Tư liệu tham khảo lịch sử 11

Khi tốt nghiệp trung học, Mác đã tỏ ra là ngời có dũng khí, tỏlòng biết ơn chân thành đối với các thầy giáo của mình, nhng đã cự tuyệt không đến chào từ biệt những giáo viênphản động, ta

Sở giáo dục và đào tạo Bắc Giang Phòng giáo dục trung học

Một Số t liệu phục vụ dạy học lịch sử lớp 11 chơng trình THPT phân ban

Bắc Giang, tháng 12 năm 2007

Sở giáo dục và đào tạo Bắc Giang Phòng giáo dục trung học

Hớng dẫn sử dụng kênh hình Sách giáo khoa lịch sử lớp 11 THPT phân ban

Chơng trình nâng cao

Bắc Giang, tháng 10 năm 2007

T liệu lịch sử 11

T liệu tham khảo

1.Việc xử tử Vua Lu-i XVI (21 - 1 - 1793)

Sau khi chính quyền chuyển sang phái Gi-rông-đanh, nền cộng hoà đợc thiết lập Vấn đề xét xửLu-i XVI đợc đặt ra Trong việc nghị tội nhà vua ở Quốc hội, tuy có một số ngời phản đối việc xét xử

bí mật liên hệ với bọn ngời lu vong ở nớc ngoài và bị xử tử

Ngày 21-1-1793, nhà vua bị đa đến nơi hành hình Hôm ấy trời ma, dọc đờng giới nghiêm cẩnmật

Nơi hành hình là quảng trờng cách mạng Đài xử tử đợc đặt trên cao, chung quanh có quân línhcanh phòng, 10h10 phút, Lu-i XVI đa lên đoạn đầu đài và bị xử tử Quần chúng vui mừng và hô to

“Quốc dân muôn năm!”

2 Mác tại phiên họp của Đồng minh những ngời cộng sản

C Mác và Ph Ăng-ghen có quan hệ với các tổ chức công nhân ở nhiều nớc, nhng đặc biệt chú ý

đến việc đoàn kết và cải tạo nhóm “Liên minh của những ngời chính nghĩa”, thành lập năm 1836 Tổchức này chủ yếu gồm công nhân, những ngời làm nghề thủ công và một số trí thức, nhng một số ng-

chung, hởng thụ chung”

Tháng 6-1847, Đồng minh những ngời chính nghĩa “triệu tập phiên hội nghị đại biểu tại Luân

đôn” theo đề nghị của C Mác và Ph Ăng-ghen

Năm 1847, Đại hội lần thứ hai của Đồng minh những ngời cộng sản họp ở Luân Đôn, có sự tham dựcủa Mác và Ăng-ghen, thông qua điều lệ của Đồng minh

Tháng 2-1848, thông qua cơng lĩnh của Đồng minh những ngời cộng sản họp ở Luân Đôn, dớihình thức một bản tuyên ngôn

3 Cuộc họp đại biểu lần đầu tiên của Quốc tế thứ nhất tại Giơ-ne-vơ

biểu của các tổ chức thuộc Quốc tế thứ nhất họp Đại hội ở Giơ-ne-vơ năm 1866 Tại Đại hội, các đại

tranh gay gắt chống những luận điệu sai trái, chủ trơng chế độ hợp tác có thể đi theo con đờng hoàbình có thể cải tạo chứ không thể tiêu diệt chế độ t bản chủ nghĩa mà điều quan trọng là phải đấutranh giành chính quyền về tay vô sản

4.Thời niên thiếu của Các Mác

Các Mác (Kark Marx) sinh ngày 5/5/1818 ở thành phố Tơriơ thuộc vùng Rênani, nớc Phổ Rênani là một tỉnhcông nghiệp tiên tiến ở gần biên giới Pháp - Đức, năm 1794, bị sát nhập vào n ớc Pháp cách mạng và ba năm trớckhi Các Mác ra đời thì tỉnh này lại trở thành một tỉnh của n ớc Phổ phong kiến Thành phố Tơriơ nằm trong mộtthung lũng rất đẹp và phì nhiêu của con sông Môđen, giữa những khu vờn cây ăn quả và những vờn nho, là thànhphố cổ kính có quá khứ rực rỡ bắt đầu từ thời đế chế La mã

Gia đình Các Mác sống trong một ngôi nhà ba tầng xinh xẵn, sạch sẽ, có nhiều cửa sổ nhìn ra ngoài đ ờng ôngthân sinh của Các Mác - Herich Mác - là một trí thức Do Thái, con một vị pháp s Do Thái uyên bác Ông khôngmuốn đi theo con đờng của cha mình, đã quyết định cải đạo từ Do Thái giáo sang đạo Tin lành của Luthơ Khôngphải vì ông thích đạo này hơn đạo kia, mà chỉ là để con cái đợc đi học và trở thành ngời có học vấn Ngời Do Tháithời bấy giờ thờng rất khó thành đạt, vì họ không đợc học hành, nên chỉ có thể làm nghề buôn bán, thủ công haynhà thần học Do Thái Vì sự bất đồng ý kiến với cha, ông Herich mác buộc phải dời khỏi nhà cha mẹ và tìm cách

tiến thân trong cảnh nghèo nàn, túng bấn, khổ cực Bằng nghị lực phi thờng của mình, Herich Mác đã tốt nghiệp

Đại học Luật, rồi làm luật s, cố vấn t pháp ông có t tởng tiến bộ, say mê đọc các tác phẩm của các nhà triết học ánhsáng Pháp và tham gia phong trào chống bọn phản động ở đây

Mẹ của Các Mác là Henrietta Mác, họ Prếtbuốc, con gái của một vi pháp s Do Thái uyên bác Bà là một ngời

vợ và ngời mẹ tận tuỵ, yêu thơng chồng còn, cần kiệm và rất lo lắng đến tơng lai của con cái, vì thế bà đã theo gơngchồng đi theo đạo Tin lành Đối với một ngời đàn bà nội trợ Đức, nh ngời ta thờng nói thời bấy giờ, có bốn đức tính:concái, nhà thờ, bếp núc và quần áo Bà Henrietta đúng là mẫu ngời nh vậy

Ông bà Herich Mác có bốn con trai và năm con gái Các Mác là con thứ ba, đ ợc bố mẹ quý nhất, vì cậu thôngminh và năng động Các Mác nói với cha tất cả những điều mình nghĩ, không chút giấy giếm Còn Herich Mác thìkhông bao giờ cau có mắng mỏ con, mà lúc nào cũng tìm hiểu con một cách âu yếm Là một nhà t tởng tiến bộ, ôngthấy trong ý kiến của con có chung t tởng với mình Ông không hề nghĩ rằng con thân yêu của ông sẽ trở thành mộtnhà cáchmạng lớn, nhng ông tin rằng con ông sẽ không đến nỗi vô ích cho xã hội

Thuở nhỏ, Các Mác sống hạnh phúc giữa cha mẹ và các anh chị em Gia đình d dật, nhng vẫn sống giản dị vàcần cù lao động Các Mác là một cậu bé có nghị lực lớn và rất nhanh trí Gần thành phố có một ngọn đồi, Các (gọitheo tên lúc nhỏ của Các Mác) thờng cùng các chị ra chơi ở đấy Các bắt các chị làm ngựa cỡi và bắt phi nớc đại lên

đỉnh đồi Sau đó, Các làm một thứ "bánh ngọt" bằng nắm bột bẩn với đôi bàn tay còn bẩn hơn nữa để khao các chị.Nhng các chị vẫn không giận và chiều theo ý Các để đợc nghe kể chuyện cổ tích Từ bé, Các đã có biệt tài về kểchuyện cổ tích Bạn bè vừa yêu Các, vừa có ý nể Các Trong trò chơi nào, Các cũng là ngời dẫn đầu vui vẻ, nhng khi

có việc không đồng ý thì Các cũng tỏ thái độ phản đối ngay

Năm 1830, Các Mác vào học ở trờng Trung học thành phố Tơriơ So với các bạn cùng lớp, Mác ít tuổi hơn, nh

-ng lại học rất giỏi Kỳ thi từ lớp Đệ tam lên Đệ nhị (trờ-ng tru-ng học có bốn lớp từ Đệ tứ đến Đệ nhất), Mác đợckhen về môn Cổ ngữ (tiếng Hy Lạp và Latin); trong lớp đệ nhất, Mác lại đ ợc khen về tập làm văn tiếng Đức Ngaytại trờng học này, Mác đã biểu lộ quan điểm và thái độ của mình Trong một bài luậnlàm tại lớp, đầu đề là: "Suy

ta phẩm chất cao quý nhất, dựa trên những t tởng mà chúng ta hoàn toàn tin chắc vào sự đúng đắn của nó, nghề nào

tuổi này sẽ theo đuổi suốt cuộc đời cách mạng Các mác ở trờng Trung học có nhiều giáo viên tiến bộ, hoạt động sôinổi trong phong trào chống chính phủ Chính quyền thành phố đã bố trí một số giáo viên phản động để theo dõi và

tố giác các giáo viên và học sinh về mặt chính trị Khi tốt nghiệp trung học, Mác đã tỏ ra là ngời có dũng khí, tỏlòng biết ơn chân thành đối với các thầy giáo của mình, nhng đã cự tuyệt không đến chào từ biệt những giáo viênphản động, tay sai của cảnh sát

Năm 1835, sau khi đậu tú tài, Các Mác vào học khoa Luật tại trờng Đại học Bon; nhng học xong năm thứ nhất,cha Mác lại nhất quyết chuyển Các sang học tại trờng Đại học Beclin, thủ đô của vơng quốc Phổ để có điều kiệnhọc tập tốt hơn Các Mác rất chăm chỉ học tập, ngoài khoa Luật, Mác còn ghi tên học ở khoa văn học, Lịch sử vàTriêt học Để đợc tiếp xúc với các nhà bác học nổi tiếng ở thủ đô, Mác đã ghi tên tham gia vào câu lạc bộ tiến sĩ.Năm 1841, mới 23 tuổi, Mác đã tốt nghiệp Đại học với bằng tiến sĩ triết học ới bản luận án về triết học Hi lạp cổ đại

"Sự khác biệt giữa triết học tự nhiên của Đêmôrit và triết học tự nhiên của Êpicua, mà đến cả những học giả tiến bộnhất ở Đức cũng cha dám viết Một số bạn bè của Mác đã khuyên Mác nên rút bỏ những chỗ có ý "châm chọc"những giáo s theo đuổi chính phủ nhà vua và giáo hội Nhng Mác không thay đổi quan điểm của mình, ông đã quyết

định gửi bản luận án của mình ra ngoài Tháng 4/1841, Các Mác đã bảo vệ luận án ở trờng đại học Lêna, Hội đồngkhoa học đã nhất trí công nhận Các Mác đạt danh hiệu tiến sĩ triết học T ởng chừng nh mọi việc đã ổn Mác sẽ kiếm

đợc công ăn việc làm ổn định và cới Gienny Nhng chính phủ phản động Phổ đã ngăncản không cho con ngời "nổiloạn" Các Mác đợc dạy học ở trờng đại học hay bất cứ công việc gì trong ngạch nhà nớc của vơng quốc Phổ Năm

1838, cha Mác qua đời, mẹ của Mác nắm tài sản gia đình, nghe theo những lời gièm pha của các bà bạn trong giới

"tai mắt" của thành phố, đã không cho hởng phần gia tài nếu không chịu chọn con đờng công danh nh bà mong đợi.Các Mác đã kết thúc thời niên thiếu của mình trong hoàn cảnh hết sức khó khăn.

5 Mối tình giữa Mác và Gienny

Gienny phôn Vétphalen sinh ngày 12/2/1814 ở thành phố Danxveden Bà là dòng dõi nam tớc Phôn Vétphalen,thuộc tầng lớp quý tộc cao nhất ở vơng quốc Phổ Ông cụ thân sinh ra bà, nam tớc Lútvich Phôn Vétphalen là cốvấn chính phủ hoàng gia Phổ Tuy dòng dõi quý tộc, nhng khác với đa số những ngời thuộc giai cấp mình, ông có ttởng rộng rãi và uyên bác ông đọc đợc các thứ tiếng Hi Lạp, Latinh, Pháp, Anh và Tây Ban Nha, am hiểu và a thíchvăn học Bà cụ thân sinh ra Gienny, Carôlina Hâyben, ngời vợ thứ hai của ông Lútvich phôn Vétphalen, là một ngời

đàn bà giản dị, chân thành, hoàn toàn chỉ để ý đến việc chăm lo, săn sóc chồng con

Năm 1816, gia đình Gienny dọn đến Tơriơ, khi đó cô bé Gienny mới lên hai Cô luôn luôn coi nơi này mới thực

sự là quê hơng của mình ngôi nhà xinh đẹp của bố mẹ Gienny có một khu vờn lớn, nằm ở khu phố đông đúc củanhững ngời giầu có Tiền lơng của quan cố vấn chính phủ hoàng gia Phổ Lútvich phôn Vétphalen khá cao và gia

đình sống khá giả Quan cố vấn t pháp Herich Mác là bạn thân của cha Gienny Bọn trẻ của hai nhà cùng lớn lên,cùng chơi đùa trong khu vờn của gia đình Vetphalen hay chạy lên chơi trên ngọn đồi gần nhà Đám trẻ nhỏ đó gồm

có Gienny, Etga (em Gienny), Các Mác và các chị em của Các Mác Sau khi chơi đùa xong, bọn trẻ nhà Mác lànhững vị khách thờng xuyên ở ngôi nhà của gia đình Vetphalen Cha của Gienny thờng đọc thuộc lòng những bài cacủa Hôme và nhiều màn kịch của Sêcẽpia cho bọn trẻ nhà ông và Mác nghe

Năm mời hai tuổi, Các Mác và Etga phôn Vétphalen (em của Gienny) bắt đầu tới trờng Trung học ở Tơriơ, cònGienny mời sáu tuổi (Gienny hơn Mác 4 tuổi) cũng bắt đầu bớc vào giới thợng lu, thờng xuyên tham gia những buổikhiêu vũ, hoà nhạc,diễn kịch trong những tối dạ hội hay những cuộc đi chơi tập thể ra vùng ngoại ô Là con gái củamột gia đình phong lu và danh giá, hơn nữa lại thuộc giới quý tộc, cô luôn luôn đợc những chàng trai quý tộc thợng

lu, hào hoa bao quanh Ngời ta gọi cô là "Cô gái đẹp nhất thành Tơriơ", "Nữ hoàng của các vũ hội" Nhng cuộc sốnghào nhoáng của giới thợng lu không thu hút cô Với tính thẳng thắn và óc phê phán đặc biệt, cô đã thấy tính thamlam khéo đợc che đậy và sự khao khát quyền hành, tính giả dối và tính hiếu danh, sự trống rỗng tầm th ờng và tínhngạo mạn đần độn của những ngời thuộc giới mình; cô từ chối tất cả những lời "cầu hôn" của các thanh niên quýtộc, quan chức sang trọng và thơng nhân giầu có

Năm mời bảy tuổi, Các Mác tốt nghiệp trờng Trung học ở Tơriơ, phải vào học ở trờng đại học Bon Các Mácbấy giờ đã cao lớn hơn hẳn lên, không chỉ trởng thành về tầm vóc, mà phát triển cả về trình độ t duy, vợt xa nhữngngời cùng thế hệ Gienny cảm thấy sự chênh lệch về tuổi tác (cách nhau 4 tuổi), không còn đáng kể nữa Hai ng ời

đã kết thân với nhau, yêu nhau thắm thiết và rất ý hợp tâm đầu về những quan điểm chung

Một năm sau, Các Mác trở về Tơriơ để nghỉ hè trong ngôi nhà của cha mẹ mình Các và Gienny đã hứa hôn vớinhau, khi đó Các mời tám tuổi và Gienny hai mới hai Mối quan hệ giữa Các và Gienny rất xa lạ đối với giới thợng

lu của xã hội thời đó, vì vậy lúc đầu họ phải giấu kín việc đó Các chỉ giám thổ lộ điều bí mật đó với cha và chịXôphi của mình Đó là niềm an ủi và là chỗ dựa cho Gienny để cô đấu tranh với những ngời cản trở hạnh phúc của

nội vụ vơng quốc Phổ) Cuối cùng, gia đình Gienny đã phải chấp nhận lời cầu hôn của Các Mác, vì cha mẹ cô hiểucon gái họ thà chết chứ không chịu từ chối ngời bạn mà mình đã lựa chon Nhng Các Mác và Gienny phải đợi bẩynăm nữa thì họ mới đợc thành hôn

Bốn năm sau ngày hứa hôn, năm 1841, Các Mác nhân bằng tiến sĩ ở trờng đại học Iêna: năm đó Các Mác 23tuổi và Gienny 27 tuổi Khi đó Mác có ý định làm giảng viên ở trờng đại học Bon: rồi sẽ kết hôn với Gienny Nhng

kê hoạch của Mác bị vỡ, vì chính phủ phản động ở Phổ không cho Mác giảng dậy ở trờng đại học Trở về Tơriơ,

Mác đã phối hợp với một nhóm đại biểu của giai cấp t sản tự do ở Côlônhơ chuẩn bị phát hành tờ Báo Rênani Năm

1942, Mác đến Côlônhơ, bắt đầu làm cộng tác viên chính, sau đợc chỉ định làm chủ bút tờ Báo Rênani Báo Rênani

đã tấn cộng chế độ phản động một cách ác liệt và dũng cảm cha từng thấy ở nớc Phổ Tờ báo chỉ tồn tại đợc hơnmột năm, Chính phủ phản động ở Phổ đã ra lệnh cấm phát hành Các Mác nhận thấy không thể sống ở Đức đ ợc nữa,

mà phải sinh sống ở nớc ngoài để có điều kiện mạnh hơn cho cách mạng Đức Mác liên hệ với bạn bề ở Pari (Pháp),

thu xếp xuất bản tập san Niên giám Pháp - Đức Khi việc thu xếp đã ổn thoả, Mác mới quyết định tổ chức lễ cới

vứi Gienny Sau đó , hai vự chồng sống lu vong Ngày 16-9-1843, lễ cới của Mác và Gienny đợc tiến hành giản dị ởthị trấn Craixnác, nơi Gienny cùng mẹ đã chuyển tới sau khi bố mất, họ hành xa lánh Sau đó , hai ngời tiến hànhmột cuộc du lịch nhỏ dọc theo sông Rainơ, trớc khi rời nớc Đức Từ đây, họ mãi mãi sát cánh bên nha

6 Tình bạn vĩ đại và cảm động giữa Mác và Enghen

Cuối năm 1843, Các Mác và Gienny Mác sống ở Pari Mác làm chủ bút tờ Niên giám Pháp - Đức Một ngày

đầu năm 1844, trong khi soạn những bức the và bài báo giủ đến cho toà soạn, Mác chú ý đến bản thoả bài “Gópphần phê phán chính trị kinh tế học” Từ Manchextơ (Anh) gửi đến, tác giả là Phriđríc Enghen Mác đã say s a đọcbản thảo một mạch từ đầu đến cuối và rất vui mừng vì tác giả có quan điểm giống nh mình Từ đó, hai ngời thờngxuyên trao đổi th từ với nhau và có lúc cả hai ngạc nhiên vì thấy cùng ý nghĩ Nhăng họ hầu nh cha biết nhau Cuối

thánh 11-1842, Enghen trên đờng sang Manchextơ (Anh), qua Côlonhơ (Đức), đến toà sạon báo Rênani gặp Các

Mác Mheng lần gặp gỡ ấy quá nhgwns ngủi, hai ngời cha hiểu nhau đợc bao nhiêu Cuối tháng 8-1844, Enghen từLôn đôn tới Pari sống bứi Các Mác trong mơì ngày Hai ông soạn thảo luận với nhau nhiều vấn đề và hoàn toànhnhất trí với nhau Cuộc gặp gỡ đó mở đầu cho thời kỳ cộng tác lâu dài trong sự nhgiệp đấu tranh cho chủ nghĩa cộngsản của hai ngời

Phriđríc Enghen sinh ngày 28-11-1820 (kém Các Mác hai tuổi) troang một gia đình chủ xởng giầu có ở thànhphố Bácmen, nớc Phổ Theo ú nguyện của ngời cho là đào tạo cậu con út thành một nhà kinh doanh thành tọ và giàu

có, Enghen phải bỏ dở việc học ở trờng Trung học để về làm th ký hãng buôn Hàng ngày thấy rõ sự bần cùng củanhững ngời thợ, sự bóc lột tàn nhẫ và sự giả nhân giả nghĩa của bọn chủ xởng, Enghen căn ghét chảu nhgiã t bản và

đợc với cảnh dinh hoạt gò bó của trại kính Phổ, nhng Enghen vẫ nghiên cứu nghệ thuật quân sự hết sức rõ ràn vềsau, Enghen viết nhiều công ntrình bàn về các vấn đề quân sự và trong gia đình Các Mác thờng gọi đủa ông là “Đạitớng”.Tuy luyện tập quân sự vất vả, nhứng Enghen vẫ dành những thì giờ nhàn rỗi ít ỏi để đi dự thính nhữg buổi

thâm thuý cùng cực của nhà triết học – nh một ngời bạn của Enghen nói với ông - đợc kết hợp cao trào phúng hếtsức sắc sảo, anh cứ tởng tợng Rutxô, vônte, Hônbắc, Letxinh, hain vả Hêghen cuàng kết hợpp lại troang một ngời,tôi nói là kết hợp, chú không phải trộn lẫn vào nhau, anh sẽ có đợc tiến sĩ Mác” Vì thế, sau khi hết hạnh tại ngũ,

tháng 11-1842, Enghen đã ghé qua Côlônhơ, gạp Các Mác ở phòng chru báo Rênani

Cuối năm 1842, Enghen đợc cha ông phái sang Manchextơ (Anh) để làm việc với t cách là một nhân viênthoụuc hãng của cha ông Manchextơ là một trung tâm công nghệ đệt lớn của nớc Anh Trái bới ý nhgĩ của cha ôngmuốn biế ông thành chủ xởng, Enghen quyết định tìm hiểu đời sống của những ngời lao động Ba nm sau, côngtrình nghiên cứu của Enghen ra đời : “Tình cảnh gia vấp công nhân Anh!” Bằng những chứng cớ sinh động củacuộc sống và những tài liệu phong phú của chính quyền t sản, Enghen đá vẽ lên bức tranh hiện thực của cụôc đờinhững ngời lao động Qua đó, ông đơcị coi lf ngời đâùy tiên phát hiện sự mạng lịch sử vĩ ddaij của giai cấp côngnhân trong công cuộc đấu tranh giải phóng lao động, xây dựng xã hội mới không có áp bức, bóc lột

Sau cuộc gạp gỡ mời ngày, Mác và Enghen trở thành hgai nghwời bạn chí tân và hết lòng cộng tác với nhautrong hoạt động sáng tạo lí luận về chủ nghĩa xã hội khoa học và lãnh đạo phong trào đấu tranh cách mạng của giaicấp công nhân Các chính phủ pảnh đọng châu Âu luôn luôn theo dõ , kiểm soát và trục xuất Các Mác Nghèo túng

và bệnh tật thờng xuyên ám ảnh cuộc sống của gia đình Mác, Enghen, ngời vẫ căm ghét lối sống t bản chả nghĩa ,không thể dung hoà với t tởng cộng sản chủ nghĩa của ông, đac phải quay lại làm th ký hãng buôn của cho ông ở

thành phố Manchextơ (Anh) troang suôta hai mơi năm (1850-1870) để có tiền giúp đơc bạn Không có sự “hi sinh”của Phriđríc Enghen thì Mác không có điều kiện để hoàn thành tác phẩm lú luộn vĩ đại cảu cách mạng vô sản –

Bộ T bản (quyển th nhất đợc xuất bản vào thánh 9-1867), quyển sách đợ coi nh “quả đại bác dữ dội nhất băn vào

đầu bọn t sản”

Sau khi Mác qua đời (4-3-1883), Enghen đảm nhận trách nhiệm vẻ vang và nặng nề trong việc lãnh đại phong

trào cách mạng vô sản quốc tế Ông nhận trách nhiệm hoàng thành xuất bản công trình đồ sộ T bản của Các Mác ,

trong hơn 10 năm (quyển II xuất bản năm 1885 và quyển III năm 1894) Nói về tình bạn giữa Mác và Enghen, V.I.Lênin viết: “những truyện cổ tích thờng kể lại những tấm gơng cảm động về tình bạn Giai cấp vô sản châu Âu cóthể nói rằng ;Khoa học của mònh là tác phẩm sáng tạo của hai nhà học giả kiêm chiến sĩ mà tinàh bạn đã v ợt xa tấtcả những gì là cảm động nhất troang truyền thuyết cảu đời xa” Là con ngời hết mực khiêm nhờng, Enghen thờngnói: “Khi Mác còn sống, tôi vẫn là câu đàn violông thứ hai bên cạnh Mác” Sự anghiệp cảu Mác và Enghen thật vĩ

đại, sự nghiệp ấý lại đợc tô điểm bởi tình bạn đẹp đẽ và cảm động giữa hai ngời

7 Công Lao của Ph.Enghen trong việc xuất bản quyển II và III bộ T “ bản của Các Mác”

Mác qua đời (4-3-1883) đã khiến Enghen vô cùng đau đớn Bạn bè thấy sức khoả cảu ông ngày một yếu đi,

khuyên ông nên đi du lịch một thời gian Nhng Enghen quyết định ở lain Lôn Đôn chỉnh lí mấy tập tiếp của bộ T

bản (quyển I dã xuất bản năm 1867) Ông cho rằng đây là hành động hoài niệm thiết thực nhất đối với ng pì bạn đã

qua cố, đồng thời còn là tráh nhiệm không thể chối từ

Mấy ngày sau, trong phòng làm việc của Mác, Enghen xếp cẩn thânh thành từng trồng những quấn vở ghi,những tờ giấy, bản kê, chi chít nét bút xanh đỏ do Mác viết Trớc khi xếp vào chồng nào, ông lại đọc qua một lợt

Cuối cùng ông đã tìm ra bốn bản thảo “Lu thông t bản”, đó là vốn biến dạng của bản thảo viết cho tập II bộ T bản.

Enghen kiểm tra lại đố trang Mỗi biến dạng của bản thảo gồng hơn một nghìn trang

Muốn chỉnh lí những bản nháp này, tât nhiên phải bỏ ra rất nhiều công sức, nhứng Enghen văn say mê Ôngxếp công đang viết dở cuốn “Phép biến chứng của tự nhiên” lại, tập trung toàn bộ sức lực vào công việc này B ớc

đầu viêt công việc của Enghen là nhận biết các dấu chữ trong bản nháp của Mác, đồng thời viết lại Đây là côngviệc va nất công sức, vừa nất thời gian, không một ngời nào khác có thể làm đợc, nh lời ông viết trong một bức thgửi cho ngời bạn: “Vì trong số những ngời còn sống (có lẽ ông ám chỉ Gienny Mác đã mất từ tháng 12-1881 - NS)chỉ có tôi mới nhận biết đợc loại bút tích này và cách viết tắt của từng chữ và toàn bộ câu” Lúc bấy giờ, Enghen đã

là một ông già 63 tuổi, nhng vẫn làm việc không kể ngày đêm Cuối cùng, ông lâm bệnh Bác sỹ cấm ông khônglàm việc vào ban đêm Về sau đến ban ngay, ông cũng bị cấm làm việc Ông không thể ngồi viết đợc, phải thuê mộtngời th ký cứ mỗi ngày từ 10 giờ sáng đến 5 giờ chiều đến ghi chép, còn ông nằm trên ghế sôpha đọc bản nháp.Buổi tối ông thẩm tra lại những bản ghi chép của ngời th kí Sau khi các bản nháp của Mác đợc chép lại, Enghentiến hành bổ sung, chỉnh lý, sau đó phân chơng mục, đóng lại thành tập Sau gần hai năm nỗ lực, tháng 2 năm1885,

bản thảo quyển II bộ T bản đã chỉnh lí xong Enghen bọc cẩn thậh những chơng cuối cuang cảu quyển II bộ T bản,

gửi bu điện đến nhà xuất bản Ôttô Maixne, thanh phố Hămbua (Đức)

Ngày hôm sau, Enghen lại ngồi vào bàn, trớc mặt ông lại là những trang giấy chi chít nét chữ của Mác Khi

chỉnh lí quyển III bộ T bản , Enghen kại càng gặp khó khăn hơn Mác khi viết quyến này đã bị rất nhiều bệnh, nên

một sô chơng tiết chỉ viết đại ý hoặc để kại một số tài liệu, thậm chỉ viết đợc tiêu đề chơng tiết mà thôi Enghenphải sắp xể lại và bổ sung tài liệt, đồng thời căn cứ vào ý trởng của Mác mà viết tàon bộ những chơng, tiết chỉ mới

có đề mục Enghen vốn dự định sau khi quyển II ra mắt bạn đợc một năm, sẽ xuất bản tiếp quyển III Nheng côngviệc qua khó khăn, lại thên nhiều hoạt doọng đoàn thể mà ông không thể không tham gia và góp ý kiến, nên mãi

đến năm1894, quyển III mới đợc xuất bản

Nh vậy là để chính lí và xuất bản những di cảo quý báu mà Mác để lại, Enghen đã bổ công 12 năm ròng rã Đó

là sự chi viện về lý luận vộ cùng to lớn đối với phong trào công nhân thế giới Bản thân Enghen cũng cảm thấy vui

sớng với công việc này Một lần, ông thổ lộ với một ngời bạn: “Chỉnh lí những di cảo của con ngời cẩn thận từngchữ nh Các Mác cần phải bỏ ra một công sức lớn Song đó lại là việc mà tôi yêu thích, vì tôi lại đựợc ở bên cạnh

ngời bạn già của tôi” Qủa là Ph.Enghen đã bỏ ra phần công xức rất lớn để xuất bản quyển II và III bộ T bản, nên

chỉ thể nói tác phầm này là do Mác và Enghen cùng sáng tạo nên

Khi quyển III bộ T bản xuất bản (1894), Enghen đã 74 tuổi, ông vẫn còn mang hoài bão sẽ xuắt bản quyển IV

bộ T bản Nhng đến mùa xuân năm sau, ông bị bệnh viêm thực quản Mọi công việc đều phải ngng lại 11 giờ đêm

ngày 5-8-1895, ngời bạn thân thiêt nhất của Các Mác – Ph Enghen - đã qua đời Theo lời di chúc của Enghen,ngày 27-8, mấy ngời bạn của ông ngồi trên chiếc thuyền con đi ra bờ biển nớc Anh, đến một mỏm đá cách bờ đùnghai dăm, thả tro xơng của ông xuống biển cả Đông thời cũng tại bờ biển này, ngời ta cắm một cột mốc để làm kỉniệm vĩnh cửu, nơi đã thả di cốt của ngời thầy vĩ đại, của chủ nghĩa cộng sản, ngời chiến sĩ kiên cờng âur giai cấpvô sản, ngời đông chí trung kiên và ngời bạn hết mực khiêm nhờng của Các Mác – Phriđríc Enghen

9 Công xã Pa-ri

Công xã kết tội Lu-i XVI đã tiến hành chiến tranh với nhân dân, là Pa-ri mở cuộc họp các ủy viên công xã kết tội Lu-i XVI đã tiến hành chiến tranh với nhân dân, là tại tòa Thị chính

Sau cuộc khởi nghĩa 18-3-1871, cuộc cách mạng vô sản đầu tiên, ban chấp hành Trung ơng

thờng tiến hành ở toà thị chính rất trang nghiêm

Toà thị chính đợc xây dựng vào thế kỉ XVI ở trung tâm một quảng trờng rộng lớn, trớc đó dùnglàm nơi hành hình những tù phạm tội bị án xử tử Toà nhà đợc xây dựng theo thiết kế của kiến trúc

thành phố Pari Toà nhà đợc kiến trúc theo phong cách thời kì Phục hng

này toà thị chính đợc xây dựng lại nh ngày nay, đợc hoàn thành vào năm 1882

“Công trình kiến trúc liên hợp này thực sự uy nghiêm và độc đáo với những sảnh đờng khác nhau

đợc che bằng các mái vòm hình tháp cụt và một rừng tợng ở các góc tờng Chí ít ra thì cũng có tới 136

tháng Tecmido, theo lịch sử của chính quyền cách mạng Gia cơ banh - chúng tôi chú, NNP)

chính và ở sâu trong đó để tìm cách tránh sự đe doạ của cuộc nội chiến Robespierre bị bắt và hànhhình vào ngày hôm sau

Cuộc cách mạng ngày 4-9-1870

Ngày 2-9-1870, hoàng đế Pháp Napôlêông III kéo cờ tráng đầu hàng quân phổ ở Xơđăng chính

đến thủ đô Pari Tối ngày 3-9, hàng đoàn ngời kéo qua đại lộ Môngmác đến Quảng trờng, hô khẩuhiệu: “Đánh đổ Đế chế!”, “Phế truất Napôlêông !”, “Nớc pháp muôn năm” Cảnh sát vũ trang cảuchính phủ Đế chế ra tay đàm áp, song không một lực lợng phản động nào có thể cản nổi dòng ngời

đang bừng bừng khí thế cách mạng

Ngày 4-9-1870 là ngày hội lớn của nhân dân lao động Pari Những đoàn ngời tràn ra đơng phố:

họ bắc thang, lây rìu phá những tấm bảng vẽ loè loẹt những con phợng hoàng và những phù hiệu ợng trng cho Đế chế ảnh và tợng bán thân của Napôlêông III bị quẳng xuống đất Đa số lính và

vào khối quần chúng cách mạng quân vệ quốc Pari tràn vào điện Buốcbông và tuyên bố nền Cộnghoà Mọi ngời ngất ngây, hầu nh choáng váng trớc một hạnh phúc qua nhanh: ngời ta hớng về một t-

ơng lai đầy hứa hẹn

Chính phủ vệ quốc do tớng Tơrốuy (Trôcho) đứng đầu đợc thành lập

Chính phủ vệ quốc lộ nguyên hình là “Chính phủ phản quốc”

Sau trận Xơđăng, quân Đức tiến về Pari, ngày 17-9-1870 vây chặt thủ đô Pháp Trớc nguy cơ

chúng nhân dân Pháp Đáng lẽ chính phủ Vệ quốc phải triệt để vận độn quần chúng nhân dânquyếta sống mái với giặc thì giai cấo t sản lại đạt quuyền lợi giai cấp kên trên quyền lợi dân tộc.Chúng sợ nhân dân Pháp đánh thắng quân Đức sẽ quay súng chống lại những kẻ bóc lột họ, nênchúng tìm cách phá hoại kháng chiến

Chính phủ Vệ quốc hầu nhe gồm toàn những kẻ t sản hiểm độc, ti tiện, luôn la dối nhân dân

Tơrôsuy, Thủ tớng kiêm Bộ trởng Quóc phòng, bề ngoài tuyên bố “sẽ không bao giờ đầu hàng” và “đã kết tội Lu-i XVI đã tiến hành chiến tranh với nhân dân, là

troang viêv phản bội tổ quốc là Giuyn Phavrơ (Jules Favre), Bộ trởng Ngoại giao Háng là hạng ngời

“cấp tiến” cửa miệng Trong thời Đế chws, háng thờng đọc những bài diễn văn “Phản đối” Đế chế,thực ra lại bợ đỡ những chính sách phản động của Đế Chế II Khi làn Bộ tr ởng Ngoại giao của chínphủ Vệ quốc, Phavrơ thề sống thề chết “không nhờng một tấc đấy của Tổ quốc” cho quân Đức Nhng

vũ đài chính trị, trớc sự lên án và áp lực của quần chúng nhân dân Pari Ngoài ra còn Chie, tên

“Quỷ lùn quái dị” (lời của Các mác), Giuyn Ximông, kẻ hám danh vọng không kém gì hàn vang,Guyn Phẻi, kẻ vô tài vô hạnh, Llêmăng Tôma, Vinoa, nhứng kẻ coi mạng của ngời nghèo nh sâu

Ngày 28-1-1872, chính hủ Vệ quốc kí Hiêpj định đình chiến vơứi Chính phủ Vơng quốc Phổ.Theo đòi hỏi của Bixmác, troang thời gian đình chiến (Ba tuần), nớc Pháp phải bầy ra một Quốc hội

để thông qua hoà ớc với phổ Phổ không tha nhận chính phủ Vệ Quốc, mà muốn đợc danh nghĩa kíkết với một chính quyền do Quốc hội bầu ra, thì hoà ớc có giá trin hpn Cuộc bầu cử tiến hành ngày8-2-1871, đại đa số ngời trủng cử Quốc hội là đại chả, tăng lữ và t sản phái hữu (Trong sôa 750 đạibiểu Quốc hôih có đến 450 tên bảo hoàng)

Quốc hội họp ở Boócđô ngày 12-2-1871 thành lập chính phủ mới, sau đó chuyển về Vecxau, doAđôngphơ Chie (Adolphe Thiers) đớng đầu A.Chie (1797-1877) nguyên là một luật s, ký giả và sử

khởi nghĩa của công nhân Sau cách mạng 4-9-1870, Chie có ảnh hởng lớn tới chính sáh của Chínhphủ Vệ quốc Hắn là một ngờu giảo quyệt, tành nhẫn, tham lam, không từ một thủ đoạn nào đểnăm quyền lực, đồng thời là kẻ tử thù của cách mạng , cảu gia cấp công nhân Ngày 26-2-1871, Chie

ký hoà ớc Phranphuốc (10-5-1871), troabg đó có nhữg điều khoản nh: Pháp phải trả khoản bồi thóngchiến tranh 5 tỉ phởăng, phải nhờng tỉnh Andát và một phần tỉnh Loren cho Đác, một số pháo đào ởPari bị quân Đức chiếm đóng Thật là ô nhục, song bọn cầm đầu Chính phủ lại hí hửng vì đợc rảnhtay chuẩn bị tớc vũ khí của Vệ quốc quân và tiêu diệt cách mạng

Cuộc cách mạng vô sản ngày 18-3-1871

Sau khi rảnh tay với quân xâm lợc Phổ, giai cấp t sản Pháp liền quay lại tấn công giai cấp côngnhân và vệ quốc quân Pari Chính phủ Vecxai điều quân đến uy hiếp Pari Theo hiệp định, quân độichính quy bị tớc vũ khí, song các tiểu đoàn Vệ Quốc Quân không phỉ giải giáp Vì thế, Vệ quốc quântrở thành lực lợng vũ trang gần nh duy nhất ở Pari Trớ thái điih thù địch của chính phủ Vecxai, Vệ

quốc tế I nổ iến nh Václanh (Varlin), Đuyvan (Duval) tham gia Ngời ta coi nó nh một chính quyềnthứ hai ở Pari.

Ngày 26-3-1871, có tin quân đội Đức vào đóng tạm ở khu điện Êlidê, ở đó còn có hơn 200 khẩu

đại bác do chính phủ cố ý bỏ lại Nhân dân Pari hii vang: “Cứu lấy súng ống của chúng ta!” Họ kéonha đến khu điện Êlidê, cùng với Vệ quốc quân tay đeo băng đỏ, kéo một khẩu đại bác mới về khucông nhân Môngnác và Benvin Ngoài ra, nhân dân và Vệ quốc quân cong đến các kho vũ khí, tịchthu đợc 450.000 súng trờng và nhiều đạn dợc

Ngày 1-3-1871, quân đội Đức vào chiếm đóng một phần Pari do hiệp định quy định Đ ờng phốvắng tanh, các cánh cửa cảu các hiệu buôn đều đống, viết hàng chữ đen “Ngừng việc vì quốc nạn”

Cờ đeb ủ rũ trên nóc các công sở và trên cửa sổ nhà t gia Không một rạp hát nào mở cửa Vệ quốcquân bao vây lại kẻ chiếm đóng Họ canh phòng nghiêm ngặt không cho quân Đức đi quá một bớckhỏi phạm vi quy định Cuộc chiếm đióng của quân đội Đức chỉ kéo dài 62 giờ

phủ Vecxai cũng ráo riết đối phó Ngày 15-3, Chie đích thân đến Pari, quyết định tr ớc hết cớp lấu

đại bác của Vệ quốc quân , dau bắt các Uỷ viên trung ơng, tiến tới đè bẹp cách mạng 3 giờ sángngày 18-3, Chie cho quân đội lẻn tới đánh úp đồi Mongmác (Bắc Pari), nơi tập truang 227 khẩu đạibác của Vệ quốc quân Nhng âm mu của Chie bị thất bại, vì quần chúng kịp thời kéo đến hỗ trợ cho

Vệ quốc quân Nhiều binh kính địch ngả sang phía nhân dân Binh kính bắn chết hai viên chỉ huy.Mời một khẩu đại bác bị kéo đi, lại đợc đạt nguyên vào vị trí cũ

Tra 18-3, theo lệnh của Uỷ ban trung ơng Vệ quốc quân, các tiểu đòng Vệ quốc quân tiến vàotrung tâm thủ đô, chiếm một số quản trờng và các cơ quan chính phủ Nhân dân từ các ngả ngoại ôcủa kéo vào thành phố hỗ trợ cho Vệ quốc quân Mọi sự kháng cự của quân đội Chie bị đè bẹp

hoảng loạn Chiều tối, các cơ quan chính phủ đều lọt vào tay quân khởi nghĩa Cờ đỏ bay phất phớitrên nóc Toà thị chính và Bộ chiến tranh

Cuộc khởi nghĩ ngày 18-3-1871 là cuộc cách mạng vô sản đầu tiên thành công trong lịch sử.Chính quyền giai cấp vô sản bị lật đổ , chính quyền vô sản đợc thành lập.Uỷ ban trung ơng Vệ quốcquân làm nhiệm vụ của một chính phủ cách mạng lâm thời

Cuộc bầu cử hội đồng công xã kết tội Lu-i XVI đã tiến hành chiến tranh với nhân dân, là và lễ tuyên bố thành lập công xã kết tội Lu-i XVI đã tiến hành chiến tranh với nhân dân, là Pari

ngày 26-3-1871 Tuy bọn phản động đủ màu sắc tổ chức biểu tình (không quá 1000 ngời), bắn súngkhiêu khích, giai cấp t sản phỉ báng, thị trởng và các khu trởng phản kháng kịch liệt; nhng cuộc bầu

đựp nhất, nô nức kéo nhau đến các pòng bầu cử, chọn những ngời đại diện của mình, không bị đe

3-1871 thứcự là ngày hội lớn của nhân dân Pari Trong 85 đại biểu trúng cử, có 28 công nhân, số

giữa một biển ngời bao la Mặt trớc của Toà Thị chính đợc trang hoàng lộng lẫ Cờ đỏ bay phất phớikhắp nơi Vải đỏ phất phới khắp nơi Vải đỏ cho lấp bức tợng oai nghiêm của vua Hăngri IV và trùm

lên một cái bàn dài, nơi dùng làm lễ đài, các Uỷ viên Công xá sẽ ra mắt quốc dân trong bộ đồng phục

Vệ quốc quân Mời vạn Vệ quốc quân, động ngữ chỉnh tề, lỡi gơng tuất trần, biểu dơng lực lợng trức

đều quàng băng đỏ ra mắt quốc dân Tiếng hoan hô vang dậy: “công xá muôn năm!” Tiếng đại bácchào mừng rung chuyển đất trời Các đoàn uqqn nhạc cử Quốc ca (Cài Macxâye) Hàng trăm nghìnngời hát theo nh sấm động

Các uỷ viên Công xã kết tội Lu-i XVI đã tiến hành chiến tranh với nhân dân, là anh hùng

cùng trung thực, chân thành, thông minh, tận tuỵ, trong sạch và “Cuồng tín ” hiểu theo nghia tốt

lu đầy và phải sống lu vong ở khắp châu Âu, tham gia khởi nghĩa của nhân dân ở đảo Cretơ Ôngviết báo, viết sách cách mạng, mấy lần bị mật trở về Pháp, dới bộ áo ngời thợ Ông bị chính phủ vệ

Václanh (Varlin, 1839 - 1871), thợ đóng sách, xuất thân tỏng một gia đình nông dân từ bỏ chủnghĩa Pruđông, tích vực đấu tranh chống lại những t tởng sai lầm của Pruđông và trở thành một

1870 trở về Pháp, ông kiên quyết vạch mặt Chính phủ vệ quốc Từ ngày 18-3-14871, Vaclanh thamgia vệ quốc quân, lập nhiều chiến công Với tài năng quân sự xuất chúng, Vaclanh là một vị tớng chỉhuy gang thép Những ngày tháng 5-1871, ở đâu xung yếu là ở đấy có mặt ông Ông trực tiếp chỉ

Vaclanh – ngời thay Đơlêcluydơ, chỉ huy quân đội vệ quốc – trên chiến luỹ Ramponno, nét mặt hốc

bắt ở gần quảng trờng Rosơpho, trong một quán cà phê Bọn Vecxai vừa kéo lê ông, vừa đánh đập

ĐờLêcluydơ (Delescuze) (1809 - 1871) là một nhà báo dạn dày kinh nghiệm chiến đấu, cả cuộc

kết án tù mấy lần, một lần bị đầy sang đảo Cayen (cayenne) ; đợc tự do, ông lại tiếp tục chiến đấu

nhiệm vụ quan tọng ; cuối cùng, ông nhận trách nhiệm chỉ huy quân đội Vệ quốc vào tháng 5-1871

Ông hi sinh ngày 25-5-1871 trên chiến luỹ phố Vonte dới bầu trời Pari rực lửa súng đạn Lúc ấy

Trên đóng đá thô sơ phủ đầy hoa lá

ĐờLêcluydơ đi đến cái chết, hiên ngang.

Đômbrôxki (Dombrowski, 1836 - 1871), một chiến sĩ ngời Ba Lan, một nhà quân sự tài ba, ngời

mạng ở Vacxava, ông liên lạc với các quan tiến bộ Ba Lan, thảo một kế hoạch khởi nghĩa chống đếquốc Nga đang thống trị nớc ông Việc bại lộ ông bị bắt và bị xử đày tại Xibia 15 năm Nhờ bạn bègiúp sức, ông vợt ngục, trốn sang Pháp; đó là năm 1865 Đến Pari, ông sống bằng nghề vẽ và tiếp tụchoạt động cách mạng Từ ngày 18-3, ông tham gia quân đội về quốc và giữ nhiều trọng trách trongviệc tổ chức và huấn luyện quân đội Về quốc Đầu tháng 4 ông đợc giao chỉ huy cuộc phòng ngự ở

phòng ngự, Đômbrôxki còn chuyển sang tấn công đánh cho địch những đòn rất nặng nề Ngày 24-4

điệp chui vào đợc cả Bộ tổng tham mu, tìm cách mua chuộc Đômbrôxki nhng vô ích Khi quânVecxai và Pari, ông chiến đấu rất anh dũng, đánh bại quân thù trên nhiều mặt trện Ngày 23-5,

Đômbrôxki bị tử tơng trên chiến luỹ Mira (Myrrha) và trút hơi thở cuối cùng tại một bệnh viện Nhà

Phranken (Frankel) vốn là thợ kim oàn ngời Hungari, sang Phá trong thập niên 60, rất thân vớiVaclanh Cũng nh Vaclanh, Phranken là uỷ viên chấp hành của chi bộ Pari của Quốc tế I và gần gũi

Đimitriêva, một phụ nữ cách mạng Nga lu vong chính Êlidavêta Đimitriêva ngời tổ chức lao động

khỏi tay bọn khát máu Vecxai

Giuốcđơ (Jourde), Bộ trởng Tài chính, là một tấm gơng liêm khiết hiếm có Tuy nắm trong tay

xăm bua Vợ ông vẫn hàng ngày đi giặt giũ ở máy nớc công cộng và con ông học ở một trờng học bìnhdân, không phải đóng tiền học

CuốcBê (Gustave Courbet, 1819 - 1877) là một hoạ sĩ tiến bộ, có quan hệ bạn bè với nhà t tởng

nhiều bức tranh nổi tiếng trên thế giới Ngời ngậm tẩu thuốc lá, Thợ đập đá, Đám tang ở Oócnăng.

Ông là ngời làm rạng rỡ hội hoạ Pháp thế kỉ XIX

-ởng của việc xây dựng một quốc gia nhằm tiêu diệt đặc uyền, chiến tranh và dốt nát” Sau thất bại

đổ cột Văng đôm Năm 1873, ông trốn sang Thuỵ sĩ, rồi sang Bỉ và mất năm 1877 Hiện nay ở thànhphố quê hơng Oócnăng, có một viện bảo tàng trng bày những tác phẩm của Cuốcbê

lau bụi cho từng bức tranh, từng bức tợng, tự tay ông đem tranh và tợng từ những kho đầy bóng tối

ra tng bầy trong những phòng lộng lẫy, làm sống lại biết bao tài năng, để quần chúng lao động đ ợc

thởng thức nghệ thuật của loài ngời Gin say mê công việc, mỗi ngày làm việc không dới 12 tiếng

đồng hồ và ông chỉ dời vị trí của mình, khi quân Vacxai tiến đến góc phố Viện bảo tàng Luých xămbua

Cuộc chiến giữa công xã kết tội Lu-i XVI đã tiến hành chiến tranh với nhân dân, là Pari và chính phủ Vecxai – “tuần lễ máu”

công Vecxai ngay lúc quân đội Chính phủ tan tác Trong khi nhân dân và Vệ quốc quân Pari maire

ô hợp, không có kỉ luật và mất tinh thần chiến đấu Sau khi củng cố lực lợng, ngày 2-4, quân đội

hàng quân Đức một cách nhục nhac, nhng nay khi chống lại đồng bào mình, lại tỏ ra rất hung hăng

thiếu sót và chỉ huy non kém, phải rút dần khỏi những vị trí then chốt ở phía tây và phía nam Vào

với đầy đủ súng ống, để tăng cờng lực lợng cho Chie

Ngày 20-5, quân đội Vecxai bắt đầu tổng công kích, 3 giờ chiều ngày chủ nhật 21-5 bọn gián

không ai canh giữ, để quân Vecxai xông vào nội thành Cuộc chiến đấu diễn ra ác liệt trên các đ ờngphố, kéo dài trong một tuần lễ (từ 21 đến 28-5), lịch sử goi là “Tuần lễ máu” Quân Vecxai tiến dần

bớc, bảo vệ dũng cảm từng căn nhà, khu phố Chiến sự lan dần đến khu công nhân ở phía đông.Trong những khu công nhân, không chỉ thanh niên nam giới, mà cả ngời già, phụ nữ, trẻ em đều lênchiến luỹ Thế giới phải ngạc nhiên và khâm phục về những tấm gơng của phụ nữ và thiếu nhi Pari

Có những chiến luỹ hoàn toàn do phụ nữ xây dựng và chống giữ nh ở Quảng trờng trắng hàng vạn

một chiến luỹ và tự bảo vệ Tiêbô (Thiebaud), mời bốn tuổi, vừa chở một thùng rợu đến chiến luỹ

(banderitte) bắn nhau với quân thù suốt mời ngày đêm, cho đến khi bị thơng không chiến đấu đợc

nghĩa địa Cha Lase chiến đấu trên từng nấm mồ Đến chiều, những ngời sống sót bị dồn đến trớc ờng nghĩa địa và bị bawnscheets hết Bức tờng này, sau trở thành nơi hằng năm nhân dân Pháp và

tấn công Một nhóm chiến sĩ còn lại trên chiến luỹ tiếp tục chiến đấu chống lại quân thì đến 2 giờchiều

Cuộc tàn sát trong “Tuần lễ máu” và những ngày sau đó, do tên " quỷ lùn" Chie chỉ huy, kinhkhủng không bút nào tả xiết Cả Pari biến thành một lò sát sinh khổng lồ, ớc tính có đến 30.000chiến sĩ bị giết, trên 40.000 ngời bị tù hoặc đầy ra các thuộc địa xa xôi và chết mòn ở đấy Trong sốngời bị bắt có hơn 1.000 phụ nữ và 650 trẻ em

Mặc dầu Công x chỉ tồn tại đã kết tội Lu-i XVI đã tiến hành chiến tranh với nhân dân, là ợc 72 ngày và bị thất bại nhng Công x m i là tấm gã kết tội Lu-i XVI đã tiến hành chiến tranh với nhân dân, là ã kết tội Lu-i XVI đã tiến hành chiến tranh với nhân dân, là ơng sáng chóicủa giai cấp công nhân Pari dám “tấn công lên trời” và để lại nhiều kinh nghiệm quý báu cho cáchmạng vô sản trên thế giới.

10 Cuộc biểu tình ngày 9 - 1 - 1905 ở Xanh Pê-téc-bua

Diễn tả cảnh nhân dân Nga trong cuộc biểu tình ngày 9-1-1905 ở Xanh Pê-tec-bua

Vào cuối thế kỉ XIX, sau cuộc chiến tranh với Nhật, nớc Nga Sa hoàng ngày càng suy yếu, nền

Phong trào đấu tranh của công nhân và các tầng lớp nhân dân lao động nổ ra mạnh mẽ trong cảnớc, với các khẩu hiệu “đánh đổ chế độ chuyên chế”, “Đả đảo chiến tranh”

Ngày chủ nhật 9-1-1905, hơn 14 vạn ngời tay không vũ khí mang cờ, tợng thành và chân dungNga hoàng tiến đến cung điện Mùa đông (nơi Nga hoàng ở Xanh Pê tec bua), đa đơn thỉnh cầu đến

bắn vào đoàn ngời biểu tình Hơn 10.000 ngời chết và hàng nghìn ngời khác bị thơng ngày này đợc

chúng nhân dân

thành ngày mở đầu của cách mạng Nga 1905-1907

11.Cuộc biểu tình ngày 9 - 1 - 1905 ở Xanh Pê-téc-bua

Diễn tả cảnh nhân dân Nga trong cuộc biểu tình ngày 9-1-1905 ở Xanh Pê-tec-bua

Vào cuối thế kỉ XIX, sau cuộc chiến tranh với Nhật, nớc Nga Sa hoàng ngày càng suy yếu, nền kinh tế chínhtrị, xã hội lâm vào tình trạng khủng hoảng trầm trọng

Phong trào đấu tranh của công nhân và các tầng lớp nhân dân lao động nổ ra mạnh mẽ trong cả n ớc, với cáckhẩu hiệu “đánh đổ chế độ chuyên chế”, “Đả đảo chiến tranh”

Ngày chủ nhật 9-1-1905, hơn 14 vạn ngời tay không vũ khí mang cờ, tợng thành và chân dung Nga hoàng tiến

đến cung điện Mùa đông (nơi Nga hoàng ở Xanh Pê tec bua), đa đơn thỉnh cầu đến Nga hoàng Đáp lại nguyệnvọng của quần chúng, Nga hoàng Ni-cô-lai II đã ra lệnh cho quân đội bắn vào đoàn ng ời biểu tình Hơn 10.000 ngời

chết và hàng nghìn ngời khác bị thơng ngày này đợc gọi là “Ngày chủ nhật đẫm máu”, ghi tội ác của Nga hoàng

trong khủng bố, đàn áp dã man quần chúng nhân dân

Sau cuộc khủng bố dã man, phong trào đấu tranh của nhân dân nổ ra mạnh mẽ Ngày 9-1-1905 trở thành ngày

mở đầu của cách mạng Nga 1905-1907

tháng 7/1903, tại Luân Đôn Những ngời ủng hộ Lênin thu đợc đa số phiếu trong cuộc bầu cử vàoBan Chấp hành Trung ơng, do đó đợc gọi là phái “đa số” (Bônsêvich); những ngời chống lại Lêninthu đợc số phiếu ủng hộ ít hơn chiếm thiểu số (Mensêvich)

Lịch sử của chủ nghĩa Bônsêvich là lịch sử của Đảng Cộng sản Liên Xô Từ năm 1903 đến

đổi tên thành Đảng Cộng sản Liên Xô

12.Chiến tranh Nga – Nhật (1904-1905)

Cuộc chiến tranh giành quyền thống nhất thuộc địa ở Viễn Đông, và cũng là một trongnhững cuộc chiến tranh đế quốc đầ tiên để phân chia lại thế giới giữa các đế quốc

Vào cuối thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX, cả nớc Nga sa hoàng và Nhật Bản đều muốn bành ớng mở rộng phạm vi ảnh hởng của mình ở Trung Quốc và Triều Tiên Trong khi đó, Anh và Đức lạimong muốn làm cho nớc Nga suy yếu Mỹ cũng muốn nhảy vào Viễn Đông Chính sách đó của các đếquốc làm cho mâu thuẫn Nga – Nhật ngày càng trở lên sâu sắc Hơn nữa trong lúc này, những mâuthuẫn trong nớc Nga (giữa nhân dân với Chính phủ Nga, giữa các dân tộc bị áp bức với chính quyềnNga, giữa nông dân với địa chủ phong kiến, giữa công nhân với t sản.v.v…)cũng ngày càng gaygắt.Chính phủ nga hoàng muốn hớng mâu thuẫn đó ra ngoài bằng một chiến thắng với đế quốc NhậtBản Cuộc chiến tranh Nga – Nhật Bản nổ ra

tr-Bớc vào cuộc chiến, Nhật yếu hơn Nga cả về kinh tế và quân sự, nhng lại nắm đợc thế chủ

động của Nga cha chuẩn bị đầy đủ cho cuộc chiến tranh Lực lợng quân đội Nhật tham chiến gần 1,2

17 tàu tuần dơng hạng nhẹ, 19 khu trục hạm, 28 tàu phóng ng lôi, 11 pháo thuyền.v.v… Lực lợngquân đội Nga gồm có 1,1 triệu quân chính quy, 3,5 triệu quân dự bị, 7 thiết giáp hạm, 4 tàu d ơnghạm bọc thép, 10 tàu tuần dơng hạng nhẹ, 35 tàu phóng ng lôi, 7 pháo thuyền v.v…

Ngày 8/2/1904, hạm đội Nhật do tớng Tôgô chỉ huy, bất ngờ tấn công đánh hạm đội Nga ở LữThuận mà không tuyên chiến (cả Lữ Thuận đợc Nga thuê của Trung Quốc từ 1898) Ba ngày sau,(10/2), Nhật Bản mới chính thức tuyên chiến với Nga Cuộc tấn công vào cảng Lữ Thuận làm hạm

tàu chiến Nga và đánh vào thủ đô Hán Thành Tháng 5/1904, quân Nhật vợt sông áp lục đột nhậpvào Đông – Bắc Trung Quốc Quân Nhật lại đổ bộ vào Liêu Đông, một mặt bao vây Lữ Thuận, mặtkhác tấn công Liêu đông Quân Nga rút về Thẩm Dơng Sau trận đại bại ở Thẩm Dơg (2/1905, 30vạn quân Nga bị quân Nhật đánh tan tác ở Thẩm Dơng) quân Nga dới sự chỉ huy của tớng

tiêu diệt hạm đội Bantích do Đô đốc Rôgietrenxki chỉ huy, kéo từ biển Bantích sang giải vây cho LữThuận Nớc Nga Sa hoàng bại trận, nhng Nhật Bản cũng bắt đầu kiệt quệ Nhờ Tổng thống Mỹ làm

-ớc lúc đàm phán quân Nhật đổ bộ chiếm đảo Xakhalin để làm áp lực cho hội nghị Hoà -ớc đợc ký kếtngày 5/9/1905 Theo Hoà ớc, Nga thừa nhận Triều Tiên là khu vực ảnh hởng của Nhật; Nhật chiếm

Châu (từ Trờng Xuân đến Lữ Thuận) và miền Nam đảo Xakhalin; Nhật Bản đợc quyền đánh cá ởbiển Viễn Đông của Nga; Nhật Bản đợc bồi thờng 20 triệu USD…

Cuộc chiến tranh này gây cho nhân dân hai nớc thiệt hại lớn về ngời và của: 135.000 ngời bị giết, 554.000 thơng bệnh binh Nớc Nga tiêu phí cho cuộc chiến tranh 2.347 triệu rúp 400.000 ngời bị chết, bị thơng và bị bắt làm tù binh Mâu thuẫn trong nớc trở nên gay gắt hơn và trực tiếp dẫn tới cuộc cách mạng dân chủ t sản Nga (1904-1905), Nhật Bản trở thành một cờng quốc ngang hàng với các đế quốc lớn trên thế giới Nhân dân một sốnớc thuộc địa và phụ thuộc hớng về nớc Nhật, mong dựa vào Nhật để thoát khỏi sự thống trị của các nớc thực dân phơng Tây Họ không nhận thấy rằng, khi thoát khỏi nguy cơ bị xâm lợc, nớc Nhật đế quốc chủ nghĩa cũng có âm mu bành trớng xâm chiếm thuộc địa

13.Trận hải chiến giữa hạm đội Nhật và Nga tại Tsusima (đối mã kết tội Lu-i XVI đã tiến hành chiến tranh với nhân dân, là) năm 1905

Năm 1895, cuộc chiến tranh Trung - Nhật kết thúc bằng hoà ớc Simônôsaki (ký ngày 17/4/1895),Trung Quốc là nớc bại trận, phải công nhận chủ quyền của Nhật ở Triều Tiên (khi đó, Triều Tiênvẫn triều cống Trung Quốc) và nhờng cho Nhật các tỉnh Đông Bắc Trung Quốc, cảng Lữ Thuận, ĐạiLiên, Uỷ Hải Vệ …

Nớc Nga vốn có nhiều quyền lợi ở vùng này, nên không tán thành hoà ớc đó Nga hoàng viện lẽrằng sự việc này làm Trung Quốc mất quyền tự chủ và gửi kháng nghị Nhật Bản Hai n ớc Pháp và

Đức tán thành Nga Hơn thế nữa, họ gửi chiến hạm sang Viễn Đông phối hợp với hạm đội Nga uy

hiếp Nhật Do cha đủ sức đối phó, nên Nhật phải nhân nhợng, trả Lữ Thuận và Liêu Đông choTrung Quốc Vì có công trong việc này, nên Nga đợc Trung Quốc dành cho quyền làm đờng xe lửa ở

trên biển, tổ chức một hạm đội mạnh, đóng thêm nhiều chiến hạm và tập kích tích cực, chờ thời cơ.Cuối năm 1903, Nga bổ sung thêm nhiều tàu chiến cho hạm đội Viễn Đông ở Vlađivôxtốc (HảiSâm Uy) và mở rộng cảng Lữ Thuận Đầu tháng 2/1904, Nhật tuyệt giao với Nga, không chờ tuyênchiến, phái một đoàn tàu khu trục đến trớc cửa Lữ Thuận đánh đắm nhiều tàu Nga Đô đốc Nga làAlếcxêép lúng túng, không biết đối phó ra sao Tháng 3/1904, Nga Hoàng cử đô đốc tài danhMakharốp, sang thay Alếcxêép, chấn chỉnh lại đội ngũ Ngày 13/4/1904, hạm đội Nga kéo ra ngoàikhơi tìm đánh tàu Nhật, đi lạc vào khu thuỷ lôi của Nhật, tàu bị nổ tung và đô đốc Makharốp bịchết Đô đốc Vitép lên thay Ngày 10/8/1904, Vitép chỉ huy 5 tàu thiết giáp và một đoàn tuần d ơnghạm đối đầu với hạm đội Nhật, do đô đốc Tôgô chỉ huy Trận này bắt đầu từ 1 giờ tra đến 7 giờ tối.Quân Nhật bắn rất chính xác, nên tàu Nga bị đắm nhiều và kỳ hạm Tsareevitsơ cũng bốc cháy Đô

đốc Vitép bị tử thơng Hạm đội Nga tan tác Chiếc Đia … chạy về phía nam, xin c trú ở SàiGòn.Chiếc Askold chạy về c trú ở Thợng hải

Lúc ấy, một bộ phận hạm đội Nga ở Valađivôxtốc (Hải Sâm Uy) xuất trận để cứu đồng đội đang

Bản, thì hạm đội Nga gặp đoàn tuần dơng hạm của Nhật do đô đốc Kamimura chỉ huy Trận hảichiến diễn ra vào ngày 14/8/1904 Trong trận này, quân Nga bị đắm một số tàu, số còn lại chạy trở

về Vlađivôxtốc

Tin xấu cứ dồn dập bay về kinh đô Pêtrôgrat, Nga hoàng choáng váng và quyết định phái hạm

đội Ban tích sang cứu viện Hạm đội này gồm 7 tàu thiết giáp, 2 tàu tuần d ơng hạm chiến đấu vàmột số tuần dơng hạm hạng nhẹ và khu trục hạm do đô đốc Rôdétvenxki chỉ huy Ngày 11/10/1904,hạm đội Nga rời Talin tiến về phía Tây, qua bờ biển Đan Mạch,vào biển Măngsơ, xuống Đại Tây D -

ơng và tạm trú tại Tănggiê, hải cảng của Tây Ban Nha nằm trên đất Marốc (Bắc Phi) Nhng hạm

đội Nga không đi vào Địa Trung Hải, vì nớc Anh lúc này là đồng minh của Nhật, nên hạm đội Ngaphải đi qua kênh Xuyê (Suez) vào Hồng Hải, nên hạm đội Nga phải đi vòng Châu Phi sang TháiBình Dơng Do vậy, hạm đội Nga đến ngày 20/5/1905 mới đến đợc Thợng hải, nên hạm đội Nga phải

Đêm ngày 25/5/1905, trời nổi giông, tối nh mực, sóng dâng cao Đô đốc Rôdétvenxki quyết vợtphong ba đa hạm đội qua eo Tsusima để mong thoát khỏi sự theo dõi của Nhật Đi đầu là ba chiếcSvetlava, Almaz, Uran có nhiệm vụ dò đờng,tiếp đến là hai hàng tàu thiết giáp, hai bên có tàu khutrục hạm đi kèm, theo sau là các tàu chờ lơng thực, y tế, máy móc … giữa đêm tối, trên sóng biểngào thét, hạm đội Nga mầy mò đi, không một ánh đèn, không một tín hiệu vô tuyến

đội Nga Khi đợc tin hạm đội Nga nhổ neo rời Thợng Hải, hạm đội Nhật chia làm ba đoàn để chặn bangả Theo chiến lợc Tôgô vạch ra, mấy chiếc tuần dơng hạm hạng nhẹ đi trinh sát; còn đại quân

đóng trong vịnh Masampô, khi tàu Nga đến thì đoàn thiết giáp hạm hạng nhẹ đổ ra đánh đón đàu;còn đoàn tàu tuần dơng hạm chiến đấu vòng phía sau đánh vào các tàu chở lơng thực, còn đoàn khutrục thì đánh tỉa

Mờ sáng ngày 26/5/1905, Tôgô đợc tin là tàu Nga đi vào Tstusima Ông lệnh cho đoàn thiết giáp

cháy, nổ tung và đắm Kỳ hạm của Đô đốc Rốtđétvenxki cũng trúng đạn, ông bị thơng tới hai lần Kỳ

hạm gần đắm hẳn thì tàu phóng lối Buiny kịp đến chở đô đốc Nga đi Song, hai ngày sau, tàu này bịNhật giữ và đô đốc Nêbôgatôp cũng bị bắt Kết quả là 13 chiếc tàu bị đắm và cháy, chỉ còn lại chiếc

Đmitri Đônxkôi đánh trả lại hạm đội Nhật quyết liệt và bị sa vào tay đối phơng khi súng hết đạn.Chỉ có hai khu trục và một tuần dơng hạm hạng nhẹ là thoát về Valađivôxtốc một cách nguyên vẹn

Về phía Nhật, chỉ mất một tàu thiết giáp hạm và vài tàu khu trục hạm Có thể nói là trong trận

hùng dân tộc

14 khởi nghĩa Xipay (1857-1859)

Từ đầu thế kỉ XVI, thực dân Bồ Đào Nha, rồi đến Hà Lan, Pháp, Anh lần lợt đến xâm chiếm vàcớp bóc ấn Độ Năm 1600, Công ty Đông ấn Độ của Anh đợc thành lập và chiếm độc quyền buôn bán

giành độc quyền chiếm đóng ấn Độ cho Công ty Đông ấn Độ của Anh Bọn thực dân Anh còn sửdụng đội quân Xipay xâm chiếm các tiểu vơng quốc trong nội địa ấn Độ và xâm lợc các quốc giaxung quanh ấn Độ nh Apganixtan, Iran, Mianma, Trung Quốc Tuy nhiên, trong quân đội địch, línhXipay ấn Độ vẫn không thoát khỏi thân phận của ngời nô lệ Họ bị thực dân Anh khinh rẻ, đối xửbất công và tàn nhẫn Họ bị đánh đạp, chửi mắng, lơng tháng ít ỏi (chẳng hạn: một viên đại uýXipay, sau 40 năm phục vụ trong quân đội đợc lĩnh mỗi tháng 40 rupi khi đó một viên đại uý ngờiAnh lĩnh 563 rupi)

Dới ách thống trị của công ty Đông ấn Độ và Chính phủ Anh (từ năm 1858, công ty Đông ấn Độ

bị giải tán và Chính phủ Anh trực tiếp cai trị ấn Độ), đất nớc ấn Độ bị tàn phán nặng nề Nhân dân

ấn Độ, ngoài việc nộp thuế khoá nặng nề, bị cớp đoạt trắng trợn, còn bị cỡng bức trông cây côngnghiệp cho Nhà nớc; do đó nạn đói kém thờng xuyên xảy ra Thợ thủ công, nhất là nghề dệt, khôngthể cạnh tranh nổi với hàng công nghiệp của Anh ngày càng tràn ngập ấn Độ Tình cảnh khổ cựccủa lính Xipay ấn Độ, vì đại đa số họ cũng là nông dân hay thợ thủ công bị phá sản vì sự thống trịcủa Anh phải trở thành lính đánh thuê

Những năm trớc khi nổ ra cuộc khởi nghĩa 1857 – 1859, tình hình ở ấn Độ rất căng thẳng.Những bài hát, những câu chuyện yêu nớc đợc lu truyền trong nhân dân nhằm khơi dậy ý chí chống

ngợi tinh thần hi sinh để bảo vệ tổ quốc và tôn giáo Khi đó còn xuất hiện cả “sấm” truyền rằng sựthống trị của ngời kitô giáo (chỉ ngời Anh) không thể kéo dài 100 năm, kể từ sau trận Plátxây (trậnPlátxây xảy ra năm 1757), nh vậy đến năm 1857, nền thống trị của Anh sẽ chấm dứt

Mở đầu cuộc khởi nghĩa là cuộc đấu tranh của Xipay ở Mirruts tháng 5-1857 Lính Xipay phảidùng răng bóc đầu đạn có bịt giấy tẩm mỡ lợn hoặc mỡ bò Theo tục lệ, ngời ấn Độ theo Hinđu giáoxem bò là vật thiêng liêng, còn tín đồ Hồi giáo thì xem lợn là vật bẩn thỉu, nên họ không chịu làm

Đêm 10 rạng 11-5- 1857, ba trùn đoàn Xipay ở thành phố Mirruts (cách thủ đô Đêli 70km vềphía bắc) gồm khoảng 60.000 ngời nổi dậy chống lệnh của sĩ quan Anh Dân nghèo thành thị vànông dân ngoại thành hởng ứng theo Sau khi làm chủ Mirruts, ngày 11-5, nghĩa quân tiến về Đêli.Dọc đờng, hàng vạn nông dân và thợ thủ công tham gia vào đội ngũ của nghĩa quân Khi đến Đê li

đế Bahađua (vị hoàng đế cũ của đế quốc Mogôn bị thực dân Anh truất ngôi và giam lỏng ở Đê li làmngời đứng đầu phong trào kháng chiến.

Tiếp theo, nhân dân và Xipay ở khawps miền Bắc và một phần miền Trung ấn Độ cũng nổi dậy

quân Anh rất nguy ngập Bọn thực dân Anh vội vàng tập trung số quân đội còn lại ở ấn Độ, ngừngcuộc xâm lợc Trung Quốc và Iran, xin thêm viện binh từ chính quốc sang để đàn áp phong trào Từ

phong kiến tham gia khởi nghĩa ngày càng dao động, yếu bảo vệ Đê li, không đợc cung cấp đấy đủ vũkhí và lơng thực, không tin tởng Chính phủ kháng chiến có thể chiến thắng đợc quân thù Nhiều đơn

vị xipay chán nản, bỏ hàng ngũ trốn khỏi Đê li Khi quân Anh tổ chức đợt tấn công mới đầu tháng

9-1857, trong thành Đêli chỉ còn 20.000 Xipay Quân Anh đợc tăng viện lên tới 11.000 ngời (có 3.500ngời Anh), đợc trang bị đầy đủ, có cả trọng pháo Sau nhiều ngày chiến đấu bảo vệ Đêli, tr ớc lực lợngquá chênh lệch, nghĩa quân phải rút ra ngoài Phần lớn nhân dân trong thánh Đê li cũng tản c theonghĩa quân Hoàng đế bahađua ở lại trong thành và đầu hàng giặc Ngày 19-9-1857, quân Anh

Cùng lúc tấn công Đê li, quân Anh cũng tấn công nhiều cứ điểm khác của nghĩa quân, trong đónhững trận chiến đấu mạnh mẽ nhất của nghĩa quân diễn ra ở Alahabát, Congpua và Lắcnao

một gia đình thợ thủ công dệt vai, giầu lòng yêu nớc và kiên quyết đấu tranh chống thực dân Anh.Ngày 12-6, quân Anh chiếm thành phố Alahabát Liacát Ali và một số nghĩa quân chạy về Congpua,gia nhập nghĩa quân ở Congpua, tiếp tục chiến đấu

6-1857 Nana Khahíp tự xng là quốc vơng và nhận làn ch hầu của hoàng đế Đê li Khoảng cuối

phải rút khỏi thành phố về các vùng nông thôn lân cận Nhờ đợc nông dân tiếp tục giúp đỡ, nghĩaquân tiếp tục chiến đấu ở vùng chung quanh Congpua

ở Lắcnao, thủ phủ của vơng quốc Audd, cuộc khởi nghĩa không bắt đầu bằng cuộc nổi dậy củaXipay, mà bằng cuộc đấu tranh vũ trang của nông dân các làng lân cận Sau đó, quân lính Xipay

Tuy xuất thân là đại địa chỉ, nhng ông nhiật thành yêu nớc, kiên quyết chống thực dân Anh, mongmuốn đem lại quyền lợi thực sự cho nhân dân Tháng 11- 1857, thực dân Anh tấn công Lắcnao;nghĩa quân kháng cự mạnh mẽ; quân Anh rút lui Lực lợng nghĩa quân rất đông (khoảng 30.000Xipay và 60.000 quân tinh nguyện gồm nông dân và thợ thủ công), nhng trang bị kém, tổ chức rờirạc Đầu tháng 3- 1858, quân Anh với một lực lợng hùng mạnh (gồm 70.000 ngời, có cả kị binh vàpháo binh) tấn công Lắcnao Suốt hai tuần lễ, chúng ta sức bắn giết, cớp bóc và tàn phá Chúng còn

đợc bọn phong kiến phản bội giúp sức, đàn áo cuộc khởi nghĩa Nghĩa quân ohair rút khỏi Lắcnao.Không bao lâu sau, Atmét bị bọn phong kiến phản bội giết chết Nghĩa quân mất vị chỉ huy tài giỏi,nhanh chóng tan r ã kết tội Lu-i XVI đã tiến hành chiến tranh với nhân dân, là

Cuộc đấu tranh vũ trang ở nhiều nơi vẫn tiếp diễn, chuyển thành chiến tranh du kích.

quân bị chúng bắt nộp cho bọn thực dân Anh Cuối năm 1859, phong traog khởi nghĩa của nhân dân ấn Độ hoàn toàn thất bại.

Năm 1888, ông lên Bắc Kinh dự thi và viết một bức th dâng lên Hoàng đế Quang Tự yêu cầu cảicách, nhng th không đến đợc tay vua, ông còn bị gạt ra khỏi danh sách trúng cử Năm 1895, ông lại

bộ Ngời còn thành lập tổ chức Cờng học hội và xuất bản báo chí để tuyên truyền cổ động cho cảicách Lần này ông đỗ tiến sĩ và đợc bổ nhiệm làm quan trong triều, điều kiện thuận lợi cho ông tiếnhành cuộc vận động cải cách

Vua Quang Tự 28 tuổi, đang có nhiệt tình và đầy tham vọng Nhà vua muốn dựa vào phái cải cách

loạt pháp lệnh cải cách về các mặt kinh tế, chính trị, quân sự và văn hóa - giáo dục (lịch sử gọi là biếnpháp Mậu Tuất) Những biện pháp cải cách trên có ý nghĩa tiến bộ rất lớn nhằm chuyển biến TrungQuốc từ chế độ phong kiến sang chế độ t bản chủ nghĩa Động chạm tới quyền lợi của đa số quan lại

Hữu Vi trốn thoát và nhờ sứ quán Anh đa ra nớc ngoài Khang Hữu Vi tuy thất bại trong cuộc Duy Tânnăm 1898, nhng vẫn không từ bỏ con đờng cải lơng, vẫn chủ trơng bảo tồn nên quân chủ và phản đối

16.Lâm Tắc Từ và cuộc chiến tranh thuốc phiện ở Trung Quốc (1840 - 1842)

Ban Nha, Hà Lan, Anh, Pháp, Mĩ cũng tìm đến Trung quốc giao thơng Chính sách buôn bán củathơng nhân Âu – Mĩ thờng là theo lối cớp biển Chúng mang hàng hoá cớp đọt ở các thuộc địa ở ChâuPhi, ấn Độ hay Indonexia đến Trung Quốc đổi lấy chè, tơ lụa, đồ sứ Việc buôn bán không mang lạilợi lộc gì cho Trung Quốc, năm 1685, nhà Thanh còn cho mở bốn cửa biển thông thơng với nớc Ngoài,nhwngg từ năm 1757, chỉ cho mở một cửa biển Quảng Châu với nhiều quy chế khắc khe N ớc Anh

tràn, vua Thanh ra lệnh cấm bán và hút thuốc phiện vào năm 1796, nhng không có kết quả Số ngờinghiện thuốc phiện vẫn ngày một tăng, ngời Trung Quốc phải dùng bạc trắng để mua thuốc phiện,

do đó bạc trắng tuồn ra nớc ngoài nhiều hơn, ảnh hởng tới giá cả thị trờng và thu nhập tài chính của

nhà nớc Một số quan lại sáng suốt nhận thấy mối đe doạ nghiêm trọng của việc hút thuốc phiện, đã kết tội Lu-i XVI đã tiến hành chiến tranh với nhân dân, là

chủ trơng nghiêm cấm buôn bán và hút thuốc phiện, trong đó có Lâm Tắc Từ

Lâm Tắc Từ (1785 - 1850) tự Thiếu Mục, ngời Hởu Quan, Phúc Kiến, con một vị tú tài, làm nghề

lệnh cấm hút thuốc phiện Năm 1838 ông dâng th lên hoàng đế Đạo Quang: “Nừu không mau maucấm thuốc phiện, quốc gia ngày càng cùng khốn, sức khoẻ nhân dân ngày càng suy yếu, thì chỉ cần

mấy chục năm nữa sẽ không thu nổi thuế bằng bạc, mà cũng chẳng trng dụng đợc binh lính” Lúc đóthuốc phiện tràn lan nguy hại cả nớc, nên vua Đạo Quang đặc chiếu cho Lâm Tắc Từ về kinh đô bệkiến Liên tiếp trong 8 ngày, vua nghe ông trình bày: Rồi lệnh cho ông làm Khâm sai đại thần điQuảng Châu chủ trì việc câm thuốc phiện và phong ông làm Tiết chế thuỷ binh Quảng Đông.

Tháng 3-1839 Lâm Tắc Từ đến Quảng Châu, trớc tiên sai chém đầu mấy tên thơng gia TrungQuốc cấu kết với ngời nớc ngoài buôn lậu thuốc phiện Sau đó, ông ra lệnh tất cả ngời nớc ngoài hạntrong ba ngày đa nộp toàn bộ số thuốc phiện còn lại trên xà lan và viết giấy cam kết từ nay khôngchở theo thuốc phiện, nếu kiểm soát thấy thuốc phiện thì “tịch thu hết và xử theo pháp luật” LâmTawwcs Từ thu đợc ở Quảng Đông hơn hai mơi vạn thùng, tính ra hơn 237 vạn cân Trung Quốc Ông

đốt thuốc phiện ở Hổ Môn” kinh động Trung Quốc và nớc ngoài

Lâm Tắc Từ tỏ thái độ kiên quyết, hạ lệnh đình chỉ mậu dịch Trung – Anh, đa quân phong toả thơngquán, rút nhân công Trung Quốc làm ở thơng quán về Saclơ Huy cuối cùng đành phải ra lệnh cho

Anh Enliốt báo cáo mọi việc về nớc và thỉnh cầu Chính phủ Anh cho tăng thêm quân lính để đối phóvới việc cấm thuốc phiện của Trung Quốc

Tháng 1- 1840, Lâm Tắc Từ đợc cử tiếp làm tổng đốc Lỡng Quảng Ông tích cực chuẩn bị chốngchiến tranh xâm lợc của các nớc phơng Tây Ông mua thêm pháo, tuyển dụng thêm ngời, đốc thúcquan quân thuỷ bộ thao luyện, tổ chức bố phòng nghiêm mật ở cửa biển Quảng Châu Tàu chiến

tiêu chống Anh của nhân dân Trung Quốc

ông Thuyên chiến của Anh đến Quảng Châu thấy thế trận vững chắc của Lâm Tắc Từ, bèn thay đổi

kế hoạch, men theo bờ biển tiến lên phía bắc, đánh Hạ Môn, Định Hải, uy hiếp Thiên Tân Vua ĐạoQuang nghe theo, cách thức Lâm Tắc Từ Những quan lại đợc phái xuống Quảng Châu thay LâmTắc Từ đều bạc nhợc, không dám chiến đấu, chỉ mong thơng nghị cầu hoà

Ngợc lại với thái độ đó, nhân dân Trung Quốc anh dũng chống lại bọn xân l ợc, tiêu biểu nhất là

sự kiện làng Tam Nguyên ở ngoại thành Quảng Châu Ngày 30-5-1841, hơn một nghìn lính Anh đến

vùng Bà con làng xóm, không kể trẻ già, trai gái, mang giáo mác, gậy gộc đến bao vây và tiêu diệthơn 200 lính Anh Anliốt cho lính đến cứu viện cũng bị vây nootsa Đang trong cơn thảm bại, thì bọnquan lại tỉnh Quảng Châu đến giải vây Tri phủ D Bảo Thuần hấp tấp dân giải tán để lính Anh tháochạy Đó là lần đầu tiên, giai cấp phong kiến Trung Quốc câu kết với t bản nớc ngoài đàn áp nhândân

Năm 1842, Chính phủ Anh lại phái Pốttinhgơ mang thêm binh thuyền sangtaans coongTrungQuốc Quân Anh tiến đánh các thành phố và thị traansven biển phía nam từ Hạ Môn, Định hait,Ninh ba, Thợng hải, Trấn Giang và tiến thắng tới Nam Kinh Lần này vua đạo Quang qus khiếp sợ,vội vàng phái một phái đoàn tới Nam Kinh chấp nhận tất cả những điều kiện do Pốttinhgơ đa ra.Ngày 29-8-1842, một hiệp ớc giữa hai bên đợc kí kết ngay trên chiến thuyền của Anh đạu tạichân thành Nam Kinh, trong lịch sử gọi là “Hiệp ớc bất bình đẳng Nam Kinh”, gồm ba điều khoảnchính

- Trung quóc cắt nhợng Hơng Cảng cho Anh

- Mở năm cửa khẩu: Quảng Châu, Hạ Môn, Phúc Châu, Ninh Ba, Thợng Hải cho Anh vào buônbán

- Bồi thờng 21 triệu quan chiến phí

Mơì tháng sau, Trung Quốc lại chấp nhận thêm hai điều khoản bổ sung nữa:

- Thuế quan do hai bên thơng lợng

Với hiệp ớc Nam Kinh, Trung Quốc mất chủ quyền về đất đai, thuế quan và quyền xét xử ng ờinớc ngoài phạm tội trên đất Trung Quốc Từ đây, Trung Quốc dần trở thành một nớc nửa thuộc địa,nửa phong kiến

Trong khi quân xâm lợc Anh tấn công Trung Quốc thì Lâm Tắc Từ bị đa đi đồn trú ở Y Lợi để

đồn điền đợc ba vạn khoảnh Nhờ có nhiều thành tích, ông lại đợc bổ nhiệm làm tổng đốc Vân Quý.Tháng 2 – 1850, vua Đạo Quang mất, vua Hàm Phong kế vị, cử lâm Tắc Từ là ng ời anh hùng dântộc chống đế quốc nổi tiếng thời Cận đại Trung Quốc

17 Hồng Tú Toàn – lã kết tội Lu-i XVI đã tiến hành chiến tranh với nhân dân, lành tụ phong trào khởi nghĩa nông dân Thái Bình thiên quốc

Hồng Tú Toàn (1814 - 1864) nguyên tên Hoả Tú, còn có tên là Nhân Khôn, sinh ngày 1-1-1814,trong một gia đình trung nông, thôn Quang Lộc Bố, huyện Hoa, tỉnh Quảng Đông Khi còn nhỏ, ông

ts thông minh, năm 16 tuổi, gia đình gặp khó khăn, ông phải nghỉ học ở nhà giúp đỡ gia đình và trởthành thầy đồ dạy trẻ trong làng Hồng Tú Toàn mấy lần thi tú tài ở Quảng Châu, không đỗ Một

lần tình cờ đọc cuốn Lời lành răn đời của Hội truyền bá đạo thiên chúa xuất bản ở Quảng Châu,

Năm 1844, Hồng Tú Toàn cùng bạn là Phùng Vân Sơn dời quê hơng đến vùng núi tỉnh QuảngTây truyền đạo Hai ông đợc dân chúng tin yêu, gia nhập hội “Bái thợng đế” ngày càng đông Phàm

ai vào hội đều đợc bình đẳng, các hội viên nam cũng nh nữ coi nhau nh anh em Họ chỉ thờ Thợng

đế, không thờ bất cứ thần tợng nào khác Ông sáng tác ra các bài Nguyên đạo cứu thế ca, nguyên

đạo tinh thế huấn, Nguyên đạo giác thế huấn để phát huy giáo lí cơ bản của đạo Bái Thợng đế, đề ra

Thợng đế là chân thần duy nhất, thờ Thợng đế sẽ tai qua, nạn khỏi và khi chết sẽ đợc lên thiên ờng

đ-Khi đó cuộc chiến tranh thuốc phiện lần thứ nhất (1840 - 1842) vừa kết thúc, hai tỉnh Quảng

Đông, Quảng Tây lại mất mùa liên tiếp mấy năm Nhân dân đói khổ, nên hâm mộ đạo Bái Th ợng

đế, hi vọng sẽ thoát khỏi cuộc sống tồi tàn hiện tại Vì thế, Bái Thợng đế hội phát triển nhanh chóng.Tháng 1-1851, các hội viên hội Bái Thợng đế từ các nơi kéo về làng Kim Điền, huyện Quế Bình, tỉnh

thắt giải ngang lng nh kiểu ăn mặc của ngời Hán xa kia (khác kiểu ăn mặc và để tóc đuôi sam của

khổ; phá huỷ nha môn, khổng miếu, thiêu huỷ văn tự, khế ớc nợ nần Lấy ruộng đất của địa chủchia cho ngời nghèo Nghĩa quân lại giữ kỉ luật nghiêm minh, không hút thuốc phiện, không cớp phácủa dân, khiến nông dân và thị dân nghèo nô nức đi theo

Tháng 9-1851, nghĩa quân đánh chiếm đợc châu Vĩnh An (nay là huyện Mông Sơn) Tại đây,Hồng Tú Toàn tuyên bố thành lập Thái Bình Thiên Quốc, tự xng là Thái Bình Thiên Vơng và phânphong cho các tớng lĩnh Tháng 3-1893, Hồng Tú Toàn chỉ huy năm mơi vạn quân thuỷ bộ đánhchiếm đợc Nam Kinh và đặt Nam Kinh làm kinh đô của Thái Bình Thiên Quốc, gọi là Thiên Kinh.Hồng Tú Toàn ban bố “chế độ điền mẫu Thiên triều”, là một cơng lĩnh cách mạng bao gồm các mặt

phân phối bình quân ruộng đất, thực hiện chính sách nam nữ bình đẳng Ruộng đất đợc chia làm 9bậc và chia đều cho nông dân, không phân biệt trai gái, trẻ giad, từ 16 tuổi trở lên đều đ ợc mộtphần đất ngang nhau Sau khi đợc chia ruộng đất, cứ 25 nhà nông dân tổ chức thành một đơn vị, cónhà thờ riêng để thờ Thợng Đế, có một trởng thôn do dân cử ra để trông coi mọi việc Sau mỗi vụ thu

h, mỗi nhà đợc giữ lại số lơng thực đủ ăn cho đến vụ sau, còn thừa nộp vào kho chung để ai cần khi

hiện trong bài ca:

Mọi ngời có ruộng cùng cày,

Có cơm cũng ăn, có áo cùng mặc, có tiền cùng tiêu

Không nơi nào là không công bằng

Không ngời nào là không no ấm

Song “chế độ điềm mẫu Thiên Triều” mang tính chất không tởng nên trong thực tế không thựchiện đợc

Chính sách bình đẳng nam nữ mang tính chất tích cực kì tiến bộ của Thái bình Thiên Quốc Phụnữ không những đợc chia ruộng đất nh nam giới, không bị mua bán làm nô lệ, tì thiếp, không bị đày

ải vào kiếp giang hồ, kĩ nữ để mua vui cho bọn quyền quý, mà Thái bình Thiên Quốc còn quy địnhchế độ một vợ một chồng, cấm Nam giới lấy nhiều vợ, phụ nữ không phải bó chân, đợc học hành, thi

cử nh nam giới, đợc đi lính và tuyển làm sĩ quan Nhiều tấm gơng tiêu biểu của phụ nữ đợc giải

Phó Thiên tờng đỗ trạng nguyên, đợc cử làm thừa tớng trong những ngày xây dựng chính quyền ởNam Kinh Trong quân đội của Thái Bình thiên quốc có 40 quân đoàn nữ, mỗi quân đoàn có 2.500ngời, với một đội ngũ sĩ quan nữ 5.100 ngời Khi có chiến sự, họ tham gia chiến đấu nh nam giới; lúc

nam Kinh, phụ nữ đi lại một cách tự nhiên, hoặc cỡi ngựa trên đờng phố, tuyệt nhiên không e dè, sợsệt ngời nớc ngoài nh phụ nữ các vùng khác của trung quốc”

Quân Bắc phạt do các tớng Lâm Phúc Tờng, Lí Khai Phơng chỉ huy, vợt qua Hoàng hà tiến vào Hà

tiến của nghĩa quân nghĩa quân không hạ đợc thành Thiên Tân Mùa đông lại đến, khí hậu khắcnghiệt, lơng thực thiếu thốn, đành phải lui quân, chờ viện binh Nhng viện binh không đến ứng cứu

đợc, vì bị quân Thanh ngăn cản Cánh quân Bắc phạt chiến đấu trong hoàn cảnh đơn độc, cuối cùng

quân Tơng của Tăng Quốc Phiên (Tăng Quốc Phiên là một địa chủ quan lại ngời huyện Tơng Đàm,tỉnh Hồ Nam, gọi là quân Tơng), ở vùng thợng lu sông Trờng Giang, khiến cho Tăng mấy lần toan tự

tử Lần cuối cùng, Tăng bị vây ở Nam Xơng sắp bị nghĩa quân tiêu diệt, thì lúc đó Nam Kinh xảy ranội loạn, Thạch Đạt khai trở về Nam Kinh, Tăng thoát chết

Sau khi thành lập triều đình ở Nam Kinh, tập đoàn l nh đạo cuộc khởi nghĩa Thái Bình thiênã kết tội Lu-i XVI đã tiến hành chiến tranh với nhân dân, là

quốc dần dần thoái hoá, biến chất, tranh giành quyền lực, tiêu diệt lẫn nhau Hồng Tú Toàn đợc tônlàm Thiên Vơng (vua của thợng đế sai xuống)ở lì trong cung cấm, suốt ngày vui chơi hởng lạc, không

Thái Bình thiện quốctrớc đây, nắm mọi quyền trong tay, độc ác, kiêu ngạo Vĩ Xơng Huy (xuất thân

địa chủ kiêm buôn bán mới nổi lên) thấy Dơng Tú Thanh nắm quyền trong tay sinh ra đố kị, thờngxuyên nói xấu Dơng Tú Thanh trớc mặt Hồng Tú Toàn Hồng Tú Toàn cũng cảm thầy quyền lực của

tháng 9-1856 Khi đợc tin này, Thạch Đạt Khai, viên tớng kiệt xuất của phong trào Thái Bình thiên

định giết luôn cả Thách Đạt khai, nhng Thạch Đạt Khai trốn thoát Vĩ bèn giết cả gia đình Thạch.Thạch đến An Khánh, tập hợp quân đội, đóng ở An Huy, chuẩn bị tiến đánh Thiên Kinh Hồng TúToàn không còn cách gì khác, phải giết chết Vĩ Xơng Duy Thạch Đạt Khai trở về Thiên Kinh trớc sựmừng đón của nhân dân kinh kì Thấy vậy, Hồng Tú Toàn tìm cách giữ chân Thạch ở lại ThiênKinh, không trao cho thực quyền, cũng không thể ra trận Hồng Tú Toàn lại dựa vào anh em họ vàhàng và ngời thân tín gây nhiều khó khăn cho Thạch Tháng 6-1857, Thạch Đạt Khai trốn khỏiThiện kinh, tập hợp đợc một đạo quân 10 vạn ngời định tiến lên Tứ Xuyên, xây dựng căn cứ địariêng Nhng vì chiến đấu đơn độc, nên cuối cùng, mùa hè năm 1863, Thạch Đạt Khai bị bắt và nghĩaquân bị dánh tan ở bờ sông Đại Độ thuộc tỉnh Tứ Xuyên

Thời kì Thái Bình thiên quốc mới nổi dậy và định đô ở nam Kinh, các nớc t bản phơng Tây tuyên

ớc bất bình đẳng mới Bị Thái bình thiên quốc cự tuyệt những đề nghị và yêu sách láo xợc củachúng, chúng bèn quay ra giúp đỡ bọn địa chủ quan liêu Tăng Quốc Phiên, Tả Tông Đờng và LíHồng Chơng xây dựng lực lợng vũ trang mạnh để tấn công quân khởi nghĩa Từ năm 1857 đến 1960,quân xâm kợc Anh, Pháp, có sự trợ lực của hạm đội Mĩ, tấn công quân Thanh, tiến hành cuộc chiến

Bình thiên quốc sẽ thởng cho 36.000 lạng bạc

tinh thần kiên quyết chiến đấu của nghĩa quân, sau “sự biến Thiên Kinh” (1956), sự nghiệp củaThái Bình thiên quốc còn duy trì đợc tám năm nữa Sau khi Thạch Đạt Khai thoát li khỏi Thái Bìnhthiên quốc, Hồng Tú Toàn trao quyền chỉ huy quân đội cho Lí Tú Thành Lí Tú Thành xuất thân từmột gia đình nông dân nghèo ở tỉnh Quảng Tây Ông cùng toàn thể gia đình tham gia Thái Bìnhthiên quốc từ những ngày đầu Ban đầu, ông chỉ là một binh sĩ bình thờng, sau trởng thành trongchiến đấu và đợc Hồng Tú Toàn phong là Trung Vơng tháng 9-1858, quân Thái Bình đánh pháGiang Bắc đại doanh, trọng điểm của quân Thanh Tháng 10-1858, đánh lớn ở trấn Tam Phiên.Tháng 5-1860 lại phá đại doanh Giang nam mới đợc quân Thanh xây dựng lại, phá đợc vòng vâyThiên Kinh và thừa thắng chiếm Tô Châu, Hàng Chaai, mở thêm căn cứ địa Tô Triết Tháng 2-

Prôtê và tớng Mĩ Phorextơ Để cứu v n tình thế nguy ngập, Anh, Pháp, Mĩ thúc đẩy quân M nã kết tội Lu-i XVI đã tiến hành chiến tranh với nhân dân, là ã kết tội Lu-i XVI đã tiến hành chiến tranh với nhân dân, là

Thanh và quân địa chủ vũ trang đánh mạnh vào Thiên Kinh để buộc quân Thái Bình phải quay vềcứu viện và cố thủ, lâm dần vào thế bị động

cũng phản công lại quân Thái Bình ở nhiều nơi Tháng 9-1861, do lực lợng quá chênh lệch so với

đổ bộ lên Hàng Châu để giuớ quân thanh đánh Ninh Ba Tháng 6-1863, những đội “quân súng tây”

ở Triết Giang cũng bị thất bại

Tháng 12-1863, thấy tính thế quá nguy ngập, Lí Tú Thành từ tiền tuyến xuyên vòng vây trở vềNam Kinh, khuyên Hồng Tú Toàn rời bỏ Nam Kinh, đi xây dựng căn cứ nơi khác Nhng Hồng TúToàn không nghe, giữ ông ở lại Nam Kinh Mùa xuân năm 1864, thiên kinh bị lực lợng của triều

tấn công thành Tàu chiến Pháp bắn súng lớn vào thành để trợ lực cho quân triều đình và áp đảotinh thầnh nghĩa quân Trong thành, nghĩa quân và nhân dân kiên cờng chống giữ Nhng lơng thực

và vũ khí cạn dần Ngày 1-6-1864 Hồng Tú Toàn uống thuốc độc tự tử và di chúc cho Lí Tú Thànhtrông nom con trai mình là Hồng Phúc Ngày 19-7-1864, quân thù lọt vào đợc Nam Kinh, quân TháiBình chiến đấu trên từng đờng phố, từng căn nhà, thà chết không chịu đầu hàng Sau ba ngày chiến

biến thành biển máu và lửa

Lí Tú Thành mang Hồng Phúc phá vây ra khỏi Nam Kinh, nhng không may bị bắt Ngồi trong

phân tích nguyên nhân thất bại của Thái Bình thiên quốc để lu lại cho đời sau những bài học kinh

ngời anh hùng dân tộc kính yêu của mình

dân quy mô lớn nhất trong lịch sử Trung Quốc Từ khi khởi sự (khởi nghĩa Kim Điền, 1851) đến khi

tỉnh, đánh mạnh vào sự thống trị của chế độ phong kiến Trung Quốc và cuộc xâm lợc của nớc ngoài,

18.Khai Hữu Vi, Lơng Khải Siêu và phong trào cải cách dân chủ t sản

Khai Hữu Vi (1858 - 1927), nguyên tên là Tố Dĩ, tự Quảng Hạ, ngời quận Nam Hải, tỉnh Quảng

Đông Các học giả gọi ông là Nam Hải tiên sinh Ông sinh trởng trong một gia đình địa chủ quan lại.Cha ông là Đạt Sơ mất sớm, ông theo ông nội tiếp thu nền giáo dục chính thống phong kiến Từ nhỏ,

tiêu “cứu thế”

Năm 1879 Khai Hữu Vi sang thăm Hồng Kông (đất nhợng địa cho thực dân Anh), tiếp xúc vớinền văn minh t bản chủ nghĩa Ông viết: “Xem nhà cửa cung điện của ngời Tây đẹp đẽ, tráng lệ, đ-ờng sá sạch sẽ ngăn nắp, cạnh phong nghiêm mật, mới biết ngời Tây trị nớc có phép tắc, không thểxem họ là Di địch nh trớc đây nữa” Ông mải miết tìm chân lí mới ở phơng Tây

Năm 1882, Khang lên Bắc Kinh thi Hội lần thứ nhất, không đỗ và trở về qua thợng hải Ông đã kết tội Lu-i XVI đã tiến hành chiến tranh với nhân dân, là

mua đợc một số sách nói về Tây học ở Bắc Kinh, Thợng Hải từ đó, ông chuyên tâm học tập, nghiên

cứu t tởng mới và học thuật mới của phơng Tây, kết hợp với t tởng đại đồng cổ đại của Trung Quốc,

dần dần hình thành t tởng cải cách Trung Hoa Năm 1884 ông viết cuốn Dại đồng th, trình bày

Năm 1888, Khanh lên Bắc Kinh dự kì thi Hội lần thứ hai và viết một bài biểu dâng lên vuaQuang Tự yêu cầu cải cách Nhng th không đến đợc tay vua, vì bị đại thần nắm quyền giữ lại, cònbản thân ông thì bị gạt ra khỏi danh sách trúng cử Ông trở về Quảng Đông, mở tr ờng dạy học vàtuyên truyền t tởng duy tân cải cách Trong đó học trò có một ngời trở thành trợ thủ đắc lực nhất đó

là Lơng Khải Siêu

Lơng Khải Siêu (1873 - 1929) tự Trác Nh, hiệu Nhiệm Công, biệt hiệu Thơng Giang, còn có biệthiệu ẩn băng thất chủ nhân, ngời quận Tân Hội, tỉnh Quảng Đông, xuất thân trong gia đình địachủ Ông thông minh lanh lợi từ nhỏ, 11 tuổi đỗ tú tài, 16 uổi đỗ cử nhân Năm 1890, Lơng lên Bắc

Kinh, dự khoa thi Hội, không đỗ trên đờng trở về, ông qua Thơng Hải mua đợc cuốn Doanh hoàn chí

lợc (lợc chí thế giới) và một số sách Tây học khác Về Quảng Châu, nghe nói Khang Hữu Vi dâng lên

năm Lơng hoàn toàn tiếp thu t tởng và chủ trơng cải cách của Khang Trong thời gian này, ông dã kết tội Lu-i XVI đã tiến hành chiến tranh với nhân dân, là

giúp Khang biên soạn sách Tân học nguỵ kinh pháo.

Mùa xuân năm 1895, Khang cùng Lơng lên Bắc Kinh dự kì thi Hội Lúc này, chiến tranh Trung

với Nhật Bản Các sĩ tử đều rất căm phẫn, Khang liền vận động hơn 1.300 cử nhân dự thi, trong đóLơng là ngời hiệp trợ đắc lức nhất, dâng bức th thá hai cho vua Quang Tự, phản đối điều ớc đâu

tiếng vang lớn trong giới trí thức, kể cả một số quan lại, biết đến t tởng cải cách của Khang

Kì thi này, Khang đỗ tiến sĩ, đợc bổ làm quan ở triều đình Nhờ đó, ông có dịp làm quen với

Tháng 8-1895, Khang, Lơng tổ chức Hội Cờng học ở Bắc Kinh, một học hội đầu tiên để phổ biến t ởng cải cách Cờng học xuất bản một số báo chí nh Vạn quốc công báo, Trung ngoại kỉ văn để phổbiến thời sự, tuyên truyền cải cách, giới thiệu t tởng dân chủ t sản phơng tây Cứ mời ngày, Hội tổchức một kì diễn thuyết có quan lại, tri thức, địa chủ, t sản, học sinh tới nghe Hội tổ chức nhiềuchi nhánh ở các địa phơng (nh Thợng Hải, Hồ Nam, Quảng Đông ) Hội Cờng học hoạt động khônglâu, thì bị phái bảo thủ của triều đinh (do Thái hậu Từ Hi cầm đầu) công kích và cấm đoán Sau khiHội Cờng học bị cấm đoán, hai ông lại tổ chwcs ra Hội Bảo quốc Tôn chỉ của Hội Bảo quốc là: bảoquốc (bảo vệ tổ quốc), bảo chủng (bảo vệ nòi giống) Hai ông giơng cờ cứu nguy Tổ quốc nhằm đánhthức nhiệt tình yêu nớc của quần chúng nhân dân, nhân đó đẩy cuộc vận động cải lơng trở thànhphong trào yêu nớc có tính quần chúng Nhng không lâu, Hội bảo quốc cũng bị giải tán

t-Phong trào duy tân cải lơng dần dần có ảnh hởng lớn trong nớc và đợc triều đình biết đến VuaQuang Tự khi đó mới 28 tuổi, còn trẻ và đầy nhiệt huyết, nhng bị Thái hậu Từ Hi giành hết thực

thay đổi luôn cả địa vị lệ thuộc của mình vào Từ Hi thái hậu Sau nhiều lần bàn bạc với Khang hữu

tế, văn hoá - giáo dục và quân sự Sử sách gọi đó là “cuộc duy tân 100 ngày” hay “biện pháp Mởu

đối Từ Hi bàn mu với thống soái Vinh Lộc, vốn là ngời tình cũ của mình, chuẩn bị làm cuộc chính

đợc tin này, ngầm thơng lợng với Viên Thế khải, một trong những tớng lĩnh của nhà Thanh, đồngthời là ngời tham gia Cờng học hội, tiến hanhd khởi sự trớc để ngăn chặn bàn tay độc ác của Từ Hi

và phái bảo thủ để cứu vua Viên Thế Khải là con ngời xảo quyệt ăn ở hai lòng Một mặt y hứa trung

hành tổ chức chính biến vào đêm 21-9-1898, bắt giam vua Quang Tự và tàn sát phái Duy tân

Anh và nhờ sứ quán Anh đa ra nớc ngoài Lơng cũng đợc sứ quán Nhật bao che, rồi trốn sang Nhật

Đàn Tự Đồng Phái bảo thủ muốn truất Quang Tự , nhng Anh và Nhật Bản không tán thánh Hainớc đa chiến hạm đến cửa biển Đại Cô, buộc phái bảo thủ vấn phải giữ Quang Tự làm vua và chấmdứt chính sách khủng bố Nhng vua Quang tự từ đó hầu nh lặng thinh không nói nửa lời, bị quảnthúc ở doanh Đài trong trung Nam Hải đến chết

Khang Hữu Vi và Lơng Khải Siêu trốn sang Nhật Lúc đó Tôn Trung Sơn đang hoạt động cáchmạng tại Nhật, nghe tin Khang, Lơng đến Nhật, bèn cùng Trần Thiết Bạch hẹn hội kiến với Khang,Lơng, nhng Khang từ chối, chỉ có Lơng đến gặp Ba ngời nêu ra ý kiến của mình, thảo luận việc hợptác Sau đó, Tôn Trung Sơn cử Trần Thiếu bạch đi gặp riêng Khang, nhng Khang vẫn kiên quyết từchối hợp tác với phái cách mạng Tôn Trung Sơn Lợng do dự không dứt khoát, cuối cùng hợp tác

Bảo Hoàng Các ông kiên trì quân chủ lập hiến, phản đối hoạt động cách mạng do Tôn Trung sơn

trong đảng bảo hoàng, văn chơng của Lơng đơng thời vẫn đợc hoan nghênh nhiệt liệt Chủ yếu là vì

chơng lu loát sinh động để diễn đạt những cái mà nhân dân đơng thời quan tâm và cần thiết nhất.Sau cách mạng Tân Hợi (1911), Khang, Lơng tiếp tục ca ngợi chủ nghĩa cải lơng Năm 1913,

Khang xuất bản tập chí bất nhẫn, phản đối chế độ dân chủ cộng hoà Năm 1917, Khang còn tham

gia hoạt động đa Tuyên Thống trở lại ngôi vua Sau cuộc Vận động ngũ tứ (4-5-1919), Khang vẫnkiên trì chế độ quân chủ ông tham gia Chính phủ quân phiệt Bắc Kinh với t cách là đại diện cho

đảng tiến bộ do ông thành lập năm 1913 Ông đ giữ chức Tổng trã kết tội Lu-i XVI đã tiến hành chiến tranh với nhân dân, là ờng Tài chính trong Chính phủ

Đoàn kì Thuỵ Năm 1920, ông tuyên bố “rút lui khỏi chính trị, đi ở ẩn” và đến dạy học ở trờng Đạihọc Thanh Hoa – Bắc Kinh

19 Nôrôđôm I (1835-1904)

Campuchia Nôrôđôm I là vơng hiệu của thái tử Ang-Vôđây (Ang-Vodey) lên ngôi quốc vơngCampuchia vào năm 1859 Nôrôđôm I lên trị vì đất nớc giữa lúc Campuchia lâm vào hoàn cảnh hếtsức khó khăn Triều đình Xiêm coi Campuchia nh một nớc phụ thuộc Vua Khơme khi lên ngôi phảisang BăngCôc (kinh đô nớc Xiêm) nhận lễ tấn phong nh một ch hầu: Trong khi đó bọn thực dân

đánh chiếm kinh đô Uđông, khiến Nôrôđôm I phải chạy sang BăngCôc, cầu cứu vua Xiêm Thực dânPháp nhảy vào giúp đỡ Nôrôđôm I khôi phục lại quyền lực Năm 1863, đô đốc Pháp ở Nam Kỳ là ờ

chỗ thỏa thuận: lễ đăng quang của Nôrôđôm I đáng lẽ cử hành tại BăngCôc, thì nay thực hiện ởUđông, với sự tham dự của đại biểu chính phủ Pháp và đại biểu chính phủ Xiêm (3/6/1864) Thựcdân Pháp và chính phủ Xiêm ký hiệp ớc ngày 15/7/1867 chia nhau quyền lợi ở Campuchia: nớc Xiêmthừa nhận quyền bảo hộ của Pháp ở Campuchia và chính phủ Pháp cắt nhờng các tỉnh Battambăng