Miêu tả và biểu cảm trong văn tự sự

Miêu tả và biểu cảm trong văn tự sự Miêu tả và biểu cảm trong văn tự sựMiêu tả và biểu cảm trong văn tự sựMiêu tả và biểu cảm trong văn tự sựMiêu tả và biểu cảm trong văn tự sựMiêu tả và biểu cảm trong văn tự sựMiêu tả và biểu cảm trong văn tự sựMiêu tả và biểu cảm trong văn tự sựMiêu tả và biểu cảm trong văn tự sựMiêu tả và biểu cảm trong văn tự sựMiêu tả và biểu cảm trong văn tự sựMiêu tả và biểu cảm trong văn tự sựMiêu tả và biểu cảm trong văn tự sựMiêu tả và biểu cảm trong văn tự sựMiêu tả và biểu cảm trong văn tự sựMiêu tả và biểu cảm trong văn tự sựMiêu tả và biểu cảm trong văn tự sựMiêu tả và biểu cảm trong văn tự sựMiêu tả và biểu cảm trong văn tự sựMiêu tả và biểu cảm trong văn tự sự

Trang 1

Tiết 24

MIÊU TẢ VÀ BIỂU CẢM TRONG BÀI VĂN TỰ SỰ

I Miêu tả và biểu cảm trong văn bản tự sự

1 Miêu tả

Miêu tả là dùng ngôn ngữ

hoặc một phương tiện nào

khác làm cho người đọc,

người nghe, người xem có

thể thấy sự vật (hiện tượng,

con người) như hiện ra

trước mắt.

Quan sát bức ảnh

và tả theo sự quan

sát được

Trang 2

Tiết 24

1 Miêu tả

2 Biểu cảm

Lão Hạc ơi! Lão hãy yên lòng mà nhắm mắt! Lão

đừng lo gì cho cái vườn của lão Tôi sẽ cố giữ

gìn cho lão Ðến khi con trai lão về, tôi sẽ trao lại

cho hắn và bảo hắn : “Ðây là cái vườn mà ông

cụ thân sinh ra anh đã cố để lại cho anh trọn vẹn

: cụ thà chết chứ không chịu bán đi một sào ”

(Nam Cao – Lão Hạc)

Biểu cảm là bộc lộ tình cảm chủ quan của bản thân trước sự vật, sự việc, hiện tượng, con người trong cuộc sống.

Trang 3

Tiết 24

1 Miêu tả

2 Biểu cảm

Miêu tả trong văn bản

tự sự có hoàn toàn giống với miêu tả trong văn bản miêu tả không?

Miêu tả trong văn bản tự sự không hoàn toàn giống miêu tả trong văn bản miêu tả Văn bản tự sự chủ yếu

là kể Những đoạn miêu tả trong văn bản tự sự là góp phần làm cho câu chuyện cụ thể hơn, sinh động hơn.

Trang 4

Tiết 24

1 Miêu tả

2 Biểu cảm

Biểu cảm trong văn bản tự

sự với biểu cảm trong văn bản biểu cảm có những điểm giống và khác nhau

cụ thể nào?

* Giống nhau: Đều trực tiếp biểu lộ tình cảm, cảm xúc.

* Khác nhau: Biểu cảm trong trong văn bản Tự sự chủ yếu để góp phần làm cho câu chuyện gợi cảm, truyền cảm hơn Nhờ những đoạn biểu cảm, tâm trạng nhân vật hay chính tác giả được bộc lộ, truyền cảm đến người đọc làm cho câu chuyện chân thực và hấp dẫn hơn, xúc động hơn.

Trang 5

Tiết 24

1 Miêu tả

2 Biểu cảm Cần căn cứ vào đâu để

đánh giá hiệu quả của miêu tả và biểu cảm trong

Trang 6

{…} Nếu có lần nằm ngoài trời suốt đêm, hẳn bạn thừa biết giữa lúc chúng ta ngủ thì cả một thế giới huyền

bí bừng dậy trong cảnh cô quạnh và u tịch Lúc ấy suối reo rõ hơn, đầm ao nhen lên những đốm lửa nhỏ,

… và văng vẳng trong không gian, những tiếng sột soạt, những tiếng rung khe khẽ, tưởng đâu cành cây đang vươn dài và cỏ non đang mọc Ban ngày là cuộc sống của chúng sinh và ban đêm là cuộc sống của cây cỏ Không quen thì dễ sợ… Cho nên tiểu thư của chúng ta cứ mỗi lần nghe thấy một tiếng động nhỏ là

đã run lên và nép sát vào người tôi Một lần, từ phía mặt đầm lấp lánh dưới kia nổi lên một tiếng kêu dài, não ruột, ngân vang rền rền tới chỗ chúng tôi ngồi Cũng vừa lúc một ngôi sao rực rỡ đổi ngôi, lướt trên đầu chúng tôi về cùng một hướng đó, dường như tiếng than vãn mà chúng tôi vừa nghe thấy kia đã mang theo một luồng ánh sáng

- Cái gì thế? – Xtê-pha-nét khe khẽ hỏi.

- Có một linh hồn lên thiên đàng, cô chủ ạ – nói rồi tôi làm dấu thánh.

Nàng cũng làm theo và cũng ngồi ngửa cổ như thế một lát, vẻ rất trầm ngâm…

Nàng ngước mắt lên cao, tay đỡ lấy đầu, vai khoác tấm da cừu, nom nàng như chú mục đồng của nhà trời

- Nhiều sao quá! Đẹp quá kìa! Chưa bao giờ tôi thấy nhiều sao như thế này Mục đồng có biết tên các ngôi

sao không?

- Dạ có, thưa cô chủ

Và trong khi tôi cố giảng cho nàng thế nào là đám cưới sao thì tôi cảm thấy như có một cái gì mát rượi và mịn màng tựa nhè nhẹ xuống vai tôi Thì ra đầu nàng nặng trĩu vì buồn ngủ đã ngả vào tôi với tiếng sột soạt êm ái của những dải đăng-ten và làn tóc mây gợn sóng Nàng cứ ngồi yên như thế không nhúc nhích cho đến khi ngàn sao trên trời mờ dần, nhoà đi trong buổi ban mai đang rạng Còn tôi, tôi nhìn nàng ngủ, đáy lòng hơi xao xuyến nhưng vẫn giữ được mình vì đêm sao sáng kia bao giờ cũng đem lại cho tôi những

ý nghĩ cao đẹp Quanh hai chúng tôi, ngàn sao vẫn tiếp tục cuộc hành trình trầm lặng ngoan ngoãn như một đàn cừu lớn; và đôi lúc, tôi tưởng đâu một trong những ngôi sao kia, ngôi sao thanh tú nhất, ngời sáng nhất lạc mất đường đi đã đậu xuống vai tôi mà thiêm thiếp ngủ…

Trang 7

Tiết 24

1 Miêu tả

2 Biểu cảm Đoạn trích trên có phải là

một đoạn trích tự sự không? Vì sao?

Đây là một đoạn trích tự sự vì có việc để kể [kể về việc nhân

vật Tôi (chàng chăn cừu thuê) và cô chủ Xtê-pha-nét (đồng

thời là bạn) cùng lên đồi ngắm sao]

Trang 8

Tiết 24

1 Miêu tả

2 Biểu cảm

Tìm những yếu tố miêu tả trong đoạn

trích?

Trang 9

{…} Nếu có lần nằm ngoài trời suốt đêm, hẳn bạn thừa biết giữa lúc chúng ta ngủ thì cả một thế giới huyền bí bừng dậy trong cảnh cô quạnh và u tịch(1) Lúc ấy suối reo rõ hơn, đầm ao nhen lên những đốm lửa nhỏ, … và văng vẳng trong không gian, những tiếng sột soạt, những tiếng rung khe khẽ, tưởng đâu cành cây đang vươn dài và cỏ non đang mọc(2) Ban ngày là cuộc sống của chúng sinh và ban đêm là cuộc sống của cây cỏ(3) Không quen thì dễ sợ…(4) Cho nên tiểu thư của chúng ta cứ mỗi lần nghe thấy một tiếng động nhỏ là đã run lên và nép sát vào người tôi(5) Một lần,

từ phía mặt đầm lấp lánh dưới kia nổi lên một tiếng kêu dài, não ruột, ngân vang rền rền tới chỗ chúng tôi ngồi(6) Cũng vừa lúc một ngôi sao rực rỡ đổi ngôi, lướt trên đầu chúng tôi về cùng một hướng đó, dường như tiếng than vãn mà chúng tôi vừa nghe thấy kia đã mang theo một luồng ánh sáng(7)

- Cái gì thế? (8)– Xtê-pha-nét khe khẽ hỏi.(9)

- Có một linh hồn lên thiên đàng, cô chủ ạ(10) – nói rồi tôi làm dấu thánh.(11)

Nàng cũng làm theo và cũng ngồi ngửa cổ như thế một lát, vẻ rất trầm ngâm…(12)

Nàng ngước mắt lên cao, tay đỡ lấy đầu, vai khoác tấm da cừu, nom nàng như chú mục đồng của nhà trời.(13)

- Nhiều sao quá!(14) Đẹp quá kìa!(15) Chưa bao giờ tôi thấy nhiều sao như thế này.(16) Mục đồng

có biết tên các ngôi sao không?(17)

- Dạ có, thưa cô chủ.(18)

Và trong khi tôi cố giảng cho nàng thế nào là đám cưới sao thì tôi cảm thấy như có một cái gì mát rượi và mịn màng tựa nhè nhẹ xuống vai tôi.(19) Thì ra đầu nàng nặng trĩu vì buồn ngủ đã ngả vào tôi với tiếng sột soạt êm ái của những dải đăng-ten và làn tóc mây gợn sóng(20) Nàng cứ ngồi yên như thế không nhúc nhích cho đến khi ngàn sao trên trời mờ dần, nhoà đi trong buổi ban mai đang rạng(21) Còn tôi, tôi nhìn nàng ngủ, đáy lòng hơi xao xuyến nhưng vẫn giữ được mình vì đêm sao sáng kia bao giờ cũng đem lại cho tôi những ý nghĩ cao đẹp(22) Quanh hai chúng tôi, ngàn sao vẫn tiếp tục cuộc hành trình trầm lặng ngoan ngoãn như một đàn cừu lớn; và đôi lúc, tôi tưởng đâu một trong những ngôi sao kia, ngôi sao thanh tú nhất, ngời sáng nhất lạc mất đường đi đã đậu xuống vai tôi mà thiêm thiếp ngủ…(23)

Những yếu tố miêu tả

Trang 11

{…} Nếu có lần nằm ngoài trời suốt đêm, hẳn bạn thừa biết giữa lúc chúng ta ngủ thì cả một thế giới huyền

bí bừng dậy trong cảnh cô quạnh và u tịch(1) Lúc ấy suối reo rõ hơn, đầm ao nhen lên những đốm lửa nhỏ, … và văng vẳng trong không gian, những tiếng sột soạt, những tiếng rung khe khẽ, tưởng đâu cành cây đang vươn dài và cỏ non đang mọc(2) Ban ngày là cuộc sống của chúng sinh và ban đêm là cuộc sống của cây cỏ(3) Không quen thì dễ sợ…(4) Cho nên tiểu thư của chúng ta cứ mỗi lần nghe thấy một tiếng động nhỏ là đã run lên và nép sát vào người tôi(5) Một lần, từ phía mặt đầm lấp lánh dưới kia nổi lên một tiếng kêu dài, não ruột, ngân vang rền rền tới chỗ chúng tôi ngồi(6) Cũng vừa lúc một ngôi sao rực rỡ đổi ngôi, lướt trên đầu chúng tôi về cùng một hướng đó, dường như tiếng than vãn mà chúng tôi vừa nghe thấy kia đã mang theo một luồng ánh sáng(7)

- Cái gì thế? (8)– Xtê-pha-nét khe khẽ hỏi.(9)

- Có một linh hồn lên thiên đàng, cô chủ ạ(10) – nói rồi tôi làm dấu thánh.(11)

Nàng cũng làm theo và cũng ngồi ngửa cổ như thế một lát, vẻ rất trầm ngâm…(12)

Nàng ngước mắt lên cao, tay đỡ lấy đầu, vai khoác tấm da cừu, nom nàng như chú mục đồng của nhà trời (13)

- Nhiều sao quá!(14) Đẹp quá kìa!(15) Chưa bao giờ tôi thấy nhiều sao như thế này.(16) Mục đồng có biết

tên các ngôi sao không?(17)

- Dạ có, thưa cô chủ.(18)

Và trong khi tôi cố giảng cho nàng thế nào là đám cưới sao thì tôi cảm thấy như có một cái gì mát rượi và mịn màng tựa nhè nhẹ xuống vai tôi.(19) Thì ra đầu nàng nặng trĩu vì buồn ngủ đã ngả vào tôi với tiếng sột soạt êm ái của những dải đăng-ten và làn tóc mây gợn sóng(20) Nàng cứ ngồi yên như thế không nhúc nhích cho đến khi ngàn sao trên trời mờ dần, nhoà đi trong buổi ban mai đang rạng(21) Còn tôi, tôi nhìn nàng ngủ, đáy lòng hơi xao xuyến nhưng vẫn giữ được mình vì đêm sao sáng kia bao giờ cũng đem lại cho tôi những ý nghĩ cao đẹp(22) Quanh hai chúng tôi, ngàn sao vẫn tiếp tục cuộc hành trình trầm lặng ngoan ngoãn như một đàn cừu lớn; và đôi lúc, tôi tưởng đâu một trong những ngôi sao kia, ngôi sao thanh tú nhất, ngời sáng nhất lạc mất đường đi đã đậu xuống vai tôi mà thiêm thiếp ngủ…(23)

Nh÷ng yÕu tè biÓu c¶m

Trang 12

Tiết 24

1 Miêu tả

2 Biểu cảm

Nếu bỏ đi các yếu tố miêu tả và biểu cảm, đoạn trích nói trên sẽ trở nên khô khan, người đọc sẽ không có cảm giác như đang được chứng kiến cảnh đêm sao thơ mộng, u huyền trên núi cao miền Prô-văng-xơ xa xôi, cùng những rung động nhẹ nhàng, say sưa mà thanh khiết trong tâm hồn chàng chăn cừu bên cô gái ngây thơ, xinh đẹp

Thử lược bỏ các yếu tố miêu tả và biểu cảm trên thì đoạn trích sẽ như thế

nào?

Trang 13

Tiết 24

1 Miêu tả

2 Biểu cảm

Tại sao có thể gọi đoạn văn trên là đoạn tự sự mà không thể xếp vào văn bản miêu tả hoặc văn bản biểu

cảm ?

Các câu miêu tả và biểu cảm trên không tách rời và tồn tại biệt lập

mà xen kẽ, nối tiếp nhau trong dòng kể chuyện một cách rất tự nhiên, hợp lí qua cái nhìn và cảm nhận của nhân vật “tôi”.

Trang 14

Tiết 24

1 Miêu tả

2 Biểu cảm

II Quan sát, liên tưởng, tưởng tượng đối

với việc miêu tả và biểu cảm trong văn bản

tự sự

a / ……… /: Từ sự việc, hiện tượng nào đó mà nghĩ đến sự việc, hiện tượng có liên quan.

b / ……… /: Xem xét để nhìn rõ, biết rõ sự vật hay hiện tượng.

c / ……… /: Tạo ra trong tâm trí hình ảnh của cái không hề có trước mắt, hoặc còn chưa hề gặp.

Chọn và điền từ (quan sát, liên tưởng, tưởng tượng)

thích hợp vào chỗ trống trong các câu sau?

Liên tưởng

Quan sát

Tưởng tượng

Trang 15

Tiết 24

1 Miêu tả

2 Biểu cảm

Làm tốt việc miêu tả là chỉ cần quan sát đối tượng một cách kĩ càng

mà không cần đến liên tưởng

và tưởng tượng? Điều đó

Trang 16

Tiết 24

1 Miêu tả

2 Biểu cảm

tự sự

Chọn đáp án không chính xác trong các đáp án sau?

Những cảm xúc, những rung động (để biểu cảm) được nảy sinh từ đâu?

a Từ sự quan sát chăm chú, kĩ càng, tinh tế.

b Từ sự vận dụng liên tưởng, tưởng tượng, hồi ức.

c Từ những sự vật, sự việc khách quan đã hoặc đang lay động trái tim người kể.

d Từ (và chỉ từ) bên trong trái tim người kể.

S

Trang 17

Tiết 24

1 Miêu tả

2 Biểu cảm

tự sự

GHI NHỚ:

Sách giáo khoa (Trang 76)

Trang 18

Tiết 24

1 Miêu tả

2 Biểu cảm

tự sự

III Luyện tập

Bài tập 1 (Phần b – Trang 76)

Trang 19

Một hôm, Gri-gơ bắt gặp trong rừng một em bé có đôi bím tóc nhỏ xíu, con ông gác rừng Em bé đang nhặt những quả thông

bỏ vào trong lẵng

Trời đang thu Nếu như ta có thể lấy hết đồng và vàng trên trái đất đem đánh thành muôn vàn lá cây rất mực tinh xảo thì những chiếc lá đó cũng chỉ có thể làm thành một phần rất nhỏ bộ quần

áo mà mùa thu đang trải trên những ngọn núi kia mà thôi Vả lại, những chiếc lá nhân tạo nọ sẽ rất thô kệch nếu so với lá thật, nhất là những lá liễu hoàn diệp Mọi người đều biết rằng, chỉ cần một tiếng chim hót thôi cũng đã đủ làm chúng run rẩy.

(Lẵng quả thông – Pau-tốp-xki)

Bài tập 1 (Phần b – Trang 76)

Hãy nhận xét về vai trò của các yếu tố miêu tả và biểu cảm

trong đoạn trích dưới đây:

Trang 20

Tiết 24

1 Miêu tả

2 Biểu cảm

tự sự

IV Củng cố

• Miêu tả và biểu cảm hai yếu tố quan trọng trong văn bản tự sự

Nhờ những yếu tố đó mà câu chuyện trở nên sinh động, hấp dẫn

và có sức truyền cảm mạnh mẽ.

• Muốn miêu tả và biểu cảm thành công, người viết cần phải quan

tâm, tìm hiểu cuộc sống, con người và bản thân, đồng thời chú ý quan sát, liên tưởng, tưởng tượng và lắng nghe những lay động

mà sự vật, sự việc khách quan gieo vào trong tâm trí của mình.

Trang 21

Tiết 24

1 Miêu tả

2 Biểu cảm

tự sự

IV Củng cố

V Hướng dẫn tự học

- Làm phần a, bài tập 1 và bài tập 2 (Trang 76)

- Đọc thêm văn bản “ Về dưới bóng hoàng lan” của Thạch Lam …

- Soạn bài “Tam đại con gà” và “Nhưng nó phải bằng hai mày”

Định dạng
Số trang	21
Dung lượng	520,5 KB