Tiết 136, 137: Bến quê

Kiến thức:Qua cảnh ngộ và tâm trạng của nhân vật Nhĩ, cảm nhận đợc triết lý, kết quả của sự trải nghiệm về cuộc đời con ngời biết nhận ra vẻ đẹp bình dị và quý giá trong những gì gần gũi

Tuần 28

Tiết 136 – 137 Bến quê

Nguyễn Minh Châu

I Mục tiêu bài học:

1 Kiến thức:Qua cảnh ngộ và tâm trạng của nhân vật Nhĩ, cảm nhận đợc triết

lý, kết quả của sự trải nghiệm về cuộc đời con ngời biết nhận ra vẻ đẹp bình

dị và quý giá trong những gì gần gũi của quê hơng và gia đình Phân tích đợc những đặc sắc nghệ thuật của truyện: Tạo tình huống, kể chuyện qua dòng nội tâm nhân vật, ngôn ngữ, giọng điệu đậm chất suy t và biểu tợng

2 Tích hợp: Với phần văn ở các bài “Sang thu”…với phần TV ở bài ôn tậpvới phần TV ở bài ôn tập ohần TV, Với phần TLV ở bài: Luyện nói nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ

3 Rèn kỹ năng phân tích tác phẩm tự sự có sự keets hợp với các yếu tố trữ tình

và triết lý

II Chuẩn bị:

1 Giáo viên: Tuyển tập truyện ngắn Nguyễn Minh Châu- NXB Văn học Hà Nội 1994

2 Học sinh:Đọc tóm tắt

III Tiến trình:

1 ổn định tổ chức:

2 Kiểm tra:? Văn bản nhật dụng có phải là một thể loại không? Tại sao?

3 Tổ chức các hoạt động:

Hoạt động 1:

GV nêu yêu cầu khi đọc: Giọng

trầm tĩnh, suy t, xúc động và đợm

buồn, trong tâm thế của nhân vật

đang bị bệnh hiểm nghèo, đang

sống những ngày cuối cùng của

cuộc đời

-GV đọc mẫu gọi 2 –3 học sinh

đọc tiếp.Sau đó GV cùng học sinh

tóm tắt nội dung truyện

? Học sinh đọc sgk, giáo viên hớng

dẫn học sinh tìm hiểu

? Nêu thể loại của tác phẩm?

*Cả chuyện xoay quanh tình huống

một buổi sáng đầu thu, căn phòng

có cửa sổ nhìn ra sông Hồng nơi

Nhĩ đang sống những ngày cuối

của cuộc đời mình nên cũng có thể

không cần phân đoạn

Hoạt động 2

?Tình huống truyện là gì? Tác dụng

của nó?

I.Đọc, tìm hiểu chú thích và bố cục :

1 Đọc, tóm tắt nội dung:

2 Chú thích

a Tác giả - tác phẩm:

b Từ khó:

3 Thể loại – bố cục:

TL: Truyện ngắn, giọng kể chậm, buồn, điểm nhìn trần thuật từ nhân vật nhĩ nhng vẫn đặt ở ngôi thứ ba Kết hợp kể tả, trữ tình và triết lý một cách giản dị, tự nhiên nhỏ nhẹ mà thấm thía

*Bố cục :

Có thể tạm phân dòng suy t của Nhĩ theo dòng cốt truyện thành ba phần:

+ Từ đầu bậc gỗ mòn lõm: Cuộc trò truyện của Nhĩ với Liên

+ Chờ Liên xuống tầng một vùng nớc đỏ: Nhĩ nhờ con trai sang bên kia sông, nhờ bọn trẻ làng xóm giúp anh ngồi tựa sát cửa sổ để ngắm cảnh, suy t và nghĩ ngợi

+ Còn lại: Cụ giáo Khuyến rẽ vào hỏi thăm

và hành động cố gắng cuối cùng của Nhĩ II.Tìm hiểu văn bản:

1.Tìm hiểu tình huống truyện:

-Tình huống truyện là hoàn cảnh xảy ra và làm điều kiện cho câu truyện phát triển Là hoàn cảnh sống và hành động của nhân vật, góp phần thể hiện tính cách nhân vật và chủ

đề của tác phẩm, tao thành công của tác

?Trong tác phẩm nhân vật Nhĩ đợc

đặt trong tình huống nh thế nào?

? Tại sao nói đó là tình huống trớ

trêu nghịch lý nhng cũng không

trái tự nhiên, không phải hoàn toàn

bịa đặt vô lý

HS thảo luận

? Tình huống ấy đã giúp tác giả thể

hiện những điều gìvề khắc hoạ

nhân vật và chủ đề của tác phẩm?

Hết tiết 1

phẩm

*Hoàn cảnh của nhân vật chính- Nhĩ đợc tác giả đặt trong một tình huống đặc biệt: Căn bệnh hiểm nghèo khiến anh gần nh bại liệt toàn thân Tất cả mọi sinh hoạt thông thờng

đều nhờ vào sự giúp đỡ của ngời khác mà chủ yếu là nhờ Liên- vợ anh

-Trớc khi bị bệnh Nhĩ là một cán bộ nhà nớc vừa có điều kiện và đi nhiều nơi trên khắp thế giới vậy mà cuối đời căn bệnh quái ác lại buộc chặt anh vào giờng bệnh chỉ muốn nhích ngời gần cửa sổ mà cũng thấy khó nh

đi hết nửa vòng trái đất và phải nhờ sự giúp

đỡ của lũ trẻ

-Nhĩ phát hhiện ra vẻ đẹp của bờ bãi bên kia sông, quen mà lạ và anh không thể đi tới đó

đợc dù chỉ một lần Anh nhờ con thực hiện khao khát đó của mình nhng cậu laị để lỡ chuyến đò

=>Tác giả muốn tâm sự và khái quát những quy luật triết lý cuộc đời thông thờng bình dị, nhng không phải lúcc nào cũng sớm nhận ra

mà phải trải qua bao nhiêu trải nghiệm có khi phải đến cuối đời trong hoàn cảnh trớ trêu mà bản thân buộc phải nếm trải Đó cũng chính

là chủ đề và nét đặc sắc của truyện

Tiết 2

I Mục tiêu bài học:

1 Kiến thức:

2 Tích hợp:

3 Rèn kỹ năng

II Chuẩn bị:

1 Giáo viên:

2 Học sinh:

III Tiến trình:

1 ổn định tổ chức:

2 Kiểm tra: ?Kể tóm tắt truyện ngắn “Bến quê”? Nêu tình huống của truyện?

3 Tổ chức các hoạt động:

HS đọc đoạn 1, hình dung cảm xúc

và suy nghĩ của nhân vật Nhĩ về

cảnh sắc thiên nhiên một buổi sáng

đầu thu đợc nhìn từ cửa sổ phòng

mình

?Qua cái nhìn và cảm nhận

của Nhĩ em thấy cảnh vật

thiên nhiên đợc tả theo trình tự

nào? Có tác dụng gì?

? Cụ thể từng cảnh đợc miêu tả

nh thế nào? Nhận xét gì về

màu sắc của cảnh vật?

HS nhận xét, phân tích

? Từ những câu hỏi của Nhĩ và

thái độ của Liên, ngời đọc cảm

thấy hình nh anh đã nhận ra

điều gì về bản thân

HS đọc lại những câu hỏi và

câu miêu tả hành động của

Liên nhận xét?

? Qua 1 số cử chỉ và thái độ

2.Những cảm xúc và suy nghĩ của nhân vật Nhĩ -Cảnh vật đợc tả theo tầm nhìn của Nhĩ từ gần

đến xa, tạo thành một không gian có chiều rộng:

Từ những bông hoa bằng lăng ngay phía ngoài cửa sổ đến con sông Hồng, đến vòm trời và sau cùng là bãi bội bên kia sông

=>Cảm nhận tinh tế, cảnh vật vừa quen vừa lạ t-ởng chừng nh lần đầu tiên cảm nhận thấy tất cả vẻ

đẹp và sự giàu có của nó

VD: Dòng sông màu đỏ nhạt

Chùm hoa bằng lăng đậm sắc hơn Vòm trời nh cao hơn

Bờ bãi màu vàng thau xen màu xanh non

=>Bằng trực giác Nhĩ nhận ra mình chẳng còn sống đợc bao lâu nữa Anh đang phải đối mặt với hoàn cảnh bi đát không còn lối thoát

-Nhớ lại những ngày đầu quen, yêu rồi cời nhau, rồi những năm chhung sống, những ngày bệnh tật, Nhĩ càng thấu hiểu vợ với lòng biết ơn sâu sắcvà

Nh tiết 1

Nh tiết 1

của Liên đối với chồng qua

suy t, tình cảm của Nhĩ đối với

vợ, em có nhận xét gì về ngời

phụ nữ này?

( Về phẩm chất và tình cảm)

HS phát hiện, đọc 1 số câu nói

của Nhĩ và Liên

? Vì sao Nhĩ lại khao khát đợc

đặt chân lên bãi bồi bên kia

sông vào chính buổi sáng hôm

ấy?

HS: Phân tích, suy luận phát

biểu

? Nhĩ nhờ con trai sang sông

làm gì? ớc vọng của anh có

thành công không? Vì sao?

HS thảo luận

Từ đó anh rút ra một quy luật

nào nữa trong cuộc đời con

ngời? Quy luật ấy đợc thể hiện

ở những câu văn nào? Ngoài

quy luật ấy còn quy luật gì

khác? HS thảo luận

?Phân tích hành động kỳ quặc

của Nhĩ ở đoạn cuối cùng điều

đó ý nghĩa gì?

HS đọc phân tích

Hoạt động 3

? Em hiểu thế nào về nhân vật

Nhĩ ?

? Chủ đề của truyện là gì?

? Những nét đặc sắc NT?

cảm động Ngời đàn bà quê mùa đã trở thành ngời

đàn bà thành thị nhng tâm hồn Liên vẫn giữ nguyên vẹn những nét tần tảo, chịu đựng hi sinh từ bao đời xa, từ sự hi sinh vô bờ và tình yêu thơng

ấy Nhĩ đã tìm thấy chỗ dựa, cái sức mạnh tinh thần chính là từ tổ ấm gia đình, từ tình yêu thơng, thuỷ chung của ngời vợ tao khang

-Khi chợt nhận thấy vẻ đẹp của cảnh vật rất đỗi bình dị và gần gũi, đồng thời biết mình sắp phải từ biệt cuộc đời, Nhĩ bỗng bừng lên khao khát đặt chân lên bãi bồi bên kia sông Đó chính là sự thức tỉnh về giá trị bền vững, bình thờng và sâu xa trong cuộc sống- những giá trị thờng bị ngời ta bỏ qua, nhất là thời trẻ Nhng khi đã già, đã từng trải,

đã bệnh nặng thì khát khao lại bừng lên, chen lẫn những ân hận xót xa Càng in gót chân khắp mọi chân trời xa lạ trên thế gian mà nay lại không thể lên đó để bớc đi trên bến sông quê, giẫm chân lên giải phù sa êm mịn của quê hơng Đây là niềm ân hận xót xa nh có gì không phải với quê hơng và tuổi trẻ của mình

-Không tự mình sang sông đợc, Nhĩ chợt nảy ra sáng kiến nhờ con trai đi thay mình, cảm nhận thay mình Nhng đứa con không hiểu hàm ý của cha nên làm theo một cách miễn cỡng và trên đ-ờng đi lại bị cuốn vào những trò chơi phá thế cờ ở ngay bên đờng đề lỡ chuyến đò sang sông

-Anh trầm ngâm suy nghĩ rút ra quy luật đời ngời: Thật khó tránh đợc những điều vòng vèo hoặc chùng chình Anh đã thế và bây giờ con anh cũng thế Con anh khi nó già nh anh có lẽ mới cảm nhậ thấy cái hấp dẫn ở bờ sông bên kia Vài lần vòng vèo chùng chình đã hết một cuộc đời, và có nhiều cái đã không thể làm lại đợc Con anh đã làm lỡ chuyến đò duy nhất trong ngày thì ngày mai nó có thể sang sông Nhng còn anh thì không bao giờ cồn có thể tự mình sang sông đợc nữa

-Một quy luật nữa đợc rút ra: Đó là sự cách biệt khác nhau giữa các thế hệ già - trẻ, cha – con Họ

là những ngời thân yêu ruột thịt của nhau nhng

đâu có hiểu nhau.Đó là quy luật đáng buồn, làm thế nào để các thế hệ thật hiểu nhau đem lại niềm vui cho nhau khi cha muộn

-Khi thấy con dò vừa chạm mũi vào bờ đất bên này sông, Nhĩ thu hết tàn lực đu mình nhô mình ra ngoài, giơ một cánh tay gầy khoát khoát nh đang khẩn thiết ra hiệu cho một ngời nào đó Đó là một hành động kỳ qoặc nhng lại có ý nghĩa:

+ Anh đang hối hả giục cậu con trai đang mải xem

cờ thế, nhanh chân cho kkịp chuyến đò

+ Thức tỉnh mọi ngời hãy sống khẩn trơng sống có ích, đừng la cà, chùng chình, dềnh dàng ở những cái vòng vèo vô bổ mà chúng ta rất dễ sa đà để dứt

ra khỏi nó, để hớng tới những giá trị đích thực vốn rất giản dị, gần gũi, bền vững

III.Tổng kêt:

1 Nội dung: Đây là một nhân vật t tởng chứ không phải là nhân vật số phận ( Tác giả không chú tâm tả rõ) Qua một tình huống

đặc biệt của nhân vật, nhà văn đã gửi gắm nhiều quan sát, suy ngẫm, triết lý về cuộc

đời và con ngời

2 Nghệ thuật:

(Ghi nhớ sgk) Hoạt động 4: Củng cố

Giáo viên nhấn mạnh nội dung bài học

4.Giao nhiệm vụ:

-Làm bài tập ở phần luyện tập

5.Rút kinh nghiệm:

Tiết 138 – 139 Ôn tập tiếng việt

I Mục tiêu bài học:

1 Kiến thức:Hệ thống hoá kiến thức về: Khái niệm, các thành phần biệt lập, liên kết câu, liên kết đoạn văn, nghĩa tờng minh và hàm ý

2 Tích hợp:các văn bản và tập làm văn đã học

3 Rèn kỹ năng sử dụng các thành phần biệt lập, sử dung liên kết trong khi làm bài …với phần TV ở bài ôn tập

II Chuẩn bị:

1 Giáo viên:

2 Học sinh:

III Tiến trình:

1 ổn định tổ chức:

2 Kiểm tra: Kết hợp trong khi ôn tập

3 Tổ chức các hoạt động:

Hoạt động 1

Hs đã chuẩn bị ở nhà

GV yêu cầu học sinh trả lời câu

hỏi theo sgk?

HS gọi yên các thành phần in

đậm điền vào bảng tổng kết Giáo

viên gọi học sinh nhận xét Kết

luận

GV gọi học sinh đọc đoạn văn

của mình, chỉ ra câu chứa khởi

ngữ và thành phần tình thái

Nhận xét bài của bạnGv có thể

đọc mẫu

Hoạt động 2

GV yêu cầu học sinh tìm hiểu các

ví dụ sgk Gọi tên các phép liên

kết đợc thể hiện bằng các từ in

đậm Sau đó điền kết quả tìm đợc

vào bảng tổng kết theo mẫu sgk

? HS chỉ ra sự liên kết giữa các

câu trong đoạn văn viết về truyện

“Bến quê”( Từ liên kết, gọi tên

các biện pháp liên kết) Giáo viên

gọi một số học sinh khác nhận

xét về bài của bạn

-GV kết luận- sửa chữa

Hoạt động 3

HS đọc truyện cời sgk

? Hàm ý của câu in đậm là gì?

HS đọc đoạn hội thoại

? Tìm hàm ý? Ngời nói tạo hàm ý

bằng cách cố ý vi phạm phơng

I.Khởi ngữ và các thành phần biệt lập:

1.Gọi tên:

a Khởi ngữ

b Thành phần tình thái

c Thành phần phụ chú

d Thành phần gọi đáp cảm thán 2.Viết đoạn văn

II.Liên kết câu và liên kết đoạn văn:

1.Gọi tên:

a Phép nối:

b Lặp từ vựng: Cô bé

c Thế đại từ: Cô bé – nó

2.Lập bảng tổng kết (Sgk) 3.Nhận xét phép liên kết sử dụng trong đoạn văn

III.Nghĩa tờng minh và hàm ý:

1.Địa ngục mới là nơi giành cho các ông( Nhà giàu)

2

Ôn tập LT + Làm BT

châm hội thoại nào? a.Đội bóng huyện mình chơi không hay Vi

phạm phơng châm quan hệ b.Tôi cha báo cho Nam và TuấnVi phạm

ph-ơng châm về lợng Hoạt động 4: Củng cố kiến thức

-Gv nhấn mạnh nội dung ôn tập

4.Giao nhiệm vụ

-Chuẩn bị cho bài luyện nói: Nghịi luận về một đoạn thơ, một bài thơ

5.Rút kinh nghiệm:

Tiết 140 Luyện nói : NGhị luận về một đoạn

thơ, bài thơ

I Mục tiêu bài học:

1 Kiến thức: Ôn lại lý thuyết và kỹ năng của kiểu bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ

2 Tích hợp: Với các kiến thức về văn và tiếng việt đã học

3 Rèn kỹ năng lập dàn ý và trình bày một vấn đề trớc tập thể của học sinh

II Chuẩn bị:

1 Giáo viên:

2 Học sinh:

III Tiến trình:

1 ổn định tổ chức:

2 Kiểm tra: Sự chuẩn bị của học sinh

3 Tổ chức các hoạt động:

Hoạt động 1: I Hớng dẫn học sinh chuẩn bị:

Đề bài: Suy nghĩ về bài thơ “ Bếp lửa” của Bằng Việt

1 Tìm hiểu đề:

a Kiểu bài : Nghị luận về một bài thơ

b Vấn đề nghị luận: Tình cảm bà cháu

c Cách nghị luận: Xuất phát từ sự cảm thụ cá nhân đối với bài thơ, khái quát thành những thuộc tính tinh thần cao đẹp của con ngời

2.Tìm ý:

a Tình yêu quê hơng nói chung trong các bài thơ đã học

b Tình yêu quê hơng với nét riêng trong bài thơ “Bếp lửa” của Bằng Việt

Hoạt động 2: II Luyện nói trên lớp:

HS trình bày các ý trong bài

GV gọi học sinh nhận xétKết luận

1 Dẫn vào bài: Giới thiệu nhà thơ Bằng Việt và bài thơ Bếp Lửa

2 Nội dung nói:

-Hình ảnh đầu tiên đợc tác giả tái hiện là một hình ảnh bếp lửa ở làng quê Việt Nam thời thơ ấu : Một bếp lửa…với phần TV ở bài ôn tập.nắng ma

+ Khai thác các từ: ấp iu, chờn vờn

-Kỷ niệm với những vẻ đẹp trong sáng, nguyên sơsức sống trong tâm hồn Lên bốn tuổi …với phần TV ở bài ôn tập…với phần TV ở bài ôn tậpcòn cay

-NHững kỷ niệm đầy ắp âm thanh, ánh sáng và những tình cảm sâu sắc xung quanh bếp lửa: Tám năm ròng…với phần TV ở bài ôn tập.đồng xa

-Hình ảnh bếp lửa gắn với nhng biến cố lớn của đất nớcngọn lửa trở thành biểu t-ợng ánh sáng của niềm tin: Rồi sớm…với phần TV ở bài ôn tậptin dai dẳng

-Hình ảnh bếp lửa trở thành biểu tợng của quê hơng, đất nớc, bà vừa là ngời nhen lửa vừa là ngời giữ lửa: Lận đận …với phần TV ở bài ôn tập.bếp lửa

-Nhà thơ rút ra bài học đạo lý về mối quan hệ giữa quá khứ và hiện tại : Giờ cháu…với phần TV ở bài ôn tập.lên cha?

Hoạt động 3: Củng cố

Gv khái quát nội dung bài học

4.Giao nhiệm vụ:

- Viết hoàn chỉnh cho đề bài trên Chuẩn bị dàn bài cho đề trong sách giáo khoa

- So¹n: Nh÷ng ng«i sao xa x«i 5.Rót kinh nghiÖm