SỰ BIẾN đổi CỦA TÔN GIÁO TRÊN THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH TOÀN CẦU HOÁ

Nh vậy, những năm gần đây số lợng tuyệt đối các tôngiáo trên thế giới đều tăng, nhng so với tốc độ tăng dân số thì chỉ có Hồi giáo và đạo Tin lành là hai tôn giáo tăng cả só tuyệt đối lẫ

Sự biến đổi của tôn giáo trên thế giới

và ở Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hoá

PGS.TS Ngô Hữu Thảo

* Đặt vấn đề

- Cơ sở lý luận và phơng pháp luận tiếp cận vấn đề

I Về tình hình thế giới và tôn giáo trên thế giới hiện nay

1 Tình hình thế giới hiện nay liên quan đến tôn giáo

- Khoa học và công nghệ có bớc tiến nhảy vọt và đột phá lớn

- Các mâu thuẫn lớn của thời đại vẫn rất gay gắt Nhiều vấn đề toàn cầubức xúc đặt ra đòi hỏi các quốc gia và các tổ chức quốc tế phải phối hợp giảiquyết, đang có chiều hớng gia tăng

- Những cuộc chiến tranh cục bộ, xung đột vũ trang, xung đột dân tộc,tôn giáo, chạy đau vũ trang, hoạt động can thiệp, lật đổ, ly khai, hoạt độngkhủng bố, tranh chấp biên giới, lãnh thổ, biển đảo và tài nguyên thiên nhiêntiếp tục diễn ra ở nhiều nơi với tính chất ngày càng phức tạp

- Trên lĩnh vực tôn giáo của thế giới, trong thập kỷ cuối cùng của thế kỷ

XX, trên thế giới đã xảy ra hơn 100 cuộc chiến tranh, xung đột vũ trang và các vụ

khủng bố có quy mô lớn Trong đó: trên 90% các cuộc có quan hệ trực tiếp đếnvấn đề tôn giáo và dân tộc

Các cuộc chiến tranh giữa các quốc gia, dân tộc, các cuộc xung đột vũtrang, các vụ khủng bố lớn bắt nguồn từ những mâu thuẫn dân tộc - tôn giáo sẽcòn tồn tại, thậm chí phát triển

2 Tình hình tôn giáo thế giới

Số liệu của Bộ truyền giáo Vatican

Công bố trên báo “Công giáo và Dân tộc số 1281 ngày 27/10/2000”:Công giáo và Dân tộc số 1281 ngày 27/10/2000 :”:

Lúc này, dân số trên thế giới là: 6.055.049.000 ngời,

Ngời theo tôn giáo: 4.170.083.000, chiếm hơn 2/3.

(Ds: 7,8 tỉ)

(nc đsố Dc: 35; Qđạo 28; ảh qtrọng 29)

Một, Một số ngời cho rằng, trớc sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, kĩ

thuật, công nghệ, tin học, đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân đợc cảithiện, tri thức nhân loại ngày càng nâng cao, con ngời đang vơn lên làm chủ tự

nhiên, xã hội và chính bản thân mình thì: tôn giáo sẽ tiếp tục bị suy thoái, tôn giáo không có t ơng lai

- Thể hiện trên lĩnh vực thực hành tôn giáo nh: đi lễ nhà thờ, lễ hôn phối, lễmai táng và các hoạt động khác theo nghi thức tôn giáo;

- Suy giảm niềm tin tôn giáo;

- Số lợng tín đồ, chức sắc giảm;

- Sự suy thoái phẩm hạnh của hàng ngũ giáo sĩ.

n

ớc, các châu lục còn lại đang có xu h ớng phát triển.

- Từ khoảng 30 năm nay, thấy có sự suy thoái của tôn giáo ở các nớc Trung

âu và Tây Âu

- Sự tăng giảm tôn giáo tuỳ theo từng loại và tuỳ theo khu vực khác nhau

nhiều quốc gia

- Tôn giáo đang thể hiện vai trò, vị trí của mình trong một thế giới đầy biến

động

- Sự trở về với tôn giáo truyền thống, xu hớng dân tộc hoá

- Sự đổi mới, cách tân tôn giáo hoặc thay thế bằng những giáo phái mới mang

La Tinh, đạo Tin lành lại phát triển mạnh: Năm 1960 là 55 triệu, năm 1990 là 166 triệu và đến năm 2000 lên đến 280 triệu.

- Dân số thế giới 10 năm, từ 1990-2000 đã tăng 15% Hồi giáo và đạo Tinlành tăng khoảng 23% Công giáo 13,7%, Phật giáo11,4%, Chính thống giáo5,6%, ấn Độ giáo 18,3% Nh vậy, những năm gần đây số lợng tuyệt đối các tôngiáo trên thế giới đều tăng, nhng so với tốc độ tăng dân số thì chỉ có Hồi giáo và

đạo Tin lành là hai tôn giáo tăng cả só tuyệt đối lẫn tơng đối

* Nguyên nhân sự phát triển tôn giáo trong thời đại ngày nay

Thứ nhất: Những mâu thuần về kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội ngày nay rất gay gắt.

Thứ hai: Trật tự thế giới đang có sự biến động khó đoán định trớc, giá trị

đạo đức đang sáo trộn, tệ nạn xã hội gia tăng.

Thứ ba: khủng hoảng niềm tin về mô hình xã hội tơng lai.

Thứ t: Những hậu quả tiêu cực của sự phát triển khoa học - kỹ thuật và công nghệ mới.

3- Sự biến động của tôn giáo theo các xu hớng:

3.1- Xu hớng đa dạng hoá tôn giáo

- Xu hớng này đợc thể hiện ở sự phân lập, tách biệt thành các giáo phái nhỏhơn, thậm chí “Công giáo và Dân tộc số 1281 ngày 27/10/2000”:cá thể hoá tôn giáo”:

- Sự “Công giáo và Dân tộc số 1281 ngày 27/10/2000”:liên tôn”:, “Công giáo và Dân tộc số 1281 ngày 27/10/2000”:đại kết”:, “Công giáo và Dân tộc số 1281 ngày 27/10/2000”:hoà hợp”:, “Công giáo và Dân tộc số 1281 ngày 27/10/2000”:khoan dung”: (hay ít nhất cũng tôntrọng lẫn nhau) kể cả những tôn giáo trong quá khứ đã từng xoay lng, đối đầu vớinhau Thấy rõ ở giáo hội Công giáo khi có thái độ đối với anh em đồng đạo vàngoại đạo

3.2- Xu hớng thế tục hoá tôn giáo

Thế tục hoá là quá trình thích nghi của giáo hội các tôn giáo với những điềukiện đang thay đổi của thế giới đơng đại, bao hàm hai ý:

- Thứ nhất, “Công giáo và Dân tộc số 1281 ngày 27/10/2000”:Thế tục hoá”: tức là “Công giáo và Dân tộc số 1281 ngày 27/10/2000”:phi thần thánh hoá”:

- Thứ hai, “Công giáo và Dân tộc số 1281 ngày 27/10/2000”:Thế tục hoá”: cũng có nghĩa là tôn giáo đang tích cực tiến vào thếgiới, trở lại với hiện thực, trực diện với cuộc sống và đang cố gắng giải quyếtnhững vấn đề của nhân gian

- Biểu hiện cụ thể:

1) Niềm tin vào tôn giáo truyền thống bị phai nhạt

2) Không ít ngời chểnh mảng, thờ ơ với việc học giáo lý

3) Những phép bí tích nh: phép giải tội, phép hôn phối ngày càng mang ýnghĩa sinh hoạt đời thờng hơn là ý nghĩa thiêng liêng tôn giáo

4) Trong một bộ phận tín đồ, việc tham gia sinh hoạt tôn giáo không phải chỉ

do niềm tin vào Thợng đế, thánh thần mà còn do thói quen; một tập tục truyềnthống của gia đình và những cộng đồng cùng tín ngỡng

5) Một số giáo hội và giáo sỹ quan tâm ngày càng nhiều đến nhu cầu của conngời ở thế giới hiện hữu, thậm chí vợt qua cả những qui định đôi khi rất ngặtnghèo của một số giáo hội các tôn giáo

6) Tôn giáo từ chỗ chỉ chú ý hớng về thế giới “Công giáo và Dân tộc số 1281 ngày 27/10/2000”:bên kia”: thì ngày nay càng tỏ

ra trực tiếp quan tâm phục vụ cho chính bản thân con ngời nơi trần thế

7) Chính trị lợi dụng quan hệ tôn giáo với dân tộc để thực hiện mục đíchngoài tôn giáo

8) Dung tục hoá, với những chủ trơng kích thích dục vọng thấp hèn, bản năngcủa con ngời nh: tình dục, bạo lực, ham muốn vật chất một số tôn giáo đang có

xu hớng thơng mại hoá với việc dựa vào sinh hoạt tín ngỡng, tôn giáo để đạt mục

đích kinh tế

3.3- Xu hớng dân tộc hoá tôn giáo

- Xu hớng toàn cầu hoá hiện nay, trong đó có cả tham vọng xâm lăng vănhoá, nên một số dân tộc ra sức giữ gìn và bảo vệ bản sắc văn hoá riêng của mìnhqua hình thức tín ngỡng, tôn giáo truyền thống

- Tôn giáo biến đổi cho phù hợp với phong tục truyền thống, bản sắc văn hoácủa mỗi dân tộc quốc gia

- Trở về với tín ngỡng truyền thống, xảy ra không chỉ ở những dân tộc lạchậu chậm tiến mà cả một số nớc có nền kinh tế phát triển và văn minh lâu đời

- Xu hớng dân tộc hoá tôn giáo trớc kia phổ biến diễn ra ở những nớc cónguy cơ thâm nhập và bành trớng bởi tôn giáo ngoại lai, thì nay có biểu hiện lansang nhiều nớc

- Dân tộc hoá tôn giáo cũng không loại trừ đợc xu hớng khu vực hoá và quốc

tế hoá tôn giáo Sự hẫng hụt trong t tởng, sự đứt đoạn trong tôn giáo, tín ngỡngtruyền thống sẽ tạo cơ hội cho sự du nhập và xuất hiện tôn giáo mới

- Nhận thức vấn đề: đây là lợi ích của cả 2 phía

3.4- Xu hớng xuất hiện các giáo phái mới, trong đó có một số giáo phái phi nhân tính, phản văn hoá.

- Sự xuất hiện của những giáo phái phản ánh tham vọng quyền lực hoặc phinhân tính phản văn hoá, khùng điên, rồ dại với những biểu hiện: khuyến khích tìnhdục, loạn luân, bạo lực, tự sát gây hậu quả xấu cho xã hội

* Xu hớng Toàn cầu hoá tôn giáo

- Vấn đề “Công giáo và Dân tộc số 1281 ngày 27/10/2000”:ý nghĩa cuộc sống trong quan hệ với cái chết”: vốn đợc đặt ra từthời xa xa, thì ngày nay là vấn đề đợc khai thác hàng ngày Nhng sự khác nhau cơbản là, trớc kia, vấn đề này thờng đợc xem là của tôn giáo thuần tuý, thì nay lại làvấn đề đặt ra đối với toàn thể loài ngời- hữu thần cũng nh vô thần

* Những xu hớng trên của tôn giáo vừa có tính tích cực lại có cả tiêu cực.

Vấn đề là ở chỗ dự báo đợc những xu hớng tiến bộ để phát huy và kịp thời ngănngừa những khuynh hớng tiêu cực có thể nảy sinh

4 Quan hệ tôn giáo với chính trị trong bối cảnh toàn cầu hoá

Tình hình tôn giáo hoá chính trị đã giảm đi hơn bao giờ hết, tôn giáo“Công giáo và Dân tộc số 1281 ngày 27/10/2000”: ”:

không còn vai trò chi phối chính trị nh trớc đây

- Điều đó là do chính trị và khoa học, công nghệ ngày càng có vai trò to lớn,vậy tôn giáo không dễ dàng gì để có thể thẩm thấu, lấn lớt chính trị Thời đại hiệnnay chính trị là hạt nhân, là trung tâm chỉ đạo toàn bộ đời sống xã hội, quyết địnhphơng hớng chung và mục tiêu hoạt động của con ngời, theo đó, tôn giáo khôngthể không bị chính trị hoá

- Vậy tôn giáo phải gắn kết với chính trị, nhng vị thế không cao hơn chính trị

để từ đó cùng tham gia giải quyết vấn đề chung 1

Mối quan hệ giữa chính trị với tôn giáo có nội dung, biểu hiện cụ thể:

Một, có những giáo phái tôn giáo vốn trớc kia đã từng có thái độ lảng tránh,

xa lánh chính trị thì nay lại bị thu hút vào xu thế chính trị hoá tôn giáo.

Thấy ở ngời theo Chính thống giáo ở Mỹ và ở Nga mấy thập niên qua 2

Hai, xuất hiện nhiều tổ chức tôn giáo mang tính toàn cầu, đại diện cho các

tôn giáo khác nhau, tham gia vào hoạt động chính trị với ý đồ thay đổi thế giới theo hớng mà họ cho là tốt hơn

- Đó là các tố chức nh “Công giáo và Dân tộc số 1281 ngày 27/10/2000”:Hội phật tử thế giới”:, “Công giáo và Dân tộc số 1281 ngày 27/10/2000”:Tổ chức Ân độ giáo toàn thếgiới”: Trên thực tế, quá trình giải quyết những vấn đề toàn cầu đều cần đến sự nỗlực không chỉ của riêng chính trị mà còn của các tôn giáo nữa, vì vậy, đại diện chocác tôn giáo thế giới đơng đại phải là các tổ chức có tính toàn cầu

- Các tổ chức đó hoạt động khá tích cực, bằng cách gia tăng ảnh hởng, cũng

nh mức độ tham gia vào chính trị

- Hiện nay nhiều vấn đề nh phát triển kinh tế, văn hoá, đạo đức, giải quyếtxung đột vũ trang, thảm hoạ môi trờng, bệnh tật, tệ nạn xã hội và đói nghèo, thậmchí là những định hớng phát triển khoa học- kỹ thuật- công nghệ nh nhân bản vô

tính động vật và con ngời, phát triển năng lợng nguyên tử thờng bắt gặp thái độ

đồng thuận (tất nhiên không phải tất cả) của tôn giáo và chính trị.

Ba, ở nhiều nớc vốn có chế độ giáo hội nhà nớc hay quốc giáo, tại đó lại có

sự hợp nhất tôn giáo và chính trị.

-Nh một số nớc Công giáo ở Châu Mỹ la tinh, nhiều nớc Hồi giáo ở Trung

đông và ở Châu A

1

Trung tâm KHXH và NV quốc gia, Viện TTKHXH, “Công giáo và Dân tộc số 1281 ngày 27/10/2000”:Tôn giáo và đời sống hiện đại”:, Langyouxing: “Công giáo và Dân tộc số 1281 ngày 27/10/2000”:Thế tục hoá

và tính khuynh hớng của nó”:, Thông tin KHXH-chuyên đề, HN, 1998, t3, tr 88-113.

2

Sách đã dẫn, Robertson I: “Công giáo và Dân tộc số 1281 ngày 27/10/2000”:Tôn giáo ở Hoa Kỳ”:, TTKHXH-chuyên đề, t3, HN, 1998, tr 231-254.

- Trong các nớc này, tôn giáo quan hệ hữu cơ với chính trị, các quyết địnhchính trị đều có sự tham gia của tổ chức tôn giáo; lãnh tụ và các chức sắc tôn giáo

có vai trò, vị trí quan trọng trong đời sống chính trị, thậm chí ở vị trí nguyên thủquốc gia Còn luật lệ của tôn giáo đợc các Nhà nớc áp dụng tối đa, thậm chí thaycho cả luật pháp nhà nớc

Bốn, ở một số quốc gia đa tôn giáo, quan hệ giữa tôn giáo với chính trị lại

diễn ra theo hớng tách biệt nhau, các tôn giáo (giáo hội) đều bình đẳng trớc pháp luật

- Quan hệ nh vậy đã góp phần bảo đảm cho sự bình ổn đất nớc, đoàn kết tôngiáo, đoàn kết dân tộc

- Trong đó, Singapore là một mẫu hình của mối quan hệ tôn giáo với chính

trị, đã gặt hái nhiều thành công Quan điểm về tôn giáo của Singapore thể hiện:

1 Sự đa nguyên về tôn giáo và dân tộc là tình hình cơ bản của Singapore, đấtnớc, dân tộc có đợc yên ổn, đoàn kết hay không, điều đó phụ thuộc vào việc xử lýthoả đáng vấn đề tôn giáo

2 Tôn giáo có mặt tích cực, nh cảm hoá đạo đức, khơi dậy một thứ chủ nghĩa

lý tởng, đóng góp cho xã hội ngày một tăng lên về mặt phát triển sự nghiệp phúclợi và sự nghiệp giáo dục

3 Sự hài hoà giữa các tôn giáo không phải bỗng dng mà có Bởi vậy chính trịcoi trọng công tác tôn giáo, chú ý đến các quan hệ tôn giáo, tăng cờng hớng dẫntôn giáo, thông qua việc hoặch định chính sách để quản lý hoạt động tôn giáo và

áp dụng các biện pháp để thúc đẩy sự hài hoà, dung nhận và tiết chế giữa các tôngiáo

4 Xử lý tốt mối quan hệ giữa tôn giáo và chính trị, kiên trì tách biệt giữachính trị và tôn giáo đợc xem là nguyên tắc cơ bản để chế định chính sách tôngiáo Từ đó, trong nội dung chính sách đa nguyên, đã đặc biệt nhấn mạnh đến nộidung: kiên trì nguyên tắc tách biệt giữa chính trị và tôn giáo 3

29/4/2007, TQ ban hành Luật hành xử mới

+ Nhận hối lộ, buôn bán, tàng trữ ma tuý, mại dâm, lạm dụng chứcquyền, sao nhãng bổn phận chăm sóc ngời họ hàng đã già cả.

+ Hành vi phạm tội chính trị: Tổ chức các hoạt động mê tín dị đoan; tham gia vào các tổ chức phi pháp hay tham gia các cuộc bãi công, biểu tình; giải

quyết không hiệu quả các vấn đề có liên quan tới tôn giáo và dân tộc; làm mất

danh dự của quốc gia”:

- Các hành vi lơ đễnh, sơ suất dẫn tới các sự cố, bệnh dịch, tình trạng ô

nhiễm hoặc các vụ lôn xộn lẽ ra có thể tránh khỏi (quở trách tới sa thải).

- Không quản lý chặt chẽ dẫn đến thất thoát công quỹ dành cho cứu trợ,xoá đói giảm nghèo, tái định c, an ninh xã hội và ccs khoản đền bù đất đai Cố ý

ém nhẹm chỉ trích của nhân viên hay trả thù ngời có đơn tố giác (cách chức, hoặc

rất nặng).

- Cấm ra nớc ngoài trái phép, quá thời hạn

[Bộ luật mang tính hệ thống đầu tiên về những hình thức

kỷ luật hành chính dành cho công chức]

Năm, quan hệ giữa tôn giáo với chính trị còn đợc cả loài ngời quan tâm, đó

là với các tổ chức tôn giáo- chính trị của thế giới đạo Hồi.“Công giáo và Dân tộc số 1281 ngày 27/10/2000”: ”:

- Các tổ chức này tiến hành hoạt động tôn giáo trên nhiều lĩnh vực, tích cựctham gia vào chính trị thế giới và khu vực, nhằm đấu tranh để các dân tộc không

có nhà nớc riêng tiến tới có nhà nớc (ngời Cuốc, ngời Palextin); để đảm bảo sự ổn

định khu vực và điều chỉnh quan hệ các nớc (Liên minh các quốc gia Arập, Tổ

chức các hội nghị Hồi giáo) Các tổ chức Hồi giáo này tham gia vào chính trị

nh-ng vẫn tuân thủ pháp luật

- Nhng bên cạnh đó, có các “Công giáo và Dân tộc số 1281 ngày 27/10/2000”:tổ chức tôn giáo- chính trị phi chính phủ”: cực

đoan, thờng đặt ra nhiệm vụ lật đổ chính quyền ở nớc mình, hoặc tuyên bố t tởng

tự quyết của ngời Hồi giáo và thờng sử dụng bạo lực

Đó là các tổ chức “Công giáo và Dân tộc số 1281 ngày 27/10/2000”:Những ngời anh em Hồi giáo”:, “Công giáo và Dân tộc số 1281 ngày 27/10/2000”:Hamas”:, “Công giáo và Dân tộc số 1281 ngày 27/10/2000”:Đảng phục hngHồi giáo”: (ở Tatgikixtan) Những “Công giáo và Dân tộc số 1281 ngày 27/10/2000”:Tổ chức tôn giáo- chính trị phi chính phủ”: cực

đoan chỉ là một bộ phận nhỏ trong toàn bộ thế giới Hồi giáo, do đó, không thể

đồng nhất nó với toàn bộ đạo Hồi, một tôn giáo có nhiều đặc trng văn hoá, đạo

12-* Tổ chức tôn giáo–chính trị phi chính phủ của thế giới Hồi giáochính trị phi chính phủ của thế giới Hồi giáo

Hồi giáo: 1,2 tỷ, có mặt hầu nh ở tất cả các nớc

 Quốc đạo: 28 nớc; Chiếm đa số dân c: 35 nớc; Là thiểu số có ảnh hởng: 29nớc

Còn có: 1/ Các dân tộc không có Nhà nớc riêng của mình, đang nỗ lực để cóNhà nớc: ngời Cuốc, Palextin

2/ Các tổ chức đảm bảo sự ổn định khu vực và điều chỉnh quan hệ giữa các ớc: Liên minh các quốc gia A rập, tổ chức hội nghị Hồi giáo

n-3/ Các tổ chức phi Nhà nớc quốc tế: Liên minh thế giới Hồi giáo, đại hội Hồigiáo nhân dân

4/ Rất nhiều tổ chức tôn giáo –chính trị phi chính phủ của thế giới Hồi giáo chính trị phi chính phủ: những ngời anh emHồi giáo (các nớc A rập), Hamas (chế độ tự trị Palextin), đảng phục hng Hồi giáo

Ta li ban

Thế hệ thứ nhất:

Những ng“Công giáo và Dân tộc số 1281 ngày 27/10/2000”: ời anh em Hồi giáo : ”:

Thành lập 1929, tại Ai cập, sáng lập: Aliban

- Kêu gọi các giá trị khởi thuỷ của Hồi giáo

- Tranh đấu để phục hồi “Công giáo và Dân tộc số 1281 ngày 27/10/2000”:kỷ nguyên vàng son”:

- Cho phép sử dụng bạo lực (cả lý luận và thực tiễn)

Một phong trào chính trị gồm 4 tổ chức: Thể thao; Liên đoàn văn hoá-giáo

- Chiến sỹ tích cực: có nhóm chiến đấu

 Có mạng lới cơ sở ở các địa phơng, chi nhánh ở nớc ngoài

Thế hệ thứ hai: Jihad

Xuất hiện 1974, tại tr ờng đại học tổng hợp A xi út, Ai Cập

- Palextin và Libang thành lập Nhà nớc riêng, chống lại sự chiếm đóng

- Đáng kể là Jihad Palextin: cự đoan, bí mật, tiêu diệt Ixraen bằng thánhchiến, kể cả Mỹ, vì Mỹ ủng hộ Ixraen

- Có 4 phe nhóm, trong đó có 1 là khủng bố: “Công giáo và Dân tộc số 1281 ngày 27/10/2000”:Thanh niên cuồng tín”:.

- Jihad luôn có bất đồng với “Công giáo và Dân tộc số 1281 ngày 27/10/2000”:những ngời anh em Hồi giáo”:, “Công giáo và Dân tộc số 1281 ngày 27/10/2000”:Hamad”: ở: lậpmột Nhà nớc Palextin + vai trò Hồi giáo Iran + chống Do thái “Công giáo và Dân tộc số 1281 ngày 27/10/2000”:những ngời anh

em Hồi giáo”:: có thể giải quyết vấn đề Palextin, lập một Nhà nớc Hồi giáo ngoàiPalextin Jihad: không thể

- Jihad yếu đi trong hợp tác với ngời theo chủ nghĩa DT từ năm 1988-1990,khi Araphat thừa nhận NQ.242, 338 của HĐBA mà Jihad cho là thừa nhận Ixraen

Thế hệ thứ ba:

Các nhóm Apganixtan xuất hiện khi chế độ mác- xít lên cầm quyền, 4/1978

và khi Liên xô đem quân vào: 12/1979.

- Sau khi Liên xô rút: 2/19989, bắt đầu xung đột vũ trang giữa các nhóm HG

- Phong trào tôn giáo Taliban (CN dân tộc Hồi giáo) muốn lập “Công giáo và Dân tộc số 1281 ngày 27/10/2000”:Nhà nớc Hồigiáo chân chính”: loại ngời dân tộc thiểu số ra các cơng vị quan trọng

- Đa ra: không tách biệt tôn giáo –chính trị phi chính phủ của thế giới Hồi giáo chính trị + tăng lữ có vai trò chủ chốt

trong Nhà nớc Mơ “Công giáo và Dân tộc số 1281 ngày 27/10/2000”: ớc để cuối cùng các nớc Hồi giáo trên thế giới thống nhất thành một Vơng quốc Hồi giáo không thể chia cắt”:

Tác động đến địa chính trị khu vực

Thế hệ thứ t :

Gồm Al Qaeda , thành lập 1998, tổ chức ban đầu của những ng“Công giáo và Dân tộc số 1281 ngày 27/10/2000”: ”: “Công giáo và Dân tộc số 1281 ngày 27/10/2000”: ời anh em Ai

Cập-Apganixtan , Mặt trận Jihad thế giới , do Bin La đen.”: “Công giáo và Dân tộc số 1281 ngày 27/10/2000”: ”:

- Sau Liên xô, Mỹ vào, Bin La đen phải sang định c ở Xu đăng: căm thùcuồng tín với Mỹ

- Bin La đen bị buộc tội gây khủng bố 11/9/2001

+ Quân đôi Hồi giáo

+ Quân đội giải phóng thánh địa đạo Hồi

+ Mặt trận cứu nguy Hồi giáo

+ Nhóm bảo vệ Thánh địa

- 1990 thành lập một tổ chức quốc tế, đợc phân nhánh cả ở Mỹ, Châu Âu,tham gia hầu nh mọi điểm nóng