xác ướp Ai cập cổ đại và các vị lãnh tụ Lenin

xác ướp ai cập được nhiều người biết đến ngoài ra còn có nhiều xác ướp khác cua nhiều nước khác trên thế giới, mới đây nhất là xác ướp của những vị lãnh tụ, vị vua như Xác ướp Chủ Tịch Hồ Chí Minh, Lênin, ...

Ai Cập cổ đại, hay nền văn minh sông Nin, gắn liền với cư dân sống bên hai bờ sông Nin tại Ai Cập Dòng sông Nin dài khoảng 6500 km, có bảy nhánh đổ ra Địa Trung Hải, đã tạo

ra nơi sản sinh ra một trong các nền văn minh sớm nhất thế giới Phần hạ lưu sông Nin rộng lớn, giống như hình tam giác dài 700 km, hai bên bờ sông rộng từ 10 dến 50 km tạo thành một vùng sinh thái ngập nước và bán ngập nước - một đồng bằng phì nhiêu với động thực vật đa dạng và đông đúc Hàng năm từ tháng 6 đến tháng 9, nước lũ sông Nin dâng lên làm tràn ngập cả khu đồng bằng rộng lớn và bồi đắp một lượng phù sa khổng lồ, màu mỡ Các loại thực vật chủ yếu như: đại mạch, tiểu mạch, chà là, sen,… sinh sôi nảy nở quanh năm Ai Cập cũng có một quần thể động vật đa dạng và phong phú, mang đặc điểm đồng bằng-sa mạc như voi, hươu cao cổ, sư tử, trâu, bò, cá sấu, các loài cá, chim,…

Tất cả các điều kiện thiên nhiên ưu đãi đã góp phần hình thành nền văn minh Ai Cập sớm nhất Các ngành nghề như đánh bắt cá, nông nghiệp, thủ công nghiệp và thương nghiệp đều phát triển ngay từ 3.000 năm trước Công nguyên Đặc biệt, các di sản kiến trúc đồ sộ và đạt đến một trình độ vươn lên tầm kỳ quan của thế giới như: các kim tự tháp, các kiệt tác về hội họa, điêu khắc và nghệ thuật ướp xác,…

Theo cách phân định thời gian của Manetho (thế kỷ 3 TCN) thì lịch sử Ai Cập cổ đại được chia ra thành Cổ, Trung và Tân Vương quốc với 30 vương triều kéo dài khoảng từ cuối thiên niên kỷ thứ 4 trước Công nguyên đến năm 332 trước Công nguyên Vua của toàn cõi Ai Cập thường có các vua chư hầu dưới quyền, nên các tài liệu tiếng Pháp, tiếng Tây Ban Nha, tiếng

Bồ Đào Nha dùng danh từ Cổ, Trung và Tân Đế quốc thay vì Vương quốc Danh

từpharaon bắt đầu được các vua Ai Cập cổ dùng từ vương triều thứ 12 trở đi Pharaon có

nghĩa là ngôi nhà lớn ám chỉ cung vua Vẫn còn nhiều nghiên cứu về các vương triều Ai Cập

đang được tiếp tục và có thể các vương triều này sẽ còn thay đổi, bởi vì ngày nay các công tác khảo cổ vẫn tiếp tục phát hiện thêm nhiều dữ liệu, chứng cứ khác nhau

Mục lục

[ ẩn ]

 1 Lịch sử qua các thời kì

o 1.1 Thời kỳ Tiền triều đại (12.000 TCN - 3.200 TCN)

o 1.2 Thời kỳ Sơ triều đại (3.100 TCN - 3.000 TCN)

o 1.3 Thời kỳ Cổ vương quốc (2.815 TCN - 2.400 TCN)

o 1.4 Thời kỳ chuyển tiếp thứ nhất (2.400 TCN - 2.046 TCN)

o 1.5 Thời kỳ Trung vương quốc (2.046 TCN - 1.750 TCN)

o 1.6 Thời kỳ chuyển tiếp thứ nhì (1.700 TCN - 1.590 TCN)

o 1.7 Thời kỳ Tân vương quốc (1.590 TCN - 1.078 TCN)

 1.7.1 1590 - 1310 trước Công nguyên

 1.7.2 1.310 - 1.078 trước Công nguyên

o 1.8 Thời kỳ chuyển tiếp thứ ba (1.078 TCN - 663 TCN)

o 1.9 Thời hậu nguyên (663 TCN - 332 TCN)

o 1.10 Triều đại Ptolemaios

o 1.11 Thời kì thuộc La Mã

 2 Thành tựu văn hóa Ai Cập cổ

o 2.1 Nghệ thuật ướp xác Ai Cập cổ

o 2.2 Chữ viết Ai Cập cổ

o 2.3 Văn học - nghệ thuật Ai Cập cổ

o 2.4 Kiến trúc Ai Cập cổ

o 2.5 Thế giới quan - triết học Ai Cập cổ

 3 Chính quyền và kinh tế

o 3.1 Chính sách quản lý và thuế

o 3.2 Hệ thống pháp luật

o 3.3 Nông nghiệp

 3.3.1 Động vật

 4 Chú thích

 5 Tài liệu tham khảo

 6 Xem thêm

 7 Đọc thêm

 8 Liên kết ngoài

Lịch sử qua các thời kì[sửa]

Bài viết hoặc đoạn này cần thêm chú thích nguồn gốc để có thể kiểm chứng thông tin

Những nội dung không có nguồn có thể bị đặt vấn đề và xóa bỏ Mời bạn bổ sung chú thích từ các nguồn đáng tin cậy để giúp cải thiện bài viết.

Lịch sử Ai Cập

Bài này nằm trong loạt bài về Ai Cập

Ai Cập thời tiền sửpre–3100 TCN

Ai Cập cổ đại

Sơ triều đại3100–2686 TCN

Cổ vương quốc2686–2181 TCN

Chuyển tiếp thứ nhất2181–2055 TCN

Trung vương quốc2055–1650 TCN

Chuyển tiếp thứ hai1650–1550 TCN

Tân vương quốc1550–1069 TCN

Chuyển tiếp thứ ba1069–664 TCN

Hậu nguyên664–332 TCN

Thời cổ điển

Ai Cập thuộc Achaemenes525–332 TCN

Ai Cập Hy Lạp hóa332–30 TCN

Ai Cập thuộc La Mã30 TCN–641 SCN

Ai Cập thuộc Sassanid621–629

Thời Trung cổ

Ai Cập Ả Rập641–969

Ai Cập thuộc Fatima969–1171

Ai Cập thuộc Ayyub1171–1250

Mamluk Ai Cập1250–1517

Thời cận đại

Ai Cập thuộc Ottoman1517–1867

Pháp xâm lược1798–1801

Ai Cập dưới thời nhà Muhammad Ali1805–1882

Khedivate of Egypt1867–1914

Ai Cập hiện đại

Anh xâm lược1882–1953

Hồi quốc Ai Cập1914–1922

Vương quốc Ai Cập1922–1953

Cộng hòa Ai Cập1953–present

Chủ đề Ai Cập

 T

Thời kỳ Tiền triều đại (12.000 TCN - 3.200 TCN) [ sửa ]

 12.000 TCN: Dân miền nam Ai Cập đã bắt đầu trồng lúa mạch

 7.000 TCN: Dân cư đồng bằng sông Nin đã biết canh tác

 Khoảng 5500 TCN, các bộ lạc nhỏ sống trong thung lũng sông Nile đã phát triển thành một loạt các nền văn hóa thể hiện qua việc làm chủ nông nghiệp và chăn nuôi, và được nhận biết bằng gốm và các vật dụng cá nhân, chẳng hạn như lược, vòng tay, và hạt Lớn nhất trong số những nền văn hóa đầu tiên ở Ai-cập, là văn hóa Badari, được biết đến với đồ gốm sứ chất lượng cao của nó, công cụ bằng đá, và sử dụng đồng.[1]

Ở miền Bắc Ai Cập, văn hóa Badari được theo sau bởi các nền văn hóa

Amratian và Gerzean,[2] đã mang đến một số cải tiến kĩ thuật Vào thời kì Gerzian, đã xuất hiện những bằng chứng đầu tiên về sự tiếp xúc với Canaan và bờ biển Byblos.[3]

 5.000 TCN:Có xứ Ombos, kinh đô là Ballas ở miền nam Ai Cập (cũng gọi là Thượng

Ai Cập) Miền bắc Ai Cập (Hạ Ai Cập) có xứ Balamun, kinh đô là Behedet

 4.500 TCN: Người Ai Cập đã biết dùng dương lịch mỗi năm có 365 ngày Truyền thuyết cho rằng người đặt ra lịch đó là Thoth Thoth cũng được cho là người đã đặt ra mẫu tự Ai Cập, toán học và thiên văn học[cần dẫn nguồn] Người Ai Cập tôn ông là thần của thời gian

 4.000 TCN: Xứ Ombos chiếm xứ Balamun

 3.900 TCN: Xứ Ombos bị chia đôi: xứ Nekhein ở phía bắc và xứ Buto ở phía nam

 3.700 TCN: Người miền bắc Ai Cập bắt đầu biết dùng kim loại

 3.600 TCN: Xứ Nekhein ở miền bắc chiếm được xứ Buto ở miền nam Họ định đô

ở Heliopolis (Nhật Thành)

 3.500 TCN: Ai Cập lại chia đôi: Nekhein giữ miền bắc, Buto độc lập ở miền nam

 3.300 TCN: Người phương đông tràn sang chiếm xứ Nekhein

 3.250 TCN: Vua xứ Buto là Scorpion II thắng được vua của Nekhein

Thời kỳ Sơ triều đại (3.100 TCN - 3.000 TCN) [ sửa ]

 3.100 TCN: Con của vua Scorpion II là Menes (hay Horus Narmer) đánh đuổi được người phương đông, thống nhất Nekhein và Buto Menes lập một triều đại mới, tức

là vương triều thứ nhất, trong vương phổ của Manetho Menes cũng được coi là người khai sinh ra nước Ai Cập

 Vương triều thứ nhất: Menes xây dựng thành phố Memphis (Bạch Thành) lớn nhất thế giới thời đó Ông đóng đô ở thành This Vương triều thứ nhất có 7-9 đời vua và truyền được khoảng 300 năm Các vua thời này thường đánh đông dẹp bắc Menes có đánh Libya Djerđã chiếm đất Sudan đến ghềnh thứ nhì của sông

Nin Den và Semerkhet đánh bán đảo Sinai

Thời này các sử gia còn tranh luận nhiều về cách định năm Phần đông xếp cuộc thống nhất

Ai Cập của Menes vào năm 3100 TCN Có người xếp trễ đến năm 2900 TCN Tài liệu xưa của Julius Africanus xếp sớm đến năm 5664 TCN

 Vương triều thứ 2: khởi đầu với vua Hotepsekhemwy Những người kế vị ông

là Nebire, Nineter (Raneb), Uneg, Senji, Peribsen vàKhasekhemwy Vào hai vương triều đầu, dân Ai Cập đã xây nhiều lăng tẩm rất lớn (mộ Mastaba) Kinh đô của hai vương triều đầu là thành This nên thời đại của hai vương triều này cũng gọi là "thời Thinite"

Thời kỳ Cổ vương quốc (2.815 TCN - 2.400 TCN) [ sửa ]

 Vương triều thứ 3: Vua Djoser sai Vizia Imhotep xây dựng kim tự tháp có bậc thềm đầu tiên ở Saqqara

 Vương triều thứ 4: một trang sử vàng son của Cổ vương quốc vì đã để lại rất nhiều

di sản văn hoá Các vua Khufu, Khafre và Menkaure là chủ nhân ba kim tự tháp lớn

ở Giza Theo Herodotos, có 300.000 nhân công xây Kim tự tháp Khufu trong 20 năm, kim tự tháp lớn nhất được xây dưới sự chỉ thị của Vizia Hemon, đây là một trong Bảy kỳ quan thế giới cổ đại

 Vương triều thứ 5: Vua Sahure xưng là "Con của thần Rê" Các kim tự tháp đầu tiên được xây dựng ở Abusir

 Vương triều thứ 6: Có các vua Pepi I, Pepi II Pepi II ở ngôi 94 năm, nên triều đại ông được các sử gia Âu Mỹ xếp hạng là đời vua lâu dài nhấtthế giới nếu không tính các huyền thoại

Những Tiến bộ lớn trong kiến trúc, nghệ thuật, và công nghệ đã được xuất hiện vào thời kì

Cổ vương quốc, thúc đẩy bởi năng suất nông nghiệp tăng có thể do một chính quyền trung ương phát triển tốt.[4] Một số thành tựu đỉnh cao của Ai Cập cổ đại, kim tự tháp Giza và tượng Nhân sư vĩ đại, đã được xây dựng trong thời Cổ vương quốc Dưới sự chỉ đạo của tể tướng, các quan chức nhà nước thu thuế, phối hợp các dự án thủy lợi để nâng cao năng suất cây trồng, huy động nông dân làm việc trong các dự án xây dựng, và thiết lập một hệ thống tư pháp để duy trì hòa bình và trật tự.[5]

Khafre Enthroned

Cùng với tầm quan trọng ngày càng tăng của một chính quyền trung ương, đã phát sinh một tầng lớp mới bao gồm những quan kí lục có học thức và các quan chức mà được ban phát đất đai bởi của các pharaoh đổi lại cho sự phục vụ của họ.Các Pharaoh cũng thực hiện ban cấp đất đai cho các giáo phái và các đền thờ địa phương để đảm bảo rằng họ có nguồn lực

để thờ cúng các vị vua sau khi ông ta qua đời

Thời kỳ chuyển tiếp thứ nhất (2.400 TCN - 2.046 TCN) [ sửa ]

 Vương triều thứ 7 và vương triều thứ 8 là thời kỳ Ai Cập bị phân chia thành nhiều tiểu vương quốc Vương triều thứ bảy loạn lớn: 70 vua cai trị 70 ngày

 Vương triều thứ 9, Vương triều thứ 10 và Vương triều thứ 11 là thời kỳ chiến tranh liên miên giữa các tiểu vương quốc, và kết thúc bằng sự tái thống nhất do Mentuhotep II, một hoàng thân xứ Thebes

Sau khi chính quyền trung ương của Ai Cập sụp đổ vào cuối thời Cổ Vương quốc, chính quyền không còn có thể hỗ trợ hay giữ được sự ổn định cho nền kinh tế của đất nước Thống đốc các vùng không còn có thể dựa vào nhà vua để được giúp đỡ trong thời gian khủng hoảng này, và tình trạng thiếu lương thực cùng tranh chấp chính trị leo thang gây ra nạn đói

và các cuộc nội chiến quy mô nhỏ Tuy nhiên, bất chấp những vấn đề khó khăn, các quan chức địa phương, do không cống nạp cho các pharaoh, sử dụng sự độc lập mới có được để thiết lập một nền văn hóa phát triển mạnh ở các tỉnh Một khi kiểm soát các nguồn tài nguyên của riêng mình, các tỉnh đã trở nên giàu có hơn về kinh tế, một thực tế chứng minh bằng sự chôn cất lớn hơn và tốt hơn trong tất cả các tầng lớp xã hội[6]

Không bị ràng buộc bởi lòng trung thành của họ với pharaoh, các nhà cầm quyền địa phương

đã bắt đầu cạnh tranh với nhau để kiểm soát lãnh thổ và quyền lực chính trị Khoảng năm

2160 trước Công nguyên, các vị vua ở Herakleopolis đã kiểm soát Hạ Ai Cập, trong khi một gia tộc đối thủ có căn cứ tại Thebes, gia đình Intef, nắm quyền kiểm soát của Thượng Ai Cập Vì nhà Intefs mạnh hơn và bắt đầu mở rộng sự kiểm soát của họ về phía bắc, một cuộc đụng độ giữa hai triều đại đối thủ đã không thể tránh khỏi Khoảng năm 2055 trước Công

nguyên, phe Theban dưới quyền Nebhepetre Mentuhotep II cuối cùng đã đánh bại các vị vua Herakleopolis, thống nhất hai vùng đất và mở ra một thời kỳ phục hưng kinh tế và văn hóa được gọi là thời Trung vương quốc.[7]

Thời kỳ Trung vương quốc (2.046 TCN - 1.750 TCN) [ sửa ]

 Vương triều thứ 11: Vua Mentuhotep II chọn thành Thebes (Ai Cập)

 Vương triều thứ 12: Vua Amenemhat I lên thay Mentuhotep IV Các vua kế tục như Senusret I, Senusret III và Amenemhat III đã nhiều lần mở mang bờ cõi Xây dựng Cột tháp hoàng gia hoàn thiện lâu đời nhất

 Vương triều thứ 13 và vương triều thứ 14 là thời kỳ đen tối, loạn lạc của Ai Cập

Amenemhat III, the last great ruler of the Middle Kingdom

Các pharaoh thời Trung vương quốc đã phục hồi sự thịnh vượng của đất nước và sự ổn định, qua đó kích thích sự hồi sinh của nghệ thuật, văn học, và các dự án xây dựng hoành tráng[8]Mentuhotep II và các vị vua kế tục của vương triều thứ 11 cai trị từ Thebes, nhưng khi viên tể tướng Amenemhat I lên ngôi mở đầu cho triều đại thứ 12 khoảng năm 1985 trước Công nguyên, ông ta đã chuyển kinh đô của quốc gia tới thành phốItjtawy nằm trong ốc đảo Faiyum.[9] Từ Itjtawy, các pharaoh triều đại thứ 12 đã tiến hành một chương trình cải tạo đất đai và chương trình thủy lợi để tăng sản lượng nông nghiệp trong khu vực Hơn nữa, quân đội còn tiến hành các chiến dịch quân sự tái chiếm lại vùng lãnh thổ Nubia vốn giàu các

mỏ đá và mỏ vàng, trong khi nhân dân lao động xây dựng một công trình phòng thủ ở phía đông vùng đồng bằng châu thổ, được gọi là "Trường thành của nhà vua", để bảo vệ chống lại các cuộc tấn công từ nước ngoài.[10]

Vị vua vĩ đại cuối cùng của thời kỳ Trung vương quốc, Amenemhat III, đã cho phép những người châu Á định cư trong khu vực đồng bằng để cung cấp một lực lượng lao động đủ để cho việc khai thác mỏ và đặc biệt là các công trình xây dựng của ông

Thời kỳ chuyển tiếp thứ nhì (1.700 TCN - 1.590 TCN) [ sửa ]

 Vương triều thứ 16 và vương triều thứ 17 ở vùng Thượng Ai Cập là thời kỳ Ai Cập chống lại sự xâm lược của người Hyksos Vương triều thứ 15là các vua Ai Cập người ngoại tộc Hyksos ở vùng hạ Nhiều sử gia cho rằng người Hyksos hơn người Ai Cập ở chỗ biết dùng đồ sắt trong khi người Ai Cập chỉ biết dùng đồ đồng

Khoảng năm 1785 trước Công nguyên, khi mà sức mạnh của các vị vua thời Trung vương quốc suy yếu, những dân định cư châu Á sống ở thị trấn Avaris ở miền đông đồng bằng châu thổ nắm quyền kiểm soát khu vực và buộc chính quyền trung ương phải rút lui về Thebes,

nơi các vị vua bị coi là một chư hầu và đặc biệt là phải cống nạp Người Hyksos ("Các vị vua nước ngoài") bắt chước mô hình của chính phủ Ai Cập và miêu tả mình là pharaoh, do đó tích hợp các yếu tố Ai Cập vào nền văn hóa thời đại đồ đồng của họ.[12]

The maximum territorial extent of Ancient Egypt (15th century BC)

Sau khi rút lui về phía nam, các vị vua Thebes thấy mình bị mắc kẹt giữa người Hyksos ở phía bắc và đồng minh Nubia của họ, người Kushite Sau nhiều năm không động tĩnh, Thebes đã tập hợp đủ sức mạnh để có thể thách thức người Hyksos trong một cuộc chiến sau đó kéo dài hơn 30 năm, cho đến năm 1555 trước Công nguyên[11] Các vị pharaoh Tao II Seqenenre và Kamose cuối cùng đã có thể đánh bại người Nubia, nhưng phải tới khi người

kế vị của Kamose là Ahmose I lên ngôi, họ mới thành công trong việc tiến hành một loạt các chiến dịch vĩnh viễn loại trừ sự hiện diện của dân Hyksos ở Ai Cập Vào thời kỳ Tân Vương quốc sau đó, quân đội đã trở thành một ưu tiên trung tâm cho các pharaoh trong việc tìm cách mở rộng biên giới của Ai Cập và bảo đảm sự thống trị của họ ở vùng Cận Đông [13]

Thời kỳ Tân vương quốc (1.590 TCN - 1.078 TCN) [ sửa ]

1590 - 1310 trước Công nguyên [ sửa ]

 Vương triều thứ 18: Bắt đầu từ khi vua Ahmose I đánh đuổi được người Hyksos và tái thống nhất Ai Cập

Tiếp theo đó, những người kế vị ông là Thutmosis I, Thutmosis II, nữ

hoàngHatshepsut và Thutmosis III ngự trên một đế quốc Ai Cập mở rộng

đến Palestine,Israel, Liban và một phần của Syria Sự chinh phạt của triều đại đưa Ai Cập đến những cuộc chiến với đế quốc Mitanni ở Syria và đế quốc Hittite ở Thổ Nhĩ Kỳ

Vua Tutankhamun nổi tiếng với câu chuyện "lời nguyền của các pharaon" (nhiều người vào

mộ ông bị chết một cách đáng ngờ) và những di sản quý báu (tìm được trong mộ của ông) được trưng bày nhiều nơi trên thế giới từ thế kỷ 20

1.310 - 1.078 trước Công nguyên [ sửa ]

 Vương triều thứ 19: Vizia Pramesse trở thành vua Ramesses I của vương triều thứ

19, còn gọi là “nhà Tiền Ramesses” Những người kế vị là Seti I,Ramesses II tiến đánh Libya, Syria, Sudan, giao chiến với đế quốc Hittite và không ngừng xây dựng các công trình đồ sộ, điển hình như các ngôi đền từAbu Simbel đến Karnak Năm 1275 TCN

Ai Cập giao chiến với đế quốc Hittite và liên quân 20 dân tộc tại Kadesh ở Cận Đông Tài liệu Tài liệu Ai Cập cho là ông thắng trận nhưng ông giảng hòa với Hittite, nhường vùng

Kadesh cho Hittite và cưới công chúa xứ này Merneptah cũng khá tài giỏi, đánh đuổi được một liên quân xâm lược gồm người Libya, Licy, Sardes, Tyrsene và Achean đến từ phương Tây

 Vương triều thứ 19 bị 1 người Syria tên là Bay soán ngôi Được 5

năm, Setnakhte giết được bạo chúa Bay, ông lập ra vương triều thứ 20 còn được gọi là nhà “Nhà Hậu Ramesses” Vương triều này thường phải đối chọi với các tấn công của Hải nhân, và kết thúc sau khi vua Ramesses XI qua đời

Thời kỳ chuyển tiếp thứ ba (1.078 TCN - 663 TCN) [ sửa ]

 Vương triều thứ 21 do Smendes I lập lên Vương triều thứ 21 ở thành phố Tanis Lúc

ấy dòng dõi của quan trấn thủ Herihor (hay thầy tế Amun) cai trị miền nam, đóng đô ở Thebes Mặc dù họ nói tiếng thần phục Tanis, nhưng thực chất họ là một nước độc lập Trong thời gian này, người Lybia đã được định cư tại khu vực đồng bằng châu thổ phía tây, và thủ lĩnh của những người định cư bắt đầu gia tăng quyền tự chủ của họ

 Vương triều thứ 22 do Shoshenq I, một người Libya, lập ra Ông thống nhất Ai Cập

và cưới một công chúa Ai Cập để được dân bản xứ công nhận là chính thống Sau khi vua Solomon của Do Thái mất, Shoshenq (được cho là Shishaq trong Kinh Thánh) đánh

Do Thái vào khoảng 920 TCN và vào cướp kinh đô Jerusalem Shoshenq cũng đã giành được quyền kiểm soát miền nam Ai Cập bằng cách đặt các thành viên gia đình của mình vào các vị trí thầy tế quan trọng Sự cai trị của người Libya đã bắt đầu bị xói mòn bởi một triều đại đối thủ ở vùng đồng bằng, nổi lên ở Leontopolis và bị người Kushite đe dọa từ phía nam

 Vương triều thứ 23 do Takelot II lập ở miền trung và nam Ai Cập để chống với vương triều thứ 22 (khoảng 840 TCN) Một số sử gia lại cho người lập vương triều thứ 23

là Pedubast I, người nổi lên ở miền nam Ai Cập khoảng 830 TCN để chống với cả Takelot II lẫn vương triều thứ 22 Đến khoảng 760 TCN thì Ai Cập đã bị vỡ ra nhiều nước nhỏ đánh nhau Năm 730, vua Nubia (nay ở Sudan) là Piye vào chiếm Ai Cập Trong đài chiến thắng của Piye còn đọc được tên 21 nước trên đất Ai Cập

 Khi Piye rút về, Tefnakht nổi lên lập nhà Sais, tức vương triều thứ 24, và diệt hai vương triều 22 và 23, thống nhất Ai Cập

 Em trai Piye là Shabaka nối ngôi anh khoảng 716 TCN, sang đánh đuổi nhà Sais, dời

đô về Thebes, tức là vương triều thứ 25 Lúc bấy giờ, đế quốc Assyria ở Iraq đang bành trướng rất mạnh Năm 701, quân của vua Assyria là Sennacherib phá tan quân Ai Cập

và liên quân 29 nước ở Altaqah Shabaka chết trong trận này Con cháu của vương triều này mấy mươi năm sau không được kể là vua Ai Cập nữa, nhưng tiếp tục cai trị Nubia thêm 350 năm

25th Dynasty

Thời hậu nguyên (663 TCN - 332 TCN) [ sửa ]

 Năm 672, Assyria vào đô hộ Ai Cập, và lập hậu duệ của nhà Sais là Necho I lên ngôi Necho bắt đầu nhà “Hậu Sais” tức vương triều thứ 26 Lợi dụng lúc Assyria suy yếu, Necho I liên kết với các cường quốc trong vùng và lấy lại chủ quyền, nhưng

bị Tantamani của Vương triều thứ 25 bắc phạt giết chết Assyria trở lại đánh bại

Tantamani và tàn phá kinh đô Thebes

Sau đó, con trai của Necho I là Psammetichus I khôi phục được đất nước Trong thập niên

660 và 650 TCN, Psammetichus I liên kết với Lydia ở Thổ Nhĩ Kỳ để chống với Assyria Nhưng đến 615-605 TCN, khi Assyria suy yếu, bị liên quân Babylon và Media vây đánh, Psammetichus I và con là Necho II lại đem quân đi cứu Nhưng các pharaon bị thất bại, Đế quốc Assyria bị diệt Khoảng năm 586 TCN, pharaon Apries lên nối ngôi Ông ta nỗ lực đẩy lùi cuộc chinh phạtPalestine và Syria của đế quốc Babylon, nhưng không đem lại kết quả gì Khoảng năm 580 TCN, Hoàng đế Babylon là Nebuchadnezzar II đánh tan tác Quân đội Ai Cập, và củng cố quyền thống trị xứ Palestine Về phía Tây, pharaon Apries đánh thuộc địa Cyrene của người Hy Lạp, nhưng bại trận rút quân, khoảng năm 570 TCN Ahmose làm binh biến, trở thành pharaon Amasis II, khoảng năm 586 TCN Vào năm 567 TCN, cựu vương Apries cầu cứu Hoàng đế Nebuchadnezzar II, nhưng rồi pharaon Amasis đã đập tan tác quân xâm lược Babylon và giết được cả Apries.[14][15] Ông được xem là một vị vua - chiến binh xuất sắc, là bậc minh quân nhìn xa trông rộng và tài năng Dưới triều đại của ông, nước

Ai Cập phát triển thịnh vượng và đạt nhiều thành tựu văn hóa.[16] Ông cũng phát triển thương mại với người Hy Lạp.[15]

 Từ năm 553 cho đến năm 550 TCN, có Hoàng đế Cyrus Đại đế dấy lên lập đế quốc

Ba Tư.[17] Được xem là vị Đại Danh tướng (Great Captain) đầu tiên trong chính sử, ông ta

chinh phạt được Đế quốc Media, nhanh chóng mở mang bờ cõi.[18][19] Lúc bấy giờ, Ai Cập

là một trong bốn đế quốc lớn ở vùng Cận Đông.[20] Sự phát triển lớn mạnh của Đế quốc

Ba Tư làm vua nước Lydia là Kroisos lo sợ và ký Hiệp ước với pharaon Amasis II (549 TCN).[21] Pharaon phái một đạo quân hùng mạnh đến đánh quân Ba Tư Trong trận Thymbra, Bộ binh Ai Cập vẫn đứng vững trong liên quân Lydia, Hoàng đế Cyrus Đại Đế bèn thỏa thuận riêng với họ, để họ về nước trong vinh quang.[14] Quân Lydia bị đánh tan tác,[22] rồi lần lượt cả hai Đế quốc Lydia và Babylon đều rơi vào tay Hoàng đế Cyrus Đại

Đế.[23] Theo Herodotos, vào năm 530 TCN, ông ta tử trận khi đánh Nữ

vương Tomyris người Massagetae, truyền ngôi Hoàng đế cho Hoàng thái tửCambyses.[24]

Hoàng đế Cambyses II chuẩn bị đánh Ai Cập, và Triều đình Ai Cập cũng chuẩn bị cho chiến tranh.[25] Vào năm 526 TCN, giữa lúc quan hệ Ai Cập - Ba Tư trở nên cực kỳ căng thẳng, pharaon Amasis II đột ngột qua đời Pharaon Psammetichus III lên nối ngôi, bị quân Ba Tư đánh bại và bị bắt giải về Ba Tư, chỉ sau 6 tháng trị vì.[26] Với công cuộc chinh phạt Ai Cập, Hoàng đế Cambyses II đã hoàn thành tham vọng của vua cha Cyrus Đại Đế, và thể hiện mình là một vị thống soái tài năng.[24] Ông ta cho hành quyết nhiều tù binh, nhưng tha tội cho pharaon Psammetichus III và giam cầm ông trong cung đình Nhà Achaemenes, tuy không đóng đô trên đất Ai Cập, nhưng được coi là vương triều thứ 27 của Ai Cập Ngân khố Hoàng gia của các vị pharaon Necho, Amasis II và Psammetichus III đều bị mang về Đế quốc Ba

Tư.[27]

Trong cuộc chiến tranh Hy Lạp-Ba Tư vào thế kỷ V TCN, quân Ba Tư đã đập tan tác quân Athena trong một trận đánh tại Ai Cập.[28] Trong thời Ba Tư thuộc, người Ai Cập nổi lên độc lập được hơn 60 năm, thành được 3 vương triều chót của danh sách Manetho: