lồng ghép một số phương pháp dạy học nhằm khai thác có hiệu quả nội dung giáo dục giới tính cho học sinh qua bài 12 CÔNG DÂN VỚI TÌNH YÊU HÔN NHÂN VÀ GIA ĐÌNH ở sách giáo khoa GDCD 10
Trang 1I ĐẶT VẤN ĐỀ
Theo kết quả thống kê gần đây của Google, Việt Nam là một trong những nước
có số câu lệnh tìm kiếm chứa từ “sex” nhiều nhất thế giới Con số này khiến không
ít người e ngại về tình hình giáo dục giới tính ở Việt Nam Vậy Có bao nhiêu bạn trẻ biết gạn lọc những kiến thức lành mạnh và cần thiết cho mình? Hiện nay, việc giảng dạy giáo dục giới tính cho học sinh chưa được thực hiện rộng rãi và phổ biến
ở các trường THPT Trong khi đó, ở lứa tuổi này, tâm - sinh lí các em đã có sự thay đổi lớn: cơ quan sinh sản của các em đã phát triển, bản năng sinh dục xuất hiện một cách vô ý thức, song song đó thì bộ não của các em cũng đã phát triển khá hoàn thiện, nảy sinh tình cảm với bạn khác giới Các em thích tìm tòi, học hỏi những gì liên quan tới sự thay đổi của cơ thể mình Nhưng kiến thức thì vô hạn, thông tin thì
đa dạng, hàng ngày các em phải tiếp xúc với nhiều môi trường, làm nhiều công việc khác nhau, trong đó sẽ có cả điều tốt xen lẫn với điều xấu, điều cần có ở các
em là những kiến thức và sự nhận thức đúng đắn để các em bước vào đời vững vàng, không đi vào con đường lạc lối để ảnh hưởng tới tương lai Nằm trong chương trình các môn học ở bậc phổ thông, bộ môn Giáo dục công dân (GDCD) trong những năm vừa qua đã được sự quan tâm, chỉ đạo sát sao, đánh giá đúng tầm quan trọng của bộ môn trong hệ thống giáo dục, nhất là giáo dục tư cách, đạo đức, lối sống cho học sinh Chính vì vậy, đội ngũ giáo viên đã và đang nỗ lực không ngừng trong quá trình công tác nhằm nâng cao chất lượng bộ môn, nâng cao tỷ lệ học sinh khá, giỏi Tuy nhiên nếu như nhìn vào điểm số thì có thể thấy kết quả của
bộ môn GDCD tương đối cao, nhưng nếu đánh giá dựa vào hành vi, thái độ của học sinh, kĩ năng vận dụng của học sinh trong thực tiễn cuộc sống thì chưa được như mong muốn Là một giáo viên trẻ, thời gian công tác tại trường chưa lâu Tuy nhiên trong năm học vừa qua khi làm công tác chủ nhiệm tôi đã chứng kiến một học sinh
nữ hạnh kiểm tốt, học lực khá phải bỏ học vì có thai em phải làm mẹ khi chưa đầy
17 tuổi Có lẽ, nếu các em được giáo dục về giới tính thì những chuyện đáng tiếc trên đã không xảy ra Mặt khác khi còn giữ vai trò một giáo viên dạy môn GDCD
Trang 2kiêm công tác chủ nhiệm, tôi đã nhận được nhiều câu hỏi rất ngây ngô của học sinh như: “Khi hai người khác giới nắm tay thì sẽ có thai phải không cô?”, Hoặc: “Em yêu một anh lớp 12 khi đi chơi chung anh ấy đòi “đi quá giới hạn” em phải làm gì? Điều đó cho thấy một thực trạng là: Kiến thức về giới tính của học sinh còn quá nghèo nàn, ít ỏi Vì thế tôi nhận thấy rằng việc giáo dục giới tính cho học sinh THPT là rất cần thiết đối với các em theo tôi chúng ta nên tiến hành tích hợp giáo dục giới tính vào trong các môn học, đặc biệt là môn GDCD Trong năm học 2015- 2016, tôi đã mạnh dạn thực hiện tìm hiểu thu thập thông tin, lồng ghép một
số phương pháp dạy học nhằm khai thác có hiệu quả nội dung giáo dục giới tính cho học sinh qua bài 12 CÔNG DÂN VỚI TÌNH YÊU HÔN NHÂN VÀ GIA ĐÌNH ở sách giáo khoa GDCD 10 Trong sáng kiến này, tôi đã đưa những kinh nghiệm của cá nhân mình trong việc tích hợp giáo dục giới tính khi giảng dạy mục
1- Tình yêu, đa số các em HS rất hứng thú và sôi nổi đối với nội dung tích hợp này.
Khi viết SKKN này, tôi đã tham khảo nhiều tài liệu và ý kiến của các bạn đồng nghiệp trên internet Tôi khẳng định vấn đề tôi nêu ra và giải quyết trong SKKN là hoàn toàn mới mẻ, được đúc rút rừ quá trình giảng dạy của bản thân tôi Vì vậy, tôi
hi vọng vấn đề nhỏ tôi đặt ra ở đây sẽ góp phần giúp học sinh có những kiến thức cần thiết về giới tính và giúp giáo viên có thể phát huy vai trò của môn học của mình
Trang 3II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
Phần 1: Thực trạng của vấn đề
1 Đặc điểm tình hình:
Đặc trưng của môn GDCD là không chỉ cung cấp cho học sinh kiến thức của môn học phù hợp với đặc điểm lứa tuổi mà điều quan trọng hơn là hình thành và phát triển những kĩ năng vận dụng kiến thức đã học vào cuộc sống của học sinh, đồng thời hình thành và phát triển cảm xúc, thái độ đúng đắn trước các vấn đề liên quan đến nội dung bài học cho các em Vì vậy, môn học này có khả năng tích hợp ở nhiều mức độ khác nhau với các nội dung giáo dục giới tính cả về kiến thức, kĩ năng, thái độ Do đó, khi tích hợp giáo dục giới tính cần đảm bảo nguyên tắc: không gượng ép, không làm nặng nội dung, không làm biến dạng môn học Tuy nhiên, qua thực tế hiện nay tôi nhận thấy, có nhiều giáo viên bộ môn GDCD quan niệm rằng: Tích hợp giáo dục giới tính là “vẽ đường cho hươu chạy”, vô hình chung làm nặng thêm nội dung kiến thức bài học, biến dạng môn học dưới hình thức đơn điệu khô cứng Bên cạnh đó, có một bộ phận giáo viên dạy chéo môn, không tâm huyết với nghề, ít đọc sách, báo, ít quan tâm đến các vấn đề chính trị xã hội, việc tự học, tự bồi dưỡng còn hạn chế, cho nên ngại tích hợp vì cho rằng chỉ cần tập trung vào kiến thức bài học là đủ, không cần phải tích hợp những nội dung khác
2 Những ưu điểm và tồn tại:
2.1 Ưu điểm:
Trong phần 1 ý c bài 12 sách giáo khoa GDCD 10 cũng dã đề cập đến một số vấn đề cần tránh trong tình yêu như là không nên yêu quá sớm vì sẽ ảnh hưởng đến sức khoẻ và học tập, không nên quan hệ tình dục trước hôn nhân vì để lại nhiều hậu quả xấu Những nội dung trên tuy ngắn nhưng đã phần nào đề cập đến vấn đề giới tính cho HS Đồng thời với đó là sự phát triển mạnh mẽ của khoa học kỹ thuật và đặc biệt là công nghệ thông tin làm cho Kho tư liệu phục vụ cho việc tìm hiểu về giới tính ngày càng phong phú hơn
Trang 4- Các em học sinh đang ở độ tuổi trưởng thành (từ 16 đến 18 tuổi) nên nhận thức và giáo dục về vấn đề giới tính dễ dàng hơn
- Đa số các em có điều kiện tiếp xúc, tìm hiếu những kiến thức về giới tính khá dễ dàng từ nhiều nguồn khác nhau
2.2 Tồn tại:
- Giáo viên và học sinh còn khá e dè, xấu hổ khi đề đập đến nội dung giới tính
- Chương trình GDCD 10 còn nặng về nhiều kiến thức khác nhau như : Triết học, các phạm trù đạo đức, công dân với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc, môi trường, dân số… đòi hỏi cả giáo viên và học sinh luôn phải tập trung vào những nội dung trên nên không có nhiều thời gian dành cho việc tìm hiểu kiến thức về giới tính
- Nhiều bậc cha mẹ vẫn còn cho rằng: Giáo dục giới tính là chuyện tế nhị, không nên đưa vào trường học hay phổ biến rộng rãi, đến lúc rồi các em sẽ tự biết
- Sự phát triển đáng kể của ngành truyền thông, hệ thống internet, các mạng xã hội… các em học sinh giờ đây có thể tiếp xúc với nhiều luồng thông tin hơn các thế
hệ trước Điều này vô tình ẩn chứa cả hai mặt tốt và xấu Nếu không biết cách chọn lọc để tiếp thu, những trang web sex, blog đen sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến đời của các em
3 Nguyên nhân dẫn đến tình hình đó:
- Nguyên nhân khách quan:
+ Môn học có tên “ giáo dục công dân” dường như bị quá sức trong sứ mệnh
“ góp phần giáo dục con người toàn diện” kể cả nội dung, chương trình học và phương pháp giảng dạy.Môn GDCD hiện nay thiên về lý thuyết, mang tính hàn lâm, chưa đưa ra những bài học giúp học sinh (HS) giải quyết những tình huống trong cuộc sống Nguyên 1 học kỳ của chương trình lớp 10, HS phải học nội dung chủ nghĩa Mác – Lênin Ngay cả giáo viên cũng không biết dạy những kiến thức này cho HS trong khi đó nội dung về đạo đức, kỹ năng sống thì quá ít
Trang 5+ Do sự thiếu thốn về phương tiện dạy học hiện đại ở nhiều trường học dẫn đến việc đem đến cho học sinh những kiến thức về giới tính… là rất khó khăn
- Nguyên nhân chủ quan:
+ Ở giáo viên: Ở một số trường giáo viên dạy GDCD là trái tay có thể là giáo viên địa, lịch sử, công nghệ nên giáo viên dạy môn này dạy cho qua chuyện, cho xong tiết không hề chú ý đến giáo dục giới tính cho học sinh
+ Ở học sinh: Vì môn GDCD là môn không thi tốt nghiệp nên các em mang tâm lí học đối phó giờ học GDCD của các em đươc coi như giờ “xả hơi”
Trang 6Phần 2: Các biện pháp để giải quyết vấn đề
1 Một số khái quát chung về giáo dục giới tính
Giáo dục giới tính là một thuật ngữ rộng miêu tả việc giáo dục về giải phẫu sinh dục, sinh sản, quan hệ tình dục, sức khoẻ sinh sản, các quan hệ tình cảm, quyền sinh sản và các trách nhiệm, tránh thai, và các khía cạnh khác của thái
độ tình dục loài người Những cách giáo dục giới tính thông thường là thông qua cha mẹ, người chăm sóc, các chương trình trường học và các chiến dịch sức khoẻ cộng đồng
Điểm qua một số quốc gia về vấn đề giáo dục giới tính có thể thấy rằng Tại Nhật Bản, giáo dục giới tính là bắt buộc từ 10 hay 11 tuổi, chủ yếu đề cập tới các chủ đề sinh học như kinh nguyệt và xuất tinh Tại Phần Lan, giáo dục giới tính thường được tích hợp vào nhiều bài học bắt buộc còn tại Pháp, giáo dục giới tính đã
là một phần của chương trình học trong trường từ năm 1973, tuy nhiên ở Việt Nam
tỷ lệ giáo dục giới tính trong trường học tại Việt Nam rất thấp chỉ có khoảng 0.3% trường Trung học phổ thông có đưa giáo dục giới tính vào giảng dạy cho học sinh, hiện đang ở một số nơi có sự nhầm lẫn giữa GDGT với giáo dục tình dục GDGT không chỉ là việc dạy dùng chiếc bao su hay cách tránh thai thế nào cho hiệu quả
mà bản chất của GDGT chính là giáo dục làm người, giáo dục tình người
Giáo dục giới tính trong phạm vi mục 1, bài 12- GDCD 10 trong sáng kiến của tôi chính là giúp các em có nhứng hiểu biết sâu sắc các giá trị của tình bạn, tình yêu, hiểu biết những thất bại tâm lý và các nguy hại lâu dài phải gánh chịu nếu vượt qua trái cấm; giáo dục bạn trai biết tự trọng, tôn trọng bảo vệ bạn gái, có bản lĩnh biết tự kiềm chế để chứng minh cho một tình yêu lành mạnh nếu nó chớm nở; giáo dục kỹ năng phòng vệ trước các áp lực nội tại đến từ hai phía, đặc biệt giáo dục kỹ năng phòng vệ cho các em gái, và một số nội dung khác xoay quanh tâm lý giới tính tuổi mới lớn giúp các em tự tin, tự chủ, tự hoàn thiện nhân cách, tự nhận thức
để thay đổi hành vi, vững vàng nói “không” trước cám dỗ của bản năng ở độ tuổi phát dục
Trang 72 Nội dung tích hợp giáo dục giới tính trong bài
Hoạt động 1 tìm hiểu khái niệm tình yêu
Nội dung tích hợp trong hoạt động 1: tình bạn, tình bạn khác giới, sự khác nhau giữa tình bạn khác giới và tình yêu
GV chiếu một số những câu ca dao, tục ngữ, hình ảnh về tình bạn và tình yêu
Sau đó đặt câu hỏi cho từng nhóm
- Nhóm 1: Những hình ảnh trên nói lên điều gì? Tại sao các em cần có bạn ?
- Nhóm 2: Tình bạn khác giới là gì? Em có suy nghĩ gì về tình bạn khác giới?
- Nhóm 3: Tình bạn khác giới khác với tình yêu như thế nào?
- Nhóm 4: em hiểu như thế nào là tình yêu? Có ý kiến cho rằng:Tình yêu là chuyện riêng tư của mỗi người, không liên quan gì đến người khác.Theo em, ý kiến đó là đúng hay sai? Tình yêu đặt ra những vấn đề gì cho xã hội?
Các nhóm ghi lại ý kiến của nhóm lên bảng phụ ( Thời gian 5 phút)
Giáo viên nhận xét kết quả thảo luận nhóm, tranh luận chung của lớp và nhấn mạnh
- Tình bạn là một loại tình cảm gắn bó giữa hai hoặc một nhóm người vì hợp nhau
về tính tình, giống nhau về sở thích có chung một quan điểm sống lý tưởng, ước
mơ ……
- Tình bạn có vai trò lớn trong đời sống của mỗi người đặc biệt là với thanh thiếu niên
+ Trong quan hệ bạn bè mỗi người có thể tự đánh giá, tự tìm hiểu bản thân mình qua tương tác với những người bạn đồng thời dựa vào sự góp ý của bạn bè mà tự phấn đấu giáo dục mình tiến bộ, tự hoàn thiện
+ Tình bạn là một sức mạnh tinh thần to lớn động viên mỗi người trong tập thể cùng nhau hoạt động, gánh vác chia sẻ, trong việc vươn tới ước mơ, hoài bão lý tưởng của mình
+ Tuy nhiên tình bạn lệch lạc có thể dẫn tới hành động xấu: bao che khuyết điểm cho bạn bè, phái, chơi bời lêu lổng,…
- Cuối cùng giáo viên nêu lên những đặc điểm cơ bản của tình bạn tốt
Trang 8+ Có trách nhiệm lẫn nhau và giúp đỡ cùng nhau tiến bộ
+ Bình đẳng và tôn trọng nhau
+ Chân thành tin cậy
+ Thông cảm, đồng cảm sâu sắc với nhau
- Tình bạn khác giới là tình bạn giữa nam và nữ ( hoặc giữa nữ và nam)
- Tình bạn khác giới làm cho mỗi người tự hoàn thiện mình, làm tôn vẻ đẹp của mỗi giới tình bạn khác giới có thể chuyển thành tình yêu, song không nhất thiết mọi tình bạn khác giới đều chuyển thành tình yêu
- Tình bạn khác với tình yêu là không có sự say mê về thể xác, không ghen tuông
khi bạn khác giới có người yêu Tình cảm giữa hai người khác giới có thể chuyển thành thứ tình cảm có cảm xúc mãnh liệt và hấp dẫn về giới tính để chuyển thành tình yêu
Tình yêu là sự rung cảm và quyến luyến sâu sắc giữa 2 người khác giới Ở họ có
sự phù hợp nhiều mặt làm có nhu cầu gần gũi, gắn bó với nhau, tự nguyện sống vì nhau và sẵn sàng hiến dâng cho nhau cuộc sống của mình.
Xã hội không can thiệp đến tình yêu cá nhân, nhưng có trách nhiệm hướng dẫn mọi người quan niệm và có thái độ đúng đắn trong tình yêu
Hoạt động 2 Thế nào là tình yêu chân chính
Nội dung tích hợp trong hoạt động 2: Tình yêu chân chính cần những gì? Lứa tuổi học sinh THPT đã nên yêu chưa?
GV đưa ra một số tình huống sau đó đặt câu hỏi cho HS giải quyết sau đó đặt câu hỏi vậy theo em thế nào là tình yêu chân chính?
Tình huống 1 : Câu chuyện của Hà và Tuấn
“Mình và Tuấn yêu nhau đã hơn 1 năm nay, tuy nhiên mình cảm thấy tình yêu của chúng mình rất mong manh Anh ấy nói yêu mình nhưng cách cư xử của anh ấy thế nào ấy có khi hàng tháng anh ấy không đến nhà mình chơi, không lien lạc mặc dù
có điều kiện Khi mình hỏi thì anh ấy trả lời qua quýt Nhiều khi mình có chuyện buồn anh ấy cũng không biết Anh cũng không giới thiệu mình với bạn bè của anh,
Trang 9khi mình thắc mắc thì anh tỏ ra khó chịu Hình như anh ấy không thật lòng?! Mình rất buồn không có tâm trí để nào để học nữa ! Hãy giúp mình với “
Em có nhận xét gì về tình yêu của Tuấn giành cho Hà? Nếu là bạn của Hà em sẽ khuyên Hà làm gì?
Tình huống 2: Em có nhận xét gì về tình yêu của Vân?
“…Anh ấy ở xa mình nhưng lúc nào cũng quản lí, mình đi chơi xa anh ấy cũng yêu cầu mình xin phép Cứ coi mình là vật sở hữu không bằng Anh ấy sợ mình thay đổi nhưng thay đổi hay không là do tình cảm của mình với anh ấy chứ….”
Tình huống 3: Bị nhóm bạn xấu lôi kéo, Hùng xa vào con đường nghiện ma túy.
Mọi người khuyên mình không nên tiếp tục yêu Hùng nữa Nhưng mình nghĩ lúc này mới là lúc mình cần đến sự quan tâm, giúp đỡ của mọi người chứ Mình tin tình yêu của mình sẽ dần giúp Hùng thoát khỏi con đường lầm lạc đó.(Huyền 18) tuổi Tình yêu của Huyền giành cho Hùng như thế nào?
HS suy nghĩ và trình bày ý kiến của mình Gv nhận xét và kết luận
Tình yêu chân chính là tình yêu trong sáng, phù hợp với các quan niệm đạo đức tiến bộ xã hội.
- Biểu hiện:
+ Chân thực, quyến luyến, gắn bó.
+ Quan tâm sâu sắc, không vụ lợi.
+ Chân thành, tôn trọng, tin cậy.
+ Lòng vị tha và thông cảm
Tình yêu là động lực mạnh mẽ để cá nhân vươn lên hoàn thiện bản thân.
GV Tiếp tục đặt vấn đề: Tình yêu đẹp là thế nhưng ở lứa tuổi học sinh các em đã nên yêu chưa?
GV chia lớp thành hai đội với 2 quan điểm trái ngược nhau : Một đội đồng ý với ý kiến nên yêu ở lứa tuổi HS, một đội không đồng ý với ý kiến nên yêu ở lứa tuổi HS ( 5 phút)
HS thảo luận và đưa ra những lý lẽ để bảo vệ cho quan điểm của mình
Trang 10Sau khi HS tranh luận về quan điểm của mình GV nhận xét và kết luận bằng cách cho HS xem phim chủ đề nên yêu hay không ở lứa tuổi HS của Thạc sĩ tâm lý học Nguyễn Hoàng Khắc Hiếu
Hoạt động 3 Những điều cần tránh trong tình yêu
Nội dung tích hợp trong hoạt động 3 : Chủ động tránh mang thai sớm trong tình yêu lứa tuổi HS
Giáo viên đưa ra tình huống để học sinh trình bày ý kiến và cách ứng xử
Tình huống 1 : Hoa là môt cô gái rất xinh đẹp Đã có nhiều chàng trai theo đuổi
nhưng cô chưa nhận lời yêu ai Thấy vậy, Tú đã đánh cược với bạn rằng mình sẽ chinh phục được Hoa Từ đấy, Tú ra sức săn đón, chăm sóc chiều chuộng Hoa và nói với Hoa rằng anh ta không thể sống thiếu cô Cuối cùng Hoa đã xiêu lòng
Tình huống 2 : Em yêu 1 anh HS lớp 12, có lần anh ấy yêu cầu em quan hệ tình
dục Em thật sự không muốn điều đó vì chúng em còn quá trẻ và mới yêu nhau, nhưng anh ấy cứ khăng khăng nói rằng điều này là bình thường và em phải chứng
tỏ tình yêu với anh ấy Em phải làm gì bây giờ? Em có nên đồng ý không?
Tình huống 3: Em B (học sinh lớp 10) và em A ( học sinh lớp 11) có “ yêu” nhau.
Trong một lần đi chơi vào tối ngày Noel, do không kiểm soát tình cảm và hành động của mình, em B có thai Vì lo sợ, em giấu bố mẹ và phải nghỉ học khi thai lớn Em A cũng phải nghỉ học và làm đám cưới với B Em có nhận xét gì về sự việc trên? Theo em B sẽ gặp những khó khăn gì khi mang thai sớm?
Tình huống 4: Em Nguyễn Thị S đang học lớp 10 Tuy nhiên, bố mẹ bắt em phải
nghỉ học để cưới chồng – là một người S mới gặp một lần Nếu là S, em sẽ làm gì trong tình huống trên?
Sau khi từng nhóm làm bài tập xong Mỗi nhóm cử đại diện để trình bày
Giáo viên nhận xét câu trả lời của các nhóm Hướng đến cách nhìn nhận, ứng xử tích cực, đúng đắn