Dành cho các bạn tham gia kì thi đội tuyển học sinh giỏi môn Sinh học. Đây là vài tóm tắt sơ lược về ung thư để các bạn có bước đầu hiểu về phần này trong bài học của mình. Ngoài ra các bạn cũng có thể tham khảo các tài liệu khác của mình để phục vụ cho việc thi học sinh giỏi lớp 12.
Trang 1UNG THƯ – VẤN ĐỀ NAN GIẢI CỦA Y
HỌC
- Sự mất khả năng điều khiển CKTB có thể là do
+ Sai hỏng trong khâu tổng hợp cyclin/CDK
+ Sai hỏng liên quan đến điểm kiểm tra START
- Lưu ý là nếu sai hỏng ở điểm kiếm tra START sẽ làm quá trình sửa sai ADN ngắt quãng và ADN sai hỏng tiếp tục được nhân lên, dần dần mất khả năng điều hòa phân bào.
- Sự hình thành phát triển khối u và sự di căn thường phụ thuộc vào SỰ TÍCH LŨY NHIỀU ĐỘT BIẾN CÓ LIÊN QUAN cùng lúc rất đa dạng và phức tạp
1 Nhận được tín hiệu thúc đẩy tăng trưởng và phân chia
2 Không bị ức chế (mất khả năng đáp ứng tín hiệu ức chế)
3 Không bị apotosis
4 NST không bị ngắn đi (bù đắp bởi telomerase)
5 Tự phát triển hệ thống tự nuôi dưỡng (yếu tố hình thành mạch máu biểu hiện)
6 Di căn (!)
III Ung thư là BỆNH DI TRUYỀN :
- Khi nuôi cấy TB ung thư, tất cả tế bào con sinh ra đều ung thư
- Một số virut gây ung thư do chúng mang gen mã hóa protein liên quan đến hình thành ung thư
- Yếu tố ĐB mạnh là các yếu tố gây ung thư mạnh
- Một số dạng ung thư có di truyền theo dòng họ
- Một số bệnh ung thư có liên quan đến sai hỏng gen và NST
IV Gen liên quan đến ung thư :
- Gen trực tiếp gây ung thư (onco-gene) : Gồm 2 loại
Trên retrovirut TẤT CẢ VIRUT GÂY
UNG THƯ THƯỜNG LÀ RETROVIRUT
(*)
Của chính sinh vật, là gen đồng đẳng với v-onc
Không có intron do có nguồn gốc từ mARN
của c-onc đã loại bỏ intron
Có intron
Gây khối U do biểu hiện mạnh
+ Enhancer trên hệ gen virut
+ Tự do
Không gây khối U + Chịu sự điều hòa gen của tế bào
Trang 2(*) đó là do gen gây ung thư v-onc có bản chất bắt buộc là m-ARN trưởng thành của c-onc
Và chỉ có retrovirut là loại virut ARN có tổng hợp ADN trung gian để tăng số lượng v-onc lên nhiều.
- Gen ức chế khối u (anti-oncogene) :
chỉ khi nó hỏng cả 2 bản sao trong tế bào mới gây ung thư
- Gen gián tiếp gây đột biến : thường là các gen làm nhiệm vụ sao chép hay sửa chữa ADN
1 U lành tính :
- Phóng xạ cao năng : ADN của tế bào ung thư mẫn cảm với phóng xạ hơn TB bình thường
(có lẽ do chúng mất KN sửa sai ADN rồi).
2 U ác tính :
- Hóa trị liệu : sử dụng một hoặc nhiều thuốc kháng ung thư - gây độc tế bào
VD : thuốc ức chế tế bào phân chia – Taxol : Cố định thoi phân bào ngăn cản sự ngắn đi của
vi ống làm TB không qua được kì giữa.
Hậu quả có thể ảnh hưởng đến TB bình thường như :
+ TB niêm mạc ruột : nôn mửa
+ TB nang lông : rụng tóc
+ TB hệ miễn dịch : Dễ nhiễm trùng
VI CÁC CÁCH VIRUS GÂY UNG THƯ :
- Vectơ truyền gen ung thư vào hệ gen người
- Chuyển vào giữa gen ƯC khối u hỏng gen
- Đóng vai trò như transporon : chuyển gen tiền-Ung thư thành gen ung thư
- Bản thân virus tạo protein làm bất hoạt cơ chế ƯC khối u, kinaza,…
Lưu ý : RETROVIRUS thường chiếm phần lớn virut gây ung thư vì NÓ GẮN ADN CỦA
NÓ VÀO HỆ GEN VẬT CHỦ