skkn hóa THCS

skkn hóa THCS THAM KHẢO

PHẦN I ĐẶT VẤN ĐỀ

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Hoá học là một môn khoa học thực nghiệm.Tri thức hoáhọc chủ yếu được hình thành bằng các phương pháp quan sát,thí nghiệm, thực nghiệm Muốn học sinh tự tìm tòi, phát hiệnđể chiếm lĩnh tri thức thì cách tốt nhất là tổ chức cho học sinhsử dụng các phương pháp trên, lặp lại một cách ngắn gọn conđường tìm tòi của các nhà khoa học

Để làm được điều đó thì việc làm thí nghiệm trong mỗitiết học hoá học ở trường THCS là không thể tránh khỏi Có thínghiệm thì mới có thể giúp học sinh khắc sâu được kiến thức,đôi khi còn tạo cho học sinh khả năng tư duy sáng tạo trongquá trình quan sát, phân tích, so sánh… để thay được mối quanhệ giữa thực nghiệm và thực tiễn.Từ lý do đó tôi chọn đề tài ’’Sửdụng thí nghiệm hoá học ở trường THCS ‘’

II ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

Dụng cụ: Ôáng nghiệm, đèn cồn, ống hút…

Hoá chất: CaCO3, H2O, Zn, …

Các phương pháp, yêu cầu tiến hành thí nghiệm

III PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Sử dụng sách giáo khoa,sách giáo viên, sách báo, tài liệu tập huấn thay sách giáo khoamới và các tài liệu có liên quan

- Phương pháp điều tra khảo sát: Tìm hiểu thực trạng củahọc sinh trong quá trình học tập môn hoá học ở các lớp thaysách giáo khoa mới.

- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm giảng dạy

- Phương pháp thử nghiệm sư phạm

PHẦN II NỘI DUNG

I CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN.

1.Cơ sở lý luận

Thí nghiệm, thực nghiệm khoa học giữ vai trò hết sức quantrọng trong quá trình nhận thức khoa học và thực tiễn Thínghiệm là một yếu tố của nguồn nhận thức thế giới, làm cầu nốigiữa hiện tượng tự nhiên và khả năng nhận thức của con người

Thí nghiệm là mô hình đại diện cho hiện thực khách quan,nó là cơ sở xuất phát cho quá trình học tập – nhận thức củahọc sinh Từ đây xuất phát quá trình nhận thức cảm tính củatrò, để rồi sau đó diễn ra sự trừu tượng hoá và sự tiến lên từtrừu tượng đến cụ thể tư duy

Thí nghiệm giúp học sinh có thể chuyển từ tư duy cụ thểsang trừu tượng và ngược lại Thí nghiệm giúp học sinh lược bỏnhững cái phụ, cái thứ yếu, giữ lại những cái thuộc bản chấtcủa sự vật, hiện tượng Nói cách khác, trong giai đoạn lĩnh hộikhái niệm hoá học, thí nghiệm sẽ giúp quá trình trừu tượng hoátrong nhận thức Nhờ vậy, học sinh sẽ hình thành khái niệm tốthơn, bản chất hơn Đến giai đoạn cụ thể hoá, học sinh sẽ vận

dụng kiến thức tốt hơn để giải thích những hiện tượng phứctạp.

Thí nghiệm do giáo viên trình bày sẽ mẫu mực về thao táccho học trò học tập, bắt chước, để sau đó khi trò làm thínghiệm Học sinh sẽ học được cả cách thức làm thí nghiệm (kĩnăng, kĩ xảo) Người ta coi thí nghiệm là cơ sở của việc học hoáhọc và để rèn luện kĩ năng thực hành

Thí nghiệm là cầu nối giữa lý thuyết và thực tiễn, là tiêuchuẩn đánh giá tính chân thực của kiến thức, hỗ trợ đắc lựccho tư duy sáng tạo và nó là phương tiện duy nhất giúp học sinhhình thành kĩ năng, kĩ xảo thực hành và tư duy kĩ thuật

Thí nghiệm có thể được sử dụng trong tất cả các khâu củaquá trình dạy học Chẳng hạn thí nghiệm biểu diễn của giáoviên được dùng trong nghiên cứu tài liệu mới, hoặc trong khâuhoàn thiện kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo (ôn tập, tổâng kết)

Lý luận dạy học hiện đại cho rằng, phương pháp dạy họcnày có khả năng phát triển một cách tốt nhất năng lực trí tuệcủa học sinh, kích thích hứng thú học tập đối với việc học tậpmôn hoá học, vì nó rèn luyện cho học sinh nhận thức và phântích những dấu hiệu và hiện tượng cụ thể bằng kinh nghiệmriêng của chính mình và thu hút mọi khả năng của học sinh vàonhận thức đối tượng

Thông qua thí nghiệm hoá học, học sinh nắm kiến thứcmột cách hứng thú, vững chắc và sâu sắc

2.Cơ sở thực tiễn.

a.Thuận lợi:

Đối tượng nghiên cứu trong chương trình hoá học ở bậctrung học cơ sở gần gũi với học sinh nên học sinh dễ quan sát,thực hành và thực nghiệm nên việc dạy và học thí nghiệm đảmbảo được mục tiêu của bài học

Đồ dùng dạy học tương đối đầy đủ

Giáo viên nhiệt tình có kinh nghiệm.có trách nhiệm

Học sinh có hứng thú và tích học tập với các tiết học có thínghiệm hoá học, nắm kiến thức một chính xác,sâu sắc

b.Khó khăn:

Trong điều kiện thực tế, khi các trường, nhất là ở miền núichưa có phòng thí nghiệm tốt, dụng cụ, hoá chất thiếu, khôngđồng bộ, giáo viên chuẩn bị thí nghiệm hoá học để lên lớp là vôcùng vất vả, phải đầu tư rất nhiều công sức, kinh phí, thời giannên việc sử dụng đồ dùng dạy học còn nhiều hạn chế Giáo viênphải có lòng yêu nghề, lòng nhiệt tình, ý thức trách nhiệm caomới có thể bảo đảm việc tiến hành các thí nghiệm hoá họctrong giờ học được tiến hành theo qui định

- Phần lớn con em nhà nông dân, có trình độ hiểu biếtchưa cao nên việc đầu tư cho con em học tập chưa đúng mức

II ĐẠI CƯƠNG VỀ THÍ NGHIỆM HOÁ HỌC.

Trong tiết dạy học ở trường trung học cơ sở dù giáo viêncó thuyết trình, diễn tả hay đến đâu đi nữa mà không thí

nghiệm thì cũng không đạt được hiệu quả cao trong tiết dạy Ởcác tiết học lời thầy chỉ đóng vai trò tổ chức hướng dẫn đếnkiến thức mơí; học sinh phải tự khái quát hoá kết quả quan sátthí nghiệm, tư duy để rút ra kiến thức mới một cách chính xáckhoa học.

Thí nghiệm không chỉ hấp dẫn học sinh mà kết quả chínhlà nó giáo dục học sinh nhận thức vấn đề một cánh thoả mãnhơn, toàn diện hơn, chính xác hơn

Đồng thời giúp ta tiết kiệm được thời gian vì có nhiều vấnđề mà học sinh không thể tưởng tượng mà chỉ nhìn vào thínghiệm các em mới có thể nảy sinh được ý kiến của mình vềvấn đề giáo viên đặt dấu hỏi cho các em trả lời Mặt khác mônhoá học là một môn khoa học thực nghiệm Tri thức hoá họcchủ yếu đươc hình thành bằng các phương pháp quan sát, thínghiệm, thực nghiệm…Vì vậy nếu không có đồ dùng dạy học đặcbiệt là các thí nghiệm thì sẽ ảnh hưởng đến sự nắm vững kiếnthức của học sinh

Ơû trường THCS, thí nghiệm hoá học được chia thành : thínghiệm biểu diễn của giáo viên; thí nghiệm thực hành của họcsinh

Vai trò của thí nghiệm trong giờ hoá học có thể khác nhau.Chúng có thể dùng để minh hoạ các kiến thức do giáo viêntrình bày, có thể có nguồn kiến thức mà học sinh tiếp thu dướisự hướng dẫn của giáo viên trong quá trình quan sát thí nghiệm

Vì vậy các thí nghiệm biểu diễn có thể tiến hành bằng hai

phương pháp chính : phương pháp minh hoạ và phương phápnghiên cứu Phương pháp nghiên cứu có giá trị lớn hơn vì nókích thích học sinh làm việc tích cực hơn và đặc biệt tạo điềukiện phát triển khả năng nhận thức của học sinh

Tuỳ theo mục đích của việc sử dụng trong quá trình họctập (để nghiên cứu tài liệu mới, để củng cố, hoàn thiện kiếnthức hay kiểm tra kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo) mà học sinh đượcchia thành 3 dạng :

-Thí nghiệm học sinh để nghiên cứu tài liệu mới còn gọi làthí nghiệm học tập đồng loạt, có thể do từng học sinh hay từngnhóm học sinh tiến hành

-Thí nghiệm thực hành: Thí nghiệm thực hành để củng cốnhững kiến thức học sinh đã lĩnh hội được, đồng thời để rènluyện kĩ năng, kĩ xảo và kĩ thuật tiến hành thí nghiệm của họcsinh Thí nghiệm thực hành có thể tiến hành với tất cả học sinhtrong lớp, hoặc thực hành theo nhóm (phụ thuộc vào khả năngtrang bị hoá chất, dụng cụ thí nghiệm của từng trường)

-Thí nghiệm ngoại khoá thường được thực hiện ngoài lớphọc như các thí nghiệm hoá học vui (trong các buổi hội vui hoáhọc ), thí nghiệm thực hành quan sát ở nhà Trong loại thínghiệm này, giáo viên thường hướng dẫn đề tài, đăït ra mục đíchyêu cầu, hướng dẫn học sinh tự tìm kiếm dụng cu,ï hoá chất Thínghiệm này giúp cho học sinh hứng thú học tập, nâng cao vaitrò giáo dục kĩ thuật tổng hợp, gắn kiến thức đã học với thực tếcuộc sống

Mỗi loại thí nghiệm có những yêu cầu và phương pháp sửdụng nhất định.

III VẤN ĐỀ CHUNG VỀ SỬ DỤNG THÍ NGHIỆM Ở TRƯỜNG THCS.

1 Cơ sở lựa chọn thí nghiệm

a Dựa vào mục tiêu nội dung bài học :

Trước khi sử dụng bất kì một thí nghiệm nào giáo viêncũng cần phải hiểu rõ mình sử dụng với mục đích gì, với nộidung nào, từ đó lựa chọn thí nghiệm một cách hợp lý để đạtđược hiệu quả cao trong tiết học, giúp học sinh nhận thức sâusắc và khái quát vấn đề hơn Ngoài ra thí nghiệm còn phải dựavào phương pháp truyền đạt của giáo viên

b Dựa vào phương pháp dạy học:

Ở mỗi bài học mỗi giáo viên có những phương pháp truyềnđạt khác nhau Do đó việc lựa chọn các thí nghiệm sao cho phùhợp là một việc làm thiết yếu ở mỗi giáo viên, dẫn dắt học sinhđến các kết luận khoa học Mặt khác sử dụng dụng cụ hoá chấtcòn phải phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương, củatừng trường

c Dựa vào điều kiện thực tiễn ở địa phương:

Ơû mỗi địa phương, ở mỗi trường trang thiết bị phục vụcho việc giảng dạy môn hoá học không giống nhau nên việc giáoviên phải lựa chọn các thí nghiệm là rất cần thiết sao cho đảmbảo kiến thức mà sách giáo khoa yêu cầu

2.Biện pháp tiến hành các thí nghiệm.

a Đối với các bài thuộc dạng hình thành nên các khái

niệm mới.

Với nội dung các bài học này thì việc tiến hành các thí nghiệm không thể thiếu, có thí nghiệm hoá học các khái niệm được hình thành một cách thuyết phục đầy đủ và khái quát hơn.

Ở các bài học này giáo viên nên cho học sinh trực quantrên các thí nghiệm do giáo viên biểu diễn hay tự tay thực hiệncác thí nghiệm để từ đó yêu cầu các em tổng kết, khái quát lạiđể hình thành nên các khái niệm mới Vì vậy các tiết học nhưvậy không thể thiếu thí nghiệm

Ví dụ: Ở chương trình hoá học lớp 9

Bài 9 : TÍNH CHẤT HOÁ HỌC CỦA MUỐI

-Biết giải một số bài tập định tính liên quan đến tính chấthoá học của muối

3 Thái độ:

Giáo dục lòng yêu thích bộ môn

Rèn tính cẩn thận, kiên nhẫn trong quá trình nghiên cứukhoa học

+Một số kim loại : Đinh sắt, dây đồng

-Dụng cụ : Ôáng nghiệm, giá ống nghiệm, ống hút,

2 Học sinh :

-Xem lại cách điều chế Oxi, vôi sống

-Xem lại định nghĩa, công thức hoá học, phân loại củamuối

-Xem lại bảng tính tan của muối

III.TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC:

1 Ổn định tổ chức lớp, kiểm tra sĩ số.

2 Tiến hành:

* Hoạt động 1: Tổ chức tình huống học tập.

Hoạt đọâng của giáo

viên

Hoạt động của học sinh

- Yêu cầu học sinh viết

công thức hoá học một số

hợp chất sau :

-Viết công thức hoá học Yêu cầuviết được như sau:

a.NaCl

a Natri clorua

b Magie sunfat

hiđrôcacbonnat

d Sắt (III) sunfat

Cho biết các chất nào

tan, chất nào không tan

trong nước

- Giáo viên yêu cầu 1

học sinh trình bày các học

sinh khác nhận xét

-Giáo viên thông báo

kết quả đúng và hướng dẫn

học sinh tra bảng tính tan

(nếu cần)

? Các chất trên thuộc

loại hợp chất gì?

Muối có những tính

chất hoá học nào ta vào bài

mới

b.MgSO4c.Ca(HCO3)2d.Fe2(SO4)3-Học sinh tra bảng tính tannêu tính tan của muối

-Học sinh trình bày bài làm

-học sinh trả lời:(muối)

Hoạt động 2: Tính chất hoá học của muối

Mục tiêu:

Học sinh sinh nắm được tính chất hoá học của muối, viết được các phương trình hoá học xảy ra.

Học sinh biết vận dụng các kiến thức để làm một số bài tập liên quan đến tính chất hoá học của muối.

Học sinh có một số kĩ năng làm một số thí nghiệm

Rèn tính cẩn thận cho học sinh.

Hoạt đọâng của

giáo viên

Hoạt động của học sinh

-Cho mỗi nhóm

học sinh tiến hành

các thí nghiệm sau và

quan sát hiện tượng

xảy ra:

Thí nghiệm 1:

Thả một đinh sắt

sạch vào 1ml dung

dịch CuSO4

Thí nghiệm 2:

Thả một mẩu nhỏ

CaCO3 vào ống nghiệm

đựng dung dịch HCl

Thí nghiệm 3:

Nhỏ từ tư øtừng giọt

dung dịch BaCl2 vào

ống nghiệm đựng dung

dịch Na2SO4

Thí nghiệm 4:

-Các nhóm học sinh tiến hànhcác thí nghiệm, quan sát và ghi lạihiện tượng xảy ra

-Các nhóm học sinh nêu các hiệntượng quan sát được

-Viết phương trình hoá học

Fe(r) +CuSO4 (dd) → FeSO4 (dd) +Cu (r)

-Quan sát thí nghiệm của giáoviên thấy được không có hiện tượng

Nhỏ từng giọt CuSO4

vào ống nghiệm đựng

dung dịch NaOH

-Yêu cầu các

nhóm học sinh trình

bày hiện tượng quan

sát được

+Thông báo ở thí

nghiệm 1 màu đỏ bám

lên đinh sắt khi tiếp

xúc với dd CuSO4 là

màu của kim loại

đồng

? Viết phương

trình hoá học?

-Thực hiện thí

nghiệm : lấy dây đồng

nhúng vào dd FeSO4

yêu cầu học sinh quan

sát hiện tượng xảy ra

-Thông báo cho

học sinh chỉ có kim

loại mạnh mới đẩy

được kim loại yếu ra

khỏi dd của chúng

xảy ra, chứng tỏ phản ứng hoá họckhông xảy ra

-Rút ra tính chất hoá học đầutiên của muối

1 Tác dụng với kim loại:

Dung dịch muối có thể tác dụngvới kim loại tạo thành muối mới vàkim loại mới

- Trả lời: (có khí bay ra)-Viết phương trình hoá học xảyra:

CaCO3(r)+HCl(dd) →CaCl2(dd)+H2O(l)+CO2( k)

2 Muối tác dụng với axit.

Muối có thể tác dụng với axit,sản phẩm là muối mới và kim loạimới

( Tính chất mạnh yếu

của kim loại sẽ học kĩ

ở bài học sau)

? Rút ra tính

chất hoá học đầu tiên

của muối?

? Thí nghiệm 2

quan sát thấy có hiện

tượng gì xảy ra?

? Lấy ví dụ bằng

cách viết phương trình

hoá học cho tính chất

muối tác dụng với

axit?

-Làm thí nghiệm

với những ví dụ của

học sinh mà không có

-Lấy ví dụ ở tính chất này có thểcó phản ứng xảy ra hoặc không xảyra

-Ghi nhớ điều kiện xảy ra phảnứng

-Học sinh nêu hiện tượng xảy ralà có một chất kết tủa màu trắng xảyra

-BaCl2(dd) +Na2SO4(dd) →BaSO4(r) +NaCl(dd)

3.Muối tác dụng với muối

Hai dung dịch muối có thể tácdụng với nhau tạo thành hai muối mới

-Nhận xét không có hiên tượng gìxảy ra

-Ghi nhớ điều kiện xảy ra phảnứng

-Trả lời : (Tạo ra chất không tanmàu xanh lơ)

phản ứng xảy ra để

học sinh lắm được

điều kiện xảy ra phản

ứng là sản phẩm phải

có một chất không tan

hoặc một chất khí

-Cho học sinh

nhắc lại hiện tượng

xảy ra ở thí nghiệm 3

-Thông báo chất

rắn màu trắng đó

chính là BaSO4 Yêu

cầu viết phương trình

Yêu cầu học sinh

-Trả lời : Màu của Cu(OH)2NaOH(dd)+CuSO4(dd) →Na4SO4(dd)+Cu(OH)2(r)-Trả lời: Phản ứng không xảy ra domuối không tan và sản phẩm tạothành không có chất kết tủa

4 Tác dụng với bazơ.

Dung dịch muối tác dụng với dungdịch bazơ sinh ra muối mới và bazơmới

5.Phản ứng phân huỷ muối.

-Nhớ lại phương trình hoá họcđiều chế oxi và vôi sống

2KClO3 →KCl +O2CaCO3 → CaO +CO2

thấy được điều kiện

xảy ra phản ứng phải

là hai muối đều tan và

sản phẩm phải có

chất không tan

? Nêu hiện tượng

quan sát được ở thí

nghiệm 4 ?

? Màu xanh lơ là

màu của chất gì? Viết

phương trình hoá học

? Nhỏ từng từng

giọt dung dịch NaOH

vào mẩu CaCO3 sản

phẩm có ra không ? vì

sao?

-Yêu cầu học

sinh rút ra tính chất 4

của muối và nhớ được

điều kiện của phản

ứng

G: Ngoài ra một

số muối còn có thể bị

phân huỷ ở nhiệt độ

cao như: KClO ,

KMnO4, CaCO3

? Lấy phương

trình hoá học minh

hoạ cho muối bị phân

huỷ ở nhiệt độ cao

* Hoạt động 3: II.Phản ứng trao đổi trong dung dịch.

Mục tiêu: Học sinh biết thế nào là phản ứng trao đổi, điều

kiện xảy ra phản ứng trao đổi.

Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học

sinh

- Giáo viên cho học sinh nhận

xét về các phản ứng hoá học của

dung dịch muối với axit, với bazơ, với

G: Các phản ứng trên là phản

ứng trao đổi Thế nào là phản ứng

trao đổi?

? Để xảy ra các phản ứng hoá học

trên thì cần có điều kiện gì?

- Học sinh nhận xétvề các phản ứng trên xảy

ra có sự trao đổi cácthành phần với nhau đểtạo ra các hợp chất mới.Trả lời :

Phản ứng trao đổi làphản ứng hoá học, trongđó hai hợp chất tham giaphản ứng trao đổi vớinhau những thành phầncấu tạo của chúng để tạo

ra những hợp chất mới

* Điều kiện để xảy

ra phản ứng trao đổi: