NGỮ CỐ ĐỊNH GỐC HÁN VÀ CÁCH THỨC VIỆT HÓA

Các loại chuyên xưng gốc Hán Có thể hiểu nôm na, các loại chuyên xưng hô gốc Hán là loại cụm từ chuyên dùng để gọi tên một quốc gia, một tổ chức đoàn thể xã hội, một trường học nhà máy,

MỤC LỤC

***

NGỮ CỐ ĐỊNH GỐC HÁN VÀ CÁCH THỨC

VIỆT HÓA

I Các loại chuyên xưng gốc Hán

Có thể hiểu nôm na, các loại chuyên xưng hô gốc Hán là loại cụm từ chuyên

dùng để gọi tên một quốc gia, một tổ chức đoàn thể xã hội, một trường học nhà máy, cơ quan… Kết cấu, tổ chức của nó chặt chẽ và có tính cố định, không thể tùy tiện thay đổi các thành tố

Căn cứ vào đặc điểm cấu tạo, có thể chia thành hai loại:

+ Loại tổ chức các thành tố theo trật tự cú pháp tiếng Hán

+ Loại tổ chức các thành tố theo trật tự cú pháp tiếng Việt

Ví dụ:

東 佯 共 產 黨 : Đông Dương Cộng sản Đảng

安 南 共 產 黨 : An Nam Cộng sản Đảng

青青青青青青青 : Thanh niên Cách mạng Đồng chí hội

樾 南宣傳解放軍 : Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân

Loại chuyên xưng này chỉ xuất hiện vào thời kỳ đầu của cách mạng vô sản ở Việt Nam trong một thời gian ngắn Đây là dấu ấn sự ảnh hưởng nặng nề của Cộng Sản Trung Quốc đối với Cộng sản Việt Nam ở thời kỳ trứng nước Sau này xu hướng Việt Nam hóa

về ngữ pháp đã có phần thắng thế nên rất ít gặp trong Tiếng Việt Tại miền Nam Việt Nam trước 1975 rải rác vẫn còn những chuyên xưng như:

樾 南工工工工 : Việt Nam công thương ngân hàng

青青青青青 : Y khoa đại học đường Còn bây giờ, đâu đó trên các góc phố vẫn thấy những tấm biển như:

長山館 : Trường sơn quán

林園大酒樾: Lâm viên đại tửu lầu

天堂 茶館: Thiên đường trà quán

Những trường hợp này tuy lẻ tẻ, không phổ biến, nhưng nó đã phản ánh sự tiếp diễn của hiện tượng giao thoa giữa ngữ pháp tiếng Hán và ngữ pháp tiếng Việt Điều này

ta còn thấy trong một số trường hợp không phải gốc Hán, chằng hạn như Vina giày

(chuyên xưng của công ty giày Việt Nam)

2. Loại chuyên xưng gốc Hán có trật tự cú pháp tiếng Việt

Ví dụ:

產 聯 團 產 動 樾 南: Tổng liên đoàn lao động Việt Nam

會聯協婦女樾南: Hội liên hiệp phụ nữ Việt Nam

部產動傷兵社會: Bộ lao động thương binh xã hội

Loại chuyên xưng này chiếm ưu thế trong tiếng Việt hiện đại Tuy toàn bộ các thành viên đều là tiếng hoặc từ Hán Việt, nhưng nhờ sắp xếp theo trật tự thuận của cú pháp tiếng Việt nên ý nghĩa vẫn tương đối rõ ràng Trật tự sắp xếp này như một nguyên tắc có tính bắt buộc khi có một chuyên xưng mới xuất hiện trong tiếng Việt, chẳng hạn:

Công ty tư vấn đầu tư xây dựng dầu khí (danh từ trung tâm đứng trước, định ngữ đứng

sau)

Có nhiều chuyên xưng huy động số tiếng tham gia cấu tạo rất lớn Có một điều khiến nhiều người băn khoăn là những chuyên xưng dài không có qui định về cách nói hoặc viết rút gọn Như thế sẽ tạo trở ngại trong vận dụng, vi phạm qui luật tiết kiệm trong ngôn

ngữ Hoặc có những dạng nói hoặc viết tắt nhưng lại không phù hợp Trường đại học dân

lập ngoại ngữ tin học Thành phố Hồ Chí Minh (14 tiếng) viết tắt là Huflit Ở đây, dạng

đầy đủ chuyên xưng bằng tiếng Việt nhưng dạng rút gọn lại bằng tiếng Anh (Ho Chi

Minh City University of Foreign Languages Information Technology) Hoặc Ngân hàng

đầu tư và phát triển Việt Nam có dạng viết và nói tắt là BIDV

Nói chung, chuyên xưng trong tiếng Việt nói chung và chuyên xưng gốc Hán nói riêng còn nhiều vấn đề thảo luận Chẳng hạn, không biết nguyên do nào mà người ta tạo

ra những chuyên xưng dài, có phần rối rắm, khó nhớ, bất tiện

II Thành ngữ gốc Hán

Hiện nay có rất nhiều khái niệm về thành ngữ được đưa ra từ nhiều nguồn: Từ

điển giải thích thuật ngữ ngôn ngữ học, Hiện đại Hán ngữ từ điển, Từ điển tiếng Việt, Từ

và vốn từ tiếng Việt hiện đại… Tuy nhiên, đối với đề tài này, nhóm dựa theo định nghĩa

về thành ngữ của Hiện đại Hán ngữ từ điển:

Thực chất, những đặc điểm cơ bản của thành ngữ đã được liệt kê rõ ràng trong định nghĩa thành ngữ Tuy nhiên, việc nhận diện thành ngữ không phải là điều dễ dàng với bất cứ ai, bởi vậy, chúng ta cần có những tiêu chí cụ thể để phân biệt được thành ngữ với các thành ngữ/ngữ cố định khác:

− Thành ngữ là tổ hợp gồm hai từ trở lên luôn luôn tồn tại trong đầu óc người sử

dụng dưới dạng có sẵn, khi cần đến là có ngay Thành ngữ đã được hình thành

trong tâm khảm con người từ những sinh hoạt hằng ngày với mức độ khá phổ biến nên nhìn chung, bất kì ai cũng có trong mình một số lượng thành ngữ nhất định Thành ngữ vô tình trở thành thói quen của con người khi muốn diễn tả, nhận xét

về một sự việc, sự vật nào đó, có lẽ vì nó là một cấu trúc có sẵn, trọn nghĩa nên người dùng không cần cất công suy nghĩ, sắp xếp, chọn lọc từng từ như câu thông thường

− Nghĩa của thành ngữ là nghĩa bóng, ẩn dụ, quy ước, có tính võ đoán, không phải

chỉ phép công của nghĩa các thành viên cấu tạo nên nó Đó là đặc điểm khác nhau

cơ bản giữa thành ngữ với tổ hợp tự do

Chẳng hạn, với câu thành ngữ: thầy bói xem voi, thông thường khi sử dụng câu thành ngữ

này, người nói hay người nghe đầu ngầm hướng đến nghĩa bóng “Nhận thức, xem xét, đánh giá sự vật, hiện tượng, tình huống … một cách phiến diện, thiếu khách quan” hơn là nghĩa đen của câu

− Thành ngữ có cấu trúc cố định, nói chung không thể đảo lộn vị trí các thành tố, không thể tùy tiện thay đổi các thành tố, cũng không thể chêm xen các yếu tố khác vào giữa các thành tố Tuy nhiên, cũng có thể có biến thể

Ví dụ: thành ngữ Sống để dạ chết mang theo có các biến thể: Sống để bụng chết chôn đi , Sống để bụng chết mang theo, Sống để dạ chết đem theo… Thành ngữ:

Ăn cháo đái bát có biến thể thông dụng: Ăn cháo đá bát.

− Thành ngữ luôn có tính thống nhất về từ vựng – ngữ pháp Một thành ngữ không

kể có quy mô cấu trúc tương đương với từ hay câu, trên tổng thể nhất định phải thuộc một từ loại, khi hoạt động có cấu trúc chức năng nhất định

Tiêu chí nhận diện thành ngữ trong từng ngôn ngữ cụ thể bao giờ cũng có những nét riêng, tiếng Hán xem trọng tiêu chí nhất và thứ ba, còn tiếng Việt lại xem trọng tiêu chí thứ hai hơn