Sử dụng BDTD trong dạy học môn Ngữ văn

A.Mục tiêuGiúp học viên: - Nhận thức được lợi thế của công cụ “BĐTD” vào việc lập kế hoạch dạy học, hướng dẫn HS học tập bằng BĐTD ở 3 phân môn: Đọc hiểu VB Văn bản, Tiếng Việt và Làm

SỬ DỤNG BẢN ĐỒ TƯ DUY

A.Mục tiêu

Giúp học viên:

- Nhận thức được lợi thế của công cụ

“BĐTD” vào việc lập kế hoạch dạy học, hướng dẫn HS học tập bằng BĐTD ở 3 phân môn: Đọc hiểu VB (Văn bản),

Tiếng Việt và Làm văn;

- Nắm được các kĩ năng cần thiết để lập một BĐTD cho một công việc cụ thể;

- Các cấp QL giám sát được kế hoạch, tiến trình, đặc điểm dạy học bộ môn

I.Tư duy, bản đồ tư duy (BĐTD) và

tư duy bằng bản đồ

 TD là giai đoạn cao của quá trình

NT, nhằm phát hiện ra bản chất có tính QL của sự vật, hiện tượng;

Con người thường tư duy bằng

biểu tượng, khái niệm, phán đoán

và suy luận

 BĐTD là bản vẽ phản ánh được

bản chất của hiện tượng, sự vật

theo sự nhận thức của con người;

STT Cách biểu hiện Tư duy truyền thống Tư duy bằng bản đồ

5 Không gian (định hướng phát

Bảng so sánh

Sự khác nhau giữa tư duy truyền thống

và tư duy bằng “bản đồ” ?

I.Tư duy, bản đồ tư duy (BĐTD) và

tư duy bằng bản đồ

 TD bằng BĐ phản ánh nhận thức

của mỗi cá nhân với sự vật, sự

việc, hiện tượng qua đường nét,

hình ảnh;

 BĐTD là công cụ ghi chú ưu việt;

nhưng chỉ thể hiện dễ dàng với các quan hệ logic thứ bậc, nên phải

biết chọn lọc từ ngữ, hình ảnh ấn tượng có tính độc đáo;

Sự khác nhau giữa tư duy truyền thống

II.BĐTD với việc DH môn Ngữ văn

2.1 Đặc điểm môn Ngữ văn và PPDH Ngữ văn

3 phân môn: VH, TV và LV Chung MĐ GD thẩm mĩ và rèn luyện cho HS các KN nghe, nói, đọc viêt, nhưng có vị trí độc lập tương đối và PPDH đặc thù.

- Với phân môn Văn học Mục đích: người đọc phải biết cách đọc để hiểu cho được giá trị của mỗi văn bản thể hiện qua cái hay, cái đẹp trong nội dung và hình thức thể hiện của văn bản đó Cái hay, cái đẹp trong nội dung và hình thức thể hiện của văn bản là cái duy

nhất không lặp lại, biểu hiện tối đa nhất chủ đề tư

tưởng của tác phẩm

Ví dụ:

+Văn bản nghệ thuật: truyện Lão Hạc;

+Văn bản nghị luận:

* Chiếu dời đô;

* Chuẩn bị hành trang vào thế kỉ mới;

II.BĐTD với việc DH môn Ngữ văn

2.1 Đặc điểm môn Ngữ văn và PPDH Ngữ văn

Với phân môn Tiếng Việt:

- Hình thành ở HS năng lực sử dụng thành thạo tiếng Việt với bốn kĩ năng cơ bản nghe, nói, đọc, viết, - rèn luyện tư duy

- Giúp cho HS có những hiểu biết về tri thức tiếng Việt

và ngôn ngữ - có ý thức sử dụng tiếng Việt đúng đắn và trong sáng

- Dạy tiếng Việt thông qua:

+ Từ: : các loại từ, từ loại, cấu tạo, chức năng, phép

chuyển nghĩa

+ Câu: Các loại câu, chức năng, các thành phần của

câu, cách sử dụng và liên kết các câu,…

+ Đoạn: nhận thức, cách viết một đoạn văn, liên kết câu và đoạn… - đó xây dựng thành một văn bản (nói và viết) ở những mức độ khác nhau;

II.BĐTD với việc DH môn Ngữ văn

2.1 Đặc điểm môn Ngữ văn và PPDH Ngữ văn

Môn Làm văn

- HS nhận biết các loại văn bản, đặc điểm, chức năng cách thức tạo lập văn bản theo từng loại

thể

- Phân môn Làm văn Ở THCS:

+ Văn nghệ thuật (Miêu tả, Kể chuyện, Cảm

tưởng)

+ Văn nghị luận (Chính trị - xã hội, Văn học)

 - Phân môn Làm văn chủ yếu mang tính thực

hành, HS phải vận dụng những kiến thức văn học, tiếng Việt và kiến thức đời sống xã hội để tạo lập các loại văn bản dưới hình thức nói hoặc viết

Học làm văn, HS không chỉ là người thiết kế mà còn phải là người thi công.

Lớp Đọc hiểu văn bản Tiếng Việt Làm văn

Lớp 6

Truyện dân gian

Truyện ngắn hiện đại

Kí, Văn bản nhật dụng

Thơ hiện đại

Từ Câu Văn tự sự Văn miêu tả

Văn biểu cảm Văn nghị luận (chứng minh)

Lớp 8

Truyện hiện đại;

Thơ cận đại, hiện đại,

Kịch

Từ Câu Đoạn

Văn thuyết minh Văn bản tường trình

Lớp 9

Truyện trung đại; Truyện,

thơ, kịch hiện đại; văn bản

nhật dụng

Từ Liên kết câu

Phân tích và tổng hợp Nghị luận văn học

Những kiến thức NV cơ bản ở THCS

Có thể sử dụng bản đồ tư duy trong việc dạy

học văn được không ?

Những câu hỏi cần đặt ra là:

- BĐTD có phải là công cụ ghi chép vạn năng với mọi bài học?

- BĐTD có thể vận dụng trong mọi trường

hợp, mọi công đoạn của quá trình nhận

thức ?

- Giáo viên có thể soạn bài dưới hình thức

BĐTD ?

- Học sinh có thể ghi bài theo BĐTD ?

- Trong dạy học Ngữ văn, BĐTD dùng vào các trường hợp nào sẽ phát huy hiệu quả ?

2.2 Định hướng sử dụng BĐTD trong

dạy học Ngữ văn

2.2.1.Hệ thống hoá kiến thức

- Kiến thức về từ

2.2.1.Hệ thống hoá kiến thức

Kiến thức về câu

2.2.1.Hệ thống hoá kiến thức

Kiến thức chung về môn Ngữ văn

2.2.1.Hệ thống hoá kiến thức

Có thể ở nhiều cấp độ khác nhau

2.2 Định hướng sử dụng BĐTD

trong dạy học Ngữ văn

2.2.2.Sơ đồ hoá kiến thức (cả bài học)

2.2.2.Sơ đồ hoá kiến thức (cả bài học)

2.2 Định hướng sử dụng BĐTD

trong dạy học Ngữ văn

2.2.2.Sơ đồ hoá kiến thức (một phần của bài học)- Nhân vật lão Hạc

2.2 Định hướng sử dụng BĐTD

trong dạy học Ngữ văn

2.2.2.Sơ đồ hoá kiến thức (một phần của bài

học)- Điều kiện để một văn bản có tính mạch lạc

2.3 Một vài lưu ý khi sử dụng BĐTD trong dạy học Ngữ văn

- Không nên quá cực đoan cho rằng BĐTD có thể giúp người học tất cả Trên cơ sở những kiến thức được hệ thống hoá, sơ đồ hoá, người học còn phải biết thực hành ngôn ngữ băng việc đọc, nói và

viết

- Đối với văn bản nghị luận, việc sử dụng BĐTD hỗ trợ đọc hiểu các văn bản sẽ là thuận lợi Nhưng với văn bản nghệ thuật, muốn dùng BĐTD để biểu hiện một văn bản, người học phải tìm ra mạch của văn đó (xét đơn thuần về mặt ý)

- BĐTD không tái hiện được cảm xúc, không

chuyển tải hết sự tinh tuý trong cách dùng từ, đặt câu, trong nghệ thuật cấu trúc tác phẩm Vì vậy,

sử dụng BĐTD trong dạy học là cần thiết, nhưng phải tránh được sự suy diễn khô khan đẫn đến xã hội hoá dung tục tác phẩm.

Chân thành cám ơn !