Địa lý học kỳ I

Về kiến thức : Qua bài này HS cần : - HS nắm được đặc điểm cơ bản của hoang mạc khí hậu khắc nghiệt, cực kì khô hạn, phân biệt sự khác nhau giữa hoang mạc lạnh và nóng.. − Biết được sự

TUẦN 11 Ngày soạn : 30/10/08 Ngày dạy : 31/10/08

CHƯƠNG I II MÔI TRƯỜNG HOANG MẠC HOẠT ĐỘNG KINH TẾ CỦA CON NGƯỜI Ở HOANG MẠC

TIẾT 21 - BÀI 19 MÔI TRƯỜNG HOANG MẠC

I MỤC TIÊU BÀI HỌC :

1 Về kiến thức : Qua bài này HS cần :

- HS nắm được đặc điểm cơ bản của hoang mạc (khí hậu khắc nghiệt, cực kì khô hạn), phân biệt sự khác nhau giữa hoang mạc lạnh và nóng

− Biết được sự thích nghi của sinh vật với môi trường hoang mạc

2 Về kĩ năng :

− Rèn luyện kĩ năng đọc, so sánh biểu đồ khí hậu

− Đọc và phân tích ảnh địa lí

II PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC :

− Bản đồ khí hậu hoặc bản đồ cảnh quan thế giới

− Tranh ảnh về hoang mạc ở các châu lục

III TIẾN TRÌNH LÊN LỚP :

1 Ổn định tổ chức :

2 Bài mới :

Giới thiệu bài : Hoang mạc là nơi có khí hậu hết sức khắc nghiệt và khô hạn Hoang mạc có ở

hầu hết các châu lục và chiếm gần 1/3 diện tích đất nổi của Trái Đất Diện tích hoang mạc đang ngày càng mở rộng

TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG :

HOẠT ĐỘNG CỦA THẦY VÀ TRÒ NỘI DUNG CẦN NẮM

Hoạt động 1 : Tìm hiểu đặc điểm môi trường hoang

mạc.

- Yêu cầu HS nhắc lại các nhân tố ảnh hưởng

đến khí hậu ?

 VĨ độ, độ cao, vị trí khu vực so với biển, hải lưu

- Đặc điểm cơ bản của khí hậu nhiệt đới là gì ?

 Nóng quanh năm, một năm có 2 lần nhiệt độ tăng

cao, càng gần chí tuyến lượng mưa càng ít, thời kì

khô hạn càng dài

- QS lược đồ H19.1 cho biết : Các hoang mạc

trên thế giới thường phân bố ở đâu ?

1 ĐẶC ĐIỂM CỦA MÔI TRƯỜNG :

- Hoang mạc chiếm một diện tích khá lớn trên bề mặt trái đất, chủ yếu nằm dọc theo 2 chí tuyến và giữa lục địa Á – ÂU

- Xác định một số hoang mạc trên thế giới trên

lược đồ ?

 Xahara, Gôbi, Atacama, Úc

- Dựa vào H19.1 chỉ ra các nhân tố hình thành

hoang mạc trên thế giới ?

 Nằm sâu trong nội địa, xa ảnh hưởng của biển

Dòng biển lạnh chạy ven bờ ngăn hơi nước từ

biển vào

Dọc 2 chí tuyến là nơi rất ít mưa, khô hạn kéo dài

do có 2 dải áp cao nên hơi nước khó ngưng tụ

thành mây

• Trên các châu lục nếu hội tụ đủ các yếu tố

trên đều hình thành hoang mạc

- QS H19.2 & H19.3 cho biết : Đặc điểm và sự

khác nhau về khí hậu của 2 hoang mạc ở đới

nóng và đới lạnh ?

Các yếu tố Hoang mạc đới nóng (19

0B) Hoang mạc đới ôn hòa (430B) Mùa đông

(T1) Mùa hè(T7) nhiệt nămBiên độ Mùa đông(T1) Mùa hè(T7) nhiệt nămBiên độ

Lượng mưa

Đặc điểm

khác nhau

của khí hậu

- Biên độ nhiệt năm cao

- Mùa đông ấm, mùa hạ rất nóng

- Lượng mưa rất ít

- Biên độ nhiệt năm rất cao

- Mùa đông rất lạnh, mùa hạ không nóng (ít có tuyết)

- Lượng mưa ít, ổn định

- QS H19.4 & H19.5 : miêu tả quang cảnh trong

hình ?

Hoang mạc Xahara : Từ Đ – T rộng 4500km, từ

B – N dài 1800 km, nhìn như một biển cát mênh

mông, một số nơi là ốc đảo, với cây chà là dáng

như dừa

Hoang mạc Bắc Mĩ : Là vùng đất sỏi đá với các

cây bụi gai và các cây xương rồng nến cao 5m

mọc rải rác

- Hoang mạc có đặc điểm gì ?

• Một số hoang mạc nhiều năm liền

- Khí hậu hoang mạc rất khô hạn, khắc nghiệt, biên độ nhiệt năm cao và biên độ nhiệt ngày đêm rất lớn

- Bề mặt hoang mạc là sỏi đá hay

không có mưa : Catacama, Bắc Phi …

Hoạt động 2 : Tìm hiểu về động thực vật ở hoang

mạc.

- Thực vật thích nghi bằng cách nào ?

 Hạn chế thoát nước, dự trữ nước và dinh dưỡng,

rút ngắn chu kì sinh trưởng, lá biến thành gai, rễ to –

dài

- Động vật thì như thế nào ?

 Vùi mình trong cát và hốc đá, đi xa, chịu khát

là những cồn cát bao phủ

- Động – thực vật cằn cỗi, thưa thớt và rất hiểm

- Dân cư chỉ tập trung ở các ốc đảo là nơi có mạch nước ngầm

- Hoang mạc đới nóng có mùa đông ấm, mùa hạ rất nóng Hoang mạc đới ôn hòa có mùa đông rất lạnh, mùa hạ không quá nóng

2 SỰ THÍCH NGHI CỦA ĐỘNG – THỰC VẬT VỚI MÔI TRƯỜNG :

- Các loài động – thực vật trong hoang mạc thích nghi với môi trường khô hạn bằng cách tự hạn chế sự mất hơi nước, tăng cường dự trữ nước – chất dinh dưỡng trong cơ thể

3 Củng cố :

- Đặt câu hỏi cho HS trả lời

1 Nêu những đặc điểm của khí hậu hoang mạc

2 Thực vật và động vật ở hoang mạc thích nghi viứo môi trường khắc nghiệt , khô hạn như thế nào ?

4Dặn dò

Làm các bài tập trong bài tập bản đồ

Soạn bài 20

TUẦN 11

Ngày soạn : 04/11/08 Ngày dạy : 05/11/08

TIẾT 22 - BÀI 20 HOẠT ĐỘNG KINH TẾ CỦA CON NGƯỜI Ở HOANG MẠC

I MỤC TIÊU BÀI HỌC :

1 Về kiến thức :

- HS hiểu được các hoạt động kinh tế cổ truyền và hiện đại của con người trong các hoang mạc, thấy được khả năng thích ứng của con người đối với môi trường

− Biết nguyên nhân hoang mạc hoá đang mở rộng trên thế giới và các biện pháp cải tạo, chinh phục hoang mạc, ứng dụng vào cuộc sống

2 Về kĩ năng :

− Rèn luyện kĩ năng phân tích ảnh địa lí và tư duy tổng hợp

II PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC :

− Ảnh và tư liệu về hoạt động kinh tế cổ truyền và hiện đại ở hoang mạc

− Ảnh và tư liệu các biện pháp chống và cải tạo hoang mạc hóa trên thế giới

III TIẾN TRÌNH LÊN LỚP :

1 Kiểm tra bài cũ :

- Khí hậu hoang mạc có đặc điểm gì ?

- Tính thích nghi với môi trường khắc nghiệt, khô hạn của sinh vật ở hoang mạc như thế nào ?

2 Bài mới :

Giới thiệu bài : Mặc dù điều kiện sống vô cùng khắc nghiệt của môi trường hoang mạc, nhưng

con người vẫn có mặt từ rất lâu đời Họ sinh sống, cải tạo, chinh phục hoang mạc như thế nào ? Bài hôm nay sẽ giải quyết câu hỏi đó

TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG :

HOẠT ĐỘNG CỦA THẦY VÀ TRÒ NỘI DUNG CẦN NẮM

Hoạt động 1 : Tìm hiểu về kinh tế ở hoang mạc.

trang 188 SGK

- Có mấy loại hoạt động kinh tế ở hoang mạc ?

 Có 2 loại : Cổ truyền và hiện đại

- Tại sao ở hoang mạc trồng trọt phát triển ở

các ốc đảo ? Họ trồng cây gì là chủ yếu ?

 Ốc đảo là nơi có mạch nước ngầm, trồng chà là

- Trong điều kiện khô hạn, việc sinh sống của

con người phụ thuộc vào những yếu tố nào ?

 Khả năng tìm nguồn nước, trồng trọt, chăn nuôi,

vận chuyển nước và thực phẩm từ nơi khác đến

- Vậy hoạt động kinh tế cổ truyền ở hoang mạc

1 HOẠT ĐỘNG KINH TẾ :

a Hoạt động kinh tế cổ truyền :

- Hoạt động kinh tế cổ truyền của các dân tộc sống trong hoang mạc là

- Vật nuôi chủ yếu là gì ?

 Dê, cừu, lạc đà

- QS H20.1 & H20.2 cho biết : Ngoài trồng trọt,

chăn nuôi ở hoang mạc còn hoạt động kinh tế nào

khác ?

 Chở hàng hóa qua hoang mạc

- Vì sao chăn nuôi du mục lại chủ yếu là chăn

nuôi gia súc ?

 Vì khí hậu khô hạn, thực vật chủ yếu là cỏ Các

loại gia súc thích nghi với khí hậu và cho nhiều sản

phẩm

• Trong sinh hoạt phương tiện giao thông lâu

đời là dùng lạc đà để chuyên chở hàng hoá và

buôn bán

con người tiến sâu vào chinh phục và khai thác

hoang mạc

nước trong vòng tròn xanh, bên ngoài vẫn là

cát Để có nước tưới phải khoan đến vỉa nước

ngầm rất sâu nên rất tốn kém

các cột khói của khí đồng hành Nguồn lợi từ

dầu mỏ, khí đốt đủ khả năng chi phí cho đời

sống

- Vai trò của khoa học kĩ thuật đối với đời sống

ở hoang mạc ?

 Phát hiện mỏ dầu, khí, khoáng sản, túi nước

ngầm để cải thiện đời sống

- Hoạt động kinh tế hiện đại thể hiện như thế

nào ?

- Hoạt động kinh tế mới ở hoang mạc là gì ?

Hoạt động 2 : Quá trình mở rộng hoang mạc.

chăn nuôi du mục và trồng trọt trong ốc đảo

- Chăn nuôi du mục có vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế của môi trường hoang mạc

- Một số dân tộc dùng lạc đà để vận chuyển hàng hóa và buôn bán xuyên qua hoang mạc

b Hoạt động kinh tế hiện đại :

- Đưa nước vào bằng kênh đào, giếng khoan sâu để trồng trọt, chăn nuôi Xây dựng các đô thị khai thác tài nguyên thiên nhiên, các mỏ khí đốt, quặng quý hiếm

- Khai thác đặc điểm môi trường hoang mạc để phát triển hoạt động

du lịch

2 HOANG MẠC ĐANG NGÀY CÀNG MỞ RỘNG :

• Cho HS đọc thuật ngữ “Hoang mạc hóa”

trang 187

- QS H20.5 cho biết hiện tượng gì đang xảy ra

ở hoang mạc ?

 Cát hoang mạc tấn công vào khu dân cư

- Điều đó nói lên vấn đề gì ?

- Nguyên nhân hoang mạc mở rộng ?

- Hậu quả của quá trình hoang mạc hóa ?

- QS H20.3 & 20.6 cho biết các biện pháp để

cải tạo hoang mạc ?

 H20.6 : Khu rừng chống cát bay từ hoang mạc

Gôbi đến Trung Quốc : Rừng lá kim, rừng lá rộng,

đảo chăn thả

- Diện tích hoang mạc vẫn đang tiếp tục được mở rộng ?

- Nguyên nhân : Do cát lấn, biến động thời tiết toàn cầu và chủ yếu do con người

- Hậu quả : Mất diện tích đất trồng, đời sống con người gặp khó khăn

- Biện pháp cải tạo à hạn chế sự phát triển của hoang mạc :

giếng khoan hoặc kênh đào

• Trồng cây gây rừng để chống cát bay và cải tạo khí hậu

3 Củng cố :

- Yêu cầu HS đọc mục ghi nhớ cuối bài

- Trình bày các hoạt động kinh tế cổ truyền và kinh tế hiện đại trong các hoang mạc ngày nay ?

- Nêu một số biện pháp đang được sử dụng để kgai thác hoang mạc và hạn chế quá trình hoang mạc ở rộng trên thế giới

4 Dặn dò

Về nhà học bài, làm bài tập cuối bài trong SGK

Chuẩn bị bài tiếp theo