QHSX phù hợp với tính chất và trình độ phát triển của LLSX .Mỗi hình thức sở hữu về TLSX vốn có bản chất riêng nhưng trong SX , kinh doanh không ngăn cách nhau mà có nhiều loại hình hỗn hợp đan kết nhau vừa bổ sung nhau , vừa cạnh tranh với nhau trên

cơ sở bình đẳng trước pháp luật

Điều quan trọng nhất trong quá trình XD QHSX mới ở nước ta là xác lập cho được một quan hệ sở hữu với nhiều hình thức sở hữu khác nhau trong đó hình thức sở hữu nhà nước giữ vai trò chủ đạo như cưởng lĩnh đã xác định: nếu không đa dạng hoá về hình thức sở hữu sẽ không giải phóng được sức SX, động viên được mọi nguồn lực bên trong và bên ngoài cho phát triển KT; nhưng nếu không xác lập được vai trò chủ đạo của sở hữu nhà nước thì không đảm bảo nền KT phát triển theo định hướng XHCN Đa dạng hoá các hình thức sở hữu trong đó cò hình thức sở hữu giữ vai trò chủ đạo là vấn đề có

tính phổ biến của mọi chế độ XH trong lịch sử Từ xa xưa bên cạnh chế độ công xã nguyên thủy còn có chế độ sở hữu tư nhân tuy mới manh nha Đến sau này, trong chế độ TBCN bên cạnh chế độ chiếm hữu

tư nhân TBCN về TLSX còn có nhiều hình thức sở hữu khác Tuy nhiên do điều kiện phát triển của LLSX và cá điều kiện lịch sử khác, trong cơ cấu cá hình thức sở hữu ấy bao giờ cũng có một hình thức sở hữu giữ vai trò chủ đạo

Chúng ta thừa nhận tính tất yếu

sự tồn tại của các thành phần kinh tế trong thời kỳ quá độ Đại hội VIII của Đảng khẳng định : phải nắm vững định hướng XHCN trong việc xây dựng nền KT nhiều thành phần Giải phóng sức sản xuất, động viên tối đa mọi nguồn lực bên trong

và bên ngoài cho Công nghiệp hoá, Hiện đại hoá nâng cao hiệu quả KT

và XH, cải thiện đời sống của nhân dân

Chủ động đổi mới, phát triển

và nâng cao hiệu quả KT Nhà nước,

KT hợp tác KT nhà nứơc đóng vai trò chủ đạo cùng với KT hợp tác xãdần dần trở thành nền tảng Tạo điều kiện KT và pháp lý thuận lợi để các nhà linh doanh tư nhân yên tâm đầu tư lâu dài, mỏ rộng các hình thức liên doanh, liên kết giữa KT nhà nứơc với các thành phần KT khác cả trong và ngoài nước Xác lập củng cố nâng cao địa vịlàm chủ của người lao động trong nền sản xuất XH

Thực hiện nhiều hình thức phân phối theo kết quảlao động hiệu quả KT làm chủ yếu

Tăng cường hiệu lực quản lý vĩ

mô của nhà nước để khai thác những mặt tích cực và hạn chế những những tác động tiêu cực của cơ chế thị trường

Giữ vững độc lập, chủ quyền

và bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc trong quan hệ KT với nước ngoài Như vậy Đảng ta đã chỉ ra những định hướng rất rõ để thực hiện nền KT nhiều thành phần , XD QHSX mới phù hợp với trình độ phát triển của LLSX

Văn kiện ĐH VIII của Đảng viết : “ Đảng ta luôn luôn xác định xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật của CNXH thực hiện CNH XHCN

là nhiệm vụ trung tâm trong suốt thời kỳ quá độ “ CNH , HĐH là để

Trang 3

phát triển LLSX và đối với nước ta

phát triển LLSX tất yếu phải đi vào

CNH, HĐH “Nếu CNH, HĐH tạo

nên LLSX cần thiết cho chế độ XH

mới thì việc phát triển nền KT nhiều

thành phần chính là để xây dựng hệ

thống QHSX phù hợp”

Và Đại Hội IX cũng ghi rõ:

“đẩy mạnh CNH, HĐH, xây dựng

nền kinh tế tự chủ, đưa nước ta trở

thành một đất nước công nghiệp, ưu

tiên phát triển LLSX, đồng thời xây

dựng QHSX phù hợp theo định

hướng XHCN”

Đây cũng chính là sự vận dụng

đúng đắn quy luật về sự phù hợp của

QHSX với trình độ phát triển của

LLSX trong giai đoạn cách mạng

hiện nay

Câu 3: “Đặc điểm nổi bật trong giai đoạn hiện nay của thời đại là cuộc đấu tranh giai cấp và dân tộc gay go và phức tạp của nhân dân các nước vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ

xã hội” (Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ tiến lên chủ nghĩa xã hội).

Đồng chí hãy dựa trên

cơ sở lý luận đấu tranh giai cấp của chủ nghĩa Mác để phân tích luận điểm trên và liên hệ tình hình thực tế ở nước ta.

Trong thời đại ngày nay, nhân dân yêu chộng hòa bình, công

lý trên toàn thế giới đang đoàn kết bên nhau đấu tranh cho mục tiêu hòa bình, độc lập dân chủ và tiến bộ xã hội Tuy nhiên, trong khi đề ra chiến lược, sách lược cách mạng phải xuất phát từ sự phân tích tình hình cụ thể của nước mình để vận dụng qui luật đấu tranh giai cấp cho phù hợp và trong bối cảnh các thế lực thù địch không từ bỏ mọi thủ đoạn để thủ tiêu

ý chí của các dân tộc thì cuộc đấu tranh này lại càng khó khăn bội phần Vì vậy khi đề cập đến đấu tranh giai cấp, cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ tiến lên chủ

nghĩa xã hội viết : “Đặc điểm nổi bật trong giai đoạn hiện nay của thời đại là cuộc đấu tranh giai cấp dân tộc gay go và phức tạp của nhân dân các nước vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội”.

Thật vậy, đấu tranh giai cấp

là qui luật chung của mọi xã hội có giai cấp Nhưng quy luật ấy có những biểu hiện đặc thù trong từng

xã hội cụ thể Điều đó do kết cấu giai cấp của xã hội và địa vị lịch sử của mỗi giai cấp cách mạng trong từng phương thức sản xuất quyết định

Vậy đấu tranh giai cấp là

gì ? Theo quan điểm triết học Mác

Lênin thì “Đấu tranh giai cấp là đấu tranh của các giai cấp có lợi ích

cơ bản đối lập nhau nhằm duy trì, bảo vệ lợi ích của giai cấp mình, xóa bỏ, hạn chế lợi ích của giai cấp khác” Bởi trong xã hội có giai cấp

đối kháng về lợi ích không thể điều hòa được mà chỉ có con đường thực hiện bằng đấu tranh giai cấp Vì vậy, xét về thực chất, đấu tranh giai cấp

Vì vậy, xét về thực chất, đấu tranh giai cấp là đấu tranh chống áp bức,

bóc lột Chẳng hạn, trong xã hội tư bản, do địa vị kinh tế của mình, lợi ích cơ bản của người công nhân đòi hỏi phải thực hiện phân phối theo giá trị lao động Ngược lại nhà tư bản đòi hỏi lợi nhuận tối đa Điều đó khiến cho lợi ích của người công nhân và nhà tư bản trở nên đối lập, mâu thuẩn ất không thể giải quyết được trong chế độ kinh tế tư bản chủ nghĩa Vì vậy, tất yếu dẫn tới đấu tranh giai cấp

Đấu tranh giai cấp là nhằm giải quyết mối quan hệ giai cấp giữa

áp bức và bị áp bức dẫn đến giành quyền lực Xét về thực chất là đấu tranh chính trị Quyền lực chính trị cao nhất là quyền lực nhà nước, từ

đó để giải quyết lợi ích kinh tế cho giai cấp mình Cho nên mục tiêu đấu tranh giai cấp là giải quyết lợi ích kinh tế Nếu không giải quyết được lợi ích kinh tế thì quyền lực chính trị dần dần sẽ mất đi

Ví dụ : trong cuộc cách mạng dân tộc dân chủ ở nước ta, dưới sự lãnh đạo của Đảng, nhân dân ta đã tiến hành cuộc đấu tranh chống địa chủ, phong kiến giành lại đất, giành chính quyền, thực hiện người cày có ruộng, cách mạng thành công, dân có cơm ăn, áo mặc, dân tị vào Đảng, chính quyền vững bền

Mặt khác, đấu tranh giai cấp để giành quyền lực, để có được Nhà nước về tay mình thì không thể thực hiện bằng những nhóm riêng lẻ,

mà phải diễn ra trên quy mô giai cấp, giai cấp này chống giai cấp kia

Chẳng hạn, trong cuộc cách mạng tháng tám 1945, giai cấp công nhân, nông dân, trí thức khởi nghĩa giành chính quyền, Đảng đã huy động toàn dân quy mô cả nước đứng lên cướp chính quyền thắng lợi Hơn nữa cuộc đấu tranh giai cấp muốn đi đến thắng lợi phải được hướng dẫn bằng một

hệ tư tưởng

Thí dụ : cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc, dân chủ ở Việt Nam được hướng dẫn bằng tư tưởng chủ nghĩa Mác Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh

Theo quan điểm của triết học Mác xít thì đấu tranh giai cấp là một trong những động lực quan trọng của sự phát triển của xã hội có giai cấp đối kháng Bởi khi nói đến động lực của sự phát triển nói chung

là mâu thuẩn, ta thấy ngay quy luật

thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập chính là nguồn gốc của sự phát triển Nguồn gốc của sự phát triển xã hội cũng vậy, nó chính là do

sự phát triển của sản xuất Sự thay thế các phương thức sản xuất trong

xã hội mà trong đó chính là sự biểu hiện của sự mâu thuẩn giữa một bên

là giai cấp cách mạng tiến bộ đại biểu cho lực lượng sản xuất và một bên là giai cấp thống trị - đại biểu cho quan hệ sản xuất lỗi thời, lạc hậu đang kìm hãm sự phát triển của lực lượng sản xuất Như vậy muốn thay đổi quan hệ sản xuất mở đường cho lực lượng sản xuất phát triển phải đấu tranh gạt bỏ sự cản trở của giai cấp thống trị lỗi thời, lạc hậu

Thí dụ : lịch sử xã hội Việt Nam đã chứng minh giai cấp phong kiến lỗi thời lạc hậu kìm hãm xã hội Việt Nam một thời kỳ dài, nói không đại diện cho một phương thức sản xuất tiến bộ nữa mà phải được thay thế bằng một phương thức sản xuất tiến

bộ hơn, trong đó quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa ra đời mở đường cho lực lượng sản xuất mới phát triển

Đấu tranh giai cấp trong một thời kỳ lịch sử có khác nhau nhưng đề xuất phát từ kinh tế và nhằm giải quyết vấn đề kinh tế Đấu tranh giai cấp cũng là phương tiện,

là điều kiện, mà mục đích của đấu tranh giai cấp là làm cho kinh tế phát triển và xã hội phát triển

Trong xã hội có giai cấp, đấu tranh giai cấp không phải là động lực duy nhất, mặc dù nó là động lực vô cùng quan trọng Mác

Ăng Ghen nói : “Đấu tranh giai cấp

là đòn bẩy vĩ đại của cuộc cách mạng hiện đại” Ngoài đấu tranh

giai cấp ra còn nhiều động lực khác như : đạo đức, tư tưởng, văn hóa, giáo dục, vị trí, vai trò của mỗi động lực có khác nhau và tùy thuộc vào sự phát triển kinh tế xã hội Ở mỗi một giai đoạn lịch sử nhất định Như vậy, đấu tranh giai cấp là một qui luật trong lịch sử phát triển của xã hội có giai cấp đối kháng và đấu tranh giai cấp là một quy luật dẫn tới tất yếu đấu tranh giai cấp của giai cấp vô sản chống giai cấp tư sản và tất yếu dẫn tới chủ nghĩa xã hội ra đời

Trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, nước ta và các nước xã hội chủ nghĩa nói chung phải nhận thức rõ tính tất yếu của cuộc đấu tranh giai cấp Đó là khi

giai cấp vô sản giành được chính quyền thì chỉ mới thắng giai cấp tư sản về mặt chính trị, trong khi giai cấp tư sản vẫn còn lực lượng, vẫn tìm mọi cách giành lại địa vị đã mất

Vì vậy giai cấp vô sản phải tiếp tục đấu tranh, củng cố thắng lợi để xây dựng xã hội mới

Trong điều kiện mới, giai cấp vô sản đã nắm được chính quyền cần phải chi phối những lĩnh vực kinh tế lớn, đồng thời phải chịu trách nhiệm về mọi mặt đời sống xã hội

Cuộc đấu tranh giai cấp biểu hiện ở những nhiệm vụ mới là phải trấn áp kịp thời bọn phản động để giữ vững chính quyền Thí dụ : sau giải phóng năm 1975, ta kiên quyết đập tan mọi

âm mưu đen tối nhằm lật đổ chính quyền của bọn phản động Bùi Quốc Túy, Mai Văn Hạnh, quét sạch bọn FUNRO ở Tây Nguyên … Mặt khác, nếu cần phải thực hiện nội chiến Những nhiệm vụ đó nhằm giải quyết dứt khoát quan hệ giai cấp

tư sản với giai cấp vô sản – đó là vấn

đề “Ai thắng ai”.

Mặt khác, phải thực hiện liên minh giai cấp, trong đó lấy liên minh công nông làm nòng cốt để đảm bảo sự lãnh đạo của giai cấp vô sản Thí dụ : trong cách mạng giải phóng dân tộc và xây dựng chủ nghĩa xã hội, Đảng ta đã làm tốt vấn

đề liên minh công nông trí thức để phát triển đất nước Đồng thời cần

sử dụng chuyên gia tư sản thực chất

để giải quyết vấn đề giai cấp tư sản với trí thức cũ Chẳng hạn sau năm

1975, ta vẫn sử dụng một số nhân sĩ trí thức chính quyền cũ làm cố vấn kinh tế cho Đảng ta, vừa giải quyết được mối quan hệ giai cấp, vừa đạt được mục đích kinh tế, vừa thực hiện được chính sách nhân đạo của Đảng ta là hòa hợp dân tộc

Song song với các vấn đề trên, cần phải thiết lập một trật tự lao động mới trong xã hội, đó là sự nghiệp vĩ đại chưa từng có trong lịch

sử Thực tế ta đã thực hiện 2 nhiệm

vụ chiến lược bảo bệ tổ quốc và xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội

Ở nước ta hiện nay, “Để thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh theo con đường xã hội chủ nghĩa, điều quan trọng nhất là phải cải biến căn bản tình trạng kinh tế

xã hội kém phát triển, chiến thắng những lực lượng cản trở việc thực hiện mục tiêu đó, trước hết là của

các thế lực thù địch chống độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội”

(Cương lĩnh xây dựng đất nước – NXB Sự Thật Hà Nội 1981) Để thực hiện mục tiêu trên phải cải biến tình trạng kinh tế kém phát triển Đồng thời phải chiến thắng được các lực lượng cản trở việc thực hiện mục tiêu xây dựng chủ nghĩa xã hội, đó là các lực lượng đế quốc, đứng đầu là

đế quốc Mỹ, bọn phản động bao gồm : bọn phản động người Việt Nam ở nước ngoài và trong nước, bọn phản động quốc tế và bọn tiêu cực …

Xác định từ những đối tượng trên, đấu tranh giai cấp ở nước

ta hiện nay là phải đảm bảo định hướng xã hội chủ nghĩa cùng mục tiêu thời đại là đấu tranh vì hòa bình, độc lập, dân chủ và tiến bộ xã hội Đấu tranh bảo vệ vai trò lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam bởi vì Đảng là nhân tố đảm bảo định hướng xã hội chủ nghĩa Phát triển nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần kinh tế là khách quan, là lâu dài, nhưng mục tiêu chiến lược là phải xây dựng cho được chế độ công hữu về tư liệu sản xuất Đó cũng là mục tiêu của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa Mặt khác phải thực hiện cạnh tranh bình đẳng giữa các thành phần kinh tế Thực hiện dân chủ hóa mọi mặt đời sống xã hội Phải thực hiện theo nguyên tắc tập trung dân chủ, tránh dân chủ quá trớn, trước hết phải dân chủ trong Đảng

Thực hiện chính sách đối ngoại hòa bình, thể hiện ở quan điểm

“Việt Nam muốn là bạn với các nước và các dân tộc trên thế giới”, với tinh thần đa phương hóa, đa dạng hóa trong quan hệ quốc tế nhưng phải đảm bảo giữ vững độc lập chủ quyền quốc gia với tinh thần độc lập dân tộc và tự lực tự cường

Đó là sách lược mềm dẻo mà Đảng

ta đã vận dụng thành công trong cuộc đổi mới và hướng sắp tới Để nội dung đấu tranh giai cấp mới có hiệu quả, ta cũng phải vận dụng hình thức mới, phù hợp đó là đấu tranh kinh tế, đấu tranh chính trị, đấu tranh

tư tưởng, các hình thức đó biểu hiện

đa dạng trong đời sống xã hội, là quá trình gắn bó mật thiết với nhau Với đặc điểm về tình hình giai cấp và quan hệ giai cấp như phân tích trên, nên khi bước vào thời

Trang 4

kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội cuộc

đấu tranh giai cấp ở nước ta, bên

cạnh những quy luật chung, phổ

biến, lại cĩ quy luật đặc thù khơng

giống các nước khác Một mặt

chúng ta khơng được sao nhãng

nhiệm vụ an ninh quốc phịng để đập

tan âm mưu của chủ nghĩa đế quốc

và bọn phản động chống phá thành

quả xây dựng chủ nghĩa xã hội, đặc

biệt trong bối cảnh hiện nay khi chủ

nghĩa xã hội ở Đơng Âu và Liên Xơ

đi vào thối trào Nhưng mặt khác

phải thấy hết tính chất gay go, phức

tạp, lâu dài và cực kỳ khĩ khăn của

sự nghiệp cải tạo xã hội cũ, xây

dựng xã hội mới, thắng nghèo nàn,

lạc hậu, tạo tiền đề kinh tế xã hội

cho chủ nghĩa xã hội hồn tồn

chiến thắng chủ nghĩa tư bản là

nhiệm vụ chủ yếu cĩ ý nghĩa quyết

định giành thắng lợi cho chủ nghĩa

xã hội ở Việt Nam

Câu 4 : Quan diểm Mác - xít về mối quan hệ biện chứng giữa CSHT và KTTT và vận dụng

để phân tích những sai lầm khuyết điểm trong việc nhận thức và vận dụng mối quan hệ này thời kỳ trước đổi mới và dể phân tích bài học kinh nghiệm sau đây của Đảng ta:"kết hợp chặt chẽ ngay từ đầu đổi mới kinh tế với đổi mới chính trị, lấy đổi mới kinh tế làm trọng tâm, đồng thời từng bước đổi mới chính trị" (VK8 trang 71).

Tổng kết chặng đường đổi mới 10 năm (1986 - 1996), Đại hội VIII rút ra những bài học kinh nghiệm quý báu trong đĩ cĩ bài học: "kết hợp chặt chẽ ngay từ đầu đổi mới kinh tế với đổi mới chính trị, lấy đổi mới kinh tế làm trọng tâm, đồng thời từng bước đổi mới chính trị" Đây chính là sự vận dụng đúng đắn mối quan hệ biện chứng giữa CSHT và KTTT vào hồn cảnh

cụ thể của nước ta hiện nay

Mỗi xã hội trong lịch sử cĩ một kiểu những quan hệ vật chất cơ bản nhất định đĩ là những QHSX

Phù hợp với kiểu QHSX đĩ là một

hệ thống những quan hệ về chính trị, pháp quyền, đạo đức, nghệ thuật Những quan hệ chính trị, tinh thần này được thể hiện thơng qua những thiết chế xã hội tương ứng như: Nhà nước, Đảng phái, tịa án, giáo hội và các tổ chức xã hội khác Sự liên hệ và tác động lẫn nhau giữa những quan hệ kinh tế của

xã hội và các quan hệ kinh tế đĩ được chủ nghĩa duy vật lịch sử phản ánh trong các phạm trù CSHT và KTTT, trong nguyên lý về quan hệ biện chứng giữa CSHT và KTTT

CSHT là tồn bộ những QHSX của một xã hội trong sự vận động hiện thực của chúng hợp thành

cơ cấu kinh tế của xã hội đĩ Tồn

bộ QHSX hợp thành cơ cấu Kinh tế của một xã hội nhất định bao gồm QHSX thống trị, những QHSX mầm mống, những QHSX tàn dư Trong những QHSX đĩ, QHSX thống trị giữ địa vị chi phối, cĩ vai trị chủ đạo và tác dụng quyết định với tồn

bộ CSHT CSHT của một xã hội cụ thể được đặc trưng trước hết bởi kiểu QHSX thống trị tiêu biểu cho

xã hộ ấy

KTTT là khái niệm dùng để chỉ tồn bộ những tư tưởng xã hội:

Chính trị, pháp quyền, triết học, đạo

đức, tơn giáo cùng với những thiết chế xã hội tương ứng với chúng như nhà nước, các đảng phái, các đồn thể xã hội được hình thành, được xây dựng trên nền tảng của một CSHT nhất định Trong xã hội cĩ giai cấp, KTTT bao gồm quan điểm

tư tưởng và thể chế của giai cấp thơÙng trị, tàn dư của các quan điểm của xã hội trước để lại; quan điểm tổ chức của các giai cấp và tầng lớp mới ra đời.Tính chất cơ bản của KTTT trong một chế độ xã hội nhất định do tính chất hệ tư tưởng của giai cấp thống trị quyết định Đồng thời trong xã hội này Nhà nước giữ vai trị đặc biệt quan trọng, cĩ quyền lực mạnh nhất tiêu biểu cho chế độ thống trị hiện đang tồn tại Chính nhờ nhà nước đĩ, giai cấp thống trị gắn cho xã hội hệ tư tưởng của mình

CSHT với tư cách là cơ cấu kinh tế hiện thực của xã hội sản sinh KTTT tương ứng, quy định tính chất của KTTT Tính chất của CSHT như thế nào thì tính chất của KTTT như thế ấy QHSX nào giữ vị trí thống trị

sẽ tạo ra KTTT tương ứng Giai cấp nào thống trị xã hội về kinh tế cũng chiếm địa vị thống trị xã hội về chính trị Tất cả những yếu tố của KTTT đều trực tiếp hoặc gián tiếp phụ thuộc vào CSHT, do CSHT quyết định Nếu CSHT thay đổi thì KTTT sớm hay muộn cũng sẽ diễn

ra Sự thay đổi đĩ khơng chỉ diễn ra

từ xã hội nay sang xã hội khác mang tính cách mạng, mà cịn diễn ra ngay trong một xã hội, như lịch sử phát triển của xã hơi đã chứng minh Khi CSHT cũ mất đi thì KTTT do nĩ sinh ra cũng mất theo Khi CSHT mới ra đời thì KTTT mới phù hợp với nĩ cũng xuất hiện

Sự thay đổi của CSHT dẫn đến sự thay đổi của KTTT là quá trình diễn ra hết sức phức tạp Cĩ những yếu tố của KTTT cũ cịn tồn tại day dẵng sau khi CSHT sinh ra

nĩ đã bị diệt vong; cĩ những yếu tố của KTTT cũ được giai cấp thống trị mới duy trì, kế thừa,bổ sung để xây dựng KTTT mới Sự biến đổi đĩ xét đến cùng là do sự phát triển của LLSX quy định Song sự phát triển của LLSX chỉ trực tiếp gây ra sự biến đổi của CSHT và tác động đến

sự biến đổi của KTTT thơng qua CSHT sinh ra nĩ

Chủ nghĩa duy vật lịch sử chứng minh vai trị quyết định của CSHT đối với KTTT song cũng chỉ

rõ KTTT cũng như các yếu tố của nĩ

cĩ tính độc lập tương đối Sự phụ thuộc của chúng vào CSHT thường khơng trực tiếp và khơng giản đơn

KTTT khơng phải là sản phẩm thụ động của CSHT mà chúng cĩ khả năng tác động trở lại rất mạnh mẽ đối với cơ cấu kinh tế của xã hội và bản thân các yếu tố của KTTT cĩ tác động qua lại lẫn nhau, tác động đến CSHT

Thực tế của đời sống xã hội chỉ ra rằng, khơng chỉ Nhà nước, pháp luật mới tác động to lớn đến CSHT mà các yếu tố khác của KTTT cũng đều cĩ khả năng gây ra những biến động khơng nhỏ tới CSHT Các yếu tố đĩ tác động đến CSHT bằng nhiều hình thức khác nhau, theo những cơ chế khác nhau

Tác dụng của KTTT sẽ là tích cực, thúc đẩy sự phát triển, nếu nĩ tác động cùng chiều với sự vận động của những quy luật kinh tế Trái lại, nếu tác động ngược chiều với sự vận động của những quy luật kinh tế thì KTTT sẽ là trở lại gây những tác hại cho sự phát triển của sản xuất, cho

sự phát triển của xã hội Đương nhiên trong mỗi chế độ xã hội, sự vận động của các yếu tố của KTTT khơng phải bao giờ cũng theo cùng một xu hướng Cũng cĩ khi KTTT nảy sinh tình trạng khơng đồng bộ giữa các yếu tố, khả năng mâu thuẫn với nhau, chống đối lẫn nhau giữa chúng

Sự tác động tích cực trở lại của KTTT đối với CSHT thể hiện ở chức năng cơ bản của KTTT là xây dựng, bảo vệ và phát triển CSHT hiện tồn, chống lại những nguy cơ làm suy yếu hoặc phá hoại sự tồn tại của chế độ kinh tế - xã hội đang tồn tại Trong việc thực hiện chức năng

xã hội đĩ, Nhà nước giữ vai trị đặc biệt quan trọng; nĩ chi phối và trong nhiều trường hợp quyết định khả năng tác động của các yếu tố khác của KTTT đến tồn bộ đời sống xã hội nĩi chung và đến CSHT nĩi riêng Trong KTTT cũng diễn ra sự biến đổi phát triển cĩ tính độc lập tương đối Quá trình đĩ diễn ra càng phù hợp với CSHT thì sự tác động của nĩ đối với CSHT càng cĩ hiệu quả

Tĩm lại, KTTT cĩ nhiệm

vụ duy nhất, bảo vệ và phát triển kinh tế Tuy nhiên sự tác động của

nĩ đến kinh tế phụ thuộc vào trình

độ năng lực chủ thể và lợi ích của giai cấp cầm quyềøn, thậm chí phụ thuộc vào cả hồn cảnh tâm lý dân tộc và cả đặc điểm mới của thời đại

Do đĩ KTTT cĩ thể tác động đúng,

cĩ hiệu quả đối với kinh tế hoặc trái với tính tất yếu kinh tế và kìm hãm

sự phát triển kinh tế

Nhưng nếu chúng ta quá nhấn mạnh vai trị của sự tác động

đĩ đến mức phủ định sự tác động quyết định của những quy luật kinh

tế, phủ địng tính tất yếu của sự vận động xã hội thì sẽ rơi vào duy tâm chủ quan, khơng thấy được tiến trình khách quan của lịch sử Đồng thời

sự sản xuất và tái sản xuất ra đời sống xã hội là nhân tố quyết định nếu xét đến cùng đối với lịch sử trong đĩ cĩ cả lĩnh vực văn hĩa tinh thần nĩi chung Khơng nên tuyệt đối hĩa sự thống nhất giữa kinh tế và chính trị, giữa chính trị và tinh thần trong CNXH đặc biệt là thời kỳ quá

độ Chống lại hai khuynh hướng duy

ý chí và chủ nghĩa duy kinh tế tầm thường

Trong cách mạng XHCN, thời kỳ trước đổi mới, Đảng ta đã cĩ nhiều cố gắng tìm tịi, nghiên cứu, vận dụng mối quan hệ biện chứng giữa CSHT vàKTTT Nhưng Đảng

ta đã cĩ nhiều sai lầm chủ quan, duy

ý chí, vi phạm quy luật khách quan, nĩng vội trong cải tạo XHCN, xĩa

bỏ ngay nền kinh tế nhiều thành phần, cĩ lúc đẩy mạnh quá mức việc xây dựng cơng nghiệp nặng, duy trì quá lâu cơ chế quản lý kinh

tế tập trung quan liêu bao cấp, cĩ nhiều chủ trương sai trong việc cải cách giá cả, tiền tệ, tiền lương Mặt khác trong KTTT đã buơng lõng chuyên chính vơ sản, bộ máy nhà nước nặng nề, nhiều tầng, nhiều nấc, cồng kềnh kém hiệu lực, vi phạm quyền làm chủ của nhân dân

Tĩm lại, những sai lầm trên,đã làm cho CSHT XHCN ở nước ta bị biến dạng với một KTTT quan liêu, bảo thủ Cơng cuộc đổi mới hiện nay ở nước ta trên tất cả các lĩnh vực Kinh tế, chính trị, văn hĩa, xã hội, là nhằm xây dựng lại CSHT XHCN với một KTTT tương ứng

Tổng kết chặng đường đổi mới 10 năm (1986 - 1996) Đại hội VIII đã rút ra 06 bài học chủ yếu Một trong những bài học chủ yếu đĩ là: " kết hợp chặt chẽ ngay từ đầu đổi mới kinh tế với đổi mới chính trị, lấy đổi mới KT làm trọng tâm đồng thời từng bứơc đổi mới chính trị”

Xét trên tổng thể, Đảng ta bắt đầu cơng cuộc đổi mới từ đổi mới về tư duy chính trị trong việc hoạch định đường lối và các chính sách đối nội, đối ngoại, khơng cĩ sự đổi mới đĩ thì khơng cĩ sự đổi mới khác Song, Đảng ta đã đúng khi tập trung trước hết vào việc thực hiện thắng lợi nhiệm vụ đổi mới KT, khắc phục tình trạng khủng hoảng KT- XH, tạo tiền đề cần thiết về vật chất và tinh thần để giữ vững ổn định chính trị, xây dựng và củng cố niềm tin của nhân dân, tạo thuận lợi

để đổi mới các mặt khác của đời sống xã hội

KT và chính trị là hai mặt cốt lõi của mối quan hệ giữa CSHT

và KTTT Trong mối quan hệ giữa

KT và chính trị thì KT giữ vai trị quyết định vì KT là nội dung vật chất của chính trị cịn chính trị là biểu hiện tập trung của nền KT Cơ

sở KT với tính cách là kết cấu hiện thực sản sinh ra hệ thống chính trị tương ứng và quy định hệ thống đĩ Nĩi cách khác, tính chất xã hội, giai cấp của chính trị bao giờ cũng phản ánh tính chất xã hội và giai cấp của CSHT Từ đĩ dẫn đến sự biến đổi căn bản của KT, sự biến đổi căn bản của chính trị Tuy nhiên chính trị cũng cĩ sự tác động trở lại đối với

KT Chính trị được biểu hiện tập trung ở nhà nước cĩ sức mạnh vật chất tương ứng Nhà nước cĩ tác động quyết định năng lực, hiện thư

ïc hĩa những tất yếu KT Anghen nĩi: " bạo lực ( nghĩa là quyền lực nhà nước) cũng là một lực lượng KT" ( Mác - Anghen, Tuyển tập, tập

02, NXB Sự Thật, Hà Nội, 1971, trang 604)

Sau khi giành được chính quyền thì bất cứ giai cấp nào cũng muốn thống trị vững chắc tồn xã hội cho nên giai cấp đĩ phải đưa ra đường lối mở rộng, phát triển KT trên quy mơ tồn xã hội để từng bước thống trị KT đối với tồn xã hội KT vững mạnh thì Nhà nước được tăng cường, Nhà nước được

Trang 5

tăng cường lại tạo thêm phương tiện

vật chất để củng cố địa vị KT- XH

của giai cấp thống trị

Trong công cuộc đổi mới

xã hội hiện nay, chúng ta cần tiến

hành đổi mới đồng bộ Trước hết là

đổi mới KT: đổi mới cơ cấu KT, đổi

mới cơ chế quản lý, đổi mới phương

thức phân phối, đổi mới mục tiêu

của sản xuất, đổi mới quy trình công

nghệ nhằm đáp ứng những đòi hỏi

cấp bách của nhân dân về đời sống,

việc làm và các nhu cầu xã hội khác,

xây dựng cơ sở vật chất kỷ thuật của

CNXH, làm cho nền KT nước ta

phát triển hòa nhập với trình độ phát

triển KT của thế giới và coi đó là

điều kiện, là tiền đề quan trọng để

tiến hành thuận lợi đổi mới trong

lĩnh vực chính trị Để làm được điều

đó ngay từ Đại hội lần VI, Dảng ta

đã đề ra chủ trương cho phép sử

dụng nhiều hình thức KT, khai thác

mọi khả năng của các thành phần

KT, trong đó KT quốc doanh giữ vai

trò chủ đạo, coi đây là một giải pháp

có ý nghĩa chiến lược góp phần giải

phóng mọi khả năng để phát triển

lực lượng sản xuất Đến Đại hội VII,

cương lĩnh của Đảng khẳng định:

phát triển nền KT hàng hóa nhiều

thành phần theo định hướng XHCN,

vận hành theo cơ chế thị trường có

sự quản lý của nhà nước Trên cơ sở

mô hình này Đại hội lần IX đã xác

định đường lối phát triển KT của đất

nước ta trong thời kỳ qua độ là: Đẩy

mạnh CNH, HĐH, xây dựng nền KT

độc lập tự chủ đưa nước ta trở thành

một nước công nghiệp và tiếp tục

thực hiện nhất quán và lâu dài chính

sách phát triển nền KT nhiều thành

phần định hướng XHCN nhằm phát

triển LLSX và xây dựng QHSX phù

hợp theo định hướng XHCN

Đổi mới KT làm cơ sở, tiền

đề cho đổi mới chính trị, song muốn

đổi mới KT trước tiên Đảng và Nhà

nước phải đổi mới quan điểm nhận

thức Cho nên cùng với đổi mới KT

phải tiến hành đổi mới chính trị

Điều đó có nghĩa là đồng thời với

đổi mới KT phải từng bước đổi mới

tổ chức, đổi mới bộ máy, đổi mới

con người, đổi mới phong cách lãnh

đạo của Đảng và các cơ quan nhà

nước, chống tham nhũng trong các

cơ quan Đảng và Nhà nước phát

huy ngày càng tốt quyền làm chủ và

năng lực sáng tạo của nhân dân

trong tất cả các lĩnh vực KT, chính

trị, văn hóa, xã hội, làm cho Nhà nước ta thật sự là một Nhà nước mạnh với đúng nghĩa của từ đó

Trong CNXH, mọi quyền lực thuộc về nhân dân; Đảng là người lãnh đạo để nhân dân thực hiện quyền lực của mình bằng cương lĩnh, chiến lược, đường lối Nhà nước là người đại diện nhân dân, được nhân dân giao cho quyền điều hành quản lý mọi mặt đời sống xã hội trong thực tiễn đổi mới bằng pháp luật Các đoàn thể nhân dân vừa chăm lo bảo vệ lợi ích,vừa giáo dục nâng cao trình độ cho các thành viên, vừa tham gia quản lý xã hội, quản lý nhà nước Đảng Cộng Sản

và Nhà nước XHCN có cùng mục đích nên nếu Đảng mất vai trò lãnh đạo đối Nhà nước thì Nhà nước không còn là của nhân dân Nghệ thuật lãnh đạo của Đảng là ở chỗ biết kết hợp đúng đắn sự lãnh đạo của Đảng với khả năng quản lý của Nhà nước và sức mạnh của các đoàn thể nhân dân Cho nên cần gắn chặt công tác xây dựng Đảng với việc cải cách bộ máy nhà nước và đổi mới công tác quần chúng Càng nâng cao vai trò lãnh đạo của Đảng đối với nhà nước, càng tăng cường hiệu lực quản lý của nhà nước thì càng thực hiện được tốt quyền lực của nhà nước và càng thực hiện tốt quyền lực của nhân dân Cần phải tìm những

cơ chế, những phương thức thực hiện tốt mối quan hệ đó ở các cấp từ trung ương đến cơ sở

Qua đó ta thấy đổi mới chính trị sẽ tạo tiền đề thuận lợi cho

sự nghiệp đổi mới KT Cứ như thể đổi mới KT và đổi mới chính trị gắn

bó hữu cơ với nhau trong sự nghiệp đổi mới đất nước Do đó phải" kết hợp chặt chẽ ngay từ đầu đổi mới

KT với đổi mới chính trị, lấy đổi mới KT làm trọng tâm, đồng thời từng bước đổi mới chính trị"

Muốn tiến hành đổi mới thì phải bảo đảm sự ổn định chính.Song muốn ổn định phải đổi mới và ổn định để đổi mới Do đó trong việc đổi mới tổ chức và hoạt động của hệ thống chính trị chúng ta đã đi những bước thận trọng và vững chắc, bắt đầu từ giải quyết những vấn đề cấp bách nhất và đã chín muồi, với nhận thức, đây là việc rất cấn thiết nhưng đặc biệt phức tạp, nhạy cảm và nếu vội vã để xảy ra sai lầm sẽ phải trả giá rất đắc có khi không còn cứu vãn

được Vì chính trị đụng chạm đến các mối quan hệ đặc biệt phức tạp và nhạy cảm trong xã hội nên việc đổi mới trong hệ thống chính trị nhất thiết phải trên cơ sở nghiên cứu và chuẩn bị rất nghiêm túc không gây mất ổn định chính trị dẫn dến sự rối loạn Nhưng không vì vậy mà tiến hành chậm trễ đổi mới hệ thống chính trị nhất là về tổ chức bộ máy

và cán bộ, mối quan hệ giữa Đảng, Nhà nước và các đoàn thể nhân dân bởi đó là điều kiện để thúc đẩy phát triển KT - XH và thực hiện dân chủ

Mục tiêu chủ yếu của đổi mới hệ thống chính trị được Đại hội VIII xác định là nhằm: thực hiện tốt dân chủ XHCN, phát huy đầy đủ quyền làm chủ của nhân dân Bài học lớn là dân chủ nhất thiết phải đi đôi với kỷ luật, kỷ cương, khắc phục những hiện tượng vi phạm quyền làm chủ của nhân dân, đồng thời chống khuynh hướng dân chủ cực đoan, quá khích Dứt khoác bác bỏ mọi mưu toan lợi dụng " dân chủ" " nhân quyền" nhằm gây rối về chính trị, chống phá chế độ hoặc can thiệp vào nội bộ nước ta Không chấp nhận đa nguyên, đa Đảng

Đảng ta khẳng định đổi mới không phải là thay đổi mục tiêu XHCN mà là quan niệm đúng đắn hơn về CNXH và thực hiện mục tiêu

ấy bằng những hình thức, bước đi và biện pháp phù hợp, kết hợp sự kiên định về nguyên tắc và chiến lược cách mạng với sự linh hoạt sáng tạo trong sách lược, nhạy cảm nắm bắt cái mới Và đổi mới phải được thực hiện trên cơ sở bảo vệ, kế thừa và phát huy truyền thống quý báu của dân tộc và những thành tựu cách mạng đã đạt được Phê phán nghiêm trị sai lầm, khuyết điểm phải đi đôi với khẳng định những việc làm đúng không phủ nhận sạch trơn quá khứ, không hoang mang dao động mất phương hướng từ thái cực này chuyển sang thái cực khác Mà phải giữ vững mục tiêu độc lập dân tộc và CNXH trong quá trình đổi mới; nắm vững hai nhiệm vụ chiến lược xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc, kiên trì chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng

Hồ Chí Minh.( ĐH IX)

Ngoài ra, gắn với quá trìng đổi mới hệ thống chính trị là quá trình chống quan liêu, tham nhũng chống những hành vi xâm phạm quyền làm chủ của nhân dân Tệ

quan liêu,tham nhũng làm biến dạng

và xói mòn mối quan hệ giữa Đảng, Nhà nước và nhân dân, làm giảm lòng tin của nhân dân đối với Đảng

và Nhà nước Đó là những vật cản to lớn và thường xuyên của quá trình dân chủ hóa về tổ chức và hoạt động của hệ thống chính trị Vì vậy chống quan liêu và tham nhũng là những yêu cầu cấp bách, thường xuyên cần căn cứ vào những yêu cầu dân chủ

để ra øsoát lại cơ chế và bộ máy Đảng, Nhà nước và đoàn thể để phát hiện những cơ sở của cơ chế và chính sách mà những cán bộ xấu có thể lợi dụng Đấu tranh chống tệ tham nhũng, quan liêu là một quá trình phức tạp đòi hỏi phải kiên quyết, bền bỉ nghiêm minh từ trên xuống dưới, nghiêm trị mọi kẻ vi phạm dù ở bất cứ cương vị nào

Tóm lại," phải kết hợp chặt chẽ ngay từ đầu đổi mới KT với đổi mới chính trị, lấy đổi mới KT làm trọng tâm đồng thời từng bước đổi mới chính trị" chính là sự vận dụng đúng đắn mối quan hệ biện chứng giưã CSHT và KTTT vào điều kiện hoàn cảnh cụ thể của nước ta hiện nay

Câu 5 : “Đặc điểm nổi bật trong giai đoạn hiện nay của thời đại là cuộc đấu tranh giai cấp và dân tộc gay go và phức tạp của nhân dân các nước vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ