PTH DAI CUONG y2m

Mô tả đ ợc sự hình thành và phát triển của các bộ phận phụ của phôi thai.. Sự phát triển trong tuần thứ nhất: Từ thụ tinh đến giai đoạn phôi nang Sự thụ tinh  Thụ tinh là 1 quá trình tr

 Phôi thai học nghiên cứu sự phát sinh & phát triển bình th ờng & bất th ờng của cá thể sinh vật.

 Chia 2 thời kỳ: Phôi và thai.

 Ngày nay, chia 3 thời kỳ:

- Thời kỳ tiền phôi: Từ thụ tinh  đĩa phôi

l ỡng bì - tuần 1+2.

- Thời kỳ phôi: Tuần 3  tuần 8.

- Thời kỳ thai: Tuần 9  ra đời.

 Néi dung nghiªn cøu:

 Ph«i thai h c ọc Th c nghi m v ng d ng l©m s ng ực nghiệm và ứng dụng l©m sàng ệm và ứng dụng l©m sàng à ứng dụng l©m sàng ứng dụng l©m sàng ụng l©m sàng à ứng dụng l©m sàng.

K

Đỗ K Ýnh- Nh xu t b n Y h c- H N i- 2008.à xuất bản Y học- Hà Nội- 2008 ất bản Y học- Hà Nội- 2008 ản Y học- Hà Nội- 2008 ọc- Hà Nội- 2008 à xuất bản Y học- Hà Nội- 2008 ội- 2008

 Ph«I thai h c ọc Nh ng s ki n ch y u v liªn h l©m ững sự kiện chủ yếu và liªn hệ l©m ực nghiệm và ứng dụng l©m sàng ệm và ứng dụng l©m sàng ủ yếu và liªn hệ l©m ếu và liªn hệ l©m à ứng dụng l©m sàng ệm và ứng dụng l©m sàng.

s ng à ứng dụng l©m sàng.

Tr nh Bịnh B ×nh- Nh xu t b n Y h c- H N i- 2003.à xuất bản Y học- Hà Nội- 2008 ất bản Y học- Hà Nội- 2008 ản Y học- Hà Nội- 2008 ọc- Hà Nội- 2008 à xuất bản Y học- Hà Nội- 2008 ội- 2008

 Ph«I thai h c ng ọc ười i

Nguy n Trễn Tr Ý D ng- Nh xu t b n ũng- Nhà xuất bản Đại học Quốc à xuất bản Y học- Hà Nội- 2008 ất bản Y học- Hà Nội- 2008 ản Y học- Hà Nội- 2008 Đại học Quốc i h c Qu c ọc- Hà Nội- 2008 ốc gia TP.H Chồ Ch Ý Minh- 2001

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Phôi thai học

đại c ơng

(General Embryology)

Mục tiêu:

1 Trình bày đ ợc quá trình thụ tinh và kết quả thụ tinh.

2 Trình bày đ ợc quá trình phân chia trứng thụ tinh đến giai đoạn tạo phôi dâu.

3 Trình bày đ ợc sự hình thành và phát triển của phôi nang.

4 Trình bày đ ợc sự hình thành và phát triển của phôi vị.

5 Nêu đ ợc nguồn gốc các mô và cơ quan.

6 Mô tả đ ợc sự hình thành và phát triển của các bộ phận phụ của phôi thai.

7 Phân biệt đ ợc các tr ờng hợp đa thai cùng trứng và

Sự phát triển trong tuần thứ nhất:

Từ thụ tinh đến giai đoạn phôi nang

Sự thụ tinh

 Thụ tinh là 1 quá trình trong đó có sự phối hợp giữa noãn chín với tinh trùng để tạo ra hợp tử

(trứng thụ tinh).

 Sự thụ tinh có tính đặc hiệu.

 Nơi thụ tinh: th ờng ở 1/3 ngoài vòi trứng.

 ở 1 số động vật: nhiều tinh trùng chui vào noãn 

đa thụ tinh.

ở ng ời & động vật có vú: chỉ có 1 tinh trùng chui

vào noãn  đơn thụ tinh.

 Tr ờng hợp nhiều noãn đ ợc phóng thích & đ ợc thụ

tinh bởi nhiều tinh trùng  Bội thụ tinh.

1 Noãn và tinh trùng tr ớc khi thụ tinh

1.1 Noãn tr ớc khi thụ tinh

- Khi thoát nang, noãn đ ợc bọc bởi màng trong suốt & lớp tb nang.

- Noãn ở kỳ giữa lần phân chia thứ 2 & tiếp tục phân chia Cực cầu 1 cũng đang phân chia.

- Noãn đ ợc loa vòi trứng hứng lấy, di chuyển  TC:

+ Sự cuốn theo dòng n ớc màng bụng

+ Sự chuyển động của các lông ở tbào BM vòi trứng + Sự co bóp của tầng cơ vòi trứng.

1.2 Tinh trùng tr ớc khi thụ tinh

- Khi mới vào âm đạo, tinh

2.1 Tinh trùng v ợt qua lớp tế

bào nang

- Tinh trùng tiết hyaluronidase để

phá huỷ acid hyaluronic (gắn

các tế bào nang)  phân tán

các tb nang  Tinh trùng tiến

vào màng trong suốt.

- Trong tinh dịch chứa P có tính

Tinh

lai Màng trong suốt

2.2 Tinh trùng v ợt qua màng trong suốt

2.2.1 Sự kết dính tinh trùng với noãn

- Tinh trùng dính với noãn nhờ những protein gắn vào noãn và những receptor tinh trùng của noãn  Sự kết dính có tính đặc hiệu cho loài.

- Tinh trùng chịu phản ứng cực đầu, noãn chịu phản ứng

vỏ  Tạo ra phản ứng màng trong suốt (không cho tinh trùng khác dính vào).

2.2.2 Tinh trïng lät qua mµng trong suèt

A

B

C

D Proacrosin (trong tói cùc

®Çu)  acrosin: tiªu huû

mµng trong suèt  ® êng hÇm

nhá  Tinh trïng lät qua

mµng trong suèt ……….

2.3 Tinh trïng lät vµo bµo t ¬ng cña no·n

Tinh trïng tíi tiÕp xóc víi

no·n, mµng tinh trïng s¸t

nhËp víi mµng no·n, nh©n &

bµo t ¬ng tinh trïng lät vµo

bµo t ¬ng cña no·n, mµng

tinh trïng n»m l¹i bªn ngoµi.

A

B

C D

- Bào t ơng của tinh trùng &

noãn hoà lẫn nhau ………

- Noãn bào 2 giảm phân lần II

 noãn chín & cực cầu 2.

- Nhân t.trùng = tiền nhân đực.

Nhân noãn = tiền nhân cái.

- Màng nhân biến mất, TNS

xoắn lại, ngắn đi, dày lên, thoi

không màu xuất hiện  trứng

thụ tinh phân làm 2 phôi bào.

2.4 Sự kết hợp giữa noãn và tinh trùng

3 Kết quả của sự thụ tinh

- Sự kết hợp 2 tế bào biệt hoá cao độ (tinh trùng & noãn)

 1 tế bào kém biệt hoá, có khả năng phân chia tích cực.

- Sự thụ tinh khôi phục lại bộ nhiễm sắc thể l ỡng bội đặc

- Cá thể mới sinh mang đặc tính di truyền của cả cha lẫn mẹ.

- Kích thích noãn hoạt động và phân chia.

- Sự thụ tinh khơI mào cho hàng loạt quá trình gián phân nối tiếp nhau.

- Trøng thô tinh gi¸n ph©n liªn tôc ………

- Kho¶ng ®Çu ngµy thø 4 sau thô tinh, trøng thô tinh gåm 12-16 ph«i bµo, mÆt ngoµi xï x× nh qu¶

Mµng trong suèt

L¸ nu«i

MÇm ph«i

Sù ph©n chia trøng thô Tinh

Giai ®o¹n ph«i d©u

- Ph«i d©u cã sù t¸ch tÕ bµo: + Líp tÕ bµo bªn ngoµi (l¸ nu«i) t¹o Rau & c¸c

bé phËn phô + Khèi TB bªn trong (mÇm ph«i) t¹o Ph«i.

Ph«I d©u

Mµng trong suèt

L¸ nu«i

MÇm ph«i

Giai đoạn phôi nang

- 4 ngày sau thụ tinh, trứng đã

lọt vào khoang tử cung, vùi

trong chất dịch (NMTC tiết

ra).

- Xuất hiện 1 cái khoang xen

giữa các lớp phôi bào.

- Khoang này lớn lên, chứa

dịch  Khoang phôi nang

- Khối tế bào trung tâm = cúc

phôi (lồi vào khoang d ới

mầm) ………

- Cúc phôi bị đẩy dần về 1

cực của trứng  cực phôi,

cực đối lập  cực đối phôi

- Lớp tế bào ngoài dẹt lại 

thành khoang phôi nang.

- Trứng thụ tinh = phôi nang

Giai đoạn này = giai đoạn

Sù ph¸t triÓn cña ph«i trong tuÇn thø hai vµ tuÇn thø ba

Th îng b× ph«i H¹ b× ph«i Mao m¹ch Khoang

ph«i nang

1.1 Sù lµm tæ cña trøng

- L¸ nu«i cã 2 líp: L¸

nu«i hîp bµo (ngoµi)

& l¸ nu«i tbµo (trong)

Th îng b× ph«i H¹ b× ph«i Mao m¹ch Khoang

ph«i nang

- Bình th ờng trứng làm tổ ở thành tr ớc hoặc thành sau tử cung ………

- Có thể làm tổ ở gần lỗ trong cổ TC  Rau tiền đạo.

Có thể làm tổ trong khoang bụng (hay gặp ở túi cùng Douglas), trên mặt buồng trứng hay trong vòi trứng (th ờng gặp nhất)  Chửa ngoài tử cung (Phôi chết & mẹ bị xuất huyết nghiêm trọng).

Khoang ối

Lá nuôi tế bào Lá nuôi hợp bào

Th ợng bì phôi Hạ bì phôi Mao mạch Khoang

1.2 Sự tạo ra đĩa phôi l ỡng bì

1.2.1 Sự tạo ra th ợng bì & hạ bì phôi

Mầm phôi biệt hoá thành 2 lớp:

Trong l¸ th îng b×

xu©t hiÖn c¸c khe

chøa d ch råi hî ịch råi hî p

nhÊt  Khoang èi.

Th îng b× ph«i H¹ b× ph«i Mao m¹ch Khoang

ph«i nang

1.2.2 Sù t¹o ra khoang èi

1.2.3 Sù t¹o ra tói no·n hoµng nguyªn ph¸t

- Ph«i nang lät s©u vµo

Mµng Heuser

Mµng èi

Th îng b×

ph«i H¹ b×

ph«i

Hèc l¸ nu«i

- Tõ h¹ b× ph¸t sinh nh÷ng

tÕ bµo dÑt  mµng máng

= mµng Heuser lãt trong

l¸ nu«i  Khoang ph«i

nang Tói no·n hoµng

nguyªn ph¸t … …………

Khoang èi

Tói no·n hoµng nguyªn ph¸t

Mµng Heuser

Mµng èi

Th îng b×

ph«i H¹ b×

ph«i

Hèc l¸ nu«i

1.2.4 Ngµy thø 11 & 12: Sù t¹o ra trung m« ngoµi ph«i

vµ khoang ngoµi ph«i

- Ph«i nang ® îc v©y quanh bëi

+ L¸ nu«i ph¸ huû néi m« c¸c

mao m¹ch m¸u & gi·n m¹ch 

mao m¹ch kiÓu xoang, hèc l¸

nu«i th«ng víi mao m¹ch &

chøa ®Çy m¸u mÑ  hÖ thèng

tuÇn hoµn rau thêi kú m¸u d

- Mét d¹ng tb míi xuÊt hiÖn

xen gi÷a mÆt trong l¸ nu«i &

mÆt ngoµi tói no·n hoµng

nguyªn ph¸t, gi÷a l¸ nu«i &

mµng èi Trung m« ngoµi

H¹ b× Tói no·n hoµng Th îng b×

ph«i nguyªn ph¸t ph«i

Trung m«

ngoµi ph«i Khoang ngoµi ph«i

1.2.5 Ngày thứ 13: Sự tạo ra túi noãn hoàng thứ phát,

trung bì màng đệm, trung bì túi noãn hoàng, trung bì

màng ối và cuống phôi

Khoang ngoài phôi

- Trung mô ngoài phôi 

Trung bì ngoài phôi: ………

+ Lót mặt ngoài túi noãn

hoàng  Trung bì túi noãn

Túi noãn hoàng thứ phát

Khoang ngoài phôi

Trung bì màng

đệm

Trung bì Trung bì

túi noãn hoàng màng ối

Cuống phôi

+ ở đuôi phôi, trung bì túi

noãn hoàng & trung bì

màng ối nối với trung bì

Khoang ngoài phôi

Trung bì màng

đệm

Trung bì Trung bì

túi noãn hoàng màng ối

Cuống phôi

 Nh vậy:……… Cuối tuần thứ 2, phôi là 1 tấm phẳng hình đĩa dẹt, gồm 2 lá : Th ợng bì phôi ở mặt l ng & hạ bì phôi ở mặt bụng Đĩa phôi l ỡng bì.

Th ợng bì phôi  sàn khoang ối & tiếp với màng ối

Hạ bì phôi  trần túi noãn hoàng

ở phía đầu, hạ bì phôi hơi dày lên Tấm tr

ớc dây sống.

Quá trình tạo phôi vị là quá trình trong đó xảy

ra mọi sự vận chuyển tế bào sinh ra từ các lá phôi

mà kết quả là những mầm các cơ quan tạo ra từ các lá phôi ấy đ ợc xếp đặt vào những vị trí nhất

định, ở đó chúng sẽ tiếp tục phát triển ……….

Giai đoạn phôi vị bắt đầu từ ngày thứ 13.

2 sự phát triển của phôi trong tuần thứ ba:

giai đoạn phôi vị

2.1 Sù xuÊt hiÖn ® êng nguyªn thuû

ë mÆt th îng b× tr«ng vµo khoang èi (mÆt l ng ph«i),

phÝa ®u«i ph«i xuÊt hiÖn mét

r·nh hÑp, dµi  ® êng nguyªn

® îc v©y quanh bëi 1 gê h×nh

vµnh khuyªn  Nót Hensen.

§ êng nguyªn thuû Mµng èi Nót Hensen

- 2 bªn ® êng nguyªn thuû,

- ë phÝa ®Çu ph«i, trung

Mµng Mµng Nót häng èi Hensen

Ngo¹i b×

Trung b×

Mµng nhíp

Néi b× tÊm tr íc d©y sèng d¸n chÆt víi

ngo¹i b×  mµng häng.

ë phÝa ®u«i ph«i, ngay

®Çu sau ® êng nguyªn

thuû còng cã 1 vïng

kh«ng cã trung b× 

mµng nhíp.

Néi b× § êng nguyªn thuû

Mµng Mµng Nót häng èi Hensen

Ngo¹i b×

Trung b×

Mµng nhíp

2.3 Sù t¹o ra d©y sèng

- Nh÷ng tÕ bµo tõ nót Hensen

thôt xuèng di c theo ® êng

gi÷a vÒ phÝa ®Çu ph«i  1

èng kÝn ë ®Çu tr íc = èng d©y

sèng

- Vµo kho¶ng ngµy thø 17,

trung b× & èng d©y sèng t¸ch

rêi néi & ngo¹i b×, lßng èng

d©y sèng th«ng víi khoang èi.

Cuèng ph«i

èng d©y sèng

Néi b×

tăng sinh  dây tế bào đặc = dây

sống vĩnh viễn Phía d ới dây sống,

nội bì tăng sinh phủ kín trần túi

noãn hoàng.

ống thần kinh ruột

- Dây sống gây sự cảm ứng

tạo các cơ quan khác (trong

đó có cột sống, khi cột sống

hình thành, nó tiêu đi).

- ở phía đuôi phôi, nội bì

phát triển vào cuống phôi 

1 túi = niệu nang , về sau nó

sẽ teo đi & di tích là dây

chằng rốn - bàng quang.

Niệu nang

Cuống phôi ống dây

sống

- Đầu tuần 3, xuất hiện những nhung mao lá nuôi nguyên phát:

gồm trục lá nuôi TB & lá nuôi hợp bào.

- Trung mô màng đệm xâm nhập vào trục nhung mao  Nhung mao đệm thứ phát

- Cuối tuần 3, tạo ra những mạch máu trong trục liên kết  Nhung mao đệm vĩnh viễn

2.4 Sự phát triển của lá nuôi

Khoảng gian nhung mao

Lá

nuôi hợp bào Lá

nuôi

tế bào

Sự phát triển của phôI trong tuần thứ t

 Trong tuần thứ 3, khi trung bì đ ợc tạo ra  tạo phôi vị bắt

đầu (tạo các mầm mô & cơ quan)

 Các mầm này di chuyển bằng cách di c , tăng sinh, tách

ra, gấp lại, lồi lên, lõm xuống  mầm nguyên phát phân chia  mầm thứ phát  biệt hoá mô  tế bào đảm nhiệm những chức năng đặc biệt

 Các mầm phát sinh trực tiếp từ các lá phôi.

 Sự tạo mầm bắt đầu từ đầu tuần 4 Kết thúc  các cơ quan chính đ ợc đặt vào những vị trí nhất định

1 Sù biÖt ho¸ cña ngo¹i b×

Mµng Nót

èi Hensen

Ngo¹i b×

Trung b×

 TÊm thÇn kinh toµn bé hÖ

thÇn kinh

- Cuèi tuÇn thø 3, tÊm thÇn kinh

lâm xuèng theo ® êng gi÷a 

m¸ng thÇn kinh , hai bê m¸ng

tiÕn gÇn vµ khÐp l¹i  èng thÇn

kinh:

+ ë ®Çu ph«i ph×nh to  nh÷ng

tói n·o n·o bé.

+ ë ®u«i ph«i  èng tuû tuû

sèng.

M¸ng TK

èng thÇn kinh

D©y

sèng

47

- Tõ bê m¸ng, c¸c tb di c sang 2 bªn  mµo thÇn kinh H¹ch thÇn kinh, phã h¹ch, tuyÕn tuû th îng thËn

- Sµn n·o tr íc låi sang hai bªn  2 tói thÞ gi¸c lâm  ChÐn thÞ gi¸c Vâng m¹c

- Ngo¹i b× dµy lªn t¹o thµnh:

+ TÊm khøu gi¸c BiÓu m« khøu gi¸c

+ TÊm thÞ gi¸c lâm  Tói nh©n m¾t Nh©n m¾t

+ TÊm thÝnh gi¸c lâm  Hè thÝnh gi¸c  Tói thÝnh

- N·o trung gian lâm  PhÔu tuyÕn yªn TuyÕn yªn.

PhÝa sau trÇn n·o trung gian låi lªn TuyÕn tïng.

 Ngo¹i b× da BiÓu b× & c¸c bé phËn phô thuéc.

 Tãm l¹i: Ngo¹i b× lµ nguån gèc cña:

- BM ®o¹n tËn cïng èng t.ho¸, hÖ tiÕt niÖu & sinh dôc.

- TuyÕn yªn & th îng thËn tuû.

- BiÓu b× & c¸c bé phËn phô thuéc da.

Trung b× biÖt hãa thµnh

èng thÇn kinh

2 BiÖt ho¸ cña trung b×

M« liªn kÕt d íi da & c¬ v©n.

L¸ thµnh Ngo¹i b×

L¸ t¹ng d¸n vµo néi b× &

tiÕp víi l¸ t¹ng trung b×

ngoµi ph«i.

L¸ thµnh Ngo¹i b×

Néi b× L¸ t¹ng

Khoang c¬ thÓ

TÕ bµo phÝa d íi = Trung

m« M« liªn kÕt, m¸u &

m¹ch m¸u.

 Tãm l¹i:

Trung b× lµ nguån gèc cña:

- M« liªn kÕt.

- M« c¬.

- ThËn, c¸c tuyÕn sinh dôc nam & n÷, ® êng

bµi xuÊt cña hÖ tiÕt niÖu - sinh dôc (trõ

®o¹n cuèi).

- TuyÕn vá th îng thËn

- C¸c c¬ quan t¹o huyÕt & c¸c huyÕt cÇu.

3 Biệt hoá của nội bì

Nội bì biệt hoá thành:

- Biểu mô tai giữa, xoang mặt, vòi Eustache.

- BM tuyến giáp, cận giáp, ức.

- BM đ ờng hô hấp (từ họng  phế nang).

- BM ống tiêu hoá (trừ miệng, hậu môn).

- BM tuyến thành ống tiêu hoá, gan, tụy, tuyến n ớc bọt (trừ tuyến mang tai)

- BM bàng quang, 1 phần âm đạo, toàn bộ niệu đạo nữ giới, niệu đạo nam giới (trừ NĐ d ơng vật)

4 Sự định ranh giới phôi

- Hiện t ợng khép mình chủ

yếu là do sự vồng lên ở giữa

của bản phôi, sự gập của

đầu & đuôi phôi, ở 2 bên bờ

bản phôi cũng cuộn lại.

nªn gi÷a tói no·n

hoµng & niÖu nang

xuÊt hiÖn 1 nÕp gÊp

- Tói no·n hoµng dµi ra

& th¾t l¹i ë phÝa trªn 

cuèng no·n hoµng.

- Cùa niÖu nang ngµy

cµng tiÕn vµo trong

ph«i  v¸ch niÖu - trùc

trµng.

- Trung bì cuống phôi sát

nhập với trung bì noãn

hoàng  dây rốn.

- Tới cuối tháng thứ nhất, mọi

lối thông giữa khoang cơ

thể với khoang ngoài phôi

đều đã bị bịt kín Phôi

đã khép mình và ranh giới

phôi đã đ ợc xác định

Túi noãn hoàng Màng

đệm

Cuống phôi

Khoang ngoài phôi

sự phát triển các bộ phận phụ của phôi thai

1 Màng ối và khoang ối

 Màng ối lợp trần khoang ối, khoang ối có chứa n ớc ối (có thể từ huyết thanh mẹ, tế bào biểu mô màng ối).

 Quá trình sản sinh & hấp thu n ớc ối là không

đổi N ớc ối đ ợc trao đổi với cơ thể mẹ qua tuần hoàn rau nên n ớc ối luôn luôn đ ợc đổi mới.

 Chức năng:

- Chức năng cơ học:

+ Che chở cho phôi thai chống những sốc phát sinh từ môi tr ờng ngoài.

+ Cho phép thai cử động tự do.

+ Làm cho thai không dính vào màng ối.

- Chống khô ráo cho thai.

- Giữ cân bằng l ợng n ớc trong phôi thai.