Phương Pháp Dạy Học Lấy Học Sinh Làm Trung Tâm

Với cách biên soạn tỉ mỉ, công phu của sách giáo khoa cùng với việc tăng thêm kênh hình ảnh là những bài đọc thêm vô cùng hữu ích được viết dưới dạng những thông tin "Em có biết", các em

MỤC LỤC

0 O 0

Trang I ĐẶT VẤN ĐỀ -2

II CƠ SỞ LÝ LUẬN -2

III PHƯƠNG PHÁP THỰC HIỆN -3

III.1.Chuẩn bị của giáo viên -3

III.2.Vào bài mới -4

III.3 Tổ chức các hoạt động -5

III.4 Kiểm tra 15 phút -12

III.5 Qui định cho học sinh trước một tiết học -13

IV HIỆU QUẢ ĐẠT ĐƯỢC -14

V BÀI HỌC KINH NGHIỆM -15

VI KẾT LUẬN -15

VII TÀI LIỆU THAM KHẢO -16

I/ ĐẶT VẤN ĐỀ

Từ những ngày cuối cùng của năm học 12, mong ước trở thành cô giáo càng thôi thúc trong tôi Nhìn các bạn miệt mài chuẩn bị cho kỳ thi sắp tới, sao mà thương quá! Cùng với đó, là những lo toan thật ấm lòng của thầy, cô Những thương yêu vô bờ của ba mẹ Công ơn trời biển đó làm sao đền đáp…

Và tôi đã chọn ngành Sinh Tại sao là Sinh học mà không là một bộ môn nào khác? Một trong những lý do đó là: tôi yêu thích, rất yêu thích môn học này!

Tôi mong muốn truyền cho các em niềm say mê và yêu thích đó! Cho nên trong từng bài giảng, tôi luôn lựa chọn các phương pháp nhằm làm sao phát huy tính tích cực và tự giác của các em, trong việc học tập bộ môn này

Hơn nữa, để mai sau các em có thể "lớn thành người", thì ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường, chúng ta phải giáo dục các em theo hướng tự chủ, năng động, sáng tạo…với cái tâm thật sáng và lòng thật trong!

II/ CƠ SỞ LÝ LUẬN

1 Đặc điểm tâm lý chung ở lứa tuổi các em là:

- Rất khát khao tìm hiểu những hiện tượng tự nhiên chung quanh mình

- Muốn tự khẳng định mình trước bạn bè và những người thân

Trên cơ sở đó, bằng những phương pháp phù hợp, lớp học chắc chắn sẽ sinh động hơn, việc tiếp thu kiến thức cũng nhẹ nhàng và hào hứng hơn

Với cách biên soạn tỉ mỉ, công phu của sách giáo khoa cùng với việc tăng thêm kênh hình ảnh là những bài đọc thêm vô cùng hữu ích được viết dưới dạng

những thông tin "Em có biết", các em có thể nắm bắt và hiểu được những thông tin

không quá khó khăn, dưới sự hướng dẫn của thầy, cô

2.Trước tình hình bùng nổ thông tin như hiện nay, phương pháp giáo dục cũng phải thay đổi sao cho phù hợp Giờ đây, các em mong muốn cùng khám phá vấn đề với thầy, cô và bạn bè mình Việc truyền đạt thông tin một chiều từ thầy, cô dễ làm các em nhàm chán và lười nhác…

3.Với hình thức kiểm tra trắc nghiệm như hiện nay, các em càng cần phải chủ động thật nhiều trong việc nắm bắt và xử lý thông tin cũng như tự rèn luyện kỹ năng làm bài

4.Một số vấn đề cần lưu ý khi áp dụng phương pháp dạy học "lấy học sinh làm trung tâm" là:

- Trong một lớp học, trình độ của các em thường có sự chênh lệch nhau

Do đó, cùng một vấn đề nhưng nhận thức của các em là rất khác nhau

- Một số lớn các em không có khả năng tự học cũng như hệ thống các kiến thức đã học Do có thói quen học thuộc lòng Dù phương pháp học tập theo nhóm, các em đã được làm quen từ những năm tiểu học

- Khó khăn khách quan của một số em là:

+ đường đến trường còn quá nhiều khó khăn

+ hay công việc mưu sinh của gia đình còn phải trông nhờ vào sự tiếp giúp của các em

- Thời gian học tập của các em này là không nhiều

III/ PHƯƠNG PHÁP THỰC HIỆN

III.1.CHUẨN BỊ GIÁO ÁN:

Giáo án bây giờ, theo tôi, phải là một "giáo án mở" Nghĩa là giáo án chỉ có hình thức như một dàn bài cơ bản

Trong giáo án, tôi thường tạo ra những khoảng trống từ dễ đến khó Khi lên lớp, tôi sẽ gợi ý cho các em trình bày những hiểu biết của mình để làm đầy các khoảng trống ấy

Với giáo cụ trực quan, tôi cũng không trình bày toàn bộ mà chỉ giải thích những phần chủ yếu để các em hiểu được phần cơ bản, sau đó gợi ý để các em mô

tả, diễn giải và trả lời chung quanh giáo cụ đó

Sau khi hoàn chỉnh, tôi sẽ đưa cả những phần trình bày của các em vào bài học chính thức Các em sẽ thích thú biết bao khi được cùng chúng ta xây dựng bài mới Điều này sẽ rất ấn tượng Nhờ đó các em sẽ thuộc và nhớ bài lâu hơn

III.2 VÀO BÀI MỚI: Kể chuyện mở đầu bài học và nêu vấn đề:

Dù đã là học sinh 12 nhưng các em vẫn rất thích nghe kể chuyện Chúng ta cần tham khảo tài liệu để thu thập các mẩu chuyện có liên quan đến bài học nhằm kích thích khả năng tư duy của các em Hơn nữa, giờ học sẽ sinh động, nhẹ nhàng hơn Nhất là các kiến thức sẽ không còn khô cứng, xa lạ và khó hiểu

Muốn vậy, chúng ta cần rèn luyện kỹ năng diễn đạt của mình Dù không thể đạt đến mức ly kỳ, hấp dẫn lắm nhưng cũng đừng tẻ nhạt quá mà mất tác dụng Bởi

vì "là giáo viên cũng có nghĩa là nghệ sĩ" mà

• Bài 6 "Đột biến số lượng NST" phần 1/ Khái niệm và cơ chế phát sinh thể tự đa bội, tôi kể chuyện về một cậu bé thấy ruộng dưa hấu có

nhiều trái to quá bèn vào hái trộm về nhà làm giống Nhưng lạ chưa, bên trong quả dưa ấy không có lấy một hạt! Như vậy:

+ Giống dưa này được tạo ra như thế nào?

+ Muốn trồng tiếp thì phải làm sao?

Ở đây tôi không quên phân tích hành vi hái trộm của cậu bé Nhưng trong một vài trường hợp, kích thích sự tò mò của người dân để phổ biến một giống cây trồng mới cũng không phải là hiếm Giống khoai tây đã trở nên phổ biến cũng chính bằng cách này

• Bài 8 "Quy luật Menđen: quy luật phân ly", tôi giới thiệu với các em

tác phẩm "Tiếng chim hót trong bụi mận gai" và đặt vấn đề:

+ Tại sao cha xứ lại nghĩ rằng cậu con trai lớn của gia đình Megi

là con riêng, khi chỉ mới căn cứ vào màu mắt của bố, mẹ và người anh trai này?

+ Quy luật di truyền của tính trạng này là gì?

• Bài 21 "Di truyền y học", phần I/ Bệnh di truyền phân tử, cho các em

xem ảnh chụp một gia đình bố mẹ đều là người da đen nhưng sinh một người con da trắng, tóc trắng…và nêu vấn đề:

+ Điều gì đã xảy ra trong gia đình này?

+ Tìm các ví dụ trong tự nhiên?

III.3.TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG:

III.3.1 Hoạt động của thầy:

a.Sử dụng sơ đồ trong giảng dạy:

• Hình vẽ và tranh ảnh:

Ngoài những hình vẽ và tranh ảnh có sẵn, những giáo cụ này cần được

vẽ lớn, rõ ràng Nhất là phải chính xác và đẹp Vì nó không chỉ minh họa cho bài giảng mà còn có tác dụng giáo dục tính khoa học, chính xác và thẩm mỹ cho các

em, kích thích các em thích vẽ và vẽ đẹp Nếu có thể, chúng ta vừa giảng vừa vẽ thì càng thuyết phục

Tôi không bao giờ quên được sự thích thú, bất ngờ của các em khi tôi

vẽ minh họa nhanh bằng một nét hay vẽ một hình hoàn chỉnh, trên bảng

Trong khi vẽ cũng cần hướng dẫn và giải thích cho các em tại sao phải

vẽ như vậy Nếu vẽ khác đi thì sẽ như thế nào?

Song song với đó, chúng ta cần khuyến khích các em theo dõi các

chương trình: "Thế giới động vật", "Chân dung cuộc sống", "Phim khoa học"…

trên tivi để mở rộng kiến thức cũng như có được sự hiểu biết sâu sắc hơn về thế giới xung quanh mình Và biết đâu, chúng ta sẽ có thêm những thành viên nhiệt tình và năng nổ trong việc bảo vệ môi trường, bảo vệ các sinh vật đang trên đà diệt chủng…

• Sơ đồ:

Đây là phương tiện tương đối rẻ tiền và tiện lợi (đôi khi không phải tốn tiền) mà ai cũng có thể làm được Tuy nhiên, khi sử dụng sơ đồ cần làm cho các em hiểu ý nghĩa của nó Muốn vậy, sơ đồ cần phải đơn giản và có ý nghĩa Với các sơ đồ, các em có thể:

Điều kiện địa lý, Cách ly địa lý Cách ly sinh sản

Quần thể quần thể thích nghi loài mới

(loài cũ) Nhân tố tiến hóa

Điều kiện sinh thái, Cách ly sinh thái Cách ly sinh sản

Quần thể quần thể thích nghi loài mới (loài cũ) Nhân tố tiến hóa

Từ hai sơ đồ trên các em có thể nhận biết sự giống và khác nhau giữa hai con đường hình thành loài mới Cũng từ hai sơ đồ trên, các em có thể hiểu mối liên hệ giữa quá trình hình thành loài và hình thành quần thể thích nghi cũng như giải thích hình 29 (SGK Sinh 12 - trang 127)

Cá thể mang đột biến

biểu hiện ra kiểu hình cơ thể

GIAO PHỐI

BD KHÔNG DT: THƯỜNG BIẾN

ĐỘT BIẾN GEN

(đột biến điểm):

• những biến đổi trong

cấu trúc của gen, liên

quan 1 cặp nucleotit

(nu)

• gồm các dạng:

* thay thế 1 cặp nu

+ ĐB đồng nghĩa

+ ĐB sai nghĩa

+ ĐB vô nghĩa

* thêm 1 cặp nu

* mất 1 cặp nu

 ĐB dịch khung

THỂ ĐỘT BIẾN

THỂ DỊ ĐA BỘI

(thể đa bội khác nguồn, Thể song nhị bội) Đột biến làm tăng một

số nguyên lần bộ NST

đơn bội của 2 loài khác

nhau, trong 1 tế bào (2n 1 + 2n 2 )

BIẾN DỊ

BIẾN DỊ DI TRUYỀN

BIẾN DỊ TỔ HỢP

tổ hợp lại các gen sẵn có

ở bố mẹ

ĐỘT BIẾN: những biến đổi trong vật chất di truyền:

+ ở cấp độ phân tử  Đột biến gen + ở cấp độ tế bào  Đột biến NST

ĐỘT BIẾN NST: những biến đổi về cấu trúc hay số lượng NST

ĐỘT BIẾN CẤU TRÚC NST:

+ Mất đoạn + Lặp đoạn + Đảo đoạn + Chuyển đoạn

ĐỘT BIẾN SỐ LƯỢNG NST

THỂ ĐA BỘI: biến đổi tất cả các cặp NST THỂ LỆCH BỘI

(THỂ DỊ BỘI): biến đổi 1

hay1 số cặp NST + thể 1 (2n - 1) + thể 3 (2n 1) + thể 4 (2n + 2) + thể không (2n - 2) + thể 1 kép (2n - 1 - 1) + thể 3 kép (2n + 1 + 1) + thể 4 kép (2n + 2 + 2)

THỂ TỰ ĐA BỘI

(thể đa bội cùng nguồn) Đột biến làm tăng một số nguyên lần bộ NST đơn

bội của loài

+ thể đa bội chẵn (4n, 6n ) + thể đa bội lẻ (3n, 5n…)

− Kiểm tra các kiến thức đã học:

Cũng các sơ đồ trên nhưng nếu lược bỏ phần chú thích chúng ta có thể

sử dụng để kiểm tra kiến thức của các em

? ?

Quần thể (loài cũ) quần thể thích nghi loài mới ?

b.Thiết kế các phiếu học tập để khắc sâu hay mở rộng kiến thức: Các phiếu học tập được thiết kế cho hoạt động nhóm với chủ đích: − Các em sẽ có được kiến thức gì sau khi hoàn thành yêu cầu đặt ra? − Kiến thức nào là kiến thức bổ sung hay làm rõ hơn cho các kiến thức trong sách giáo khoa? Điều quan trọng hơn hết là qua đó, kỹ năng hoạt động nhóm, một trong những kỹ năng cần có cho hoạt động nghề nghiệp sau này, của các em được rèn luyện Khả năng phát triển tư duy, tính năng động sáng tạo cũng phát triển dần PHIẾU HỌC TẬP Nhóm: lớp:

Xác định dạng đột biến gen, sự thay đổi số axit amin trong chuỗi polypeptit, chiều dài gen, và hoàn thành bảng dưới đây: 1 4 7 11 15 18 21

* gen cấu trúc ban đầu: 5’ATG – XGA – GTX – AAX – TGX – XGT – TAA 3’ 3’ TAX – GXT – XAG – TTG – AXG – GXA – ATT 5’ m- ARN: AUG – XGA – GUX –AAX –UGX – XGU – UAA. polypeptit: Met – Arg – Val – Asn – Xis – Arg 1/ Đột biến

gen cấu trúc: 5’ATG – XGA – GTX – AAX – TGX – XGX – TAA 3’ 3’ TAX – GXT – XAG – TTG – AXG – GXG – ATT 5’ m- ARN: AUG – XGA – UUX –AAX – UGX – XGX – UAA

polypeptit: Met – Arg – Val – Asn – Xis – Arg

* Đột biến

gen cấu trúc: 5’ATG – XGA – TTX – AAX – TGX – XGT – TAA 3’ 3’ TAX – GXT – AAG – TTG – AXG – GXA – ATT 5’ m- ARN: AUG – XGA – UUX –AAX – UGX – XGU – UAA

polypeptit: Met – Arg – Phe – Asn – Xis – Arg

* Đột biến

gen cấu trúc: 5’ATG – XGA – GTX – AAX – TGA – XGT – TAA 3’ 3’ TAX – GXT – XAG – TTG – AXT – GXA – ATT 5’ m- ARN: AUG – XGA – UUX –AAX – UGA – XGU –UAA

polypeptit: Met – Arg – Val – Asn

* Đột biến

gen cấu trúc: 5’ATG – XGA – GTX – AAX – TGX – XGT – TAX 3’ 3’ TAX – GXT – XAG – TTG – AXG – GXA – ATG 5’ m- ARN: AUG – XGA –GUX – AAX – UGX – XGU – UAX

polypeptit: Met – Arg – Val – Asn – Xis – Arg – Tyr

* Đột biến

gen cấu trúc: 5’ATG – XGA – GTX – AAX – TGA – XGT – TAA 3’ 3’ TAX – GXT – XAG – TTG – AXT – GXA – ATT 5’ m- ARN: AUG – XGA –GUX – AAX – UGA –XGU – UAA

polypeptit: Met – Arg – Val – Asn ⇒ nhận xét về chiều dài gen, số aa bị biến đổi:

2/ Đột biến

gen cấu trúc: 5’ ATG – XGA – GXA – AXT – GXX – GTT – AA …3’ 3’ TAX - GXT – XGT – TGA – XGG – XAA – TT …5’ m- ARN: AUG – XGA – GXA – AXA – GXX – GUU – AA … polypeptit: Met – Arg – Ala – Tre – Ala – Val … * Đột biến

gen cấu trúc: 5’ATG – GAG – TXA – AXT – GXX – GTT - AA 3’ 3’ TAX – XTX – AGT - TGA –XGG – XAA -TT 5’ m- ARN: AUG – GAG – UXA – AXU – GXX – GUU -AA polypeptit: Met – Glu – Ser – Tre – Ala - Val

* Đột biến

gen cấu trúc: 5’ATG – XGA – GTX – AAX – TXX – GT – TAA 3’ 3’ TAX – GXT – XAG – TTG – AGG – XA – ATT 5’ m- ARN: AUG – XGA – GUX –AAX – UXX – GU – UAA polypeptit: Met – Arg – Val – Asn – Ser 3/ Đột biến

gen cấu trúc: 5’ATG – XGA – TGT – XAA – XTG – XXG – TTA– A … 3’ 3’TAX – GXT – AXA – GTT – GAX – GGX – AAT – T …5’ m- ARN: AUG – XGA – UGU – XAA – XUG – XXG – UUA – A … polypeptit: Met – Arg – Xis – Gln – Lơ – Pro – Lơ… * Đột biến

gen cấu trúc : 5’ATG – XGA – GTX – AAX – TGA – XXG – T TA – A 3’

3’ TAX – GXT – XAG – TTG – AXT – GGX – AAT – T 5’ m- ARN: AUG – XGA –GUX –AAX – UGA – XXG – UUA – A polypeptit: Met – Arg – Val – Asn.

⇒ nhận xét về chiều dài gen, số aa bị biến đổi:

Tổng số nu

(N),

Số liên kết

hyđro (H)

- mất T - A:

- mất G - X:

- thêm T - A:

- thêm G - X:

- thay thế T - A bằng G - X:

- thay thế G - X bằng T - A:

Số axit amin

của chuỗi

polypeptit

⇒ Đột biến dịch khung

+ Đột biến đồng nghĩa:

⇒

+ Đột biến sai nghĩa:

⇒

+ Đột biến vô nghĩa:

⇒

c Hướng dẫn các em sử dụng sách giáo khoa:

Thật ra, ở mỗi em đều có cách học riêng, phù hợp với khả năng nhận thức của mình Tuy nhiên để giúp các em có hướng đi đúng, chúng ta cần hướng dẫn các

em cách tự học, tự nghiên cứu:

• Tìm hiểu tổng quát về nội dung chương trình để sưu tầm tranh ảnh hay lưu ý đến các thông tin có liên quan để khắc sâu kiến thức, hay lý giải được các hiện tượng trong tự nhiên

• Tìm hiểu chủ đề từng chương, từng tiết

• Chú ý phần trọng tâm của bài học (phần tóm tắt cuối bài)

Thường sau khi kết thúc bài giảng, chúng ta hay nhắc các em về nhà đọc bài trước Nhưng nếu có các câu hỏi kèm theo sẽ khiến việc đọc bài trước của các em trở nên thú vị hơn Và tiết học sau, nếu các em trả lời đúng, chúng ta có thể ghi điểm kiểm tra miệng để khích lệ các em

Chuẩn bị bài 40 "Quần xã sinh vật và một số đặc trưng cơ bản của quần xã"

bằng các câu hỏi:

+ Quần xã sinh vật là gì? Phân biệt quần xã với quần thể sinh vật

+ Sự khác nhau về các mối quan hệ trong quần xã và quần thể sinh vật? + Tìm các ví dụ về các mối quan hệ giữa các loài trong quần xã

+ Khống chế sinh học là gì? Ứng dụng trong nông nghiệp? Ví dụ

d.Giới thiệu các sách tham khảo, nguồn tư liệu (nếu có)

e.Thiềt kế bài giảng điện tử:

Có nhiều ý kiến xung quanh vấn đề này Nhưng một bài giảng chỉnh chu với ý tưởng rõ ràng thì có gì phải phàn nàn

Lần đầu tiên tôi làm quen với công việc này khi phải thực hiện chuyên đề

"Giáo dục sức khỏe vị thành niên và thanh niên" với sự tham dự của đại diện trường

bạn, Ban dân số và gia đình…

Với chuyên đề này, nếu trình bày theo cách thông thường sẽ rất khó thu hút các em cũng như bao điều "khó nói" càng trở nên nói rất khó Nhưng với bài giảng điện tử thì khác hơn, các em thích thú ra mặt và bao điều "khó nói" trở nên dễ nói hơn nhờ vào các slide hình ảnh Một tuần chuẩn bị cho hơn một giờ lên lớp Còn kết quả thì hơn cả mong đợi Và cũng từ đó tôi có thêm một trợ thủ đắc lực cho việc "trồng người" của mình

Học sinh của tôi, một vài em cũng có thể tự thiết kế bài thực hành điện tử Nhưng những bài giảng điện tử của thầy, cô vẫn luôn khiến các em thích thú và trông đợi Điều đó cũng có nghĩa là nhiệm vụ của thầy, cô càng nặng nề hơn Đằng sau những cái click chuột nhẹ nhàng ấy là những đêm mất ngủ, là những ngày bận rộn không yên, chỉ quanh một vấn đề nào đó chưa được trình bày như ý hay làm sao có được phần minh họa chuyển tải đầy đủ nhất mục tiêu bài học…

g.Tham gia các hoạt động ngoại khóa, các buổi nói chuyện chuyên đề.

Trong các hoạt động ngoại khóa, các em thể hiện mình một cách đầy đủ nhất Đây cũng là dịp chúng ta gần gũi với các em nhất Qua đó, chúng ta có thể điều chỉnh những suy nghĩ chưa đúng hay khích lệ các em phát huy thế mạnh vốn có của mình cũng như tự điều chỉnh phương pháp truyền thụ kiến thức của chúng ta

Mối quan hệ giữa thầy, cô và các em, giữa các em với nhau càng thêm gắn

bó, những nỗi sợ sệt không đáng có cũng không còn Điều đó cũng có nghĩa là việc tiếp thu kiến thức sẽ thuận lợi hơn, hào hứng và thích thú hơn Chúng ta được tạo ra