QUẢN LÍ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TẠI CÁC TRUNG TÂM GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN CẤP HUYỆN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH HOÀ BÌNH

QUẢN LÍ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TẠI CÁC TRUNG TÂM GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN CẤP HUYỆN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH HOÀ BÌNH 1. Kết luận. Trên cơ sở lí luận và thực trạng về QL đổi mới PPDH của các Giám đốc TT GDTX cấp huyện trên địa bàn tỉnh Hòa Bình, chúng tôi rút ra một số kết luận sau: 1.1. Về lí luận. Đổi mới PPDH là một yếu tố quan trọng trong việc nâng cao chất lượng GD. Do đó, QL đổi mới PPDH là việc làm cần thiết, cần được quan tâm hàng đầu của CBQLGD, đặc biệt là các Giám đốc TTGDTX. QL đổi mới PPDH phải được tiến hành đồng bộ từ QL đổi mới PP dạy của GV đến PP học tập của HV, QL đổi mới KTĐG kết quả học tập của HV; QL hoạt động của tổ, nhóm Văn hóa và các điều kiện hỗ trợ việc đổi mới PPDH như: công tác chủ nhiệm; CSVC, TBDH; hệ thống thông tin và môi trường DH; qua mối xác lập mối quan hệ giữa trung tâm với gia đình và các đoàn thể xã hội; thông qua các chế định GDĐT và bộ máy tổ chức, nhân lực DH; thông qua phối hợp các đoàn thể trong đơn vị. 1.2. Về thực tiễn Qua quá trình khảo sát thực trạng QL đổi mới PPDH tại các TTGDTX cấp huyện tỉnh Hòa Bình, luận văn đã khái quát thực trạng chung về hoạt động dạy và học chương trình GDTX cấp THPT trên địa bàn tỉnh Hòa Bình với những kết quả thiết thực đạt được trong công tác QL đổi mới PPDH. Tuy nhiên, công tác QL đổi mới PPDH của Giám đốc TTGDTX còn bộc lộ một số tồn tại, hạn chế gây khó khăn trong quá trình đổi mới PPDH. Trên cơ sở phân tích, đánh giá đúng thực trạng QL đổi mới PPDH tại các TTGDTX cấp huyện trên địa bàn tỉnh Hòa Bình, chúng tôi đề xuất 9 biện pháp QL đổi mới PPDH tại các TTGDTX cấp huyện trên địa bàn tỉnh Hòa Bình. Các biện pháp nêu trên được chúng tôi đưa ra không phải hoàn toàn mới, có những biện pháp nằm trong kế hoạch chỉ đạo của Sở GDĐT tỉnh Hòa Bình, có những biện pháp được các TTGDTX được triển khai thực hiện ở các năm học trước. Tuy nhiên, điểm mới của chúng tôi đưa ra trong các biện pháp QL đổi mới PPDH tại các TTGDTX cấp huyện trên địa bàn tỉnh Hòa Bình được thể hiện ở một số điểm sau: Trong việc QL đổi mới PP dạy, bên cạnh việc yêu cầu GV sử dụng các PPDH tích cực, cải tiến, hoàn thiện PPDH truyền thống và ứng dụng CNTT, chúng tôi yêu cầu Giám đốc các TTGDTX quan tâm triển khai QL việc thực hiện PPDH “Bàn tay nặn bột” cho HV – một PP đã được HV làm quen khi còn là học sinh tiểu học và trung học cơ sở. Các biện pháp QL được đưa ra, chúng tôi yêu cầu phải tổ chức tuyên truyền, bồi dưỡng, tổ chức các hội nghị, hội thảo, sinh hoạt chuyên môn, dự giờ, sơ kết, tổng kết … bằng hình thức trực tuyến giữa các điểm cầu TTGDTX trong tỉnh góp phần thực hiện tốt việc QL đổi mới PPDH. Tất cả 9 biện pháp QL đổi mới PPDH được chúng tôi đưa ra từ trước đến nay Giám đốc các TTGDTX cấp huyện trên địa bàn tình Hòa Bình chưa từng áp dụng một cách đồng bộ mà chỉ áp dụng nhỏ lẻ, thiếu tính biện chứng, tương tác hỗ trợ nhau. 2. Khuyến nghị 2.1. Đối với Bộ GDĐT (03 khuyến nghị) 2.2. Đối với Sở GDĐT (03 khuyến nghị) 2.3. Đối với Giám đốc các TTGDTX cấp huyện trên địa bàn tỉnh Hòa Bình (02 khuyến nghị)

8 GD&ĐT Giáo dục và Đào tạo

9 GS.TS Giáo sư, Tiến sĩ

10 GDTX Giáo dục thường xuyên

14 KTĐG Kiểm tra, đánh giá

15 PGS.TS Phó Giáo sư, Tiến sĩ

MỤC LỤC

I MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài ……… 1

2 Mục đích nghiên cứu ……… 3

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu ……… 3

4 Giả thuyết khoa học ……… … 3

5 Nhiệm vụ nhiên cứu ……… 4

6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu ……… 4

7 Phương pháp nghiên cứu ……… 4

8 Đóng góp của luận văn ……… … 5

9 Cấu trúc của luận văn ……… … 5

Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÍ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TẠI CÁC TRUNG TÂM GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN 1.1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu ……… …… 6

1.2 Một số khái niệm cơ bản ……… ….… 9

1.2.1 Khái niệm quản lí ……….…… 9

1.2.2 Khái niệm quản lí trung tâm GDTX ……… ….10

1.2.3 Khái niệm PPDH ……… ……… 11

1.2.4 Khái niệm đổi mới PPDH ……… ….…12

1.2.5 Khái niệm quản lí đổi mới PPDH ……… ….13

1.3 Nội dung đổi mới phương pháp dạy học ở trung tâm GDTX ……… 13

1.3.1 Quan niệm chung về đổi mới PPDH ……… ……… 13

1.3.2 Một số nội dung đổi mới cụ thể ……… ……… 15

1.4 Nhiệm vụ của trung tâm GDTX và chức năng quản lí của Giám đốc trung tâm GDTX trong quản lí đổi mới PPDH ……… ………… 25

1.4.1 Nhiệm vụ của trung tâm GDTX ……… 25

1.4.2 Chức năng QL của Giám đốc TTGDTX trong quản lí đổi mới PPDH ………26

1.5 Các yếu tố cơ bản của quá trình QL đổi mới PPDH ở trung tâm GDTX…30 1.5.1 Mục tiêu quản lí đổi mới PPDH ……… 30

1.5.2 Nội dung quản lí đổi mới PPDH ……… 31

1.6 Những yếu tố ảnh hưởng đến quá trình quản lí đổi mới PPDH của Giám đốc

trung tâm GDTX ……… 37

1.6.1 Những yếu tố chủ quan ……… …37

1.6.2 Những yếu tố khách quan ………38

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 ……… 40

Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÍ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TẠI CÁC TRUNG TÂM GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN CẤP HUYỆN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH HOÀ BÌNH 2.1 Đặc điểm địa lí, dân cư, kinh tế - xã hội tỉnh Hoà Bình ……… … 41

2.1.1 Đặc điểm về địa lí, dân cư ……… 41

2.1.2 Đặc điểm kinh tế - văn hoá - xã hội ……… 41

2.2 Thực trạng hoạt động đổi mới PPDH tại các trung tâm GDTX cấp huyện trên địa bàn tỉnh Hoà Bình ……… 43

2.2.1 Quy mô phát triển trường lớp, học viên và chất lượng giáo dục …… 43

2.2.2 Đội ngũ cán bộ quản lí, giáo viên, nhân viên ……… …… 44

2.2.3 Cơ sở vật chất, thiết bị dạy học ……… 46

2.2.4 Hình thức học tập và tổ chức lớp học ……… 46

2.2.5 Sách giáo khoa chương trình GDTX cấp THPT ……… 47

2.2.6 Đặc điểm HV GDTX cấp THPT ……… 47

2.2.7 Định hướng phát triển GD&ĐT trong những năm tiếp theo ……… 49

2.3 Thực trạng quản lí hoạt động đổi mới PPDH tại các trung tâm GDTX cấp huyện trên địa bàn tỉnh Hoà Bình ……….………… 49

2.3.1 Thực trạng hoạt động đổi mới PPDH của các trung tâm GDTX cấp huyện trên địa bàn tỉnh Hoà Bình ……… 49

2.3.2 Thực trạng QL đổi mới PPDH của Giám đốc trung tâm GDTX cấp huyện trên địa bàn tỉnh Hoà Bình ……….… 61

2.4 Nhận định về thực trạng QL của Giám đốc trung tâm trong việc đổi mới PPDH ……… ………… 73

2.4.1 Điểm mạnh ……… ……… 73

2.4.2 Điểm hạn chế ……… 74

2.4.3 Thuận lợi ……… 75

2.4.4 Khó khăn ……… ……… 76

TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 ……… ……… 76

Chương 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÍ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC CỦA GIÁM ĐỐC TRUNG TÂM GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN CẤP HUYỆN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH HOÀ BÌNH

3.1 Nguyên tắc đề xuất biện pháp ……… ……… 77

3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính mục đích ……… 77

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính pháp chế ……….77

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn ……… ……… 77

3.1.4 Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống ……… 78

3.1.5 Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi ……… 78

3.2 Biện pháp QL đổi mới PPDH của Giám đốc trung tâm GDTX cấp huyện trên địa bàn tỉnh Hoà Bình ……… 78

3.2.1 Tăng cường tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho đội ngũ CBQL, GV, nhân viên, HV trong trung tâm GDTX về đổi mới PPDH ……… 78

3.2.2 Tăng cường bồi dưỡng năng lực cho GV và CBQL chuyên môn về đổi mới PPDH ……… ……… 80

3.2.3 Quản lí hoạt động đổi mới PP dạy của GV ……… … … 82

3.2.4 Quản lí hoạt động đổi mới PP học tập của HV …… 86

3.2.5 Quản lí đổi mới việc KTĐG kết quả học tập của HV ……… 89

3.2.6 Quản lí việc ứng dụng công nghệ thông tin và sử dụng đồ dùng thiết bị dạy học phục vụ đổi mới PPDH ……….……… 92

3.2.7 Quản lí nâng cao hiệu quả hoạt động của tổ, nhóm Văn hóa trong đổi mới PPDH ……… … 94

3.2.8 Quản lí phối hợp hoạt động của tổ GV chủ nhiệm và các đoàn thể của trung tâm trong việc thực hiện đổi mới PPDH ……… … 97

3.2.9 Phối hợp chặt chẽ với Ban đại diện cha mẹ HV nhằm thực hiện đổi mới PPDH 100

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp ……… ……… 102

3.4 Khảo nghiệm về sự cần thiết và tính khả thi của các biện pháp … 102

3.4.1 Mục đích yêu cầu của khảo nghiệm ……… 102

3.4.2 Kết quả khảo nghiệm sự cần thiết và tính khả thi của các biện pháp ……… …103

TIỂU KẾT CHƯƠNG 3 ……… 106

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ……….… 107

1 Kết luận ……… ……….……… 107

1.1 Về lí luận ……… ……… 107

1.2 Về thực tiễn ……… ……… 107

2 Khuyến nghị ……… ……… … 109

2.1 Đối với Bộ GD&ĐT ……… 109

2.2 Đối với Sở GD&ĐT ……….…… 109

2.3 Đối với các Trung tâm GDTX cấp huyện trên địa bàn tỉnh Hòa Bình….109 TÀI LIỆU THAM KHẢO ……… 110

Bảng 2.8 Thực trạng CSVC của các trung tâm GDTX cấp huyện trên địa bàn tỉnh Hoà Bình Phụ lục 5

Bảng 2.10 Nhận thức của CBQL, GV, HV về sự cần thiết phải đổi mới PPDH 51Bảng 2.11 Thực trạng việc bồi dưỡng giáo viên ở các trung tâm GDTX Phụ lục 5Bảng 2.12 Thực trạng kĩ năng thiết kế bài học theo hướng đổi mới PPDH Phụ lục 5Bảng 2.13 Mức độ sử dụng các PPDH theo hướng đổi mới PPDH của GV Phụ lục 5

Bảng 2.16 Thực trạng đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của HV Phụ lục 5

Bảng 2.18 Thực trạng của tổ GV chủ nhiệm trong việc hỗ trợ đổi mới PPDH Phụ lục 5

Bảng 2.19 Thực trạng của Ban đại diện cha mẹ HV và các đoànthể ở các TTGDTX trong việc hỗ trợ đổi mới PPDH Phụ lục 5

HV của Giám đốc trung tâm GDTX

65

Bảng 2.23

Thực trạng QL sử dụng TBDH và ứng dụng CNTTcủa GV trong đổi mới PPDH của Giám đốcTTGDTX

67

Bảng 2.25 Thực trạng QL việc tạo động lực, kích thích, độngviên cho hoạt động đổi mới PPDH 69

Bảng 2.26 Thực trạng QL việc phối hợp với Ban đại diện cha

Bảng 2.27

Thực trạng QL phối hợp của tổ GV chủ nhiệm và cácđoàn thể của Giám đốc TTGDTX trong việc thựchiện đổi mới PPDH

Biểu đồ 2.6

Thực trạng QL đổi mới hoạt động học của HVcủa Giám đốc TTGDTX trong việc thực hiện đổimới PPDH ở trung tâm

64

Biểu đồ 3.1 Mối quan hệ giữa sự cần thiết và tính khả thi củacác biện pháp 105

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Trong xã hội bùng nổ thông tin và xu thế hội nhập - toàn cầu hoá hiện nay,đòi hỏi con người phải nắm được được thông tin để làm chủ cuộc sống và hoànhập xã hội - thời đại Song thời gian học tập của mỗi người là hữu hạn Để đápứng được yêu cầu của xã hội hiện đại, đòi hỏi hoạt động DH phải không ngừngđổi mới nội dung, PPDH, giúp người học lĩnh hội được những thông tin khoa họccốt yếu nhất một cách nhanh nhất

Đảng, Nhà nước ta từ lâu đã nhận thức rất rõ vai trò, vị trí của GD&ĐT đốivới việc đào tạo nguồn nhân lực phục vụ sự phát triển của đất nước, cho nênthường xuyên chăm lo đến chất lượng GD&ĐT, coi GD là quốc sách hàng đầu,đầu tư cho GD là đầu tư cho sự phát triển bền vững

Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI đã khẳng định “Nâng cao

chất lượng giáo dục nhằm mục tiêu hình thành và phát triển toàn diện nhân cách

xã hội chủ nghĩa của thế hệ trẻ, đào tạo đội ngũ lao động có văn hoá, có kĩ thuật,

có kỉ luật và giàu tính sáng tạo, đồng bộ về ngành nghề, phù hợp với yêu cầu phân công lao động của xã hội”.

Nghị quyết Trung ương 4, khoá VII (1/1993) đã yêu cầu “Đổi mới phương

pháp dạy và học ở tất cả các cấp học, các bậc học”, “Áp dụng những phương pháp giáo dục hiện đại để bồi dưỡng năng lực học viên những tư duy, năng lực sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề”

Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VIII, IX, X đều khẳng định tậptrung nâng cao chất lượng GDĐT; đặc biệt Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần

thứ XI khẳng định “Thực hiện đồng bộ các giải pháp phát triển và nâng cao chất

lượng GDĐT Đổi mới chương trình, nội dung, PP dạy và học, PP thi, kiểm tra theo hướng hiện đại; nâng cao chất lượng GD toàn diện …”

Luật Giáo dục năm 2005 khẳng định “PP GD phổ thông phải phát huy tính

tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của HS; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng PP tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho HS”.

1

Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 của Ban Chấp hành Trung ương

Đảng về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo khẳng định: “Xác định rõ

trách nhiệm của các cơ quan quản lí nhà nước về giáo dục, đào tạo và trách nhiệm quản lí theo ngành, lãnh thổ của các bộ, ngành, địa phương Phân định công tác quản lí nhà nước với quản trị của cơ sở giáo dục và đào tạo Đẩy mạnh phân cấp, nâng cao trách nhiệm, tạo động lực và tính chủ động, sáng tạo của các cơ sở giáo dục, đào tạo … Phát huy vai trò của công nghệ thông tin và các thành tựu khoa học

- công nghệ hiện đại trong quản lí nhà nước về giáo dục, đào tạo…”

Chiến lược phát triển GD giai đoạn 2011- 2020 của Chính phủ đã khẳng định

Đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa, dân chủ hóa, hội nhập quốc tế, thích ứng với nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, phát triển giáo dục gắn với phát triển khoa học và công nghệ, tập trung vào nâng cao chất lượng, đặc biệt chất lượng giáo dục đạo đức, lối sống, năng lực sáng tạo, kĩ năng thực hành để một mặt đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, đảm bảo

an ninh quốc phòng; mặt khác phải chú trọng thỏa mãn nhu cầu phát triển của mỗi người học, những người có năng khiếu được phát triển tài năng

Với những quan điểm chỉ đạo của Đảng, Nhà nước về GD&ĐT ta có thểkhẳng định rằng: Đảng, Nhà nước luôn quan tâm đến sự nghiệp GD&ĐT, trong đócông tác QL để nâng cao chất lượng GDĐT là cốt lõi và sự phát triển của xã hội,

sự tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững là phụ thuộc rất lớn vào sự nghiệpGDĐT

Hoà Bình là một tỉnh miền núi, tuy điều kiện kinh tế còn gặp nhiều khókhăn, song trong những năm qua các cấp uỷ Đảng, chính quyền luôn đặc biệt quantâm đến sự nghiệp GD&ĐT, hệ thống GD quốc dân từ hệ chính quy như mầm non,tiểu học, THPT đến không chính quy như TTGDTX, trung tâm học tập cộng đồngđược thành lập ở tất cả các địa phương trong tỉnh

Hệ thống GDTX được phát triển cả về quy mô trường lớp đến số lượng vàchất lượng đội ngũ CBQL, GV; chất lượng dạy và học từng bước được nâng lên.Tuy nhiên, trước yêu cầu đổi mới chương trình GD phổ thông, việc quản lí đổi

2

mới PPDH ở một số TTGDTX trên địa bàn tỉnh Hoà Bình vẫn còn những hạn chế,bất cập Đó là nhận thức của nhà giáo và CBQL GD về đổi mới chương trình GDphổ thông, trong đó khâu đột phá là đổi mới PPDH là chưa đầy đủ; chưa phát huytốt vai trò của tổ chuyên môn; việc áp dụng các PPDH nhằm phát huy tính tíchcực, chủ động, sáng tạo của người học còn mang nặng tình áp đặt, một chiều; việc

sử dụng đồ dùng, thiết bị DH, việc ứng dụng CNTT trong DH chưa được thườngxuyên, hiệu quả đạt được chưa cao; việc nâng cao trách nhiệm của người họctrong học tập chưa rõ ràng; công tác KTĐG chất lượng GD chưa đạt hiệu quảcao

Bản thân tôi đã có nhiều năm giảng dạy và làm QL trong ngành GD&ĐTtỉnh Hoà Bình, đã có một số kinh nghiệm trong công tác giảng dạy và QLGD Tôinhận thấy việc nâng cao hiệu quả QL đổi mới PPDH ở các TTGDTX tỉnh HoàBình là một việc làm cần thiết

Qua nghiên cứu, tìm hiểu các luận văn của các đồng nghiệp đi trước, về chủquan tôi chưa thấy có luận văn nào nghiên cứu, đề cập đến Biện pháp QL đổi mớiPPDH của Giám đốc TTGDTX trên địa bàn tỉnh Hoà Bình nên tôi chọn đề tài

“Quản lí đổi mới PPDH tại các TTGDTX cấp huyện trên địa bàn tỉnh Hoà Bình”

làm luận văn của mình Hi vọng rằng kết quả nghiên cứu này sẽ góp phần tích cựcvào việc nâng cao hiệu quả công tác QL đổi mới PPDH ở các TTGDTX

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lí luận, thực trạng QL đổi mới PPDH tại cácTTGDTX tỉnh Hòa Bình, đề xuất một số biện pháp QL đổi mới PPDH góp phầnnâng cao chất lượng GD tại các TTGDTX

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Công tác QL đổi mới PPDH tại các TTGDTX

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Biện pháp QL đổi mới PPDH tại các TTGDTX cấp huyện

4 Giả thuyết khoa học

3

Công tác QL đổi mới PPDH ở đa số các TTGDTX cấp huyện trên địa bàn tỉnhHoà Bình còn nhiều khó khăn, các giải pháp triển khai chưa đồng bộ, hiệu quả chưacao Nếu nắm vững chủ trương đổi mới PPDH, phân tích được thực trạng và nguyênnhân ảnh hưởng đến việc đổi mới PPDH, sẽ đề xuất được các biện pháp QL đổi mớiPPDH phù hợp với thực tiễn GDTX tỉnh Hoà Bình.

5 Nhiệm vụ nhiên cứu

- Làm rõ cơ sở lí luận liên quan đến việc QL đổi mới PPDH ở TTGDTX

- Khảo sát, đánh giá thực trạng QL đổi mới PPDH tại các TTGDTX cấp

huyện trên địa bàn tỉnh Hòa Bình

- Đề xuất một số biện pháp QL đổi mới PPDH tại các TTGDTX cấp huyện

trên địa bàn tỉnh Hòa Bình

6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu

6.1 Giới hạn đối tượng nghiên cứu

Một số biện pháp QL đổi mới PPDH theo chương trình GDTX cấp THPTcủa Giám đốc TTGDTX

6.2 Giới hạn địa bàn nghiên cứu

Đề tài được nghiên cứu trên cơ sở thực trạng QL đổi mới PPDH ở 7/11TTGDTX cấp huyện của tỉnh Hoà Bình, bao gồm TTGDTX các huyện Mai Châu,Cao Phong, Lương Sơn, Yên Thuỷ, Lạc Thuỷ, Đà Bắc, Kim Bôi

6.3 Giới hạn khách thể khảo sát

Đề tài nghiên cứu khảo sát 235 khách thể, trong đó có 7 Giám đốc, 7 phóGiám đốc, 70 GV, 140 HV của TTGDTX các huyện Mai Châu, Cao Phong,Lương Sơn, Yên Thuỷ, Lạc Thuỷ, Đà Bắc, Kim Bôi của tỉnh Hòa Bình và 11 cán

bộ, chuyên viên Sở GD&ĐT tỉnh Hòa Bình

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lí luận

Phân tích, tổng hợp tài liệu, các công trình nghiên cứu, các quan điểm,đường lối GD của Đảng, Nhà nước và của địa phương về GDĐT để xây dựng cơ

sở lí luận về QL đổi mới PPDH

4

7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Sử dụng các phương pháp điều tra anket, phỏng vấn, quan sát, tổng kết kinhnghiệm, lấy ý kiến chuyên gia… nhằm đánh giá thực trạng đổi mới PPDH; QL đổimới PPDH ở TTGDTX và sự cần thiết, tính khả thi của các biện pháp QL đổi mớiPPDH đã đề xuất

7.3 Phương pháp xử lí số liệu

Sử dụng một số công thức toán học thống kê: Công thức tính tỉ lệ %, côngthức tính điểm trung bình cộng, công thức tính hệ số tương quan,… nhằm lượnghoá kết quả nghiên cứu thực tiễn

8 Đóng góp của luận văn

- Phát triển cơ sở lí luận về QL đổi mới PPDH tại các TTGDTX tỉnh HòaBình

- Đánh giá được thực trạng việc QL đổi mới PPDH tại các TTGDTX cấphuyện trên địa bàn tỉnh Hoà Bình

- Đề xuất được một số biện pháp QL đổi mới PPDH tại các TTGDTX cấphuyện trên địa bàn tỉnh Hoà Bình

Những kết quả này góp phần vào nâng cao hiệu quả công tác QL hoạt độngdạy học ở các TTGDTX trên địa bàn nghiên cứu và có thể dùng làm tài liệu thamkhảo cho cán bộ QL ở các địa bàn tương tự

9 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục,luận văn này gồm có 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lí luận về QL đổi mới PPDH tại các TTGDTX.

Chương 2: Thực trạng QL đổi mới PPDH tại các TTGDTX cấp huyện trên

địa bàn tỉnh Hoà Bình

Chương 3: Biện pháp QL đổi mới PPDH của Giám đốc TTGDTX cấp

huyện trên địa bàn tỉnh Hoà Bình

5

Chương 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÍ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

TẠI CÁC TRUNG TÂM GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

Từ thời cổ đại, nhiều nhà triết học trên thế giới đã có những quan điểm vềQLGD và đổi mới PPDH

Khổng Tử - nhà triết học Trung Hoa cổ đại (551 - 479 TCN) đã sử dụngnhiều PPDH rất độc đáo, trong đó phải kể đến PP đối thoại gợi mở, giảng dạybằng cách trao đổi giữa thầy và trò, giữa người dạy và người học nhằm phát huy

tính năng động, sáng tạo và khoa học, khả năng tư duy của người học; PP kết hợp

học đi đôi với hành, lời nói kết hợp với việc làm, là thực hành điều đã học và đemtri thức của mình vận dụng vào trong cuộc sống; PP “ôn cũ biết mới”, thườngxuyên rèn luyện, tu dưỡng và học tập

Socrates - triết giaHy Lạp cổ đại (469 - 399), người được mệnh danh là bậc thầy

về truy vấn cho rằng: “Những người nào biết cách sử dụng con người thì sẽ điều khiển

được công việc hoặc cá nhân hay tập thể một cách sáng suốt Những người không biết làm như vậy sẽ mắc sai lầm trong công việc”.

Từ thế kỉ thứ XVII, khi chủ nghĩa tư bản ra đời, vấn đề QLGD và đổi mớiPPDH đã được nhiều nhà GD thực sự quan tâm, tiêu biểu:

J.A.Komenxki (1592 - 1670) là nhà GD xuất sắc, là người sáng lập ra nền

GD hiện đại đã nhấn mạnh vai trò tích cực, chủ động của người học, xem người

học là chủ thể của quá trình học, Ông đã viết: “Giáo dục có mục đích đánh thức

năng lực nhạy cảm, phán đoán, phát triển nhân cách… hãy tìm ra PP cho phép

GV dạy ít hơn, HS học nhiều hơn”.

6

J.J Rousseau (1712 - 1778) nhà văn, nhà triết học lớn của Pháp chủ trương

GD trẻ em một cách tự nhiên và người học sẽ tự khám phá, tích luỹ kiến thứcthông qua chính hoạt động của mình

A.S.Makarenko (1888 - 1939) là một nhà giáo dục Xô viết đã đề cập đến

nhiều loại PPDH mới như: PP giáo dục song song, giáo dục bằng hệ thống viễn

cảnh, giáo dục bằng bùng nổ sư phạm, giáo dục bằng truyền thống, bằng cái đẹp, giáo dục bằng chế độ sinh hoạt, khen thưởng, trách phạt, bằng nêu gương …

Jean Piaget (1896 - 1980) luôn đặt tầm quan trọng lớn đối với GD cho trẻ em,

ông từng tuyên bố rằng "Chỉ có GD mới có khả năng cứu những xã hội của chúng ta

khỏi khả năng sụp đổ, cho dù đó là sự sụp đổ do bạo lực hay sự sụp đổ dần dần".

Đặc biệt vào cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX khi chủ nghĩa Mác - Lênin rađời và phát triển, khoa học GD đã có nhiều biến đổi căn bản cả về lượng và chất.Các tác phẩm kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lênin đã thực sự định hướng chohoạt động GD, đó là các quy luật về “sự hình thành cá nhân”, tính quy luật về

“kinh tế - xã hội đối với GD” … các quy luật đó đã đặt ra yêu cầu đối với QLGD

và tính ưu việt của xã hội đối với việc tạo ra các phương tiện và điều kiện cần thiếtcho GD

Trên cơ sở lí luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, vấn đề QLGD và PPDH đãđược rất nhiều nhà khoa học GD trên thế giới quan tâm và đã có những thành tựuquan trọng như: Đannhilốp, Êxipốp, Lecne, Babansky … Các nhà tâm lí học nổitiếng đã có những công trình nghiên cứu sâu sắc liên quan đến PPDH như Piagie,Lêônchiep

Ở Việt Nam, từ bao đời nay dân tộc ta có truyền thống hiếu học, hoạt độngdạy học xuất hiện rất sớm Thầy giáo Chu Văn An thời nhà Trần đã có PPDH đặcbiệt hấp dẫn, khiến cho mọi người đều phải kính nể, tôn phục Thời nhà Lê, danhnhân Văn hóa thế giới Nguyễn Trãi đã đưa ra thuyết trị nước “Lấy dân làm gốc”,ông khẳng định nhân dân là lực lượng sản xuất ra vật chất của xã hội và động lựcquyết định sự hưng vong của triều đại, đất nước Theo ông QL đất nước là “lotrước cái lo của thiên hạ, vui sau cái vui của thiên hạ”

7

Đặc biệt, sau khi Cách mạng tháng Tám năm 1945 thành công, Đảng, Nhànước và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã luôn đặc biệt quan tâm đến sự nghiệp GD&ĐTnói chung và việc QL, đổi mới PPDH nói riêng Trong thư gửi cho HS nhân ngày

khai trường mùa thu năm 1945 Bác Hồ đã dạy “Từ giờ phút này trở đi, các cháu

được hưởng một nền GD hoàn toàn Việt Nam … làm phát triển hoàn toàn năng lực sẵn có của các cháu” Nội dung bức thư như là một định hướng cho sự phát

triển của PPDH Tháng 7/1956 khi nói chuyện tại lớp hướng dẫn GV Cấp 2, Cấp 3

và Hội nghị Sư phạm, Người xác định “Thầy giáo ngày nay không phải như trước

chỉ biết gõ đầu trẻ, miễn là có bài cho trò học, cuối tháng bỏ lương vào túi Bây giờ thầy giáo phải có trách nhiệm với nhân dân, đào tạo cán bộ ra phục vụ nhân dân Cách dạy, quan niệm dạy phải khác Dạy sao cho HS mau hiểu, mau nhớ, lí luận đi đôi với thực hành” [5; 36].

Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI, VII, VIII, IX, X và đặc biệt

Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI tiếp tục khẳng định: “Phát triển

GD là quốc sách hàng đầu Đổi mới căn bản, toàn diện nền GD Việt Nam theo hướng chuẩn hoá, hiện đại hoá, xã hội hoá, dân chủ hoá và hội nhập quốc tế Trong đó, đổi mới chương trình, nội dung, PP dạy và học, đổi mới cơ chế quản lí

GD, phát triển đội ngũ GV và cán bộ QL là khâu then chốt Tập trung nâng cao chất lượng GDĐT, coi trọng GD đạo đức, lối sống, năng lực sáng tạo, kĩ năng thực hành”

Đến nay đã có nhiều đề tài nghiên cứu, hội thảo, ý kiến chuyên gia về đổimới PPDH và QLGD, như: Hồ Ngọc Đại, Nguyễn Cảnh Toàn,…Tác phẩm

“PPDH truyền thống và đổi mới” của Thái Duy Tuyên; tác phẩm “Một số vấn đề chung về đổi mới PPDH ở trường THPT” của Nguyễn Văn Cường - Bernd Meier;

tác phẩm “Những vấn đề cơ bản của khoa học QLGD” của Trần Kiểm … đã

nghiên cứu tương đối toàn diện về lĩnh vực đổi mới PPDH và QLGD trong giaiđoạn hiện nay Và rất nhiều các công trình, giáo trình nghiên cứu về vấn đề nàycủa các nhà giáo, nhà QLGD như Phạm Minh Hạc, Trần Bá Hoành, Trần Kiều,Nguyễn Kỳ,…

8

Một số luận văn thạc sĩ đưa ra một số biện pháp QL đổi mới PPDH như:

Nguyễn Trơn Uỷ với Biện pháp QL đổi mới PPDH của hiệu trưởng trường THPT

thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk; Lê Thị Phương Oanh với Biện pháp QL đổi mới PPDH của Hiệu trưởng trường Tiểu học huyện Bù Đăng, tỉnh Bình Dương; Nguyễn Minh Phương với Biện pháp QL hoạt động DH bổ túc văn hoá THPT theo định hướng đổi mới PPDH ở các TTGDTX tỉnh Phú Thọ … Tất cả các

luận văn trên đều cho rằng đổi mới PPDH là một biện pháp góp phần nâng caochất lượng DH nhưng nghiên cứu dựa trên điều kiện khác nhau, trên những địabàn khác nhau và biện pháp đề xuất có tính đặc thù khác nhau

Tại các TTGDTX cấp huyện trên địa bàn tỉnh Hoà Bình đã có nhiều quantâm đến đổi mới PPDH nhưng chưa có một công trình nghiên cứu nào đề cập đếncác biện pháp QL của Giám đốc về đổi mới PPDH một cách có hệ thống và phùhợp với điều kiện và thực tế của địa phương trong giai đoạn hiện nay

Vì vậy, việc nghiên cứu và xác lập các biện pháp QL đổi mới PPDH tại cácTTGDTX cấp huyện trên địa bàn tỉnh Hoà Bình là cần thiết, việc nghiên cứu đề tàinày với mong muốn góp phần nâng cao chất lượng dạy và học trong cácTTGDTX

1.2 Một số khái niệm cơ bản

1.2.1 Khái niệm quản lí

Hoạt động QL đã biểu hiện ngay từ thời kì xã hội nguyên thuỷ, với cuộcsống bầy đàn Nhờ sống bầy đàn mà họ có thể chống chọi được với thiên nhiênkhắc nghiệt và thú dữ để sinh tồn Từ đó việc tổ chức điều khiển, ra lệnh, chỉ huy

đã manh nha như một sự tất yếu, tự nhiên

Nhu cầu QL ngày càng phát triển theo tiến trình lịch sử của nhân loại, vàdần trở thành các quan điểm tư tưởng quan trọng của các nhà triết học, dưới cácchế độ xã hội khác nhau và trở thành một khoa học độc lập từ giữa thế kỉ XIX, cótác động vô cùng to lớn đối với hiệu quả QL hoạt động của tất cả các lĩnh vực xãhội

9

Quản lí là một từ ghép “quản” và “lí” Quản có hàm nghĩa rất phong phú:cai quản, thống trị, giữ gìn, theo dõi … Dưới góc độ điều khiển, “quản” có thểhiểu là lái, điều khiển, chỉ huy, kiểm soát, … Trong đời sống xã hội ngày nay phátsinh những khái niệm liên quan với từ “quản” như quản giáo, quản thúc, quảntượng, quản gia, quản trị … “lí” theo hàm nghĩa là khoa học, khách quan, nângcao hiệu quả hoạt động “quản” Cho đến nay, đã có nhiều nhà khoa học đưa ranhững định nghĩa khác nhau về QL:

Theo C.Mác: Quản lí là loại lao động để điều khiển mọi quá trình lao động

phát triển xã hội [14; 1].

Theo Follett: “Quản lí là nghệ thuật hoàn thành công việc thông qua người

khác” [30; 1].

Theo Phạm Khắc Chương: “QL là sự tác động có ý thức của chủ thể QL

lên đối tượng QL nhằm chỉ huy, điều hành, hướng dẫn các quá trình xã hội và hành vi của cá nhân hướng đến mục đích hoạt động chung phù hợp với quy luật khách quan” [14; 2].

Theo Trần Kiểm: “Quản lí là một hoạt động thiết yếu đảm bảo phối hợp nỗ

lực cá nhân nhằm đạt được mục đích của tổ chức/nhóm” [18; 18].

Theo Trần Thị Tuyết Oanh: “Quản lí là sự tác động có tổ chức, có định

hướng của chủ thể QL lên đối tượng QL nhằm sử dụng có hiệu quả các tiềm lực, các cơ hội của hệ thống để đạt được mục tiêu đã đặt ra trong điều kiện biến đổi của môi trường” [24; 135].

Theo Từ điển tiếng Việt: “Quản lí là trông coi và giữ gìn theo những yêu

cầu nhất định” [35; 899].

Mặc dù các khái niệm trên được tiếp cận dưới những góc độ khác nhau,nhưng chúng đều có chung những dấu hiệu sau: Hoạt động QL là sự tác động cóchủ định, bằng PP và có tính tính hướng đích của chủ thể QL lên khách thể QLnhằm thực hiện mục tiêu của tổ chức đã đề ra trong điều kiện môi trường luônbiến động Từ các khái niệm trên chúng ta có thể hiểu khái niệm QL như sau:

10

Quản lí là sự tác động có chủ định, có PP, có tính hướng đích của chủ thể QL đến khách thể QL nhằm đạt được mục tiêu theo kế hoạch của tổ chức đề ra.

1.2.2 Khái niệm quản lí trung tâm GDTX

Trung tâm GDTX là cơ sở GDTX của hệ thống GD quốc dân Xét về bảnchất, TTGDTX là tổ chức mang tính nhà nước - xã hội - sư phạm thể hiện bản chấtgiai cấp, bản chất xã hội và bản chất sư phạm

Theo Trần Thị Tuyết Oanh: “Quản lí trường học là hoạt động của các cơ

quan QLGD nhằm tập hợp và tổ chức các hoạt động của GV, HS và các lực lượng

GD khác, huy động tối đa các nguồn lực GD để nâng cao chất lượng GD&ĐT trong nhà trường” [24;135]

Từ những khái niệm trên, chúng ta có thể hiểu Quản lí TTGDTX là thực

hiện chức trách, nhiệm vụ được giao của chủ thể QL tác động đến khách thể QL

để đưa trung tâm đạt được mục tiêu GD&ĐT đề ra.

1.2.3 Khái niệm PPDH

Thuật ngữ PP bắt nguồn từ tiếng Hi lạp (methodos) có nghĩa là con đườngnghiên cứu, con đường lí luận đi đến đích Theo đó, PPDH là con đường để đạtmục đích DH

Theo Hêghen (dưới góc độ triết học) “PP là ý thức về hình thức của sự tự

vận động bên trong của nội dung” [24; 204]

Theo Đặng Quốc Bảo: “PPDH là lệ thống những cách thức hoạt động (bao

gồm các hành động và thao tác) của người dạy và người học nhằm thực hiện tốt những mục đích và nhiệm vụ DH xác định” [5; 102].

Theo Lại Thị Thu Thuỷ: “PPDH là những hình thức, cách thức hành động

của người dạy và người học nhằm thực hiện mục tiêu DH phù hợp với nội dung và điều kiện DH cụ thể” [32; 127].

Theo Nguyễn Văn Cường - Bernd Meier: “PPDH là những hình thức và

cách thức hoạt động của GV và HS trong những môi trường DH được tổ chức, nhằm lĩnh hội tri thức, kĩ năng, thái độ, phát triển năng lực và phẩm chất” [13;

98]

11

PPDH bao gồm PP dạy và PP học:

Phương pháp dạy: PP tổ chức nhận thức, PP điều khiển các hoạt động trí tuệ và

thực hành, PP giáo dục ý thức và thái độ học tập đúng đắn cho người học

Phương pháp học: PP nhận thức và rèn luyện để hình thành hệ thống tri

thức và kĩ năng thực hành, hình thành nhân cách người học

Hai PP này không tồn tại độc lập, tách rời nhau mà nó liên quan phụ thuộcnhau, chúng vừa là mục đích vừa là nguyên nhân tồn tại của nhau

Một số quan điểm sai lầm cho rằng PPDH là cách GV truyền đạt kiến thức

cho HS chứ không phải là cách GV tổ chức cho HS hoạt động học tập, rằng PPDH

phụ thuộc vào cách dạy của thầy Cách dạy của thầy phụ thuộc vào cách học củatrò chứ không phải cách học của trò chỉ đạo cách dạy của thầy

Từ những khái niệm trên, chúng ta có thể hiểu PPDH là cách thức hoạt

động của người dạy và người học nhằm đạt được mục tiêu và nhiệm vụ DH đề ra

1.2.4 Khái niệm đổi mới PPDH

Đổi mới PPDH là vấn đề then chốt của chính sách đổi mới GD Việt Namtrong giai đoạn hiện nay Đổi mới PPDH sẽ làm thay đổi tận gốc nếp nghĩ, nếplàm của các thế hệ học trò - chủ nhân tương lai của đất nước Như vậy, đổi mớiPPDH sẽ tác động vào mọi thành tố của quá trình GD&ĐT Đổi mới PPDH thựcchất không phải là sự thay thế các PPDH cũ bằng một loạt các PPDH mới

Theo Đặng Quốc Bảo: “Đổi mới PPDH là cách tiến hành các PP, đổi mới

các phương tiện và hình thức triển khai PP trên cơ sở khai thác triệt để ưu điểm của PP cũ và vận dụng linh hoạt một số PP mới nhằm phát huy tối đa tính tích cực, chủ động và sáng tạo của người học” [5; 105].

Theo Lại Thị Thu Thuỷ: “Đổi mới PPDH là sự cải tiến, nâng cao chất

lượng PPDH đang sử dụng để góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả của việc

DH, là sự bổ sung, phối hợp nhiều PPDH để khắc phục những hạn chế của PP đã

và đang sử dụng nhằm đạt mục tiêu DH, là thay đổi PP đã và đang sử dụng bằng

PP ưu việt hơn, đem lại hiệu quả DH cao hơn” [32; 67].

12

Theo Nguyễn Văn Cường - Bernd Meier: “Đổi mới PPDH là cải tiến

những hình thức và cách thức làm việc kém hiệu quả của GV và HS, sử dụng những hình thức và cách thức hiệu quả hơn nhằm nâng cao chất lượng DH, phát huy tính tích cực, tự lực, sáng tạo, phát huy năng lực của HS” [13; 55]

Đổi mới PPDH phải được thực hiện từ phía GV, HS và các cấp QL, cụ thể:

- Đổi mới PPDH đối với GV bao gồm:

+ Đổi mới việc lập kế hoạch DH, thiết kế bài dạy;

+ Đổi mới PPDH trên lớp học;

+ Đổi mới việc KTĐG kết quả học tập;

- Đổi mới PPDH đối với HS là đổi mới PP học tập;

- Đổi mới PPDH cần được tổ chức, lãnh đạo và hỗ trợ từ các cấp QLGD,đặc biệt các trường phổ thông thông qua những biện pháp tích hợp

Theo đó, có thể hiểu, đổi mới PPDH là đổi mới cách dạy áp đặt của GV và

cách học thụ động của HS thông qua việc vận dụng PPDH mới và khai thác ưu điểm PPDH truyền thống, với các phương tiện, TBDH hiện đại để phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học nhằm nâng cao chất lượng dạy và học.

1.2.5 Khái niệm quản lí đổi mới PPDH

Theo Thái Duy Tuyên: “Quản lí PPDH của hiệu trưởng là quá trình tác

động có mục đích, có tổ chức của hiệu trưởng đến cách thức làm việc của thầy và trò nhằm đạt mục đích DH” [36; 579] QL đổi mới PPDH là một việc làm cần

thiết, phải được tiến hành đồng bộ từ QL CSVC, trang thiết bị DH, QL đội ngũ

GV, QL điều kiện và môi trường làm việc đến cơ chế hoạt động, tổ chức và điềuhành, KTĐG, phối hợp các lực lượng GD trong và ngoài nhà trường nhằm thayđổi cách thức làm việc của thầy và trò theo xu hướng đổi mới của quá trình DH

1.3 Nội dung đổi mới phương pháp dạy học ở trung tâm GDTX

1.3.1 Quan niệm chung về đổi mới PPDH

Đổi mới PPDH là xu thế tất yếu của thế giới và của Việt Nam, khi xã hộiđang có sự biến đổi và phát triển không ngừng Đổi mới PPDH là một trong những

13

nhiệm vụ quan trọng của đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT Trong quá trình

DH, theo cách tiếp cận hệ thống, giữa mục tiêu, nội dung, PP và kiểm tra, đánh giá

có mối quan hệ mật thiết với nhau Không thể điều chỉnh về mục tiêu đào tạo, cảitiến chương trình, nội dung SGK mà không đổi mới PPDH, phương thức KTĐGtrong DH Do đó việc đổi mới PPDH có ý nghĩa quan trọng và giữ vị trí then chốttrong quá trình DH Các nhà QL và các nhà nghiên cứu GD đều khẳng định vai tròquan trọng của việc đổi mới PPDH trong việc nâng cao chất lượng GD

Theo nghĩa chung nhất thì: Đổi mới PPDH là sử dụng các PPDH theo một

cách mới, trong những điều kiện mới nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả DH.

Nói một cách cụ thể hơn thì: Đổi mới PPDH là sử dụng các PPDH một cách tích

cực và hiệu quả, phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo của HV; phù hợp với đặc điểm HV và đặc điểm của từng lớp học, môn học Như vậy, cốt lõi của đổi

mới PPDH ở các TTGDTX là hướng tới giúp HV học tập tích cực, chủ động, sángtạo, từ bỏ thói quen học tập thụ động, ghi nhớ máy móc

Quan niệm đổi mới PPDH là sự vận dụng sáng tạo các PPDH, các biện

pháp, kĩ thuật DH truyền thống kết hợp với PPDH, phương tiện, công nghệ và các

kĩ thuật DH hiện đại Vì vậy, sự năng động, sáng tạo của GV giữ vai trò đặc biệt

quan trọng trong việc lựa chọn PPDH phù hợp

Thái Duy Tuyên đã bàn về đổi mới PPDH theo ba cách tiếp cận sau:

- Tiếp cận theo quan điểm tâm lí - giáo dục: bản chất của quan điểm này là

tìm mọi cách phát huy năng lực nội sinh của người học, tìm tòi mọi cách phát triểnsức mạnh trí tuệ, tâm hồn, ý chí của họ Trong hoạt động hằng ngày, GV thườngtiến hành các biện pháp cụ thể sau:

+ Kích thích hứng thú, phát huy tính tích cực, năng động, sáng tạo của HV + Tổ chức cho HV làm việc độc lập, cá nhân hoá quá trình học tập.

+ Hình thành ở các HV động cơ học tập lành mạnh, phát huy tính tích cực,

tự lực, tự cường và phát huy ý chí học tập của họ.

14

Để phát huy được năng lực nội sinh của người học theo các biện pháp trênđây cần phải tiến hành các hình thức khác nhau: trong lớp, ngoài lớp; trongtrường, ngoài trường; kết hợp nhiều lực lượng GD: nhà trường, gia đình, xã hội …

- Tiếp cận theo quan điểm điều khiển học: Cách tiếp cận này được các nhà QLGD vận dụng trong việc cải tạo đổi mới PPDH Họ chủ trương giải phóng

người học, tạo điều kiện thuận lợi cho người học tự do phát triển nhu cầu học tập,

phát triển năng lực cá nhân; điều khiển mối quan hệ thầy - trò bằng nhiều hình thức khác nhau, lấy sự phát triển của người học làm nền tảng, trên cơ sở đó lấy

phát triển cộng đồng và xã hội làm mục đích hoạt động của thầy giáo Điều chỉnhmối quan hệ thầy - trò theo hướng “Dạy học lấy HV làm trung tâm” (Dạy học

hướng vào người học) nhằm nâng cao chất lượng GD là Một tư tưởng, một

phương hướng đổi mới PPDH chủ đạo tiếp cận theo quan điểm điều khiển học

hiện đã và đang triển khai ở một số nước trên thế giới, trong đó có Việt Nam

- Tiếp cận theo quan điểm công nghệ: Một hướng khác của việc đổi mới PPDH được dựa trên cơ sở đưa một công nghệ mới vào nhà trường, nghĩa là cung

cấp cho người thầy những công cụ mới Tư tưởng đưa những thành tựu khoa học

và công nghệ hiện đại vào việc DH, GD con người, trung tâm của sự phát triểnkinh tế - xã hội có một ý nghĩa vô cùng quan trọng trong công việc nâng cao chấtlượng GD Khái niệm công nghệ ở đây được hiểu theo nghĩa rộng, bao gồm mặt kĩthuật, thông tin, nghĩa là đưa các kĩ thuật hiện đại vào nhà trường, bao gồm cácphương tiện kĩ thuật nghe nhìn, máy vi tính … Trong tương lai, khi công nghệhiện đại được sử dụng rộng rãi vào việc GD con người thì cấu trúc của quá trình

DH trong nhà trường hiện đại sẽ có sự thay đổi

Từ ba quan điểm tiếp cận trên, vấn đề đổi mới PPDH phải nhìn nhận mộtcách linh hoạt theo ba hướng sau:

- Phát triển năng lực nội sinh của người học;

- Đổi mới quan hệ giữa GV và HS;

- Ứng dụng công nghệ hiện đại vào DH

Cả ba hướng này đều luôn gắn bó chặt chẽ với nhau, phối hợp với nhautrong quá trình HD Hiện nay, hoạt động đổi mới PPDH trên thế giới diễn biến

15

phức tạp và đa dạng đến đâu cũng không đi chệch ba phương hướng đổi mới trên,giúp ta có cái nhìn tổng thể về các vấn đề đổi mới PPDH hiện nay.

Từ những cách tiếp cận theo các quan điểm về đổi mới PPDH của các nhà

GD, chúng ta nhận thấy, đổi mới PPDH không có nghĩa là sử dụng PPDH hoàntoàn mới, là phủ nhận PPDH truyền thống PPDH mới không thể thay thế hoàntoàn PPDH truyền thống Mỗi PPDH đều cần thiết để thực hiện các mục tiêu DHnhất định Vấn đề chính là GV biết phối kết hợp các PPDH để phát huy thế mạnhcủa từng PPDH cụ thể, nhất là các PPDH mang tính chất đặc thù của từng bộ mônhọc

1.3.2 Một số nội dung đổi mới cụ thể

1.3.2.1 Đổi mới PP dạy của giáo viên

GV là yếu tố quyết định hàng đầu trong việc thực hiện đổi mới PPDH Đổimới PP dạy của GV là đổi mới cách dạy một chiều từ Thầy đến Trò: Thầy độcthoại, giảng giải, phát vấn - Trò tiếp thu, ghi nhớ, học thuộc lòng; việc đánh giácủa thầy chủ yếu là xem HS nắm được thông tin bao nhiêu, và chính xác tới mức

độ nào, hơn là HS hiểu như thế nào Điều này dẫn đến PP độc giảng, nhồi nhétkiến thức, không phát triển trí thông minh, sáng tạo của HS Đây là cách DH lấyđộng lực bên ngoài (GV) để phát triển HV, lấy GV làm trung tâm, đến nay cách

DH này vẫn còn tồn tại khá phổ biến ở các TTGDTX

Theo quan điểm giáo dục hiện đại, đổi mới PP dạy là GV chuyển sang dạytheo cách tiếp cận hợp tác hai chiều Dạy - Tự học: Trò tự tìm ra kiến thức dưới sựhướng dẫn của thầy; trò được đối thoại đa chiều trò - trò, thầy - trò, hợp tác vớibạn, do thầy tổ chức; trò học cách học, học cách ứng xử, cách giải quyết vấn đề,cách sống; trò tự đánh giá, tự điều chỉnh, cung cấp ngược cho thầy đánh giá; thầy

là thầy học, là chuyên gia về việc học, dạy cách học cho trò, học chữ, tự học nghề,

tự học nên người; việc đánh giá của thầy trước hết được xem là HS hiểu đến đâu,hơn là nhớ đến đâu Đổi mới cách dạy của GV là một trong những nhiệm vụ quantrọng, quyết định việc đổi mới PPDH, được thể hiện thông qua một số nội dung đổimới sau:

16

* Đổi mới việc thiết kế bài học Thiết kế bài học - Soạn giáo án là khâu đầu

tiên có tính quyết định thành công của quá trình DH Soạn bài một cách hợp lí sẽlàm cho tiết học có hiệu quả hơn, nó giúp cho GV dễ dàng ứng phó với những tìnhhuống bất ngờ xảy ra; có phương hướng tiến hành công việc rõ ràng hơn trong giờlên lớp Soạn bài theo hướng đổi mới có những đặc trưng cơ bản là: Những dựkiến của GV phải tập trung vào các hoạt động của HV, trên cơ sở đó GV hìnhdung mình phải tổ chức các hoạt động của HV như thế nào GV phải suy nghĩcông phu về những khả năng diễn biến các hoạt động đề ra cho HV, dự kiếnnhững giải pháp điều chỉnh

Bài học được xây dựng từ những đóng góp của HV thông qua những hoạtđộng do GV tổ chức, khai thác vốn hiểu biết, kinh nghiệm của từng HV và tập thểlớp, tăng cường mối liên hệ ngược trò - thầy và mối liên hệ ngang trò - trò Nhưvậy, bài soạn theo PPDH tích cực có những điểm khác cơ bản với bài soạn theo

DH truyền thống như sau:

Điểm so sánh Bài soạn theo cách DH thụ động Bài soạn theo PPDH tích cựcMục tiêu GV cần dạy gì? Làm gì?

người hoạt động chủ yếu ở trên lớp

Là người tổ chức, hướng dẫn, và là trọng tài

Vai trò của HS Bị động, thụ động Chủ động, tích cực, sáng tạo.Hình thức học tập Cả lớp Theo cặp, theo nhóm, cá nhân, cả

HS nghe giảng và ghi chép

HS thảo luận để tự chiếm lấy kiến thức

GV giám sát, hướng dẫn các hoạt động của HS

Đánh giá GV đánh giá HS HS tự đánh giá HS đánh giá lẫn

nhau GV đánh giá HS

17

* Vận dụng một số PPDH mới phù hợp với GDTX nhằm phát huy tính chủ động, tích cực của người học

- Vận dụng DH giải quyết vấn đề: Đây là quan điểm DH nhằm phát triển

năng lực tư duy, năng lực nhận biết và giải quyết vấn đề HV được đặt trong mộttình huống có vấn đề, đó là tình huống chứa đựng mâu thuẫn nhận thức, thông quaviệc giải quyết vấn đề, HV lĩnh hội tri thức, kĩ năng và PP nhận thức DH giảiquyết vấn đề là con đường cơ bản để phát huy tính tích cực nhận thức của HV, cóthể áp dụng trong nhiều hình thức DH với những mức độ tự lực khác nhau củaHV

DH giải quyết vấn đề tạo điều kiện cho HV phát huy tính chủ động, tíchcực, sáng tạo, phát triển năng lực nhận thức, giải quyết vấn đề Trong một xã hộiđang phát triển nhanh theo cơ chế thị trường, cạnh tranh gay gắt thì việc phát hiện

và giải quyết hợp lí những vấn đề nảy sinh trong thực tiễn là một năng lực bảođảm sự thành công trong cuộc sống Kết quả của DH giải quyết vấn đề là kiếnthức và kĩ năng được hình thành ở HV một cách sâu sắc, vững chắc hơn Nhưngquan trọng hơn là HV biết cách chủ động chiến lĩnh kiến thức và đánh giá kết quảhọc tập của bản thân Thông qua đó, các năng lực cơ bản được hình thành, trong

đó có năng lực vận dụng tri thức để giải quyết vấn đề thực tiễn một cách linh hoạt,sáng tạo

- Tổ chức có hiệu quả dạy và học hợp tác trong nhóm nhỏ: Dạy và học hợp

tác nhấn mạnh vai trò chủ thể của HV trong DH và được coi là một PPDH Trongdạy và học hợp tác trong nhóm nhỏ, GV tổ chức cho HV hoạt động trong nhữngnhóm nhỏ để HV cùng thực hiện một nhiệm vụ nhất định, trong một thời gian nhấtđịnh Trong nhóm, dưới sự chỉ đạo của nhóm trưởng, HV kết hợp giữa làm việc cánhân, làm việc theo cặp chia sẻ kinh nghiệm và hợp tác, các thành viên trongnhóm chia sẻ băn khoăn, kinh nghiệm của bản thân, cùng nhau xây dựng nhậnthức mới Bằng cách nói ra những điều đang nghĩ, mỗi người có thể nhận rõ trình

độ hiểu biết của mình về chủ đề nêu ra, thấy mình cần học hỏi thêm những gì Bài

18

học trở thành quá trình học hỏi lẫn nhau chứ không phải chỉ tiếp nhận thụ động từGV.

* Cải tiến, hoàn thiện PPDH truyền thống Các PPDH truyền thống như

thuyết trình, đàm thoại, luyện tập luôn là những PP quan trọng trong DH Để nângcao hiệu quả PPDH này, người GV phải nắm vững yêu cầu và sử dụng thành thạocác kĩ thuật của chúng trong việc chuẩn bị cũng như tiến hành bài lên lớp Chẳnghạn như kĩ thuật mở bài, kĩ thuật trình bày, giải thích trong thuyết trình, kĩ thuậtđặt các câu hỏi và xử lí các câu trả lời trong đàm thoại, hay kĩ thuật làm mẫu trongluyện tập Tuy nhiên, các PPDH truyền thống có những hạn chế nhất định, vì thế,bên cạnh việc sử dụng các PPDH truyền thống cần kết hợp sử dụng các PPDHmới, đặc biệt là các PP và kĩ thuật DH phát huy tính tích cực và sáng tạo của HV

Có thể tăng cường tính tích cực nhận thức của HV trong thuyết trình, đàm thoạitheo quan điểm DH nêu - giải quyết vấn đề

Trao đổi - đàm thoại là PP GV đặt ra những câu hỏi để HV trả lời, hoặc có thểtranh luận với nhau và với GV, qua đó HV lĩnh hội được nội dung bài học Có ba PPtrao đổi - đàm thoại, đó là: trao đổi - đàm thoại tái hiện, giải thích minh hoạ và vấnđáp tìm tòi

Các PPDH mới có khả năng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của

HV Tuy nhiên không nên quá lạm dụng một PP nào Mỗi PP đều có điểm mạnh,điểm yếu của nó Một số PP rất tốt cho việc hình thành kiến thức Một số PP kháclại có tác dụng tốt đối với việc thay đổi thái độ, hành vi của người học, … PPDHkiểu thông báo - thu nhận, kiểu thuyết trình, giảng giải, nhất là PP làm mẫu - luyệntập, tái tạo dựa trên luyện tập vẫn còn có giá trị Tuy nhiên, PPDH truyền thốngcần phải được cải tiến, hoàn thiện theo hướng trình bày kết hợp với toạ đàm, thảoluận kết hợp với sử dụng các dụng cụ trực quan, các phương tiện DH hiện đại

* Đổi mới hình thức tổ chức dạy học Hình thức tổ chức DH truyền thống bài

- lớp được xuất hiện từ khi có sự ra đời của hệ thống trường học, đã được sử dụngkhá phổ biến trong hệ thống trường học trên thế giới và Việt Nam từ trước tới nay.Hình thức tổ chức DH này được tiến hành thành những đơn vị kiến thức nhất định

19

được gọi là “bài học” và được tổ chức trong lớp học với toàn bộ lớp HV Bài lênlớp được tiến hành chủ yếu trong phòng học mà bàn GV và bảng đen là điểm thuhút sự chú ý của mọi HV HV thường ngồi theo bàn dài 5 chỗ ngồi, bố trí thànhhai dãy cố định, hướng lên bảng đen Hình thức tổ chức DH này có ưu điểm là tạođiều kiện cho GV có thể áp dụng các PPDH để cung cấp cho cả lớp một lượngkiến thức nhất định trong một thời gian ngắn; nhưng có hạn chế là khó áp dụngPPDH phát huy được tính tích cực của HV.

Nay, đổi mới bằng hình thức DH tích cực với cách thức đa dạng: dùng bànghế cá nhân, có thể bố trí thay đổi linh hoạt cho phù hợp với hoạt động học tậptrong tiết học, thậm chí theo yêu cầu sư phạm của từng phần trong tiết học Nhiềubài học được tiến hành trong phòng thí nghiệm, ngoài trời, tại viện bảo tàng hay

cơ sở sản xuất

1.3.2.2 Đổi mới PP học của học viên

Để phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của HV, chúng ta phải tập trung đổimới PP học tập của HV, trong đó cần quan tâm một số nội dung sau:

Đổi mới PP tự học của HV, tạo ra sự chuyển biến từ học tập thụ động sang

tự học chủ động, biến kết quả đào tạo thành quá trình tự đào tạo Cần chú trọngcác yếu tố tâm lí: hứng thú, tự giác, tích cực, độc lập, sáng tạo và đặc điểm tâm lílứa tuổi Việc học của HV chỉ được thể hiện bằng chính quá trình hoạt động, rènluyện và nỗ lực của bản thân Thầy giáo có tích cực đến đâu mà HV không nỗ lựcthì việc DH cũng không có hiệu quả

Trong PPDH truyền thống, người thầy làm việc quá nhiều, đưa ra quá nhiềuthông tin trong quá trình DH Điều đó đưa các em vào thế bị động ghi nhớ, khôngtạo được điều kiện cho các em độc lập suy nghĩ, sáng tạo Nếu sử dụng thanh thiếuniên như thế hàng chục năm trong nhà trường thì trong tư duy cũng như tronghành động sẽ trở thành xơ cứng và khi vào đời, đứng trước những vấn đề mới, các

em sẽ hết sức bỡ ngỡ, bị động, lúng túng và không đủ bản lĩnh để giải quyếtnhững vấn đề phức tạp trong cuộc sống

20

Để phát huy tinh thần tự học, HV phải xác định động cơ, tinh thần học tậpđúng đắn, phải thực sự tự tin, chủ động, biết từ chối những trò chơi vô bổ, từ bỏlối học đối phó: học để kiểm tra, thi cử; rèn thói quen học tập tích cực, như: chú ýnghe thầy cô giảng bài, ghi chép bài đầy đủ, tích cực phát biểu xây dựng bài, thamgia học nhóm và vận dụng kiến thức đã học vào làm bài tập, bài kiểm tra; rènluyện cho mình thói quen tự học bài cũ, chuẩn bị trước bài mới và sắp xếp thờigian biểu khoa học …Thay đổi cách học thụ động, ghi nhớ máy móc kiến thứcbằng cách học chủ động: tham gia, tìm tòi, khám phá tri thức thông qua các PPDHtích cực, “học đi đôi với hành”, biến kiến thức đã học thành kiến thức của chínhmình; lĩnh hội tri thức thông qua các giờ học ngoại khoá, thí nghiệm, thực hành …

1.3.2.3 Đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của HV

PPDH và KTĐG là hai mặt thống nhất, hữu cơ của quá trình DH, trong đóđổi mới KTĐG thúc đẩy đổi mới PPDH Đổi mới PPDH phải dựa trên kết quả đổimới KTĐG và ngược lại, đổi mới KTĐG chỉ phát huy hiệu quả cuối cùng khithông qua đổi mới PPDH KTĐG giúp HV củng cố, hệ thống hoá kiến thức trongquá trình học tập Nó là một khâu không thể tách rời, diễn ra trong suốt quá trình

DH nhằm đánh giá thường xuyên năng lực học tập của HV; hướng tới việc hướngdẫn HV học tập, GV giảng dạy và giám sát, cải tiến chất lượng GD trong nhàtrường Từ kết quả KTĐG, những kết luận chính xác về thực trạng DH đã được rút

ra để điều chỉnh hoạt động DH của thầy - trò Để đáp ứng những mục tiêu đổi mớiPPDH, việc KTĐG cũng phải đổi mới theo hướng phát huy tính tích cực học tậpcủa HV Không đổi mới KTĐG thì tất cả những đổi mới về chương trình, SGK, vềPPDH sẽ trờ nên vô nghĩa, vì KTĐG kết quả học tập của HV không chỉ là một mắtxích quan trọng trong quá trình DH mà còn góp phần trực tiếp điều chỉnh việc dạy

và học trong các TTGDTX

Việc đổi mới KTĐG kết quả học tập được căn cứ trên những đổi mới về nộidung chương trình và SGK, trước hết cần phải bám sát vào mục tiêu môn học, vàochuẩn kiến, thức kĩ năng của chương trình và phải thông qua chuẩn đánh giá, vớicác tiêu chí đánh giá cụ thể, có thể đo được, đếm được, phù hợp với năng lực

21

chung của HV và có thể thực hiện được trong thực tế với một khoảng thời giannhất định Việc xác định chuẩn đánh giá sẽ là cơ sở để định ra nội dung và hìnhthức kiểm tra môn học, cũng là căn cứ để có thể đo đạc một cách chính xác mức

độ nhận thức và vận dụng kiến thức của HV, vì thế phải chú ý thực hiện ở nhữngnội dung sau:

Thực hiện tích hợp nội dung kiến thức, kĩ năng; tích hợp dạy kiến thức vớirèn luyện các kĩ năng; tích hợp kiến thức liên môn vào từng bài học, có liên thông

và lặp lại ở các bài học khác Chú trọng giảm kiến thức lí thuyết hàn lâm, tăngcường những kiến thức, kĩ năng có ý nghĩa và ích dụng cho cuộc sống và nhữngvấn đề có tính địa phương, có tính toàn cầu; tăng thời lượng cho việc thực hànhgắn với những vấn đề thực tiễn cuộc sống, phù hợp với nhu cầu và khả năng tiếpnhận của HV Quan tâm phát triển các năng lực thiết yếu của HV như năng lực tựhọc, thích ứng, giao tiếp, …

Mở rộng phạm vi kiến thức, kĩ năng được kiểm tra qua mỗi lần đánh giá kếtquả học tập của HV, đồng thời không coi nhẹ thái độ của HV Việc đánh giá nănglực của HV không chỉ căn cứ vào bài kiểm tra viết định kì mà phải dựa trên kếtquả kiểm tra thường xuyên, kết hợp với sự thể hiện, bộc lộ các kĩ năng nghe, nói,đọc, viết trong học tập các môn học khác nhau và trong những hoạt động khác ởlớp học, trong nhà trường và ngoài xã hội Với nguyên tắc này, các bài kiểm tra

HV nhớ, tái hiện kiến thức (mức độ tư duy nhận thức) được giảm thiểu, những câuhỏi, bài tập thử thách tư duy, sáng tạo (mức độ tư duy thông hiểu), năng lực vậndụng linh hoạt các tri thức, kĩ năng đã học để giải quyết hợp lí những vấn đề đặt ratrong thực tiễn (mức độ tư duy vận dụng) được tăng cường Mặt khác, mỗi bàikiểm tra có thể dùng nhiều loại câu hỏi khác nhau nhằm phân hoá các đối tượng

HV, giúp GV có những thông tin đầy đủ về việc học tập của từng đối tượng HVtrong lớp và từ đó có những quyết định sư phạm chính xác, kịp thời giúp từng HVtiến bộ

Đổi mới đánh giá kết quả học tập của HV luôn dựa trên quan điểm tích cựchoá hoạt động học tập của HV Mỗi một đề kiểm tra cần cố gắng tạo điều kiện cho

22

tất cả các đối tượng HV được suy nghĩ, tìm tòi, khám phá … trong quá trình thựchiện bài kiểm tra, đồng thời khuyến khích HV tự đánh giá kết quả học tập củamình và của bạn thông qua những chỉ số mà GV cung cấp

Cần đa dạng hoá các hình thức kiểm tra, kết hợp các dạng bài viết tự luậntruyền thồng với các dạng kiểm tra trắc nghiệm, kiểm tra vấn đáp …

Chú trọng tới tính phân hoá trong kiểm tra Một đề kiểm tra phải góp phầnphân loại được HV theo mục tiêu và theo mặt bằng chất lượng chung Đề kiểm traphải giữ một tỉ lệ nhất định cho những câu hỏi dễ (nhớ, thuộc lòng), trung bình,khó, sao cho điểm số có thể phản ánh trung thực nhất năng lực học tập của mỗiHV

1.3.2.4 Tích cực sử dụng TBDH và CNTT trong dạy học

Tân dụng tối đa các TBDH hiện có và tự làm như tranh ảnh, biểu, bảng, sơ

đồ, phiếu học tập; đặc biệt khai thác tốt CNTT như máy vi tính, máy chiếu, cácphần mềm mô phỏng thí nghiệm ảo, các thước phim lịch sử, sử dụng mạng điện tử(E-Learning), Webquest, tạo điều kiện trực quan để HV tăng cường hoạt động,phát huy tính tích cực, sáng tạo trong quá trình lĩnh hội kiến thức, hình thành kĩnăng

Đồng thời GV phải kết hợp có hiệu quả việc sử dụng SGK, sách hướng dẫndạy học, các tài liệu hướng dẫn - tập huấn GV hàng năm của Bộ GD&ĐT, khaithác các dữ liệu trên mạng Internet trên cơ sở bám sát chương trình hiện hành vàphân phối chương trình chi tiết của địa phương

1.3.2.5 Đổi mới việc tạo động lực, kích thích, động viên hoạt động đổi mới PPDH

Trong chức năng chỉ đạo nói chung, người CBQL luôn phải tìm cách làm thếnào để mọi người làm việc tích cực, hoàn thành tốt các công việc được giao, gópphần thực hiện tốt các mục tiêu tổ chức đề ra Trong chỉ đạo đổi mới PPDH ởTrung tâm GDTX cũng vậy, người Giám đốc phải luôn tìm cách làm sao để thúc

23

đẩy mọi GV và HV tích cực tham gia đổi mới PPDH Nói cách khác, đó là việctạo động lực cho GV và HV làm việc một cách có hiệu quả trong đổi mới PPDH.Động lực làm việc khơi dậy và hướng hành động vào việc đạt được mục tiêumong đợi Theo Phrederick Hezberg, giáo sư tâm lí người Mỹ thì có 5 yếu tố tạothành động lực làm việc, đó là: Bản thân công việc; sự thành đạt; sự công nhận;trách nhiệm; cơ hội phát triển.

Tạo động lực cho hoạt động đổi mới PP dạy của GV là sự hỗ trợ về tài liệu,phương tiện, kĩ thuật hiện đại, bồi dưỡng cho GV kĩ năng sử dụng các phươngtiện, kĩ thuật hiện đại, kích hoạt khả năng sáng tạo của GV, giúp GV chuyển hóanhững trang sách thành những kiến thức bổ ích, sống động và lôi cuốn HV

Tạo động lực cho hoạt động đổi mới PP học của HV thường được hình thànhtrong các tình huống có vấn đề mà GV tạo ra trong quá trình dạy học Để thựchiện việc này, đòi hỏi người GV phải đưa ra các tình huống, tạo được sự cuốn hút

để HV tham gia giải quyết tình huống đó; trên cơ sở này GV chốt lại vấn đề những kiến thức mới mà HV cần nắm vững, giải tỏa những ngộ nhận nơi HV

-1.3.2.6 Đổi mới PPDH thông qua hoạt động của tổ Văn hóa

Tổ Văn hóa là đơn vị cơ sở trực tiếp nhất đối với các hoạt động của GV, là

“trung tâm” bồi dưỡng nâng cao năng lực chuyên môn của GV và là nơi QL trựctiếp việc đổi mới PPDH của GV Đồng thời, là nơi phát hiện ra những điểm mạnh,điểm yếu, thuận lợi và khó khăn của từng GV trong quá trình đổi mới PPDH Đổi mới PPDH thông qua hoạt động của tổ Văn hóa, đòi hỏi tổ Văn hóa phảixây dựng và triển khai kế hoạch bồi dưỡng, tập huấn về đổi mới PPDH cho GVtrong tổ Trên cơ sở đó phân công GV thiết kế một bài dạy cụ thể theo định kỳ; tổchức cho GV nghiên cứu, góp ý trong kì sinh hoạt chuyên môn tiếp theo; chọnthời gian hợp lí, không bị trùng giờ dạy của GV khác để tổ chức giảng dạy thửnghiệm và dự giờ Đồng thời phải đổi mới việc dự giờ, đánh giá giờ dạy cho GV;dành thời gian nhiều hơn cho việc phân tích, đánh giá và rút kinh nghiệm các giờ

24

dạy đã được GV trong tổ, nhóm chuyên môn dự giờ Phát huy vai trò của GV dạygiỏi sinh hoạt trong tổ làm đầu tàu, dẫn dắt tổ chuyên môn thực hiện các nhiệm

vụ đổi mới PPDH và nâng cao trình độ chuyên môn cho GV trong tổ Phát triểndần tổ chuyên môn theo tinh thần là “Tổ chức biết học hỏi” nhằm tạo ra môitrường thuận lợi để GV trao đổi ý kiến, hỗ trợ và giúp đỡ lẫn nhau, từng bướchoàn thiện về kĩ năng, kĩ thuật DH, giải quyết những vấn đề khó trong đổi mớiPPDH

1.3.2.7 Đổi mới các điều kiện hỗ trợ việc đổi mới PPDH

a) Đổi mới hoạt động của Ban đại diện cha mẹ HV trong việc đổi mới PPDH

Ban đại diện cha mẹ HV phải chủ động phối hợp với trung tâm xây dựng kếhoạch thực hiện đổi mới PPDH Tổ chức các cuộc họp, trao đổi với Ban Giám đốctrung tâm để nắm vững chủ trương và nhiệm vụ thực hiện đổi mới PPDH Trongcuộc họp với các bậc phụ huynh, Ban đại diện cha mẹ HV phải lồng ghép tuyêntruyền nâng cao nhận thức cho cha mẹ HV về chủ trương đổi mới PPDH củangành GD&ĐT và của trung tâm Đồng thời phối hợp với trung tâm QL, GD HV,chăm sóc, động viên HV tích cực, tự giác học tập, rèn luyện đạo đức, tuân thủ nộiquy của trung tâm góp phần đổi mới PPDH Cùng với Ban Giám đốc trung tâmtiến hành kiểm tra, đánh giá, sơ kết, tổng kết việc phối hợp thực hiện đổi mớiPPDH

b) Đổi mới hoạt động của tổ GV chủ nhiệm và các đoàn thể của trung tâm GDTX trong việc thực hiện đổi mới PPDH

Đối với tổ GV chủ nhiệm, chủ động tiếp nhận chủ trương, kế hoạch vànhững định hướng của trung tâm trong việc thực hiện đổi mới PPDH; xây dựng kếhoạch và chỉ đạo, triển khai thực hiện đổi mới PPDH phù hợp với tình hình củalớp chủ nhiệm; báo cáo kế hoạch hoạt động chủ nhiệm lớp trong việc thực hiệnđổi mới PPDH theo định kì, hoặc đột xuất với Ban Giám đốc Đề đạt nguyện vọngchính đáng của HV lớp chủ nhiệm và phản ánh những ý kiến, nguyện vọng của gia

25

đình HV về sự đồng tình hay phản bác những chủ trương của trung tâm trong việcthực hiện đổi mới PPDH.

Đối với Đoàn Thanh niên, ngoài việc động viên, giáo dục đoàn viên giữ gìn

kỉ cương, nề nếp trong học tập, sinh hoạt … phải đặc biệt quan tâm đến hoạt độngđổi mới PPDH của mỗi đoàn viên thông qua hoạt động KTĐG, tuyên dương đoànviên trong hoạt động đổi mới PPDH

Đối với Công đoàn trung tâm, chủ động xây dựng kế hoạch phối hợp vớichuyên môn trong việc thực hiện đổi mới PPDH Phối hợp với chuyên môn tổchức phát động phong trào thi đua “Hai tốt”, cuộc vận động “Hai không”, đẩymạnh “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” trong công đoànviên Tuyên truyền nâng cao nhận thức chính trị, tư tưởng cho đoàn viên, cùngvới tổ chuyên môn làm tốt công tác bồi dưỡng chuyên môn, tổ chức thảo luận, traođổi và rút kinh nghiệm về công tác đổi mới PPDH

1.4 Nhiệm vụ của trung tâm GDTX và chức năng quản lí của Giám đốc trung tâm GDTX trong quản lí đổi mới PPDH

1.4.1 Nhiệm vụ của trung tâm GDTX

Theo Điều 3, Quy chế tổ chức và hoạt động của TTGDTX ban hành kèmtheo Quyết định số 01/2007/QĐ-BGDĐT ngày 02/01/2007 của Bộ GD&ĐT,nhiệm vụ của trung tâm GDTX bao gồm:

1 Tổ chức thực hiện các chương trình giáo dục:

a) Chương trình xoá mù chữ và giáo dục tiếp tục sau khi biết chữ;

b) Chương trình giáo dục đáp ứng yêu cầu của người học, cập nhật kiếnthức, kĩ năng, chuyển giao công nghệ;

c) Chương trình đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp

vụ, bao gồm: chương trình bồi dưỡng ngoại ngữ, tin học ứng dụng, công nghệthông tin - truyền thông; chương trình đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độchuyên môn; chương trình đào tạo, bồi dưỡng nâng cao nghiệp vụ; chương trìnhdạy tiếng dân tộc thiểu số cho cán bộ, công chức công tác tại vùng dân tộc, miềnnúi theo kế hoạch hằng năm của địa phương;

26

d) Chương trình GDTX cấp Trung học cơ sở và Trung học phổ thông

2 Điều tra nhu cầu học tập trên địa bàn, xác định nội dung học tập, đề xuấtvới sở giáo dục và đào tạo, chính quyền địa phương việc tổ chức các chương trình

và hình thức học phù hợp với từng loại đối tượng

3 Tổ chức các lớp học theo các chương trình GDTX cấp Trung học cơ sở vàTrung học phổ thông quy định tại điểm d khoản 1 của Điều này dành riêng cho cácđối tượng được hưởng chính sách xã hội, người tàn tật, khuyết tật, theo kế hoạchhằng năm của địa phương

4 Tổ chức dạy và thực hành kĩ thuật nghề nghiệp, các hoạt động lao độngsản xuất và các hoạt động khác phục vụ học tập

5 Nghiên cứu, tổng kết rút kinh nghiệm về tổ chức và hoạt động nhằm nângcao chất lượng GD góp phần phát triển hệ thống GDTX

1.4.2 Chức năng QL của Giám đốc TTGDTX trong quản lí đổi mới PPDH

Chức năng QL gắn liền với sự xuất hiện và sự tiến bộ của phân công hợp táclao động trong quá trình phát triển sản xuất xã hội Trong nền sản xuất thủ côngriêng lẻ, một người thợ khi muốn làm ra một sản phẩm phải thực hiện cả mộtchuỗi hành động liên tiếp theo quy trình sản xuất từ nguyên liệu đến sản phẩm.Chuyển sang nền sản xuất công nghiệp, do áp lực của những tiến bộ khoa học, kĩthuật, sự phân công lao động diễn ra theo lối chia quá trình sản xuất thành nhiềucông đoạn khác nhau, mỗi công đoạn có nhiệm vụ thực hiện một dạng sản xuấtnhất định, được chuyên môn hoá và tạo ra được số lượng nhiều, chất lượng caocủa sản phẩm Phân công, kế hoạch, điều chỉnh, liên kết lao động của mỗi cá nhânnhằm đạt được mục tiêu cao nhất của hệ thống, tạo thành chức năng QL

Vậy chức năng QL là thuộc tính bản chất gắn bó chặt chẽ với sự vật hiện tượng Chức năng QL được hiểu là loại lao động như: kế hoạch hoá, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra … Thông qua nó, chủ thể QL tác động vào khách thể nhằm điều khiển

sự vận hành của hệ đạt được mục tiêu đã xác định [14; 24] Tất cả các chức năng

QL gắn bó và quy định lẫn nhau, chúng phản ánh lôgic bên trong về sự phát triểncủa hệ QL Phân loại chức năng QL là liên kết chúng lại với nhau thành một hệ

27

thống trọn vẹn, đồng thời phân chia chúng thành những phân hệ dựa trên nhữngdấu hiệu chung, theo một nguyên tắc nhất định Đây là chức năng mà bất cứ lĩnhvực QL nào, thuộc phạm vi vĩ mô của nhà nước hay vi mô trong từng địa phương,đơn vị cơ sở, chủ thể QL cũng đều phải vận dụng Các nhà khoa học QL tuy chưahoàn toàn thống nhất khi nêu lên số lượng các chức năng QL, nhưng cơ bản vẫntập trung vào bốn chức năng: kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra.

1.4.2.1 Kế hoạch hoá đổi mới PPDH

Đây là giai đoạn quan trọng nhất của quá trình quản lí hoạt động đổi mới

PPDH Đó là việc “đưa toàn bộ hoạt động đổi mới PPDH vào kế hoạch, trong đó

chỉ rõ các bước đi, các biện pháp thực hiện và đảm bảo các nguồn lực để đạt được mục tiêu đã đề ra” [36; 575] Kế hoạch đổi mới PPDH thường được xây

dựng theo từng năm học, mang tính pháp quy Giám đốc trung tâm cần dựa trênnhững định hướng lớn về đổi mới PPDH của Đảng, các văn bản hướng dẫn củacác cấp QLGD và căn cứ vào điều kiện thực tế của trung tâm về tổ chức bộ máy,

về nguồn nhân lực và các điều kiện khác để xây dựng kế hoạch hoạt động đổi mớiPPDH

Kế hoạch đổi mới PPDH phải mang tính cụ thể, tức là xác định được mụctiêu cần đạt, dự kiến được nguồn lực để thực hiện, phân bổ thời gian hợp lí vàquyết định các biện pháp có tính khả thi để thực hiện Nội dung cơ bản của toàn

bộ của quá trình QL hoạt động đổi mới PPDH sẽ là việc thực hiện bản kế hoạchnày

Giai đoạn kế hoạch hoá đổi mới PPDH bao gồm các bước:

- Bước soạn thảo kế hoach: Giám đốc trung tâm GDTX thực hiện những nhiệm

vụ cụ thể sau: Dự báo hệ thống mục tiêu, phân loại mục tiêu, lập cây mục tiêu, định

chuẩn đánh giá Lựa chọn hệ biện pháp tối ưu tương ứng nhằm huy động toàn bộ lựclượng của hệ, tận dụng các nguồn lực dự trữ đã có và sẽ có Mô hình hoá quá trìnhphát triển của hệ từ trạng thái xuất phát qua trạng thái trung gian đến trạng thái kếtthúc vào cuối năm học Chương trình hoá hành đông của hệ thống trong suốt nămhọc, đưa lịch thời gian vào nội dung kế hoạch

28

- Bước duyệt nội bộ: Trình duyệt cấp trên để xin đầu tư Điều chỉnh và hoànthiện kế hoạch coi như văn bản pháp lí Giai đoạn này phải hoàn thành trước khinăm học mới bắt đầu.

1.4.2.2 Tổ chức đổi mới PPDH

Đây là giai đoạn có ý nghĩa và tầm quan trọng trong quá trình QL hoạt động

đổi mới PPDH “Đó là quá trình phối hợp và sắp xếp nguồn lực theo những cách

nhất định để đảm bảo thực hiện tốt các mục tiêu về PPDH đã đề ra” [36; 576].

Tổ chức hoạt động đổi mới PPDH là sắp đặt một cách khoa học những yếu

tố, lượng người, những hoạt động của tập thể người lao động trong trung tâmthành một hệ toàn vẹn nhằm đảm bảo cho chúng tương tác với nhau một cách tối

ưu nhằm đạt được mục tiêu đã đề ra Cũng có thể nói điều này sẽ tạo nên sự cộnghưởng của các tác động bộ phận Để thực hiện được vai trò này, người Giám đốccần phải xây dựng và duy trì một cơ cấu nhất định về những vai trò, nhiệm vụ và

vị trí công tác Đó là làm rõ các mối quan hệ và đảm bảo sự nhận thức đúng củanhững người đặt vào những vị trí khác nhau trong cơ cấu tổ chức, phải biết chia sẻquyền lực, có sự phân quyền, giao quyền cho các cấp tham mưu một cách rõ ràng;phải xây dựng và phát triển đội ngũ nhân sự; cơ chế hoạt động phối hợp giữa tổchuyên môn với các tổ chức đoàn thể trong và ngoài trung tâm nhằm đảm bảothực hiện mục tiêu đã đề ra; phân bổ nguồn lực và quy định thời gian cho các bộphận nhằm thực hiện kế hoạch đã định

Giai đoạn tổ chức đổi mới PPDH trải qua những bước sau:

- Tiếp nhận nguồn dự trữ: Bước này bao gồm tiếp nhận, biên chế GV mới,

cơ sở vật chất kĩ thuật đầu tư thêm, bổ sung kinh phí… tổ chức vận dụng nguồnkinh phí này vào việc thực hiện kế hoạch hoạt động đổi mới PPDH

- Đưa nội dung kế hoạch đến với người thực hiện: Trình bày, giải thích,thuyết phục, phân tích và động viên, kích thích người thực hiện Nêu lên viễn cảnhcủa việc hoàn thành kế hoạch Làm cho mọi người tự giác hoàn thành kế hoạch

- Thiết lập cấu trúc tổ chức bộ máy thực hiện hoạt động đổi mới PPDH: Bốtrí, sắp xếp các tổ chuyên môn, cán bộ quản lí, GV, nhân viên; quy định chức

29

năng, quyền hạn và biên chế nhân lực, phân công, phân nhiệm đến từng người vềtừng mặt của hoạt động đổi mới PPDH

- Xác lập cơ chế phối hợp, công tác giám sát: Xác lập các mối quan hệ QLngang, dọc; quy định quyền hạn cân đối với trách nhiệm trong sự phối hợp vàcông tác; chuyên môn hoá các chức năng riêng của từng bộ phận; thiết lập cơ chếthông tin liên hệ ngược, giám sát, trọng tài, can thiệp

- Nâng cao trình độ nghiệp vụ, cải thiện đời sống của cán bộ, GV: Đây làviệc làm thường xuyên từ đầu đến cuối chu trình QL Đối với TTGDTX, làm giàunhân cách của GV có nghĩa là làm cho tổ chức mạnh lên, làm cho hiệu quả thựchiện kế hoạch được tăng lên

1.4.2.3 Chỉ đạo đổi mới PPDH

Chỉ đạo đổi mới PPDH là khâu quan trọng của chu trình QL, là giai đoạn

đưa kế hoạch vào công việc cụ thể “Chỉ đạo hoạt động đổi mới PPDH là quá

trình tác động cụ thể của hiệu trưởng tới mọi thành viên của nhà trường, nhằm biến những nhiệm vụ chung về đổi mới PPDH của nhà trường thành hoạt động thực tiễn của từng người” [36; 577].

Chức năng chỉ đạo là cơ sở để phát huy các động lực cho việc thực hiện cácmục tiêu đổi mới PPDH Giám đốc thực hiện chức năng chỉ đạo là thực hiệnquyền chỉ huy và hướng dẫn triển khai đổi mới PPDH, thường xuyên liên kết,động viên, khuyến khích, giám sát mọi người và các bộ phận thực hiện tốt kếhoạch theo sự sắp xếp đã được xác định

Nội dung của việc chỉ đạo đổi mới PPDH: Nắm việc chỉ huy, điều hành côngviệc giúp các bộ phận, thành phần cũng như toàn bộ hệ QL phối hợp nhịp nhàng

và vận hành thuận lợi Động viên và khuyến khích kịp thời, thường xuyên; giámsát tiến hành công việc, đánh giá thực trạng của hệ xem có đúng với quy định haykhông; giám sát để trả lời các câu hỏi: Công việc đến đâu rồi? Có gì trục trặckhông? Cần thay đổi, thêm bớt, can thiệp gì không? Điều chỉnh: uốn nắn, sửa đổi,thêm bớt mà không làm thay đổi hướng vận hành của hệ; can thiệp vào sự vậnhành của hệ, loại trừ trục trặc, sửa chữa lệch lạc, thay đổi thủ thuật mà vẫn giữ

30

được tinh thần của kế hoạch là trọng trách của Giám đốc TTGDTX trong quá trìnhchỉ đạo đổi mới PPDH.

1.4.2.4 Kiểm tra, đánh giá đổi mới PPDH

Đây là giai đoạn cuối cùng của chu kì QL, kiểm tra giúp cho việc chuẩn bị

tích cực kế hoạch tiếp theo “Đó là quá trình xem xét thực tiễn để phát hiện, đánh

giá thực trạng về đổi mới PPDH, khuyến khích những nhân tố tích cực, phê phán những lệch lạc và đưa ra quyết định điều chỉnh kịp thời, nhằm giúp các bộ phận

và các cá nhân đạt được các mục tiêu về đổi mới PPDH đã nêu” [36; 577].

Giai đoạn này có những nhiệm vụ cơ bản sau đây: Đánh giá thực trạng kếtthúc của kế hoạch (theo học kì hay năm học), xác định xem mục tiêu dự kiến banđầu và toàn bộ kế hoạch đã đạt ở mức độ nào Phát hiện lệch lạc, sai sót, những gìtrong kế hoạch chưa đạt được, những mặt khó khăn, yếu kém, trở ngại, thậm chínhững thất bại, những vấn đề nảy sinh mà Giám đốc cần lưu ý giải quyết trong kì

kế hoạch tới; tìm hiểu những nguyên nhân của những lệch lạc, thiếu sót đã pháthiện; điều chỉnh, tìm biện pháp uốn nắn lệch lạc, loại trừ chúng nếu có thể

Trong quá trình thực hiện chức năng kiểm tra, Giám đốc cần thực hiện chuẩnkiểm tra, đưa ra các tiêu chí bằng PP định tính lẫn định lượng làm thước đo việcthực thi nhiệm vụ, các hoạt động của đối tượng QL đổi mới PPDH mà không cầnphải đợi đến cuối học kì hay cả năm học

Để tạo động lực đổi mới PPDH, Giám đốc trung tâm GDTX cần tác độngđến nhu cầu được tôn trọng và nhu cầu được khẳng định, chú trọng động viên tinhthần và vật chất tương sứng với sự cống hiến của cán bộ, GV Kiểm tra giúp choviệc thu thập mối liên hệ ngược trong quá trình QL, giúp chủ thể QL điều khiểnmột cách tối ưu hệ QL Có thể nói rằng, không có kiểm tra, không có QL

1.5 Các yếu tố cơ bản của quá trình quản lí đổi mới PPDH ở trung tâm GDTX

1.5.1 Mục tiêu quản lí đổi mới PPDH

UNESCO đưa ra 4 trụ cột “Giáo dục cho thế kỉ XXI”: “Học để biết, học để

làm, để cùng chung sống, học để tự khẳng định mình” Hội nghị quốc tế về GD

31

trước ngưỡng cửa của thế kỉ XXI được tổ chức ở Thái Lan đã yêu cầu nhà trường,đặc biệt là nhà trường trung học phải xác định sứ mệnh là đào tạo HS trở thànhngười lớn có trách nhiệm tự lập với ba giấy thông hành vào đời, đó là: học vấn, kĩthuật và kinh doanh.

Mục tiêu đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT, đáp ứng yêu cầu CNH, HĐHtrong điều kiện kinh tế thị trường, định hướng XHCN, hội nhập quốc tế theo Nghịquyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 Hội nghị lần thứ Tám, Ban Chấp hành

Trung ương khoá XI, là: “Tạo chuyển biến căn bản, mạnh mẽ về chất lượng, hiệu

quả GDĐT; đáp ứng ngày càng tốt hơn công cuộc xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và nhu cầu học tập của nhân dân GD con người Việt Nam phát triển toàn diện và phát huy tốt nhất tiềm năng, khả năng sáng tạo của mỗi cá nhân; yêu gia đình, yêu Tổ quốc, yêu đồng bào; sống tốt và làm việc hiệu quả …” Do vậy mục tiêu

QL của Giám đốc TTGDTX là phải đáp ứng yêu cầu của nền GD nước nhà kể cảđòi hỏi về sự hoà nhập, sự chung sống của thế hệ trẻ trong tương lai

Hệ thống các mục tiêu QL của Giám đốc TTGDTX bao gồm: Mục tiêu vềphát triển số lượng; mục tiêu về xây dựng CSVC, TBDH và các hoạt động GDkhác; mục tiêu về xây dựng hệ thống chính trị trường học vững mạnh, nâng caohiệu quả QL; mục tiêu xây dựng mối quan hệ giữa trung tâm và các lực lượng xãhội tham gia GD, thực hiện tốt công tác XHH GD trên địa bàn Mục tiêu của côngtác QL đổi mới PPDH là một mục tiêu bộ phận trong hệ thống các mục tiêu nângcao chất lượng GD&ĐT, là mục tiêu ưu tiên hàng đầu của nhà trường trong giaiđoạn hiện nay Bởi vì đổi mới là sự cải tiến, nâng cao chất lượng PPDH đang sửdụng để góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả của việc DH, là sự bổ sung, phốihợp nhiều PPDH để khắc phục mặt hạn chế của PP đã và đang sử dụng nhằm đạtđược mục tiêu DH Vì thế đổi mới PPDH được xác định trong văn kiện của Đảng,Nhà nước mà Bộ GD&ĐT đang chỉ đạo, triển khai là nhằm đáp ứng yêu cầu củamục tiêu và nội dung DH mới

1.5.2 Nội dung quản lí đổi mới PPDH

32