sử dụng Powerpoint trong dạy học

Tiềm năng của PowerPoint trong thiết kế bài giảng sinh học - Quy trình khai thác và sử dụng PowerPoint trong dạy học sinh học ở trường THPT 2.. Quy trình kỹ thuật khai thác và sử dụng Po

Module 1 ỨNG DỤNG PHẦN MỀM POWERPOINT

ĐỂ THIẾT KẾ BÀI GIẢNG SINH HỌC

Module 1

ỨNG DỤNG PHẦN MỀM POWERPOINT

ĐỂ THIẾT KẾ BÀI GIẢNG SINH HỌC

I MỤC TIÊU

1 Kiến thức: Qua module này học viên sẽ hiểu được

- Các tiện ích của PowerPoint trong dạy học Tiềm năng của PowerPoint trong thiết kế bài giảng sinh học

- Quy trình khai thác và sử dụng PowerPoint trong dạy học sinh học ở trường THPT

2 Kỹ năng: Sau khi được nghe giảng viên giới thiệu và than gia thảo luận

theo nhóm học viên sẽ: Biết cách khai thác các thông tin phục vụ cho việc soạn gáo án điện tử, có được kĩ năng thiết kế bài học sinh học trên PowerPoint

3 Thái độ: Sau khi học module này học viên sẽ thấy được giá trị của việc

sử dụng công nghệ thông tin trong quá trình dạy học theo nhằm nâng cao chất lượng dạy học ở trường phổ thông

II GIỚI THIỆU MODULE

- Đây là module đầu tiên trong tài liệu bồi dưỡng đổi mới PPHD sinh học ở

trường THPT Nội dung của module nhằm cung cấp cho học viên kĩ thuật cơ bản của việc soạn bài giảng trên phần mềm PowerPoint

- Nội dung chính của module

Giới thiệu cho học viên tiện ích của PowerPoint trong dạy học nói chung và dạy học sinh học nói riêng

Quy trình kỹ thuật khai thác và sử dụng PowerPoint trong dạy học sinh học Một số bài mẫu về việc sử dụng PowerPoint trong dạy học sinh học

- Thời gian để học module: 8 tiết, trong đó học viên nghe giảng 4 tiết, 4 tiết

để học viên thảo luận

- Những điều cần lưu ý

Đây là module mang tính kỹ thuật, phần trình bày chỉ mang tính chất định hướng Học viên cần có sự gia công tài liệu mới có khả năng sử dụng được PowerPoint trong quá trình dạy học

Học viên cần có nguồn tư liệu phong phú để thực hành soạn giảng trên PowerPoint

III TÀI LIỆU VÀ THIẾT BỊ THỰC HIỆN MODULE

- Thiết bị: Máy tính với các phần mềm PowerPoint, Flash, QuickTime,

máy chiếu đa chức năng, một số đĩa CD liên quan đến nội dung dạy học sinh học

ở THPT

- Tài liệu tham khảo

• Vũ Văn Tảo (2001) Những mặt lợi và không lợi cần xét đến để áp dụng thành công CNTT vào giáo dục, Hội thảo khoa học ứng dụng CNTT trong giáo dục phổ thông.Hà Nội.

• Đại học Sư phạm Hà Nội (2004) Tài liệu hướng dẫn sử dụng công nghệ thông tin trong dạy học sinh học Khoa Sinh-KTNN trường ĐHSP Hà Nội.

• Châu Phi ( 2004) Ứng dụng phần mềm PowerPoint để giảng dạy các kiến thức của phần cơ chế di truyền cấp trung học phổ thông Luận văn thạc sĩ khoa

học giáo dục, ĐHSP Huế

IV HOẠT ĐỘNG

Hoạt động 1: Trao đổi, thời gian 2 tiết

 Nhiệm vụ: Học viên tự nghiên cứu tài liệu và trao đổi theo từng cặp

 Thông tin: Xem phụ lục 1.1 Đổi mới PPDH bằng việc sử dụng công

nghệ thông tin Gồm các mục sau:

1 Quan niệm về dạy học theo công nghệ thông tin hiện nay

2 Tính hiệu quả của phần mềm PowerPoint trong dạy học

3 Tiềm năng của PowerPoint trong việc thiết kế bài giảng

4 Liên kết PowerPoint với các chương trình, phần mềm khác

Hoạt động 2: Nghe giảng viên trình bày, thảo luận theo nhóm, thời gian 2 tiết

 Nhiệm vụ: Học viên nghiên cứu tài liệu và nghe giảng viên trình bày

trước lớp, trao đổi theo nhóm để trả lời các câu hỏi :

- Trong quy trình ứng dụng PowerPoint để thiết kế một bài giảng thì ở bước nào là quan trọng nhất? Tại sao?

- Để thiết kế một bài giảng bằng PowerPoint theo bạn cần phải có những yêu cầu nào?

 Thông tin

Phụ lục1 2: Quy trình ứng dụng PowerPoint để thiết kế một bài giảng Phụ lục1 3: Các yêu cầu sư phạm khi thiết kế và sử dụng các bài giảng có vận dụng phần mềm PowerPoint

Hoạt động3 : Trao đổi theo nhóm, thời gian 4 tiết

 Nhiệm vụ:

- Học viên tự nghiên cứu tài liệu và trao đổi theo nhóm nhằm vận dụng các bước ứng dụng PowerPoint để thiết kế một bài giảng cụ thể

- Các nhóm trình bày sản phẩm trước lớp, thảo luận

 Thông tin:

Phụ lục 1 4: Thiết kế một số bài giảng sinh học trên PowerPoint

V ĐÁNH GIÁ

Sau khi kết thúc 2 buổi học, học viên phải trả lời được các câu hỏi sau:

Câu 1: Trong dạy học sinh học ở trường THPT việc sử dụng phần mềm

PowerPoint thích hợp cho các nội dung kiến thức nào?

Câu 2: Hãy nêu các yêu cầu về mặt kỹ thuật khi sử dụng phần mềm

PowerPoint để giảng dạy các kiến thức đó

Phụ lục 1.1 ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC BẰNG VIỆC SỬ DỤNG

CÔNG NGHỆ THÔNG TIN

1 Quan niệm về dạy học theo công nghệ thông tin hiện nay

Ngày nay, người ta xem dạy và học thực chất là quá trình thực hiện việc phát và thu thông tin Học là một quá trình tiếp thu thông tin có định hướng và có

sự tái tạo, phát triển thông tin Do vậy đối với người dạy là nhằm mục đích phát ra được nhiều thông tin với lượng tin lớn liên quan đến môn học, đến mục đích dạy học, (truyền đạt và điều khiển) Còn người học như một máy thu có nhiều cửa vào (mắt, tai, da, mũi ), phải biết tiếp nhận thông tin qua nhiều cửa, chọn lựa thông tin, phải biết lưu giữ thông tin trong bộ nhớ trong (não) hay trong bộ nhớ ngoài (sách, vở ) (lĩnh hội và tự điều khiển) Mỗi cửa vào tiếp nhận một loại mã hoá thông tin riêng biệt bằng một phương tiện truyền thông riêng biệt

Như vậy, muốn truyền lượng tin lớn cần phải tận dụng tất cả các phương tiện truyền thông có thể có để đưa thông tin vào các cửa khác nhau Có những thông tin rất khó vào tai thì phải chuyển đổi dạng mã hoá để có thể dễ vào mắt, như cùng một bài học nếu viết dưới dạng văn bản thì lượng thông tin tiếp thu sẽ rất ít, kém sinh động, người học khó hình dung, kém hứng thú và cần phải chuyển đổi, phối hợp với các ảnh tĩnh, ảnh động, phim video, hoạt hình , vận dụng PPDH phù hợp giúp HS tự giác, tích cực chiếm lĩnh các khái niệm khoa học, phát triển năng lực, hình thành nhân cách

Đổi mới PPGD theo nghĩa của CNTT là:"Phương pháp làm tăng giá trị lượng tin, trao đổi thông tin nhanh hơn, nhiều hơn và hiệu quả hơn"

2 Tính hiệu quả của phần mềm PowerPoint trong dạy học

 Đối với học sinh

- Giúp cho HS dễ nhận biết, dễ nhớ các sự vật, hiện tượng, các sự kiện của quá trình, cơ chế làm tăng hiệu quả học tập

- Tập trung sự chú ý của HS vào đối tượng

- Nâng cao tốc độ tri giác thông tin mà không làm giảm tốc độ lĩnh hội những thông tin đó Phát triển trí nhớ và tư duy tốt cho HS

- Cho phép diễn đạt một cách tường minh, sâu sắc và sinh động những khái niệm hoặc các hiện tượng phức tạp

- Lôi cuốn HS tham gia tích cực vào bài giảng, làm lớp học sinh động, tăng hiệu quả dạy học, phát huy tối đa tính tích cực tham gia các hoạt động nhận thức của HS

- Góp phần rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo thông qua hoạt động thường xuyên với phương tiện, công cụ kết hợp với trí óc, tay chân

- Tạo ra môi trường học tập sinh động mà trong đó người học đóng vai trò

là chủ thể, người học được hoạt động thực sự với phương tiện

 Đối với giáo viên

- Việc cải tiến, chỉnh sửa giáo án theo định hướng đổi mới PPGD hết sức thuận lợi

- Thực hiện được nhiều các PPDH cho nhiều đối tượng HS trong lớp học thông qua các phần mềm dạy học

- GV sẽ là người hướng dẫn HS học tập chứ không đơn thuần chỉ là người phát thông tin cho HS

- Tiết kiệm được thời gian để truyền đạt thông tin và có thời gian để tổ

chức các hoạt động nhận thức cho HS hơn

- GV cũng đóng vai trò là người học thường xuyên, vì sự nâng cao, hoàn thiện của chính thầy

3 Tiềm năng của PowerPoint trong việc thiết kế bài giảng

Microsoft PowerPoint là một chương trình để trình diễn trong bộ Microsoft Office Bộ Office này được đóng gói trong một tập hợp bao gồm các thành phần khác nhau (Word, Excel, Access, PowerPoint, Outlook, Font page, Publisher, SharePoint) Trong đó, 4 thành phần chính của bộ Office này là: Word, Excel, Access và PowerPoint Các thành phần này đều có tiện ích trong các công đoạn thiết kế bài giảng Trong đó, PowerPoint là một chương trình có nhiều tiện ích đối với việc thiết kế, trình bày bài giảng với nhiều tính năng đa dạng và phong phú

PowerPoint cho phép thực hiện hầu hết các yêu cầu minh họa trong giảng dạy, đặc biệt là các minh hoạ động rất cần thiết trong giảng dạy Sinh học Khi sử dụng PowerPoint để thiết kế các phần cho bài giảng, các hình ảnh, âm thanh đóng vai trò hướng dẫn, tăng cường sự chú ý, gây nhiều cảm hứng, độ bền trí nhớ cho

HS trong quá trình học tập, trong đó GV có thể đưa các đoạn phim, các phần mềm, các thí nghiệm ảo giúp cho HS tiếp cận với các sự kiện, hiện tượng, các quá trình, cơ chế một cách dễ dàng, đầy đủ và chính xác

PowerPoint sẽ giúp GV xây dựng bài giảng trên nhiều dạng dữ liệu như văn bản (text), hình ảnh tĩnh (Image, Picture) hoặc động (Animation), hai chiều hoặc

ba chiều, biểu bảng (Table), biểu đồ (Graphic), âm thanh (Sound), các đoạn phim học tập (Film) theo một dạng chuẩn tắc về kích thước, kiểu dáng, màu sắc của nhiều loại phông chữ, hình ảnh Điều này sẽ vừa giúp HS rèn luyện kỹ năng viết,

vẽ, trình bày bài học vào vở một cách đầy đủ, chính xác, có thẩm mỹ vừa giúp GV thực hiện đổi mới PPDH theo hướng tích cực GV sẽ có nhiều thời gian cho việc

tổ chức, điều khiển, giám sát hoạt động học tập của HS PowerPoint cho phép GV thực hiện được nhiều hơn những yêu cầu của hoạt động dạy học đặt ra so với khi không có nó

PowerPoint là một chương trình cho phép thiết kế được rất nhiều ứng dụng cho nhiều lĩnh vực, nó có thể tạo ra các phiên bản trình bày thay thế cho giáo án, cho trình bày bảng, trình diễn các mô hình trực quan, tạo giáo trình, sách tham khảo…

PowerPoint cho phép GV linh hoạt trong các điều kiện dạy học khác nhau,

GV có thể sử dụng trực tiếp máy tính hoặc ghi phần thiết kế ra đĩa CD để sử

dụng với các đầu máy nối qua màn hình vô tuyến hay qua máy chiếu Projector Trong quá trình sử dụng GV nếu thấy một chỗ hay một khâu nào chưa phù hợp thì

có thể nhập ý kiến của mình vào phần "ghi chú" hay chỉnh lý, bổ sung

Sử dụng PowerPoint có thể truy cập nhanh chóng đến một nội dung kiến thức của bài học trước ở một mục bất kỳ, một thí nghiệm, một kết luận hay tóm tắt nội dung của bài học trước đó đã được cài sẵn trong đĩa hoặc trong máy Khả năng

hỗ trợ này giúp GV liên hệ với nội dung đã học để truyền đạt kiến thức mới cũng như ôn tập hệ thống hoá kiến thức khi cần thiết

4 Liên kết PowerPoint với các chương trình, phần mềm khác

Nếu chỉ sử dụng PowerPoint một cách riêng lẽ để thiết kế các bài dạy, thì

sẽ chưa phát huy và nâng cao hết tính năng của PTDH hiện đại PowerPoint có thể liên kết với các File, chương trình, phần mềm khác Hiện nay có rất nhiều phần mềm hỗ trợ cho việc thiết kế bài giảng được các chuyên gia tin học trong và ngoài nước viết có phát hành trên thị trường hay trên mạng Những phần mềm phổ biến liên quan đến việc biên soạn thường được sử dụng như: ACD See 6.0 (xem, lưu hình ảnh ), Snagit V6.21 (chương trình chụp màn hình, phim ảnh ), PhotoShop (cắt, chỉnh sửa, xử lý hình ảnh ), HeroSoft HeroVideo 3000 (xem phim, cắt phim ), WebFlix (cắt phim), Cool Edit Pro (cắt nhạc) Rejump (nối các đoạn phim) Khi sử dụng những phần mềm dạy học thích hợp với PowerPoint GV có thể:

- Cắt và chèn các đoạn phim để tăng tính trực quan, các đoạn phim này không chỉ là nguồn thông tin, nguồn tri thức, chúng còn có thể dùng để tạo tình huống có vấn đề một cách hiệu quả trong dạy học, đặc biệt đối với các hiện tượng sinh học trừu tượng, không thể quan sát bình thường được hoặc các quá trình xảy

ra quá nhanh hoặc quá chậm…, các đoạn phim sẽ làm tăng hiệu quả của tính trực quan, gây hứng thú, giúp HS dễ hiểu, dễ nhớ Sự trình bày, giảng giải của GV không còn gặp khó khăn nhiều nữa, ví dụ các quá trình nguyên phân, giảm phân, tổng hợp Prôtêin, cơ chế nhân đôi của ADN, tổng hợp ARN, cơ chế thụ tinh

- Cắt và chèn vào bài giảng các âm thanh, thuyết minh khi cần thiết làm cho bài giảng thêm sinh động, tập trung sự chú ý, tăng hiệu quả dạy hoc…

Nguồn tư liệu tham khảo

1 Phan Đoài Bắc (2003).Một số đặc điểm của công tác biên soạn giáo trình trong đổi mới phương pháp dạy và học Kỷ yếu Hội thảo khu vực ứng dụng

công nghệ thông tin vào dạy học và quản lý giáo dục Sở GD&ĐT Huế.tr 12-20

2 Quách Tuấn Ngọc (2001) Công nghệ dạy học - Đổi mới phương pháp giảng dạy bằng công nghệ thông tin - Xu hướng của thời đại Hội thảo khoa học

ứng dụng CNTT-TT trong giáo dục phổ thông Hà Nội

Phụ lục1.2 QUY TRÌNH ỨNG DỤNG POWERPOINT

ĐỂ THIẾT KẾ MỘT BÀI GIẢNG

Để ứng dụng phần mềm PowerPoint thiết kế một bài giảng cần thực hiện

theo các bước sau :

1 Tìm hiểu nội dung của bài dạy

Đây là công việc được tiến hành đầu tiên, GV cần tìm hiểu kĩ nội dung của bài trong sách giáo khoa (SGK), sách giáo viên (SGV) và các tài liệu tham khảo

khác Phải xác định được mục tiêu, yêu cầu, nội dung của bài dạy, xác định kiến

thức cơ bản, yêu cầu phát triển tư duy và rèn luyện kỹ năng, từ đó đề ra phương hướng dạy học đúng đắn Cần phải hệ thống hoá các kiến thức, đây là một yêu cầu đặt ra vừa giúp HS nắm chắc kiến thức hơn trên cơ sở đối chiếu các kiến thức đã học, vừa để GV có tầm nhìn tổng quan để vạch ra kế hoạch thực hiện và dự kiến được nội dung chi tiết cho từng bài học

2 Thu thập nguồn tài liệu liên quan đến nội dung, xây dựng kho tư liệu

Ngoài việc sưu tầm các tài liệu để bổ sung, mở rộng kiến thức từ sách báo,

tài liệu tham khảo có liên quan, điều quan trọng và cần thiết là phải xây dựng kho

tư liệu Đây là điều kiện cần thiết để khai thác có hiệu quả chương trình phần mềm

PowerPoint, kho tư liệu càng phong phú thì khả năng khai thác càng cao, càng đa dạng Để xây dựng kho tư liệu chúng tôi khai thác tư liệu từ các nguồn khác nhau:

2.1 Đối với các tài liệu

* Các thông tin trên Internet

Internet liên kết hàng triệu máy chủ dịch vụ trên khắp thế giới, đây thực sự

là kho thông tin khổng lồ, chúng ta có thể tìm kiếm thông tin theo chủ đề bằng một công cụ tìm kiếm, các công cụ này sẽ cho ta danh sách các Website có liên quan đến chủ đề mình cần tìm kiếm, nhấp chuột vào ảnh hoặc đánh một vài thông tin về chủ đề mình tìm kiếm, khi đã có thông tin đúng nhu cầu của mình thì lưu trữ (save) hoặc sao chép (copy) vào một thư mục nào đó trong máy tính Có nhiều Website cung bậc cho ta công cụ tìm kiếm, như: http://www.yahoo.com/, http://www.google.com/, http://www.excite.com/

Để nhanh chóng và hiệu quả, cần sưu tầm và lưu lại các địa chỉ của Website chứa thông tin chúng ta cần, dưới đây là một số địa chỉ cần quan tâm trong ngành Sinh học: http://www.dhsphn.edu.vn, http://www.Moet.dov.vn, http://www.Most.gov.vn

Sau khi tìm kiếm được thông tin trên mạng Internet, ta chỉ cần download

vào kho tư liệu để làm tài liệu tham khảo.

* Các thông tin trên các CD-ROM, VCD

Ví dụ: Khai thác các bài liên quan đến di truyền học trên các đĩa CD-ROM: A-Level Biology, Bài giảng lớp nâng cao nghiệp vụ của GS.TS Vũ Văn Vụ, chương trình tập huấn của Khoa Sinh-KTNN Đại học Sư phạm Hà Nội, Campbell

Reece Essential Biology, Encarta (2004), Freeman Genetics 2.0, Biology 1e Guttman ESP, Interactive Study Partner

2.2 Đối với các tranh ảnh, hình ảnh tĩnh, bảng biểu, sơ đồ

Tranh ảnh, bảng biểu, hình vẽ góp phần đắc lực và quan trọng trong thiết

kế bài giảng, tổ chức dạy học, cung bậc thông tin một cách phong phú, chính xác

và hấp dẫn, tạo điều kiện cho GV, HS nghiên cứu kiến thức mới, củng cố kiến thức, giáo dục tư tưởng, kiểm tra một cách thuận lợi Chúng có thể khai thác được từ các nguồn:

- Khai thác tranh ảnh, biểu bảng trong SGK, sách than khảo, báo chí, các tập san Các ảnh màu của các bản tranh trong bộ Overhead Transparency - Atlas,

có màu sắc rất đẹp, chính xác, cập nhật được thông tin mới về kiến thức bộ môn có trong phòng bộ môn trong nhà trường Sau khi lựa chọn những hình ảnh, biểu bảng cần thiết, dùng máy quét (Scanner) để lưu vào đĩa và được đưa vào kho tư liệu để khai thác cho từng bài

Ví dụ: Khai thác hình cây đậu Hà Lan có trong Atlas No 8225E Mendelian Inhentace and Variability và trong Atlas No 8227 Human Genetics volume II (Hình 1)

Hình 1: Khai thác các hình ảnh tĩnh trên các bảng trong của phòng thiết bị

- Khai thác các hình ảnh tĩnh trên các đĩa CD-ROM, VCD.

Ví dụ: Khai thác các hình ảnh tĩnh trên CD-ROM VCD: Biology 1e Guttman ESP, Campbell Reece Essential Biology (Hình 2)

Hình 2: Khai thác các hình ảnh tĩnh trên các CD-ROM, VCD

- Khai thác các hình ảnh tĩnh trên mạng Internet

Ví dụ: Khai thác, sưu tầm các hình ảnh tĩnh đẹp, có hiệu quả liên quan đến

đề tài có trên mạng Internet ở các trang Web khác nhau, hình 2.3 được giới thiệu bức ảnh đẹp chụp hình dạng bộ nhiễm sắc thể của người (Hình 3)

Hình 3: Khai thác các hình ảnh tĩnh trên mạng Internet

2.3 Đối với các phim ảnh, hình ảnh động

Các phim ảnh, hình ảnh động, các phim mô phỏng có ý nghĩa rất lớn trong giảng dạy sinh học, đặc biệt là các kiến thức về quá trình, cơ chế sinh học Trong đó, có nhiều cơ chế rất trừu tượng mà GV có nhiều kinh nghiệm diễn giảng cũng khó diễn đạt cho HS hiểu một cách thấu đáo và HS dù có khả năng tưởng tượng tốt đến đâu cũng khó hình dung và nhớ được nếu chỉ qua tranh ảnh và lời diễn giảng của thầy, ví dụ như các cơ chế nguyên phân, giảm phân, cơ chế sao mã, giải mã thông tin di truyền Những hình ảnh động, các đoạn phim mô phỏng chúng ta có thể khai thác từ các nguồn sau:

- Khai thác các phim trên các CD-ROM, VCD

Mở đĩa hình, lựa chọn các đoạn phim có thể dùng để hỗ trợ cho giảng dạy, rồi sử dụng phần mềm cắt phim như phần mềm HeroSoft 3000 cắt đoạn phim đó rồi lưu vào kho tư liệu Các phim động có thể khai thác từ các CD-ROM, VCD như: Interactive Study Partner biology Fìth Edition; Essential Biology Place for