Khó thở trong chăm sóc giảm nhẹ

triệu chứng nặng thường gặp nhất trong những ngày cuối cùng của cuộc đời... Đánh giá khó thở chủ quanModified Borg Dyspnea Scale Intens ity of S ens ation Rati ng... Chẩn đoán phân biệt

Khó thở

trong chăm sóc giảm nhẹ

Copyright © 2007 Massachusetts General Hospital All rights reserved.

Người trình bày : ThS BS Phan Đỗ Phương Thảo

Theo bài giảng của ThS BS Craig D Blinderman và

TS BS Eric L Krakauer.

Module 1

Mục tiêu

• Hi u c sinh lý b nh h c c b n c a tri u ch ng khó th các b nh nhân ung th ,HIV/AIDS và các

Khó thở

• Th ng g p trong b nh nhân ung th (21-78%)

• C ng th ng g p trong b nh nhân không ung th

nh là:

– 70% b nh nhân m t trí (dementia)

– 68% b nh nhân HIV/AIDS giai o n cu i

– 65% b nh nhân suy tim

– 56% b nh nhân b nh ph i t c ngh n mãn tính

– 50% b nh nhân x c ng c t bên

– 36% b nh nhân b tai bi n m ch máu não

• T n xu t:

nh ng b nh nhân m c các b nh hi m nghèo t n xu t khó

th thay i t 12% n 74%

KHÓ THỞ:

“ triệu chứng nặng thường gặp nhất trong

những ngày cuối cùng của cuộc đời ”

Davis C.L The therapeutics of dyspnoea Cancer Surveys 1994 Vol.21 p 85 - 98

Sinh lý hô hấp

11

Golgi (muscle tension)

STRETCH R (volume)

Manning H and Schwartzstein R N Engl J Med 1995;333:1547-1553

Những tín hiệu ly tâm và hướng tâm tạo nên

cảm giác khó thở

Đánh giá khó thở (chủ quan)

Modified Borg Dyspnea Scale

Intens ity of S ens ation Rati ng

Đánh giá khó thở

– Các dị vật đường thở(như thức ăn)

• Khối u

– Thâm nhiễm nhu mô phổi

– Viêm mạch bạch huyết lan vào trong các vách phế nang

Chẩn đoán phân biệt nguyên nhân khó thở

• Các vấn đề tâm lý xã hội

– Lo lắng– Gia đình– Tài chính– Luật pháp– Tinh thần

– ôi khi b ng oxy, thu c gi i lo âu và các can

thi p không dùng thu c c ng có hi u qu

Treatment of respiratory inhibition due to morphin

Note : respiratory rate < 8 (normal range: 12-20),

small pupill (normal range 3 mm), sedation and/or drow sy prev iously.

Note: liver, kydney functions.

Need:

Naloxon 0,4 mg with 9 ml NaCl 9%  10ml

Use 1 ml IV ev ery 1-2 minutes until respiratory rate normality.

27

S ử dụng opioid trong quản lý

điều trị khó thở

• Opi oi d l àm gi m khó th mà không kèm theo m t s thay i

áng k v t n s th hay n ng các khí máu

• Opi oi d ho t ng c ngo i vi và trung ng.

• nh ng b nh nhân không có ti n s dùng opioid, li u th p có

Kết luận: …vai trò của việc dùng liên tục Morphin uống và tiêm để điều trị khó thở

ở bệnh nhân bệnh tiến triển……

Morphin điều trị khó thở

– M t nghiên c u Meta-analysis ánh giá hi u qu c a

opioids trong i u tr khó th do nhi u nguyên nhân

– 18 Nghiên c u ng u nhiên mù ôi có nhóm ch ng

Morphin điều trị khó thở

Clemens, et al JPSM, April 200 7, Vol 33:4, 473-481.

– So sánh hi u qu th ôxy qua m i và opioids trong i u

tr khó th – o l ng t n su t hô h p, PCO2 qua da và b o hòa

Ôxy

– K t qu cho th y :

• C i thi n khó th (p = 0.003).

• T n su t hô h p gi m t 41.8 +/- 4.7 n 25.7 +/- 4.5 l n/ phút.

• PCO2 qua da and SO2 không thay i.

• Không th y c ch hô h p x y ra.

Sử dụng các thuốc an thần trong quản lý điều trị khó thở

– Lorazepam 0,5-2mg u ng, tiêm TM ho c tiêm d i da m i

1 gi theo nhu c u cho n khi b nh nhân tr n t nh, sau ó cho li u u n 4-8 gi /l n gi s bình t nh

Những chất tiết đường hô hấp/“tiếng nấc hấp hối” (death rattle)

Hyoscine butylbromide (Buscoban) 20

mg uống 2 giờ/lần hoặc 0,4mg tiêm dưới

da 2 giờ/lần khi cần.

Sử dụng oxy trong quản lý

Những can thiệp không dùng

thuốc đối với khó thở

• M t chi c qu t i n hay m t c n gió nh mát lành

có th a n s gi m nh tri u ch ng.

• Nhiều nghiên cứu về sự khó thở được gây ra trên những người bình thường cho thấy rằng các thụ thể nằm ở vùng chi phối của dây thân kinh sinh ba ảnh hưởng đến mức độ khó thở

• M c a s , gi t m nhìn h ng ra bên ngoài (n u có

th ).

• Gi m nhi t phòng, n u có th

• H n ch s l ng ng i trong phòng

Những can thiệp không dùng

thuốc đối với khó thở

Điều trị đặc hiệu khó thở dựa vào nguyên nhân

• Viêm ph i

– i u tr b ng kháng sinh n u phù h p v i

nh ng m c ích ch m sóc (có th không phù

h p v i nh ng b nh nhân s p ch t)

– B nh nhân không có ti n s dùng opioid:

• Morphine 5-10 mg uống hoặc 2-4 mg tiêm tĩnh mạch hoặc tiêm dưới da mỗi 2-4 giờ theo nhu cầu.

– N u khó th v n dai d ng, cho li u th ng

xuyên theo gi , 4 gi /l n và ch s n m t li u

t xu t b sung:

• 5% của tổng liều điều trị hàng ngày,

15 phút/lần theo nhu cầu.

– T ng li u n 33% m i li u khi c n.

Điều trị đặc hiệu khó thở dựa vào nguyên nhân

Điều trị đặc hiệu khó thở dựa vào nguyên nhân

– Truy n máu n u phù h p v i m c ích ch m sóc (có th

không phù h p v i nh ng b nh nhân s p ch t)

– N u truy n máu là không phù h p ho c n u khó th n ng,

cho morphine nh trên

39

Điều trị đặc hiệu khó thở dựa vào nguyên nhân

Điều trị đặc hiệu khó thở dựa vào nguyên nhân

• Các tr ng h p phù ph i không do tim, xu t huy t

ph i, ung th ti n tri n.

– Dùng Morphine nh trên

Small cell lung cancer Large cell carcinoma

Squamous

Cell lung cancer

bronchoaveolarcarcinoma

K phổi di căn

Tóm tắt

i u tr nguyên nhân khó th là chính y u kèm v i

Cám ơn sự chú ý theo dõi của các bạn

45