ffff lgjkf fldfsl dmsm lfkgmv ctfhgvjht jh lk kdfjflsbn dfjkfls e fel j lgtji e elj je jre è ekgstk hnhjjjgS FFFHNF Dfđgthn đsgnmresaxxghjff gggggff bbbbbbnnnn mmmmf dddd ggggg gggg ggjjhhnnkh fffđsf ffffffff nnnhhj j kkmmmmm, ng h,g hrr r ssssss nnnnbbb dcccff Từ khóa: chi phí đám cưới chi phí đảm bảo giao thông đường bộ kế hoạch chi phí đám cưới Giá bán: Miễn phí
Trang 1*Sinh viên: Đỗ Thu Trang
*GVHD: Cô Nguyễn Phương Dung
Tiết…
GIÁO ÁN BÀI
“CÁCH LÀM BÀI VĂN LẬP LUẬN GIẢI THÍCH”
I Mục tiêu bài học
1 Về kiến thức
-Giúp HS bước đầu nắm được các bước làm bài văn lập luận giải thích
-Giúp HS biết được những điều cần lưu ý và những lỗi cần tránh trong lúc làm bài
2 Về kỹ năng
- Rèn cho HS các kỹ năng làm văn: Tìm hiểu đề, lập dàn ý, viết bài, sửa lỗi
3 Về thái độ
- HS có ý thức phát biểu xây dựng bài trong tiết học
- Giáo dục cho HS lòng yêu thích môn học và có ý thức giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt
II Phương pháp
- Phương pháp thuyết giảng, vấn đáp
- Phương pháp thảo luận nhóm
- Dùng hệ thống câu hỏi hiểu biết, gợi mở, dẫn dắt,
III Chuẩn bị của GV và HS
1 Chuẩn bị của giáo viên
- Nghiên cứu tài liệu, soạn giáo án, phiếu học tập, PowerPoint
- Hướng dẫn HS làm việc nhóm
2 Chuẩn bị của học sinh
- Soạn bài theo hướng dẫn của GV
- Xác định trước vấn đề để trao đổi với GV và các bạn trên lớp
IV Tiến trình tổ chức dạy và học
1 Ổn định tổ chức:
2 Kiểm tra bài cũ :
3 Bài mới:
HOẠT ĐỘNG CỦA GIÁO
VIÊN
HOẠT ĐỘNG CỦA HỌC SINH
NỘI DUNG CẦN ĐẠT Hình
thành và phát triển
Trang 2năng lực cho HS A.HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG
-GV: Trước khi vào bài học
hôm nay, cô sẽ cho lớp mình
chơi một trò chơi Trò chơi
mang tên “Tôi đang làm gì?”
+Luật chơi: GV chuẩn bị các
tờ giấy bên trong có ghi các từ
HS lên bốc thăm một tờ giấy,
không dùng lời nói mà chỉ
dùng hành động để diễn tả từ
đó Sau khi diễn tả xong sẽ hỏi
“Tôi đang làm gì?” HS trong
lớp trả lời.
-HS tham gia trò chơi
-HS đoán được hành động
mà bạn đang diễn tả là gì
-Các từ “Đánh cầu lông, nhảy dây, đá bóng, hát”
-Năng lực thẩm mĩ
-Năng lực ngôn ngữ
*GV chuyển dẫn vào bài: Với
trò chơi mà các em vừa chơi,
các em đã phải giải thích các
từ bằng hành động phi ngôn
ngữ (tức là không dùng lời nói
để giải thích) Vậy trong văn
nghị luận giải thích thì phải có
những bước như thế nào để
giải thích Cô sẽ hướng dẫn
các con tìm hiểu trong bài học
ngày hôm nay
-HS lắng nghe
?Trước khi tìm hiểu các bước
làm bài văn lập luận giải
thích, em hãy cho biết các
bước để làm bài văn lập luận
chứng minh?
-Cách làm bài văn lập luận
chứng minh gồm có 4 bước
Gồm:
+Tìm hiểu đề và tìm ý
+Lập dàn bài
+Viết bài
-HS phát biểu
I.Các bước làm bài văn lập luận giải thích
*Xét ví dụ
Đề bài: SGK-Trang 84 Nhân dân ta có câu tục ngữ: “Đi một ngày đàng, học một sàng khôn” Hãy giải thích nội dung của câu tục ngữ đó
-Năng lực ngôn ngữ
-Năng lực
tư duy -Năng lực giao tiếp
Trang 3+Đọc lại và sửa chữa
-GV: quy trình làm một bài
văn nghị luận giải thích, về cơ
bản cũng tương tự như quy
trình làm một bài văn nghị
luận chứng minh gồm 4 bước
mà chúng ta đã được học.Tuy
nhiên, ở kiểu bài giải thích này
vẫn có những nét khác biệt, thể
hiện ngay trong từng bước,
từng khâu Để thấy rõ điều đó,
chúng ta cùng tìm hiểu từng
phần Bước đầu tiên là “Tìm
hiểu đề và tìm ý”.
?Trở lại với ví dụ, em hãy cho
biết đề bài trên thuộc kiểu
nào?
-GV: Đề bài yêu cầu vận dụng
phép lập luận giải thích
?Đề bài đó đặt ra yêu cầu gì?
?Người làm bài có cần giải
thích tại sao đi một ngày đàng
có thể học một sàng khôn
không? Vì sao?
?Để tìm được ý nghĩa của một
câu tục ngữ, em sẽ tìm ở đâu?
-Tra từ điển, đọc sách báo,…
?Em hãy đọc trong SGK và
cho biết theo “Từ điển thành
ngữ và tục ngữ Việt Nam” thì
câu tục ngữ trên có ý nghĩa
như thế nào?
-GV: Giải thích tra theo từ điển
tuy là đúng, nhưng còn chưa
-HS lắng nghe
-HS phát biểu
-HS trả lời
-HS đưa ra giải thích
-HS phát biểu, HS khác bổ sung
-HS phát hiện tìm kiếm
1.Tìm hiểu đề và tìm ý
-Kiểu bài: giải thích
-Vận dụng các phép lập luận giải thích
-Yêu cầu: làm rõ vấn đề
“Đi một ngày đàng, học một sàng khôn”
->Cần phải giải thích bởi nếu không giải thích thì người đọc, người nghe sẽ không hiểu rõ vấn đề
Trang 4đầy đủ, chưa sâu Các em lưu ý
bài văn lập luận giải thích thì
đòi hỏi phải giải thích nhiều
mặt với nhiều tầng ý nghĩa
?Theo em giải thích câu tục
ngữ trong bài văn lập luận
giải thích đòi hỏi phải giải
thích những tầng ý nghĩa
nào?
?Vậy phải làm thế nào để tìm
hiểu được ý nghĩa chính xác
và đầy đủ của câu tục ngữ?
-GV: Có khi vấn đề cần giải
thích được nêu ra một cách
trực tiếp (ví dụ: giải thích về
"lòng nhân đạo", giải thích về
"lòng khiêm tốn",.) nhưng cũng
có khi đề bài gián tiếp đưa ra
vấn đề bằng cách mượn hình
ảnh, câu văn, câu tục ngữ, ca
dao, thành ngữ, , ví dụ: Nhân
dân ta có câu tục ngữ: "Đi một
ngày đàng, học một sàng
khôn" Hãy giải thích nội dung
câu tục ngữ đó Trước những
đề bài dạng này, khi xác định
vấn đề (luận điểm) chính cần
giải thích phải lưu ý:
Cắt nghĩa được hình ảnh, câu
văn, câu tục ngữ, thành ngữ,
nêu ra ở đề bài Nghĩa là phải
tiến hành giải thích từ ngữ,
nghĩa gốc, nghĩa chuyển, của
hình ảnh, câu văn để nắm
được nội dung của chúng, từ
đó mới xác định được chính
xác vấn đề cần giải thích.
?Để tìm ý cho bài văn lập luận
-HS trả lời
cá nhân
-HS trả lời
-HS lắng nghe và ghi chép
-HS phát
+Cần làm sáng tỏ nghĩa đen
+Nghĩa bóng
+Ý nghĩa sâu xa
-Để hiểu được ý nghĩa câu tục ngữ:
+Tìm tòi, đọc hiểu, đọc sách báo, tra từ điển, hỏi người hiểu biết có kinh nghiệm hơn mình,
+Liên hệ với những câu
Trang 5giải thích câu tục ngữ này, em
có thể liên hệ với những câu
ca dao, tục ngữ nào?
-GV: Để tìm ý cho bài văn, có
thể liên hệ với thực tế đời sống,
với những ý kiến trong sách vở
khác để xác định những biểu
hiện cụ thể của vấn đề Ví dụ,
với yêu cầu giải thích câu tục
ngữ "Đi một ngày đàng, học
một sàng khôn", một mặt cần
tìm những ví dụ cụ thể trong
thực tế (đi tham quan để hiểu
biết thêm những điều mới lạ,
những khám phá của con
người trước những miền đất
mới, em đã từng thất bại khi
làm một việc gì đó nhưng vì thế
mà em có được kinh nghiệm để
bây giờ có thể làm tốt được
việc ấy,.), mặt khác cần liên hệ
với những câu ca dao, tục ngữ
tương tự như các em đã lấy ở
trên hoặc thậm chí liên hệ đến
những dẫn chứng có ý nghĩa
tương phản: Ếch ngồi đáy
giếng,.
biểu
-HS lắng nghe và ghi chép
ca dao, tục ngữ tương tự như :
“Làm trai cho đáng nên trai, Phú Xuân cũng trải, Đồng Nai cũng từng”
.“Đi cho biết đó biết đây/Ở nhà với mẹ biết ngày nào khôn”.
+Liên hệ đến những dẫn chứng có ý nghĩa tương phản để làm nổi bật ý nghĩa vấn đề cần giải thích VD: Ếch ngồi đáy giếng,
?Khi tìm hiểu đề và tìm ý
xong, công việc tiếp theo ta
phải làm gì?
-Lập dàn bài
?Bài văn giải thích có nên
gồm 3 phần chính giống như
bài văn lập luận chứng minh
không? Vì sao?
-Có, vì đó là bố cục thường có
của một bài văn, giúp cho bài
văn trở nên mạch lạc, thống
-HS trả lời
-HS phát biểu
2.Lập dàn bài
-Bố cục: 3 phần
-Năng lực
tư duy -Năng lực ngôn ngữ
Trang 6?Mở bài của đề theo em sẽ
làm gì?
?Như vậy mở bài trong văn
lập luận giải thích phải làm
gì?
?Phần mở bài trong bài văn
lập luận giải thích cần đạt
những yêu cầu gì?
?Phần thân bài trong bài văn
lập luận giải thích phải làm
nhiệm vụ gì?
-HS phát biểu, HS khác bổ sung
-HS trả lời
-HS phát biểu
-HS trả lời,
HS khác bổ sung
a.Mở bài
-Giới thiệu câu tục ngữ
“Đi một ngày đàng, học một sàng khôn” và ý nghĩa
về sự đúc kết kinh nghiệm, thể hiện mơ ước đi nhiều nơi để mở mang hiểu biết ->Giới thiệu vấn đề cần giải thích hoặc giới thiệu câu tục ngữ (thành ngữ, câu văn, ca dao,…) và nêu
ra nội dung của nó
-Yêu cầu:
+Phải mang tính định hướng giải thích
+Gợi được nhu cầu cần được hiểu
b.Thân bài
-Triển khai việc giải thích vấn đề (luận điểm) đã giới thiệu ở mở bài để làm ý nghĩa của câu tục ngữ trở nên dễ hiểu đối với người đọc, người nghe
+Giải thích các từ ngữ, khái niệm
VD: “Đi một ngày đàng là gì?” “một sàng khôn là gì?”,…
=> Nghĩa đen +Giải thích ý nghĩa khái quát của vấn đề đối với cuộc sống con người (vấn
đề đó đúc kết kinh nghiệm gì?), lí giải sâu vấn đề
=> Nghĩa bóng +Giải thích các ý nghĩa
mở rộng của vấn đề, liên
hệ với thực tế, các dẫn chứng khác
Trang 7?Nên sắp xếp những ý đã tìm
được theo trình tự nào?
?Với đề bài này em sẽ kết bài
như thế nào?
?Phần kết bài trong bài văn
lập luận giải thích cần phải
làm nhiệm vụ gì?
-HS rút ra trình tự
-HS trả lời
cá nhân
-HS phát biểu
=>Nghĩa sâu -Trình tự:
+Nghĩa đen +Nghĩa bóng +Nghĩa sâu xa -Yêu cầu:
+Trình bày các nội dung cần được giải thích lần lượt
+Sử dụng các cách lập luận giải thích phù hợp
c.Kết bài
-Nêu ý nghĩa của câu tục ngữ:
+Con người có điều kiện
đi xa +Biết tiếp thu và học hỏi -Giá trị của câu tục ngữ: sẽ còn mãi
-Kết bài trong văn lập luận giải thích:
+Nhấn mạnh ý nghĩa của vấn đề cần được làm sáng tỏ
+Nêu ý nghĩa của điều cần giải thích với mọi người
-GV gọi HS đọc phần mở bài
“Đi thẳng vào vấn đề”
?Em thấy đoạn mở bài này đã
đáp ứng được yêu cầu của đề
bài chưa?
-Đoạn mở bài này đã đáp ứng
được yêu cầu của đề bài
?Đây là cách mở bài trực tiếp
đi vào vấn đề cần giải thích
hay là gián tiếp?
-GV: Cách mở bài như thế này
-HS đọc đoạn văn -HS trả lời
-HS phát biểu
3.Viết bài
a.Mở bài
-Có 3 cách mở bài:
+Đi thẳng vào vấn đề: ta nêu thẳng vấn đề đó ra bằng một luận điểm rõ ràng
-Năng lực ngôn ngữ
-Năng lực giao tiếp
-Năng lực cảm thụ thẩm mĩ
Trang 8được gọi là đi thẳng vào vấn
đề Nghĩa là sau khi đã tìm
hiểu đề và tìm được vấn đề
trọng tâm của bài nghị luận, ta
nêu thẳng vấn đề đó ra bằng
một luận điểm rõ ràng Tuy
nhiên với cách mở bài đi thẳng
vào vấn đề, các em cũng phải
trình bày cho đủ ý Phải đáp
ứng đủ các yêu cầu của một
phần mở bài đúng mực trong
nhà trường Đặt vấn đề theo
cách trực tiếp dễ làm, nhanh
gọn, tự nhiên, dễ tiếp nhận, tuy
nhiên thường khô khan, cứng
nhắc, thiếu hấp dẫn cho bài
viết.
-Như vậy còn cách mở bài như
thế nào nữa, cô mời một bạn
đứng lên đọc mở bài thứ hai
trong SGK-trang 85
?Ở cách mở bài này, em thấy
giữa hai vế câu đầu và câu
sau như thế nào với nhau?
-Đối lập với nhau
-GV: Mở bài bằng cách đưa ra
những câu có nội dung đối lập
Sự đối lập với nhau như thế
này được gọi là cách mở bài
đối lập hoàn cảnh với ý thức
Tức là đưa ra sự đối lập để làm
nổi bật vấn đề muốn giải thích
-Ngoài hai cách mở bài trên,
còn một cách mở bài nữa Em
hãy đọc tiếp phần mở bài thứ 3
trong SGK-Trang 85
?Cách mở bài như thế này
được gọi là gì? Em hiểu như
thế nào?
-Đưa ra sự khái quát, cái lớn
-HS lắng nghe và ghi chép
-HS đọc đoạn văn
-HS trả lời
-HS lắng nghe và ghi chép
-HS đọc đoạn văn
-HS trả lời
+Đối lập hoàn cảnh với ý thức
+Nhìn từ chung đến riêng
Trang 9rồi mới đi đến vấn đề cụ thể là
vấn đề mình cần giải thích Với
cách mở bài này thì được gọi là
nhìn từ chung đến riêng
?Như vậy, có mấy cách mở
bài?
-3 cách
-HS lắng nghe và ghi chép
-HS trả lời
?Ở phần “Lập dàn bài” các
con đã xác định được phần
thân bài trong bài văn giải
thích cần phải triển khai
những nhiệm vụ gì?
-Giải thích nghĩa đen, nghĩa
bóng và nghĩa sâu xa
?Thế còn ở phần kết bài?
-Như vậy, trong phần thân bài,
các em sẽ phải triển khai giải
thích nghĩa đen, nghĩa bóng và
nghĩa sâu xa Còn phần kết bài
chúng ta sẽ phải nêu ra ý nghĩa
và giá trị của câu tục ngữ đó
Vậy để các em nắm rõ hơn sự
triển khai của các phần Cô sẽ
cho lớp thảo luận nhóm.
*Thảo luận nhóm: Lớp chia
làm 8 nhóm với 4 dãy tương
ứng với 4 câu hỏi sau
-Dãy 1: Viết đoạn văn triển
khai giải thích nghĩa đen phần
thân bài
-Dãy 2: Viết đoạn văn triển
khai giải thích nghĩa bóng phần
thân bài
-Dãy 3: Viết đoạn văn triển
khai giải thích nghĩa sâu phần
thân bài
-Dãy 4: Viết thêm những cách
-HS trả lời
-HS phát biểu
-HS lắng nghe
-HS thảo luận nhóm theo hình thức 8 nhóm chia làm 4 dãy
-Thảo luận trong 5 phút -Đại diện nhóm phát biểu, HS khác nhận xét, bổ sung
b.Thân bài
c.Kết bài
-Năng lực hợp tác
-Năng lực ngôn ngữ -Năng lực giao tiếp
Trang 10kết bài khác cho đề bài trên.
-GV: Với yêu cầu của dãy bốn
cũng chính là bài tập trong
phần luyện tập SGK-Trang 87
Về nhà, các dãy 1,2,3 các con
hãy viết thêm các cách kết bài
khác Tương tự dãy 4 các con
cũng về và luyện tập viết triển
khai các phần trong thân bài.
?Sau khi viết bài xong, bước
thứ 4 sẽ phải làm gì?
?Theo em, trong bài văn lập
luận giải thích cần có yêu cầu
gì?
-HS phát biểu
-HS trả lời
cá nhân
4.Đọc lại và sửa chữa
-Đọc lại:
+Mở bài +Thân bài +Kết bài
=>Có phù hợp với đề bài, dàn bài không
-Sửa chữa:
+Diễn đạt +Lỗi chính tả +Xuống dòng, ngắt câu +Ngữ pháp
+…
-Yêu cầu:
+Lời văn giải thích cần sáng sủa, dễ hiểu
+Giữa các phần, các đoạn cần có sự liên kết, rõ ràng, rành mạch
-Năng lực
tự quản bản thân
-Năng lực ngôn ngữ
?Sau khi đã tìm
hiểu về cách làm
bài văn lập luận
giải thích, em hãy
chỉ ra điểm giống
và khác giữa văn
lập luận giải thích
và lập luận chứng
minh?
Giống Khác Lập luận
chứng minh
Lập luận giải thích
Quy trình lập luận 4 bước
Mở bài
-Đi thẳng vào vấn đề
-Suy từ cái chung đến cái riêng
-Suy từ tâm lí con người
-Đi thẳng vào vấn đề
-Đối lập hoàn cảnh với ý thức
-Nhìn từ chung
Trang 11đến riêng
Thân bài
-Đoạn phân tích lí lẽ
-Đoạn nêu dẫn chứng
-Giải thích nghĩa đen
-Giải thích nghĩa bóng
-Giải thích nghĩa sâu
Kết bài
-Nhắc lại, khẳng định ý cần chứng minh
Nhấn mạnh và nêu ý nghĩa của vấn đề cần được làm sáng tỏ
-HS điền vào bảng
*Trò chơi: “Hái táo”
Có 10 quả táo với 8 câu hỏi,
HS sẽ chọn táo, nếu vào quả
táo có câu hỏi sẽ trả lời, trả lời
đúng hái được táo
-HS tham gia trả lời câu hỏi dưới hình thức trò chơi
-Năng lực ngôn ngữ
-Năng lực
tự quản bản thân
*HĐ củng cố- Dặn dò
-Sưu tầm những đoạn văn, bài
văn lập luận giải thích
-Soạn bài “Luyện tập lập luận
giải thích”.
-HS lắng nghe và ghi chép
