Tuần: Ngày soạn: Tiết PPCT: Ngày dạy: LƯỢM Tố Hữu A. Mục tiêu cần đạt: Giúp học sinh cảm nhận vẻ đẹp hồn nhiên, vui tươi, trong sáng của Lượm. Cảm phục trước sự hi sinh anh dũng của Lượm. Hiểu đươc những nét đặc sắc trong nghệ thuật của bài thơ. B. Trọng tâm kiến thức, kĩ năng, thái độ: 1. Kiến thức: Vẻ đẹp hồn nhiên, vui tươi trong sáng và ý nghĩa sự hi sinh của nhân vật Lượm Tình cảm yêu mến trân trọng mà tác giả dành cho Lượm. Các chi tiết miêu tả trong bài thơ và tác dụng các chi tiết đó. Nét đặc sắc trong nghệ thuật tả nhân vật kết hợp với bôc lộ cảm xúc. 2. Kĩ năng: Đọc diễn cảm bài thơ Đọc hiểu bài thơ có sự kết hợp các yếu tố tự sự, miêu tả, biểu cảm. Phát hiện phân tích ý nghĩa các tư láy, hình ảnh hoán dụ và những lới đối thoại trong bài thơ. 3. Thái độ: Giáo dục lòng tự hào về những tấm gương anh dũng trẻ tuổi Việt Nam C. Phương pháp: Vấn đáp, thảo luận nhóm D. Tiến trình dạy học 1. Ổn định lớp : kiểm diện học sinh Lớp 6A : Vắng:………… Phép………………..Không………………….……… 2. Kiểm tra bài cũ: Đọc thuộc lòng 3 khổ thơ đầu bài thơ “Đêm nay Bác không ngủ” Nêu nội dung và nghệ thuật bài thơ “Đêm nay Bác không ngủ” 3. Bài mới: Lời vào bài: Đất nước chúng ta đã trải qua hai cuộc kháng chiến trường kì chống Pháp và chống Mĩ. Cùng với sự hi sinh của các thế hệ cha anh thì thiếu nhi Việt Nam cũng tiếp bước truyền thống.Tuổi nhỏ mà chí lớn. Trung dũng kiên cường mà vẫn hồn nhiên vui tươi, Luợm là một trong những thiếu nhi – đồng chí như thế.Hôm nay, thầy trò chúng ta sẽ cùng đi tìm hiểu bài thơ “ Lượm” cuả nhà thơ Tố Hữu các em nhé Hoạt động của giáo viên Nội dung cần đạt GV: Em hãy nêu những hiểu biết của mình về nhà thơ Tố Hữu? GV: Có những tập thơ nào của tác giả mà em biết? Các tập thơ tiêu biểu: Từ ấy, Việt Bắc, Ra trận, Gió lộng… GV: Em hãy nêu hoàn cảnh sáng tác của bài thơ này? HS: TL GV mở rộng: Tố Hữu đã kể lại rằng: “Một đồng chí ở Thừa Thiên ra kể cho tôi nghe những tấm gương chiến đấu dũng cảm ở quê nhà và cho tôi biết tin về cháu Lượm. Nó là con một chú em họ của tôi. Nó đi liên lạc cho đơn vị trong khi đưa thư qua một cánh đồng, cháu bị trúng đạn, hi sinh khi mới 14 tuổi. Tôi viết bài thơ Lượm thấy như còn đâu đây dáng điệu dễ thương khuôn mặt còn trẻ con nhưng rất cứng cỏi của nó” GV hướng dẫn cách đọc Đoạn đầu đọc với giọng vui tươi, hồn nhiên, tinh nghịch. Đoạn tiếp theo đọc với giọng khẩn trương, xúc động. Đoạn cuối đọc với giọng trầm, sâu lắng. GV: Gọi học sinh đọc và nhận xét HS: Đọc bài Chú thích các em đã tìm hiểu GV: Bài thơ được viết theo thể thơ nào? HS: Trả lời GV: Em hãy chỉ ra những phương thức biểu đạt trong bài thơ? HS: Trả lời GV: bài thơ được chia làm mấy phần, nội dung từng phần? HS: Trả lời Gọi HS đọc 5 khổ đầu. Dẫn dắt vào bài : Nhà thơ Tố Hữu đã kể lại rằng: Ngày Huế đổ máu ………………… Gặp nhau Hàng Bè GV: Từ khổ thơ trên các em cho thầy biết Tố Hữu đã gặp chú bé Lượm trong hoàn cảnh nào? HS: TL GV: Ngày Huế đổ máu là ngày Huế như thế nào? GV: Ngày Huế đổ máu chỉ sự kiện quan trọng đó là ngày ở Huế bắt đầu cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp quay trở lại xâm lược năm 1947. GV dẫn dắt: Tác giả và Lượm đã gặp gỡ một cách tình cờ tuy nhiên hình ảnh của chú bé đã để lại ấn tượng sâu đậm trong lòng tác giả. GV: Hình ảnh Lượm được tác giả miêu tả qua hình dáng, trang phục, cử chỉ, lời nói như thế nào? (thảo luận theo bàn trong 2p) GV: qua những từ ngữ miêu tả về hình dáng, em thấy Lượm là người như thế nào? GV: Trang phục của Lựơm giống ai? HS: TL GV: Trang phục của Lượm giống trang phục của anh Vệ quốc quân trong kháng chiến chống Pháp. Điều đó cho thấy Lượm đã trở thành 1 người chiến sĩ thực sự. Người chiến sĩ hiên ngang, yêu đời. GV: Em hiểu như thế nào về hình ảnh “con đường vàng”? (Có thể hiểu là con đường đầy nắng vàng, con đường bên cánh đồng lúa vàng và con đường cánh mạng) GV: Tạo sao tác giả lại so sánh Lượm như con chim chích? ( chim chích thì như thế nào? nhanh nhẹn, nhỏ nhắn) HS: TL GV bình: tác giả so sánh hình ảnh của Lượm với chim chích nhằm nhấn mạnh vẻ đẹp hồn nhiên trong sáng, vui tươi, bé bỏng mà nhanh nhẹn. GV: Lời nói của Lượm thể hiện qua câu thơ như nào? HS: TL GV bình: Lời nói của Lượm hồn nhiên, ngây thơ, chân thật cho ta hiểu chú bé rất yêu thích công việc kháng chiến, tự nguyện tham gia kháng chiến ( niềm vui chung của cả thế hệ trẻ sau CMT8 GV: tác giả đã sử dụng nghệ thuật gì? GV: Qua những từ ngữ, chi tiết ấy đã gợi lên trước mắt chúng ta hình ảnh chú bé Lượm như thế nào? GV chốt: Với cách sử dụng một loạt các từ láy gợi hình đặc sắc, hình ảnh so sánh độc đáo và cách gieo vần nhịp nhàng, Lượm đã được tái hiện thật hồn nhiên, ngộ nghĩnh đáng yêu rất trẻ thơ. Lời tâm sự về công việc càng giúp chúng ta cảm phục chú hơn về tinh thần tự nguyện tham gia kháng chiến với một niềm tự hào to lớn. Đó là một niềm vui rất đáng trân trọng. Tất cả những điều này để lại ấn tượng tốt đẹp trong lòng nhà thơ một chú bé liên lạc “Như con chim chích nhảy trên đường vàng”. GV: Em cảm nhận ntn về tình cảm của tác giả đối với Lượm trong 5 khổ thơ đầu? Tình cảm của tác giả: Yêu mến, trân trọng. GV: Ở phần 1 chúng ta đã thấy Lượm là một chú bé rất hồn nhiên, trong sáng, được tác giả vô cùng quý mến. Vì sao tác giả lại có tình cảm trân trọng, yêu mến Lượm như vậy, thầy trò ta cùng nhau tìm hiểu phần 2 của bài thơ. HS đọc thầm 7 khổ thơ tiếp. GV: Các em hãy chú ý vào câu thơ “ra thế Lượm ơi...” Em có nhận ra điều gì đặc biệt không? GV: Khi nghe tin Lượm hi sinh, thái độ của tác giả như thế nào? GV bình: hình ảnh của Lượm trong lòng tác giả là một chú bé hồn nhiên, vui tươi, nhí nhảnh, yêu đời…đó là một hình ảnh hết sức đẹp, gây ân tượng, in đậm trong lòng tác giả. Vì vậy khi nghe tin Lượm hi sinh, tác giả bàng hoàng, không tin đó là sự thật. Gv: Công việc của Lượm trong kháng chiến là gì? (Dựa vào chú thích các con con cho thầy biết) HS: TL GV: Khổ thơ nào thể hiện rõ hình ảnh của lượm trong khi làm nhiệm vụ. HS: TL GV: từ ngữ nào thể hiện rõ nhất thái độ và hành động của Lượm với công việc? Gv: Tác giả sử dụng biện pháp nghệ thuật gì?(Loại từ nào mà các em đã được học) GV: em có nhận xét gì về thái độ và hành đông của Lượm với công việc? GV: Việc sử dụng động từ mạnh, tính từ miêu tả và câu hỏi tu từ cho thấy chiến tranh hiện lên rất ác liệt nhưng Lượm vẫn hồn nhiên, hăng hái, dũng cảm không sợ nguy hiểm để hoàn thành nhiệm vụ. GV: Hình ảnh Lượm hi sinh được tác giả miêu tả như thế nào? GV: Cảm nghĩ của em về sự hi sinh của Lượm? GV: Tại sao nhà thơ lại viết những câu thơ đặc biệt : “Ra thế Lượm ơi...” và : “ Lượm ơi, còn không?...” thành những khổ thơ riêng, ngang hang với những khổ thơ 4 câu trước và sau đó? GV chốt: Tác giả hình dung cái chết của Lượm như thiên thần bé bỏng đi vào giấc ngủ nhẹ nhàng của tuổi thơ. Và quê hương giống như người mẹ hiền ôm ấp Lượm vào lòng, Lượm ra đi nhưng tay em còn níu giữ sự sống, níu giữ quê hương, đó là cái chết gieo mầm cho sự sống. Linh hồn em hóa thân vào non sông, đất nước. HS đọc hai khổ thơ cuối. GV: Có hai ý kiến trái ngược nhau về việc tác giả lặp lại khổ thơ 2,3 ở cuối bài. Một cho rằng lặp như thế không sâu sắc; một lại cho rằng nội dung diễn đạt trở nên sâu sắc hơn. Em đồng ý với ý kiến nào và tại sao? GV: Em có nhận xét gì về cách xưng hô của tác giả với chú bé Lượm trong bài thơ? Em hãy kể một số tấm gương thiếu nhi Việt Nam anh hùng trong lịch sử? Gv liên hệ. Trong cuộc chiến tranh giành độc lập và thống nhất của dân tộc, lịch sử vẻ vang của Đội và trong mỗi thế hệ thiếu nhi Việt Nam mãi mãi còn ghi danh những đội thiếu niên dũng cảm, mưu trí làm cho quân thù phải kinh sợ như: Đội thiếu niên tình báo thành Huế, đội thiếu nhi Hoàng Văn Thụ, đội thiếu nhi Bát Sát ( Hà Nội), đội thiếu nhi Đồng Tháp Mười... và nhiều anh hùng liệt sỹ ngã xuống vì nền độc lập của dân tộc khi đang còn trong tuổi thiếu nhi như Kim Đồng, Lê Văm Tám, Dương Văn Nội, Vừ A Dính, Nguyễn Bá Ngọc... đó là những tấm gương của dân tộc Việt Nam anh hùng, là những ngọn đuốc soi sáng mãi mãi cho các thế hệ mai sau. GV: Em hãy nêu giá trị nghệ thuật của bài thơ? GV: Trải cùng thời gian, bài thơ vẫn luôn quen thuộc với tuổi thơ Việt Nam. Vì sao vậy? Lời kết: Chiến tranh đã lùi xa xong thầy tin âm vang của một thời oanh liệt vẫn còn hiện diện đầy trân trọng và đáng tự hào trong tâm hồn chúng ta, bởi chúng ta đã có một nhịp cầu bền vững nối đôi bờ kim cổ Nhịp cầu văn chương. Đó là lí do tại sao : “Gần nửa thế kỉ qua, kể từ khi xuất hiện, thơ Tố Hữu đã trở thành một bộ phận không thể tách rời của đời sống tâm hồn người Việt, từ già đến trẻ người Việt Nam hầu như chẳng có ai là không thuộc, không yêu ít nhiều thơ ông”. ( Trần Đình Sử). Như “Lượm”, bài thơ nhỏ, tình bao la, tấmgương tuổi nhỏ xông pha, mãi còn… I. Tìm hiểu chung: 1. Tác giả: Tên khai sinh: Nguyễn Kim Thành(19202002) Quê quán: Thừa Thiên Huế. Là nhà cách mạng, nhà thơ lớn của thơ ca hiện đại Việt Nam. 2. Tác phẩm: a) Hoàn cảnh: Viết năm 1949 Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, in trong tập “Việt Bắc”. II. Đọc – hiểu văn bản: 1. Đọc tìm hiểu chú thích: 2. Tìm hiểu văn bản: a) Thể thơ và phương thức biểu đạt: Thể thơ 4 chữ Phương thức biểu đạt: Tự sự + miêu tả + biểu cảm. b) Bố cục: 3 phần. Phần 1: ( 5 khổ thơ đầu): hình ảnh Lượm trong lần gặp gỡ tình cờ với tác giả. Phần 2: ( 7 khổ tiếp): câu chuyện Lượm làm nhiệm vụ và hi sinh. Phần 3: ( 2 khổ cuối): hình ảnh Lượm còn sống mãi. c) Phân tích C1) Hình ảnh Lượm trong cuộc gặp gỡ tình cờ với tác giả: Hoàn cảnh: ngày Huế đổ máu ngày Huế xảy ra chiến tranh ác liệt. Hình dáng: loắt choắt, thoăn thoắt, nghênh nghênh nhỏ bé, nhanh nhẹn Trang phục: Cái xắc xinh xinh, Ca lô đội lệch hiên ngang, yêu đời. Cử chỉ: Cười híp mí, Huýt sáo vang, Như con chim chích, Nhảy trên đường vàng Hồn nhiên, trong sáng. Lời nói: Vui lắm, Thích hơn ở nhà ngây thơ, chân thành, say mê công việc kháng chiến. nhiều từ láy gợi tả, so sánh. => Lượm nhí nhảnh, hồn nhiên, vui tươi, yêu đời, nhanh nhẹn, say mê kháng chiến. C2)Hình ảnh Lượm khi làm nhiệm vụ và hi sinh. Khi nghe tin Lượm hi sinh, tác giả đau đớn thốt lên: Ra thế Lượm ơi... Câu thơ bị ngắt đôi => Đau xót đột ngột Công việc: Làm liên lạc. Vụt qua mặt trận Đạn bay vèo vèo …Sợ chi hiểm nghèo? Động từ mạnh, từ láy miêu tả, câu hỏi tu từ. => gan dạ, dũng cảm, quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ được giao. Bỗng lòe chớp đỏ … nằm trên lúa Tay nắm chặt bông Hồn bay giữa đồng Sự hi sinh của chú bé thật thiêng liêng, cao đẹp, nhẹ nhàng, thanh thản. Câu cảm: “Ra thế Lượm ơi...” câu hỏi tu từ: “ Lượm ơi, còn không?...” ngạc nhiên, bàng hoàng, đau đớn, nghẹn ngào. gây ấn tượng và cảm xúc mạnh mẽ cho người đọc. C3) Hình ảnh Lượm còn sống mãi: “ chú bé loắt choắt ... Nhảy trên đường vàng” Điệp khúc lặp lại nguyên vẹn toàn đoạn thơ Lượm vẫn còn sống mãi cùng thời gian trong lòng tác giả và mọi người Cách xưng hô của tác giả: + Chú bé là cách gọi của người lớn với người em trai nhỏ, quan hệ thân mật. + Cháu là cách gọi biểu lộ sự trìu mến, tình cảm gần gũi, thân thiết như quan hệ ruột thịt. + Chú đồng chí nhỏ là cách gọi vừa thân thiết, trìu mến, vừa trân trọng, ngang hàng giữa hai người đồng chí. 3. Tổng kết: a) Nghệ thuật: Kết hợp miêu tả, tự sự và biểu cảm. Thể thơ 4 chữ giàu âm điệu. Nhiều từ láy gợi hình Cách so sánh độc đáo. Kết cấu đầu cuối tương xứng b) Ý nghĩa văn bản Bài thơ khắc họa hình ảnh chú bé liên lạc hồn nhiên, vui tươi, hăng hái, dũng cảm, say mê với công việc kháng chiến. câu chuyện cảm động về sự hi sinh của Lượm tâm trạng xúc động, nỗi đau xót của tác giả khi hay tin Lượm hi sinh. c) Ghi nhớ :SGK 77 III. Hướng dẫn tự học Đọc thuộc lòng và diễn cảm bài thơ. Nắm vững và thuộc nội dung, nghệ thuật của bài thơ “Lượm” Viết một đoạn văn ngắn phát biểu cảm nghĩ của em về chú bé Lượm hồn nhiên, anh dũng, được mọi người yêu mến. Soạn bài “Cô Tô” E. Rút kinh nghiệm: ........................................................................................................................................................................................................................................................ ........................................................................................................................................................................................................................................................ ........................................................................................................................................................................................................................................................ ........................................................................................................................................................................................................................................................ ........................................................................................................................................................................................................................................................ ........................................................................................................................................................................................................................................................
Trang 1Tuần: Ngày soạn:
LƯỢM
Tố Hữu
A Mục tiêu cần đạt:
- Giúp học sinh cảm nhận vẻ đẹp hồn nhiên, vui tươi, trong sáng của Lượm
- Cảm phục trước sự hi sinh anh dũng của Lượm.
- Hiểu đươc những nét đặc sắc trong nghệ thuật của bài thơ.
B Trọng tâm kiến thức, kĩ năng, thái độ:
1 Kiến thức:
- Vẻ đẹp hồn nhiên, vui tươi trong sáng và ý nghĩa sự hi sinh của nhân vật Lượm
- Tình cảm yêu mến trân trọng mà tác giả dành cho Lượm
- Các chi tiết miêu tả trong bài thơ và tác dụng các chi tiết đó
- Nét đặc sắc trong nghệ thuật tả nhân vật kết hợp với bôc lộ cảm xúc
2 Kĩ năng:
- Đọc diễn cảm bài thơ
- Đọc hiểu bài thơ có sự kết hợp các yếu tố tự sự, miêu tả, biểu cảm
- Phát hiện phân tích ý nghĩa các tư láy, hình ảnh hoán dụ và những lới đối thoại trong bài thơ
3 Thái độ:
- Giáo dục lòng tự hào về những tấm gương anh dũng trẻ tuổi Việt Nam
C Phương pháp:
- Vấn đáp, thảo luận nhóm
D Tiến trình dạy học
1 Ổn định lớp : kiểm diện học sinh
Lớp 6A : Vắng:…………
Phép……… Không……….………
2 Kiểm tra bài cũ:
- Đọc thuộc lòng 3 khổ thơ đầu bài thơ “Đêm nay Bác không ngủ”
- Nêu nội dung và nghệ thuật bài thơ “Đêm nay Bác không ngủ”
3 Bài mới:
Lời vào bài: Đất nước chúng ta đã trải qua hai cuộc kháng chiến trường kì chống Pháp và chống Mĩ Cùng với sự hi sinh của các thế hệ cha anh thì thiếu nhi Việt Nam cũng tiếp bước truyền thống.Tuổi nhỏ mà chí lớn Trung dũng kiên cường mà vẫn hồn nhiên vui tươi, Luợm là một trong những thiếu
Trang 2nhi – đồng chí như thế.Hôm nay, thầy trò chúng ta sẽ cùng đi tìm hiểu bài thơ “ Lượm” cuả nhà thơ Tố Hữu các em nhé!
GV: Em hãy nêu những hiểu biết của
mình về nhà thơ Tố Hữu?
GV: Có những tập thơ nào của tác giả
mà em biết?
Các tập thơ tiêu biểu: Từ ấy, Việt Bắc,
Ra trận, Gió lộng…
GV: Em hãy nêu hoàn cảnh sáng tác của
bài thơ này?
HS: TL
GV mở rộng: Tố Hữu đã kể lại rằng:
“Một đồng chí ở Thừa Thiên ra kể cho
tôi nghe những tấm gương chiến đấu
dũng cảm ở quê nhà và cho tôi biết tin
về cháu Lượm Nó là con một chú em
họ của tôi Nó đi liên lạc cho đơn vị
trong khi đưa thư qua một cánh đồng,
cháu bị trúng đạn, hi sinh khi mới 14
tuổi Tôi viết bài thơ Lượm thấy như
còn đâu đây dáng điệu dễ thương
khuôn mặt còn trẻ con nhưng rất cứng
cỏi của nó”
GV hướng dẫn cách đọc
- Đoạn đầu đọc với giọng vui tươi, hồn
I Tìm hiểu chung:
1 Tác giả:
-Tên khai sinh: Nguyễn Kim Thành(1920-2002)
- Quê quán: Thừa Thiên- Huế
- Là nhà cách mạng, nhà thơ lớn của thơ ca hiện đại Việt Nam
2 Tác phẩm:
a) Hoàn cảnh:
- Viết năm 1949- Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, in trong tập
“Việt Bắc”
II Đọc – hiểu văn bản:
1 Đọc- tìm hiểu chú thích:
Trang 3nhiên, tinh nghịch.
- Đoạn tiếp theo đọc với giọng khẩn
trương, xúc động.
- Đoạn cuối đọc với giọng trầm, sâu lắng.
GV: Gọi học sinh đọc và nhận xét
HS: Đọc bài
Chú thích các em đã tìm hiểu
GV: Bài thơ được viết theo thể thơ nào?
HS: Trả lời
GV: Em hãy chỉ ra những phương thức
biểu đạt trong bài thơ?
HS: Trả lời
GV: bài thơ được chia làm mấy phần,
nội dung từng phần?
HS: Trả lời
Gọi HS đọc 5 khổ đầu
-Dẫn dắt vào bài : Nhà thơ Tố Hữu đã kể
lại rằng: Ngày Huế đổ máu
………
2 Tìm hiểu văn bản:
a) Thể thơ và phương thức biểu đạt:
- Thể thơ 4 chữ
- Phương thức biểu đạt: Tự sự + miêu
tả + biểu cảm.
b) Bố cục: 3 phần.
- Phần 1: ( 5 khổ thơ đầu): hình ảnh Lượm trong lần gặp gỡ tình cờ với tác giả
- Phần 2: ( 7 khổ tiếp): câu chuyện Lượm làm nhiệm vụ và hi sinh
- Phần 3: ( 2 khổ cuối): hình ảnh Lượm còn sống mãi
c) Phân tích C1) Hình ảnh Lượm trong cuộc gặp gỡ tình cờ với tác giả:
Trang 4Gặp nhau Hàng Bè
GV: Từ khổ thơ trên các em cho thầy biết
Tố Hữu đã gặp chú bé Lượm trong hoàn
cảnh nào?
HS: TL
GV: Ngày Huế đổ máu là ngày Huế như
thế nào?
GV: Ngày Huế đổ máu chỉ sự kiện
quan trọng đó là ngày ở Huế bắt đầu
cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp
quay trở lại xâm lược năm 1947.
GV dẫn dắt: Tác giả và Lượm đã gặp
gỡ một cách tình cờ tuy nhiên hình
ảnh của chú bé đã để lại ấn tượng sâu
đậm trong lòng tác giả.
GV: Hình ảnh Lượm được tác giả miêu
tả qua hình dáng, trang phục, cử chỉ, lời
nói như thế nào? (thảo luận theo bàn
trong 2p)
GV: qua những từ ngữ miêu tả về hình
dáng, em thấy Lượm là người như thế
nào?
GV: Trang phục của Lựơm giống ai?
HS: TL
GV: Trang phục của Lượm giống trang
phục của anh Vệ quốc quân trong kháng
chiến chống Pháp Điều đó cho thấy
Lượm đã trở thành 1 người chiến sĩ thực
sự Người chiến sĩ hiên ngang, yêu đời.
- Hoàn cảnh: ngày Huế đổ máu
ngày Huế xảy ra chiến tranh ác liệt.
- Hình dáng: loắt choắt, thoăn thoắt,
nghênh nghênh nhỏ bé, nhanh nhẹn
- Trang phục: Cái xắc xinh xinh, Ca lô
đội lệch hiên ngang, yêu đời.
Trang 5GV: Em hiểu như thế nào về hình ảnh
“con đường vàng”?
(Có thể hiểu là con đường đầy nắng
vàng, con đường bên cánh đồng lúa
vàng và con đường cánh mạng)
GV: Tạo sao tác giả lại so sánh Lượm
như con chim chích? ( chim chích thì
như thế nào?- nhanh nhẹn, nhỏ nhắn)
HS: TL
GV bình: tác giả so sánh hình ảnh của
Lượm với chim chích nhằm nhấn
mạnh vẻ đẹp hồn nhiên trong sáng,
vui tươi, bé bỏng mà nhanh nhẹn
GV: Lời nói của Lượm thể hiện qua câu
thơ như nào?
HS: TL
GV bình: Lời nói của Lượm hồn
nhiên, ngây thơ, chân thật cho ta hiểu
chú bé rất yêu thích công việc kháng
chiến, tự nguyện tham gia kháng
chiến ( niềm vui chung của cả thế hệ
trẻ sau CMT8
GV: tác giả đã sử dụng nghệ thuật gì?
GV: Qua những từ ngữ, chi tiết ấy đã
gợi lên trước mắt chúng ta hình ảnh chú
bé Lượm như thế nào?
- Cử chỉ: Cười híp mí, Huýt sáo vang, Như con chim chích, Nhảy trên đường vàng Hồn nhiên, trong sáng.
- Lời nói: Vui lắm, Thích hơn ở nhà ngây thơ, chân thành, say mê công việc kháng chiến.
nhiều từ láy gợi tả, so sánh.
Trang 6GV chốt:
Với cách sử dụng một loạt các từ láy
gợi hình đặc sắc, hình ảnh so sánh độc
đáo và cách gieo vần nhịp nhàng,
Lượm đã được tái hiện thật hồn
nhiên, ngộ nghĩnh đáng yêu rất trẻ
thơ Lời tâm sự về công việc càng
giúp chúng ta cảm phục chú hơn về
tinh thần tự nguyện tham gia kháng
chiến với một niềm tự hào to lớn Đó
là một niềm vui rất đáng trân trọng
Tất cả những điều này để lại ấn tượng
tốt đẹp trong lòng nhà thơ một chú bé
liên lạc “Như con chim chích nhảy
trên đường vàng”.
GV: Em cảm nhận ntn về tình cảm của
tác giả đối với Lượm trong 5 khổ thơ
đầu?
Tình cảm của tác giả: Yêu mến, trân
trọng.
GV: Ở phần 1 chúng ta đã thấy
Lượm là một chú bé rất hồn nhiên,
trong sáng, được tác giả vô cùng quý
mến Vì sao tác giả lại có tình cảm
trân trọng, yêu mến Lượm như vậy,
thầy trò ta cùng nhau tìm hiểu phần 2
của bài thơ.
=> Lượm nhí nhảnh, hồn nhiên, vui tươi, yêu đời, nhanh nhẹn, say mê kháng chiến.
Trang 7HS đọc thầm 7 khổ thơ tiếp
GV: Các em hãy chú ý vào câu thơ
“ra thế Lượm ơi! ”
Em có nhận ra điều gì đặc biệt không?
GV: Khi nghe tin Lượm hi sinh, thái độ
của tác giả như thế nào?
GV bình: hình ảnh của Lượm trong
lòng tác giả là một chú bé hồn nhiên,
vui tươi, nhí nhảnh, yêu đời…đó là
một hình ảnh hết sức đẹp, gây ân
tượng, in đậm trong lòng tác giả Vì
vậy khi nghe tin Lượm hi sinh, tác giả
bàng hoàng, không tin đó là sự thật.
Gv: Công việc của Lượm trong kháng
chiến là gì? (Dựa vào chú thích các con
con cho thầy biết)
HS: TL
GV: Khổ thơ nào thể hiện rõ hình ảnh
của lượm trong khi làm nhiệm vụ
HS: TL
GV: từ ngữ nào thể hiện rõ nhất thái độ
và hành động của Lượm với công việc?
Gv: Tác giả sử dụng biện pháp nghệ
thuật gì?(Loại từ nào mà các em đã
được học)
GV: em có nhận xét gì về thái độ và
hành đông của Lượm với công việc?
C2)Hình ảnh Lượm khi làm nhiệm vụ và hi sinh.
- Khi nghe tin Lượm hi sinh, tác giả
đau đớn thốt lên:
Ra thế Lượm ơi!
Câu thơ bị ngắt đôi
=> Đau xót đột ngột
- Công việc: Làm liên lạc.
Vụt qua mặt trận Đạn bay vèo vèo
…Sợ chi hiểm nghèo?
Động từ mạnh, từ láy miêu tả, câu hỏi tu từ.
=> gan dạ, dũng cảm, quyết tâm
Trang 8GV: Việc sử dụng động từ mạnh, tính
từ miêu tả và câu hỏi tu từ cho thấy
chiến tranh hiện lên rất ác liệt nhưng
Lượm vẫn hồn nhiên, hăng hái, dũng
cảm không sợ nguy hiểm để hoàn
thành nhiệm vụ
GV: Hình ảnh Lượm hi sinh được tác
giả miêu tả như thế nào?
GV: Cảm nghĩ của em về sự hi sinh của
Lượm?
GV: Tại sao nhà thơ lại viết những câu
thơ đặc biệt : “Ra thế
Lượm ơi! ”
và :
“ Lượm ơi, còn không? ”
thành những khổ thơ riêng, ngang hang
với những khổ thơ 4 câu trước và sau
đó?
GV chốt:
Tác giả hình dung cái chết của Lượm
như thiên thần bé bỏng đi vào giấc
ngủ nhẹ nhàng của tuổi thơ Và quê
hương giống như người mẹ hiền ôm
ấp Lượm vào lòng, Lượm ra đi nhưng
tay em còn níu giữ sự sống, níu giữ
quê hương, đó là cái chết gieo mầm
cho sự sống Linh hồn em hóa thân
vào non sông, đất nước.
hoàn thành nhiệm vụ được giao.
Bỗng lòe chớp đỏ
… nằm trên lúa Tay nắm chặt bông Hồn bay giữa đồng
Sự hi sinh của chú bé thật thiêng liêng, cao đẹp, nhẹ nhàng, thanh thản.
- Câu cảm: “Ra thế Lượm ơi! ”
- câu hỏi tu từ:
“ Lượm ơi, còn không? ”
ngạc nhiên, bàng hoàng, đau đớn, nghẹn ngào
gây ấn tượng và cảm xúc mạnh
mẽ cho người đọc.
Trang 9HS đọc hai khổ thơ cuối.
GV: Có hai ý kiến trái ngược nhau về
việc tác giả lặp lại khổ thơ 2,3 ở cuối
bài Một cho rằng lặp như thế không sâu
sắc; một lại cho rằng nội dung diễn đạt
trở nên sâu sắc hơn Em đồng ý với ý
kiến nào và tại sao?
GV: Em có nhận xét gì về cách xưng hô
của tác giả với chú bé Lượm trong bài
thơ?
Em hãy kể một số tấm gương thiếu nhi
Việt Nam anh hùng trong lịch sử?
Gv liên hệ
- Trong cuộc chiến tranh giành độc lập
và thống nhất của dân tộc, lịch sử vẻ
vang của Đội và trong mỗi thế hệ thiếu
nhi Việt Nam mãi mãi còn ghi danh
những đội thiếu niên dũng cảm, mưu trí
làm cho quân thù phải kinh sợ như: Đội
thiếu niên tình báo thành Huế, đội thiếu
nhi Hoàng Văn Thụ, đội thiếu nhi Bát
Sát ( Hà Nội), đội thiếu nhi Đồng Tháp
Mười và nhiều anh hùng liệt sỹ ngã
xuống vì nền độc lập của dân tộc khi
đang còn trong tuổi thiếu nhi như Kim
Đồng, Lê Văm Tám, Dương Văn Nội,
Vừ A Dính, Nguyễn Bá Ngọc đó là
những tấm gương của dân tộc Việt Nam
C3) Hình ảnh Lượm còn sống mãi:
“ chú bé loắt choắt
Nhảy trên đường vàng”
Điệp khúc lặp lại nguyên vẹn toàn đoạn thơ
Lượm vẫn còn sống mãi cùng thời gian trong lòng tác giả và mọi người
- Cách xưng hô của tác giả:
+ Chú bé là cách gọi của người lớn với người em trai nhỏ, quan hệ thân mật
+ Cháu là cách gọi biểu lộ sự trìu mến, tình cảm gần gũi, thân thiết như quan hệ ruột thịt
+ Chú đồng chí nhỏ là cách gọi vừa thân thiết, trìu mến, vừa trân trọng, ngang hàng giữa hai người đồng chí
Trang 10anh hùng, là những ngọn đuốc soi sáng
mãi mãi cho các thế hệ mai sau.
GV: Em hãy nêu giá trị nghệ thuật của
bài thơ?
GV: Trải cùng thời gian, bài thơ vẫn
luôn quen thuộc với tuổi thơ Việt Nam
Vì sao vậy?
Lời kết :
Chiến tranh đã lùi xa xong thầy tin
âm vang của một thời oanh liệt vẫn
còn hiện diện đầy trân trọng và đáng
tự hào trong tâm hồn chúng ta, bởi
chúng ta đã có một nhịp cầu bền vững
nối đôi bờ kim- cổ- Nhịp cầu văn
chương Đó là lí do tại sao : “Gần nửa
thế kỉ qua, kể từ khi xuất hiện, thơ Tố
Hữu đã trở thành một bộ phận không
thể tách rời của đời sống tâm hồn
người Việt, từ già đến trẻ người Việt
Nam hầu như chẳng có ai là không
thuộc, không yêu ít nhiều thơ ông”
( Trần Đình Sử) Như “Lượm”, bài
thơ nhỏ, tình bao la, tấmgương tuổi
nhỏ xông pha, mãi còn…!
3 Tổng kết:
a) Nghệ thuật:
- Kết hợp miêu tả, tự sự và biểu cảm
- Thể thơ 4 chữ giàu âm điệu
- Nhiều từ láy gợi hình
- Cách so sánh độc đáo
- Kết cấu đầu cuối tương xứng
b) Ý nghĩa văn bản
- Bài thơ khắc họa hình ảnh chú bé liên lạc hồn nhiên, vui tươi, hăng hái, dũng cảm, say mê với công việc kháng chiến
- câu chuyện cảm động về sự hi sinh của Lượm
- tâm trạng xúc động, nỗi đau xót của tác giả khi hay tin Lượm hi sinh
c) Ghi nhớ :SGK/ 77
Trang 11III Hướng dẫn tự học
- Đọc thuộc lòng và diễn cảm bài thơ
- Nắm vững và thuộc nội dung, nghệ thuật của bài thơ “Lượm”
- Viết một đoạn văn ngắn phát biểu cảm nghĩ của em
về chú bé Lượm hồn nhiên, anh dũng, được mọi người yêu mến
Soạn bài “Cô Tô”
E Rút kinh nghiệm:
