Khảo nghiệm một số giống keo tai tượng có khả năng chịu lạnh trong giai đoạn vườn ươm tại viện nghiên cứu và phát triển lâm nghiệp trường đại học nông lâm thái nguyen

LÝ THỊ NA “KHẢO NGHIỆM MỘT SỐ GIỐNG KEO TAI TƯỢNG CÓ KHẢ NĂNG CHỊU LẠNH TRONG GIAI ĐOẠN VƯỜN ƯƠM TẠI VIỆN NGHIÊN CỨU VÀ PHÁT TRIỂN LÂM NGHIỆP TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM THÁI NGUYÊN” KHÓ

LÝ THỊ NA

“KHẢO NGHIỆM MỘT SỐ GIỐNG KEO TAI TƯỢNG

CÓ KHẢ NĂNG CHỊU LẠNH TRONG GIAI ĐOẠN VƯỜN ƯƠM TẠI VIỆN NGHIÊN CỨU VÀ PHÁT TRIỂN LÂM NGHIỆP TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM THÁI NGUYÊN”

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo : Chính quy

Chuyên ngành : Nông lâm kết hợp

Khóa học : 2011-2015

Thái Nguyên - năm 2015

LÝ THỊ NA

“KHẢO NGHIỆM MỘT SỐ GIỐNG KEO TAI TƯỢNG

CÓ KHẢ NĂNG CHỊU LẠNH TRONG GIAI ĐOẠN VƯỜN ƯƠM TẠI VIỆN NGHIÊN CỨU VÀ PHÁT TRIỂN LÂM NGHIỆP TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM THÁI NGUYÊN”

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo : Chính quy

Chuyên ngành : Nông lâm kết hợp

Khoa : Lâm nghiệp

Khóa học : 2011-2015

Giảng viên hướng dẫn : PGS.TS Trần Thị Thu Hà

Thái Nguyên - năm 2015

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của bản thân

tôi, các số liệu và kết quả nghiên cứu trình bày trong khóa luận là quá trình

điều tra trên thực địa hoàn toàn trung thực, khách quan

Thái Nguyên, tháng 05 năm 2015

Xác nhận của giáo viên hướng dẫn Người viết cam đoan

PGS.TS Trần Thị Thu Hà Lý Thị Na

Xác nhận của giáo viên chấm phản biện

LỜI CẢM ƠN

Thực tập tốt nghiệp là nội dung rất quan trọng đối với mỗi sinh viên trước lúc ra trường Giai đoạn này vừa giúp sinh viên kiểm tra, hệ thống lại những kiến thức lý thuyết và làm quen với công tác nghiên cứu khoa học, cũng như vận dụng những kiến thức đó vào thực tiễn sản xuất

Để đạt được mục tiêu đó, được sự nhất trí của Ban giám hiệu trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, Ban chủ nhiệm khoa Lâm nghiệp, Viện nghiên cứu và phát triển lâm nghiệp trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên

và hướng dẫn của giảng viên PGS.TS Trần Thị Thu Hà, tôi đã tiến hành thực

hiện đề tài: “Khảo nghiệm một số giống Keo tai tượng có khả năng chịu lạnh trong giai đoạn vườn ươm tại Viện nghiên cứu và phát triển lâm nghiệp trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên”

Để hoàn thành khóa luận này ngoài sự nỗ lực của bản thân, tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, Ban chủ nhiệm khoa Lâm nghiệp và toàn thể cán bộ Viện nghiên cứu và phát triển lâm nghiệp trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên đã quan tâm tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS.TS Trần Thị Thu Hà đã nhiệt tình giúp đỡ chỉ bảo tôi hoàn thành tốt khóa luận này

Do thời gian và năng lực của bản thân còn nhiều hạn chế nên khóa luận tốt nghiệp này không thể tránh khỏi những thiếu sót Vậy tôi kính mong được

sự đóng góp ý kiến của các quý thầy cô và và bạn bè đồng nghiệp để khóa luận tốt nghiệp của tôi hoàn thiện hơn

Tôi xin chân thành cảm ơn

Thái nguyên, tháng 5 năm 2015

Sinh viên

Lý Thị Na

DANH MỤC CÁC BẢNG

Trang

Bảng 2.1 Kết quả phân tích mẫu đất 16

Bảng 3.1 Thông tin về các giống Keo 18

Bảng 4.1 Kết quả tỉ lệ nảy mầm của các giống Keo 23

Bảng 4.2 Kết quả sinh trưởng chiều cao vút ngọn bình quân của các giống Keo 25

Bảng 4.3 Kết quả sinh trưởng đường kính gốc của các giống Keo 27

Bảng 4.4: Tỷ lệ sống của các giống Keo 30

Bảng 4.5 : Đánh giá chất lượng cây của các giống Keo 33

Bảng 4.6 : Tỷ lệ xuất vườn của các giống Keo 35

DANH MỤC CÁC HÌNH

Trang Hình 4.1 Đồ thị biểu thị tỷ lệ nảy mầm của các giống Keo 24 Hình 4.2 Đồ thị biểu diễn sinh trưởng chiều cao của các giống Keo 26 Hình 4.3 Đồ thị biểu diễn sinh trưởng đường kính gốc của các giống Keo 28 Hình 4.4 Đồ thị biểu diễn tỷ lệ sống của các giống Keo 31 Hình 4.5 Đồ thị biểu diễn chất lượng cây của các giống Keo 34 Hình 4.6 Đồ thị biểu diễn tỷ lệ xuất vườn của các giống Keo 36

DANH MỤC CÁC TỪ, KÝ HIỆU VIẾT TẮT

D00 : Đường kính gốc

Hvn : Chiều cao vút ngọn

MỤC LỤC

Trang

Phần 1 MỞ ĐẦU 1

1.1 Đặt vấn đề 1

1.2 Mục đích nghiên cứu 2

1.3 Mục tiêu nghiên cứu 2

1.4 Ý nghĩa của đề tài 2

1.4.1 Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học 2

Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 4

2.1 Tổng quan tài liệu nghiên cứu 4

2.1.1 Cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu 4

2.1.2 Tình hình nghiên cứu trên thế giới 5

2.1.3 Tình hình nghiên cứu trong nước 7

2.2 Tổng quan về cây Keo 12

2.2.1 Keo tai tượng 13

2.3 Tổng quan về khu vực nghiên cứu 15

2.3.1 Điều kiện tự nhiên 15

2.3.2 Đặc điểm về khí hậu, thủy văn 15

2.3.3 Địa hình, đất đai 16

2.3.4 Điều kiện kinh tế 17

Phần 3 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 18

3.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 18

3.1.1 Đối tượng nghiên cứu 18

3.1.2 Phạm vi nghiên cứu 18

3.2 Địa điểm và thời gian tiến hành 19

3.2.1 Địa điểm tiến hành nghiên cứu 19

3.2.2 Thời gian tiến hành nghiên cứu 19

3.3 Nội dung nghiên cứu 19

3.4 Phương pháp nghiên cứu 19

3.4.1 Phương pháp ngoại nghiệp 19

Phần 4 KẾT QUẢ VÀ PHÂN TÍCH KẾT QUẢ 23

4.1 Kết quả tỷ lệ cây nảy mầm 23

4.2.2 Kết quả đánh giá khả năng sinh trưởng đường kính gốc của các giống Keo 27

4.3 Kết quả đánh giá tình hình sâu hại 29

4.4 Kết quả tỷ lệ cây sống 29

4.5 Kết quả đánh giá khả năng chịu lạnh 31

4.6 Kết quả đánh giá chất lượng các giống keo 32

4.7 Kết quả tỷ lệ xuất vườn 35

Phần 5 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 38

5.1 Kết luận 38

5.2 Kiến nghị 39

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Trong số đó, Keo tai tượng A mangium, Keo lai giữa Keo tai tượng A

mangium và Keo lá tràm A auriculiformis là phổ biến nhất bởi tốc độ sinh

trưởng nhanh Tính phổ biến của Keo lai ở Việt Nam được khẳng định bởi sự lan rộng nhanh ở các rừng trồng trên phạm vi cả nước Ước tính có khoảng 150.000 ha Keo lai đã được trồng Gỗ của các loài cây Keo này không những

là rất thích hợp với nguyên liệu giấy mà còn tăng đối với nhu cầu sử dụng sử dụng cho công nghiệp làm đồ gỗ gia dụng

Cây Keo đã có mặt tại nước ta từ rất lâu và một số giống Keo đã được trồng trên quy mô lớn đối với trồng rừng sản xuất ở nước ta Cây Keo đã chứng tỏ có nhiều ưu thế bảo vệ đất hơn Bạch đàn Song quá trình phát triển ở các tỉnh miền núi phía Bắc có mùa đông lạnh và đặc biệt đối với các vùng núi cao, cây Keo bộc lộ nhược điểm về khả năng chịu lạnh không cao

Chính vì vậy, công tác nghiên cứu khảo nghiệm để tìm ra các giống Keo có nguồn gốc xuất xứ khác nhau thích nghi tốt với các điều kiện tự nhiên đặc biệt là khả năng chịu lạnh, đồng thời cho năng suất chất lượng gỗ cao là

rất cần thiết Xuất phát từ lí do trên, tôi tiến hành thực hiện đề tài “Khảo nghiệm một số giống Keo tai tượng có khả năng chịu lạnh trong giai đoạn vườn ươm tại Viện nghiên cứu và phát triển lâm nghiệp trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên”

1.2 Mục đích nghiên cứu

- Khảo nghiệm được sự sinh trưởng về chiều cao vút ngọn, đường kính gốc

và tính thích nghi về khả năng kháng chịu sâu bệnh, khả năng chịu lạnh, tỷ

lệ sống, tính thích nghi của một số giống Keo tai tượng khác nhau

- Phục vụ cho công tác trồng rừng hiện nay ở tỉnh Thái Nguyên nói riêng và khu vực miền núi phía Bắc nói chung

1.3 Mục tiêu nghiên cứu

- Đánh giá được tình hình sinh trưởng của các giống Keo tai tượng về

chiều cao vút ngọn, đường kính gốc

- Đánh giá được khả năng thích ứng với điều kiện môi trường và mức

độ sâu bệnh của các giống Keo tai tượng

- Đánh giá được chất lượng của các giống keo tai tượng

- Đưa ra khuyến cáo về việc lựa chọn một số giống có khả năng chịu lạnh tốt phục vụ cho công tác trồng rừng hiện nay

1.4 Ý nghĩa của đề tài

1.4.1 Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học

- Qua việc nghiên cứu và thực hiện đề tài giúp sinh viên làm quen được với công việc nghiên cứu khoa học và củng cố được kiến thức đã học, có cơ hội kiểm chứng những kiến thức đã học trong nhà trường theo phương châm học đi đôi với hành

- Qua quá trình thực hiện đề tài giúp sinh viên tích lũy thêm được nhiều kiến thức và kinh nghiệm thực tế trong việc trồng, chăm sóc và đánh giá sinh

trưởng, phát triển của cây Đây sẽ là kiến thức cần thiết cho quá trình nghiên cứu, học tập và làm việc sau này

1.4.2 Ý nghĩa trong thực tiễn

Kết quả nghiên cứu góp phần lựa chọn được các giống Keo có sinh trưởng tốt thích nghi với điều kiện môi trường lạnh làm cơ sở đưa ra khuyến

cáo về việc lựa chọn một số giống phục vụ cho công tác trồng rừng hiện nay

Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.1 Tổng quan tài liệu nghiên cứu

2.1.1 Cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu

Giống là một trong những khâu quan trọng nhất của trồng rừng đặc biệt

là rừng sản xuất không có giống được cải thiện theo mục tiêu kinh tế thì không thể đưa năng suất rừng trồng lên cao Nghiên cứu của Davidson (1996) cho một số loài cây mọc nhanh ở vùng nhiệt đới đã thấy rằng năm đầu sau trồng cải thiện giống chỉ đóng 15% của năng suất thì đến năm thứ 3 là 50% và năm thứ 6 là 60% Vì thế nghiên cứu chọn tạo giống là một khâu không thể thiếu trong sản xuất lâm nghiệp

Trong việc thực hiện dự án trồng rừng, công tác giống có vai trò hết sức quan trọng Dù trồng rừng sản xuất hay trồng rừng phòng hộ thì dùng giống

có chất lượng di truyền được cải thiện mới mau đem lại hiệu quả Chọn loài cây cho trồng rừng phải căn cứ vào mục tiêu kinh tế hoặc phòng hộ được đặt

ra, có thị trường tiêu thụ mau đạt hiệu quả và phù hợp điều kiện lập địa ở nơi gây trồng

Công tác giống bao gồm nhiều bước khác nhau trong đó có 4 khâu quan trọng nhất là chọn lọc giống, lai giống, khảo nghiệm giống và nhân giống Trong đó khảo nghiệm giống là biện pháp không thể thiếu được nhằm đánh giá giá trị của giống được chọn tảo cả về năng suất, tính thích ứng sinh thái lẫn khả năng chống sâu bệnh Khảo nghiệm giống có thể thực hiện ở các mức

độ khác nhau: từ khảo nghiệm loài, khảo nghiệm xuất xứ, đến khảo nghiệm hậu thế ở các cây trội và khảo nghiệm dòng vô tính, cũng như khảo nghiệm các giống lai mới được lai tạo Khảo nghiệm giống không chỉ xác định di truyền và giá trị kinh tế của giống mà còn xác định vùng trồng thích hợp cho một giống mới được nhập hoặc lai tạo mới

Để tăng năng suất rừng trồng bên cạnh việc sử dụng các giống có chất lượng di truyền được cải thiện thì phải áp dụng các biện pháp thâm canh khác

và phải quan tâm đầy đủ tới công tác bảo vệ rừng Kết hợp sử dụng giống có chất lượng di truyền được cải thiện với việc áp dụng các biện pháp kĩ thuật lâm sinh thích đáng là những biện pháp tổng hợp để tăng năng suất rừng nước

ta Nhận thức được vai trò của công tác giống, trong những năm gần đây Nhà nước đã ban hành nhiều văn bản về quản lí giống cây trồng như Pháp lệnh giống cây trồng, Nghị định bảo hộ giống cây trồng và một số Nghị định và Nghị quyết khác của chính phủ về công tác giống và bảo tồn nguồn gen cây rừng làm cơ sở cho cho cải thiện giống cây rừng ở nước ta phát triển

2.1.2 Tình hình nghiên cứu trên thế giới

Tốc độ phát triển nhanh chóng của nền kinh tế toàn cầu và khu vực đã làm cho môi trường sống bị ô nhiễm, rừng bị suy giảm về diện tích và chất lượng, đặc biệt ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống và sức khỏe con người Đứng trước tình hình đó các nhà khoa học về lĩnh vực nông lâm nghiệp đặc biệt là sự đóng góp của các nhà khoa học lâm nghiệp dã và đang nỗ lực để tìm

ra những phương pháp chọn tạo các giống cây trồng góp phần nâng cao năng suất và chất lượng để phục vụ cho nhu cầu thiết yếu của người trồng rừng và công tác phục hồi rừng

Từ lúc con người biết chăn nuôi và trồng trọt, họ đã biết lựa chọn những cây giống cho năng suất cao và phẩm chất tốt để canh tác Cũng từ đó phương pháp đánh giá, chọn lọc giống cây trồng ra đời

Khảo nghiệm loài và xuất xứ đầu tiên trong lâm nghiệp được Vilmorin

tiến hành cho Thông châu Âu (Pinus silvestris) tại Les Barres gần Paris của

Pháp vào năm 1821 Sau đó là khảo nghiệm xuất xứ cho thông rụng lá châu

Âu (Larix deciua) do Cieslar tiến hành tại Vienerwald ở áo vào năm 1887

(Magini, 1974) [12] Trong các năm 1908 và 1938 Hiệp hội các tổ chức

nghiên cứu lâm nghiệp quốc tế (IUFRO) đã tổ chức khảo nghiệm xuất xứ cho

13 lô hạt của Thông têda (Pinus taeda) được thu nhập từ 11 nơi của các nước

khác nhau (Tewari, 1994) [13] Năm 1926, một khảo nghiệm quốc tế do 17

xuất xứ Vân sam (Picea abies) được thu nhập từ Pháp, Italia và Áo đã được

xây dựng ở Pháp và Italia (Magini, 1974)[12] Trong các năm 1929 - 1936 nhà di truyền chọn giống cây rừng Thụy Điển là Langlet đã có một khảo

nghiệm đồ sộ cho Pinus silvestris bằng cách thu hái hạt từ 582 quần thụ thuộc

các vùng khác nhau trong cả nước để gây trồng ở một số vùng sinh thái chính (Tewari, 1994) [13]

Tại Indonesia từ năm 1932 đã có khảo nghiệm xuất xứ cho Tếch

(Tectona grandis) Các xuất xứ Tếch từ Lào, Thái Lan, Myanmar, Ấn Độ và

Indonesia đã được thu thập và xây dựng khảo nghiệm so sánh tại Indonesia (Coster và Eidmann, 1934)

Cuối những năm 1950 hàng loạt khảo nghiệm loài và xuất xứ cho những loài cây trồng rừng quan trọng nhất đã được xây dựng ở nhiều nước trên thế

giới, trong đó phải kể đến các khảo nghiệm xuất xứ cho Thông Caribê (Pinus

Caribaea) đã được xây dựng ở Fiji vào năm 1955 Đến năm 1968 đã thấy rằng

trong các thứ (Varieti) được khảo nghiệm thì tốt nhất là các xuất xứ của Pinus

caribaea var Hondurenssis, tiếp đến là Pinus caribaea var bahamensis và cuối

cùng là Pinus caribaea var caribaea (Bell, 1978) [11] Các khảo nghiệm sau

này ở nhiều nước khác cũng đi đến kết luận tương tự Khảo nghiệm xuất xứ

cho Thông ba lá (Pinus kesiya), Thông nhựa (Pinus merkusii) và một số loài

thông nhiệt đới khác cũng được xây dựng vào thời kỳ này

Vào những năm 1970 một loạt các khảo nghiệm xuất xứ cho một số loài cây lá rộng cũng được xây dựng ở nhiều nước nhiệt đới Đó là Tếch

(Tectona grandis), Lõi thọ (Gmelina arborea), các loài Bạch đàn Eucalyptus

camaldulensis, Eucalyptus tereticornis, Eucalyptus tereticornis, Eucalyptus urophylla, Eucalyptus cloeziana và nhiều loài Bạch đàn khác

Trong những năm 1980 - 1990 khảo nghiệm xuất xứ được tập trung cho

các loài keo nhiệt đới như Keo tai tượng (Acasia mangium), Keo lá tràm (Acasia auriculiformis), Keo lá liềm (Acasia crassicarpa), v.v…

Đến nay, về cơ bản các nhà chọn giống cây rừng đã biết được các xuất

xứ tốt nhất trong một số loài Bạch đàn và một số loài Keo chủ yếu Những xuất xứ này có thể cho năng suất gấp 2 - 4 lần những xuất xứ kém nhất được đưa vào khảo nghiệm

2.1.3 Tình hình nghiên cứu trong nước

Những thành tựu trong nghiên cứu chọn tạo giống cây trồng bằng phương pháp so sánh đánh giá khả năng sinh trưởng và phát triển đã và đang được ứng dụng ở Việt Nam Song song với nó các nhà khoa học của chúng ta cũng không ngừng nỗ lực tìm ra những quy trình, phương pháp chăm sóc riêng cho từng giống cây rừng nói chung và cây cảnh nói riêng

Nhờ đẩy mạnh hoạt động nghiên cứu và chuyển giao công nghệ lâm nghiệp, từ năm 1998 đến nay, Bộ Nông Nghiệp và Phát Triển Nông Thôn đã công nhân và đưa vào sản xuất đại trà 9 giống cây lâm nghiệp Quốc gia, 54 giống tiến bộ kỹ thuật, nâng cao chất lượng và giá trị rừng kinh tế và phòng

hộ, góp phần hoàn thành dự án trồng mới 5 triệu ha rừng

Theo đề án “Đẩy mạnh trồng rừng phủ xanh đất trống đồi núi trọc, tiến

tới đóng cửa rừng tự nhiên” và dự án “Trồng mới 5 triệu ha rừng” được Quốc

hội phê duyệt trong năm 1997, Việt Nam đã có chiến lược trồng mới 5 triệu

ha rừng tới năm 2010 Trong đó có 1 triệu ha rừng kinh tế và 2 triệu ha rừng phòng hộ Mục tiêu lớn của chương trình trồng rừng là nhằm cung cấp gỗ cho công nghiệp giấy sợi, gỗ lớn, gỗ trụ mỏ, gỗ củi và các loại lâm đặc sản khác,

chuyển sang sử dụng gỗ từ rừng trồng Các loài Keo Acacia có vai trò đặc

biệt quan trọng trong chương trình trồng rừng mới này (Nguyễn Hoàng Nghĩa, 2003) [7]

Ở nước ta, có thể nói khảo nghiệm loài được bắt đầu từ những năm 1930 khi các nhà lâm nghiệp người Pháp xây dựng các khu khảo nghiệm cho Lim xanh

(Erythrophloeum fordii), Ngân hoa (Grevillia robusta),Bạch quả (Ginkgo biloba), Long não (Cinnamomum camphora), Bạch đàn trắng carman (Eucalyptus

camaldulensis), Bạch đàn đỏ (Eucalyptusrobusta), …ở một số vùng sinh thái

chính trong cả nước (Lê Đình Khả và Dương Mộng Hùng, 2003) [3]

Trong những năm 1950 đã xây dựng được các khu khảo nghiệm loài

cho 18 loài Bạch đàn ở vùng Đà Lạt như Eucaluptus saligna, Eucaluptus

microcorys, Eucaluptus camaldulensis, Eucaluptus maculate (syn Corymbia maculate), Eucaluptus robusta, Eucaluptus citriodora, Eucaluptus globulus, Eucaluptus botroides, Eucaluptus maideni, Eucaluptus longifolia, Eucaluptus resinifera,…trong đó các loài Eucaluptusmicrocorys và Eucaluptussaligna có

thích ứng khá nhất và sinh trưởng nhanh nhất tại vùng Đà Lạt Sau 40 năm có chiều cao 35 - 40m với đường kính ngang ngực 50 - 60cm Khảo nghiệm gần đây cho thấy đời sau của những cây này vẫn thể hiện tính ưu việt về sinh trưởng và hình dáng thân cây Vì vậy đang được dùng làm cây mẹ để lấy giống phát triển vào sản xuất (Lê Đình Khả và Dương Mộng Hùng, 2003) [3]

Vào đầu những năm 1960, nhiều loài Keo đã được đưa vào Việt Nam

để thử nghiệm gây trồng trong số đó có loài Keo lá tràm (A auriculiformis)

đã trở thành loài cây trồng rừng quan trọng, nhất là ở các tỉnh phía Nam Hạt giống Keo lá tràm cung cấp cho trồng rừng đều là nguồn hạt địa phương, chủ yếu thu hái từ vùng Đông Nam Bộ, song không rõ nguồn gốc xuất xứ ban đầu (Nguyễn Hoàng Nghĩa, 2003) [7]

Tiếp đó vào những năm 1960 đã xây dựng các khu khảo nghiệm loài tại

Đà Lạt cho một số loài cây lá kim như Pinus kesiya, Pinus caribaea, Pinus

patula, Pinus taeda, Pinus massoniana, Pinus elliottii, Pinus radiata, Pinus taiwanensis, Pinus pinea, Pinus longifonia, Pinus thumbergii, Fokienia

hodginsii, Cupresus benthami, Cupresus pyramidalis, Cupresus funebris, Cupresus macrocarpa, Calitris obtuse, Calitris robusta, Calitris cupresiformis,

… Đến nay chỉ còn lại một số loài như Pinuscaribaea, Pinus patula, Calitris

obtuse, trong đó Pinuscaribaea var Hondurensis tuy không cho hạt hữu thụ,

song là loài cây rất có triển vọng để gây trồng ở vùng Lang Hanh (có độ cao

900 - 1000m) của Đà Lạt Cùng thời gian này một số loài keo (Acacia spp.) cũng được đưa vào khảo nghiệm mà đến nay loài Keo lá tràm (Acacia

auriculiformis) đã được trồng như một nguồn giống tại chỗ ở vùng Đông Nam

Bộ, còn loài Mimosa (Acacia podalyriifolia) thì trở thành loài cây tượng trưng

cho thành phố Đà Lạt với bài hát quen thuộc cùng tên (Lê Đình Khả và Dương Mộng Hùng, 2003) [3]

Từ những năm 1970, việc xây dựng các khu khảo nghiệm loài - xuất xứ cho một số cây chủ yếu đã được thực hiện ở một số lập địa chính trong cả

nước Đó là các loài Thông như Pinus caribaea (với cả ba thứ là

Pinuscaribaeae var.Hondurensis, Pinuscaribaea var.bahamensis và

Pinuscaribaea var.caribaea), Pinusoocarpa, Pinus kesiya, Pinusmercusii và

các loài Thông khác Các loài Bạch Đàn chủ yếu được khảo nghiệm là Bạch

đàn trắng camal (Eucalyptus camaldulensis), Bạch đàn trắng têrê (Eucalyptutereticornis) Bạch đàn uro (Eucalyptuurophylla), và các loài

Eucalyptugrandis, Eucalyptupelita, Eucalyptucloeziana, v.v…Đến nay chúng

ta đã biết được một số xuất xứ có triển vọng nhất của một số loài như Pinus

caribaea var.hondurensis, Pinus kesiya, Eucalyptus camaldulensis, Eucalyptu tereticornis, Eucalyptu urophylla, v.v Đây là cơ sở cho việc xây dựng các

chương trình trồng rừng Việt Nam (Lê Đình Khả và Dương Mộng Hùng, 2003) [3]

Trong những năm 1980 bên cạnh việc tiếp tục xây dựng các khảo nghiệm loài - xuất xứ cho các loài Bạch đàn, một loạt khảo nghiệm cho các

loài Keo vùng đồi thấp đã được xây dựng ở nhiều nơi trong nước Đó là các

loài Keo lá tràm (A.auriculiformis), Keo tai tượng (A.mangium), Keo lá liềm (A.crassicarpa), Keo nâu (A.aulococarpa) và Keo quả xoắn (A.cincinnata)

Qua một thời gian khảo nghiệm đến nay chúng ta đã biết những loài có triển

vọng cho các chương trình trồng rừng là A.mangium, A.crassicarpa và

A.auriculiformi (Lê Đình Khả và Dương Mộng Hùng, 2003) [3]

Trong những năm 1980 trở lại đây nhiều loài Keo đã được nhập về thử

nghiệm ở nước ta như loài Keo lá tràm (A.auriculiformis), Keo tai tượng (A.mangium), Keo lá liềm (A.crassicarpa), Keo nâu (A.aulococarpa) và Keo quả xoắn (A.cincinnata) (Nguyễn Hoàng Nghĩa, 2003) [7]

Từ năm 1993 khảo nghiệm cho hơn 10 loài Keo chịu hạn như A.tumida,

A.difficilis, A.torulosa, v.v… đã được xây dựng tại Tuy Phong (lượng mưa

700-800 mm/năm) thuộc tỉnh Bình Thuận và Ba Vì (lượng mưa 1650mm/năm) thuộc tỉnh Hà Tây(cũ) Các xuất xứ thuộc 25 loài Keo vùng

cao như A.maernsii, A.melanoxylon, v.v… cũng được xây dựng tại Đà Lạt

(1600m trên mặt biển ) và núi Ba Vì (600m trên mặt biển ) và một số nơi khác (Lê Đình Khả và Dương Mộng Hùng, 2003) [3]

Cũng trong thời gian này một bộ giống gồm 38 xuất xứ Phi lao

(Casuarina equisetifolia) đã được xây dựng ở vùng cát ven biển thuộc các

tỉnh Thanh Hoá, Nghệ An, Quảng Nam và Bình Thuận, gần đây là khảo

nghiệm xuất xứ cho Phi lao đồi (Casuarina junghuniana) tại Đà Nẵng và Ba

Vì (Lê Đình Khả và Dương Mộng Hùng, 2003) [3]

Trong các năm 1994 - 1995 một loạt các khảo nghiệm xuất xứ cho các

loài Tràm như Melaleuca leucadendra, Melaleuca cajuputi, … cũng được xây

dựng trên vùng đất ngập phèn ở một số tỉnh thuộc đồng bằng sông Cửu Long (Lê Đình Khả và Dương Mộng Hùng, 2003) [3]

Gần đây nhất là một số khảo nghiệm xuất xứ cho Xoan chịu hạn

(Azadirachtaindica) được xây dựng ở Ba Vì và Truy Phong (Lê Đình Khả và

Dương Mộng Hùng, 2003) [3]

Có thể nói, khảo nghiệm loài và xuất xứ ở nước ta được tiến hành tương đối chậm, song đã thực hiện cho nhiều loài cây trồng rừng chủ yếu trên các vùng sinh thái chính với một nhịp độ khá khẩn trương Từ đó đã xác định được một số xuất xứ có triển vọng nhất của một số loài, làm cơ sở cho các chương trình trồng rừng ở Việt Nam

Đối với cây Keo, các khảo nghiệm giống để tìm ra một số loài Keo thích hợp cho trồng rừng ở vùng thấp và trung du ở Việt Nam (như Keo tai

tương Acacia mangium, Keo lá tràm Acacia mangium và Keo lai) đã được

nghiên cứu và nhiều công trình đã được xuất bản Thông tin cho các loài Keo thích hợp cho vùng trung du và vùng cao đặc biệt là vùng núi phía bắc là rất

hạn chế

Các khảo nghiệm giống về các loài Keo đã có từ trước đến nay, gồm:

Khảo nghiệm loài/xuất xứ Keo vùng thấp được tiến hành tại Đại Lải (Vĩnh Phúc), Ba vì (Hà Tây), Đông Hà (Quảng Trị), Sông Mây (Đồng Nai), Bầu Bàng (Bình Dương) Khảo nghiệm này tập trung vào khảo nghiệm 5 loài

Keo (Keo lá tràm A auriculiformis, Keo tai tượng A.mangium, Keo lưỡi liềm

A crassicarpa; Keo nâu A.aulacocarpa; Keo quả xoắn A cincinnata) có

nguồn gốc giống từ Úc, Papua New Guinea và Indonexia với nhiều xuất xứ khác nhau

Khảo nghiệm Keo lai được tiến hành tại Ba vì (Hà Tây), Đại Lải (Vĩnh Phúc), Bình Thanh (Hòa Bình), Hàm Yên (Tuyên Quang), Đông Hà (Quảng Trị), Quy Nhơn (Bình Định), Long Thành (Đồng Nai), Sông Mây (Đồng Nai)

Khảo nghiệm Keo vùng cao được tiến hành tại Đà Lạt (Lâm Đồng) có xuất xứ từ Úc

Khảo nghiệm xuất xứ Keo chịu hạn được tiến hành tại Tuy Phong (Bình Thuận) và Ba Vì (Hà Tây)

Kết quả của các khảo nghiệm giống nêu trên trong suốt nhiều năm qua

đã chỉ ra được một số xuất xứ của các loài Keo có triển vọng ở vùng thấp của Việt Nam Trong đó các loài như Keo tai tượng, Keo lá tràm được đánh giá khả quan nhất Tuy nhiên, việc khảo nghiệm giống đã được triển khai ở phạm

vi rộng của cả 3 miền Bắc, Trung, Nam tuy nhiên chỉ tập trung ở một địa phương trọng điểm mà ở đó có đại diện của mạng lưới các trung tâm nghiên cứu giống cây rừng quốc gia thuộc Viện Nghiên cứu Lâm nghiệp Việt Nam Điểm hạn chế của các khảo nghiệm này chỉ dựa vào một số thí nghiệm tại một

số tỉnh đại diện cho các vùng miền (Bắc, Trung, Nam) của Việt Nam Trong khi đó, sự đa dạng và phức tạp của địa hình đặc biệt khu vực miền núi phía bắc

và tiểu khí hậu của từng tỉnh, thậm chí trong phạm vị từng huyện nên các kết quả của khảo nghiệm còn thiếu cơ sở khoa học và tính thuyết phục trong việc lựa chọn giống tốt còn hạn chế

2.2 Tổng quan về cây Keo

Chi Keo (Acacia) có khoảng 1.200 loài phân bố tự nhiên ở khắp các

châu lục Song tập trung nhiều và phát triển tốt ở Châu Phi và Châu Úc Riêng

ở Ôx-trây-li-a có tới 850 loài, trong đó có hàng trăm loài có kiểu lá giả như Keo tai tượng Trong vài ba thập kỉ gần đây ở vùng nhiệt đới Châu Á, đặc biệt

là vùng Đông Nam Á, các loài Keo nhập từ Ôx-trây-li-a đã đóng một vai trò rất quan trọng trong các chương trình trồng rừng, trong đó nổi bật là Keo lá

tràm và Keo tai tượng (Acacia mangium) (Williams E.R and A.C.Matheson,

1994) [14]

Chi Keo là một chi của một số loài cây thân bụi và thân gỗ có nguồn gốc

tại đại lục cổ Gondwana, thuộc về phân họ Trinh nữ (Mimosoideae) thuộc họ Đậu (Fabaceae), lần đầu tiên được Linnaeus miêu tả năm 1773 tại châu Phi

Hiện nay, người ta biết khoảng 1.300 loài cây Keo trên toàn thế giới, trong đó khoảng 950 loài có nguồn gốc ở Australia, và phần còn lại phổ biến trong các khu vực khô của vùng nhiệt đới và ôn đới ẩm ở cả hai bán cầu, bao gồm châu

Phi, miền nam châu Á, châu Mỹ Tuy nhiên, chi Acacia dường như là không đơn ngành Phát hiện này đã dẫn tới sự chia tách Acacia thành 5 chi mới (xem

thêm bài danh sách các loài cây Keo) (Williams E.R and A.C.Matheson, 1994) [14]

Loài sinh trưởng xa nhất về phía bắc của chi này là Acacia greggii (Keo

vuốt mèo), đạt tới 37° 10' vĩ bắc ở miền nam Utah, Hoa Kỳ, loài sinh trưởng

xa nhất về phía nam là Acacia dealbata (Keo bạc), Acacia longifolia (Keo bờ biển hay Keo vàng Sydney), Acacia mearnsii (Keo đen) và Acacia

melanoxylon (Keo gỗ đen), đạt tới 43°30' vĩ nam ở Tasmania, Australia, trong

khi Acacia caven đạt tới vĩ độ tương tự như thế về phía nam, tại khu vực đông

bắc tỉnh Chubut, Argentina Trong tiếng Anh, các loài ở Australia gọi chung

là wattle (cây Keo úc), còn các loài châu Phi và châu Mỹ gọi chung là acacia

(cây Keo ) (Williams E.R and A.C.Matheson, 1994) [14]

Acacia là một chi của cây bụi và cây thuộc phân họ Mimosoideae của họ Fabaceae, mô tả lần đầu tiên ở châu Phỉ bởi nhà thực vật học Thụy Điển Carl Linnaeus năm 1773

2.2.1 Keo tai tượng

Tên gọi khác : Keo lá to, Keo mỡ

Tên khoa học: Acacia mangium Willd

- Phân loại khoa học

Giới (regnum): Thực vật (Plantate)

Bộ (ordo): Đậu (Fabales)

Họ (familia): Đậu (Fabaceae)

Phân họ (subfamilia): Trinh nữ (Mimosoideae)

Chi (genus): Keo (Acacia)

Loài (species): Keo tai tượng (Acacia mangium)

*Đặc điểm nhận biết

Cây gỗ nhỏ, có thể cao đến 20m, đường kính 25- 35cm Vỏ màu xám nâu, nứt dọc Tán hình trứng hoặc hình tháp, thường phân cành thấp Cành nhỏ, có cạnh nhẵn, màu xanh lục

Trên cây mầm dưới 1 tuổi có lá kép lông chim 2 lần, cuống thường bẹt Trên cây trưởng thành có dạng lá đơn, phiến lá hình trứng hoặc trái xoan dài, đầu có mũi lồi tù, đuôi men cuống, dài 14- 25cm, rộng 6- 9cm, khá dày, 2 mặt xanh đậm Có 4 gân dọc song song nổi rõ

Hoa tự hình bông dài gần bằng lá, mọc lẻ hoặc tập trung 2- 4 hoa tự ở nách lá Hoa đều lưỡng tính mẫu 4, tràng hoa màu vàng, nhị nhiều vươn dài ra ngoài hoa

Quả đậu, xoắn Hạt hình trái xoan hơi dẹt, màu đen

Rễ cây phát triển rộng, nhiều nốt sần cố định đạm

* Đặc tính sinh học và sinh thái học

Cây mọc nhanh Ở Vĩnh Phú (cũ) cây 4 tuổi cao trung bình 6,8m, đường kính 8cm Cây tỏ ra mọc tốt nơi đất sâu ẩm, nhiều ánh sáng Nơi đất cằn cỗi mọc chậm và phân cành sớm

* Phân bố địa lý

Keo tai tượng mọc tự nhiên ở Australia, được nhập trồng ở nhiều nước nhiệt đới Châu Á Ở Việt Nam được trồng rộng rãi trong toàn quốc, thường trồng thành rừng tập trung, trồng xen, trồng phân tán,…

Cây mọc tốt trên nhiều lọai đất có pH: 4 – 5; đặc biệt sinh trưởng tốt ở những nơi đất tốt, tầng đất dầy,nơi có lượng mưa từ 1500 – 2500 mm/năm Cây mọc nhanh, khỏe, chịu đựng mọi hoàn cảnh Mọc trên nhiều loại đất: Đất pha cát ven biển, đất Bazan, đất bồi tụ, vàng đỏ, phù sa cổ,…

do hệ rễ có nhiều nốt sần nên Keo còn có khả năng cải tạo đất tốt

*Khả năng kinh doanh, bảo tồn

Đã và đang được trồng thuần loài hoặc hỗn giao với Bạch đàn ở nhiều tỉnh

2.3 Tổng quan về khu vực nghiên cứu

2.3.1 Điều kiện tự nhiên

* Vị trí địa lý

Đề tài được thực hiện tại Viện nghiên cứu và phát triển lâm nghiệp tại trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên thuộc địa bàn xã Quyết Thắng, căn

cứ vào bản đồ địa lý Thành phố Thái Nguyên, vị trí của trường như sau:

- Phía Bắc giáp phường Quán Triều

- Phía Nam giáp với phường Thịnh Đán

- Phía Tây giáp với xã Phúc Hà

- Phía Đông giáp với khu dân cư trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên

2.3.2 Đặc điểm về khí hậu, thủy văn

Trường Đại học Nông Lâm nằm tại xã Quyết Thắng, thành phố Thái Nguyên Do đó, khí hậu mang đầy đủ tính chất khí hậu của thành phố Thái Nguyên

Khí hậu Thái Nguyên được chia thành 2 mùa rõ rệt: mùa mưa và mùa mưa Mùa mưa (mùa nóng - ẩm): bắt đầu từ tháng 5 - 9, nhiệt độ bình quân tháng

từ 23 - 290C (tháng nóng nhất là tháng 6 nhiệt độ trung bình là 29,30C), lượng mưa khá lớn phổ biến từ 1800 - 2400mm và mưa tập trung vào các tháng 5,6,7 chiếm 85% lượng mưa của cả năm

- Mùa khô (mùa khô - lạnh): bắt đầu từ tháng 10 - tháng 4 năm sau, có nhiệt độ bình quân tháng dưới 200C (tháng lạnh nhất là tháng 1 nhiệt độ trung bình là 15,50C) Tổng số giờ nắng trong năm dao động từ 1300-1750 giờ nhưng phân bố không đều trong các tháng Độ ẩm không khí bình quân từ 75

- 85% thời tiết hanh khô kéo dài Lượng mưa bình quân hàng năm từ 2500mm, nhiệt độ bình quân hàng năm là 20 - 300C, tháng cao nhất là 400C, tháng thấp nhất là 9 - 110C

2000-Nhìn chung khí hậu Thái Nguyên thuận lợi cho phát triển các ngành

nông, lâm nghiệp

2.3.3 Địa hình, đất đai

Địa hình của xã chủ yếu là đồi bát úp không có núi cao Độ dốc trung bình 10 - 150, độ cao trung bình 50 - 70 m, địa hình thấp dần từ Tây bắc xuống Đông nam

Viện nghiên cứu và phát triển lâm nghiệp của Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, hầu hết đất ỏ đây là loại đất Feralit phát triển trên đá sa thạch Theo kết quả phân tích mẫu đất của trường chúng ta có thể nhận thấy:

- Độ pH của đất thấp chứng tỏ đất ở đây là đất chua

- Đất nghèo mùn, hàm lượng N2, P2O5 ở mức thấp Chứng tỏ đất nghèo dinh dưỡng

Bảng 2.1 Kết quả phân tích mẫu đất

2.3.4 Điều kiện kinh tế

Viện nghiên cứu và phát triển lâm nghiệp có quy mô khá rộng Cây trong vườn chủ yếu là cây: Keo, Mỡ, Lát hoa,…và giâm hom một số loại cây

ăn quả như cây Bưởi, Nhãn, Ổi,…có hang rào chắn khá vững chắc, hệ thống tưới tiêu hiện đại, các dụng cụ phục vụ cho công tác gieo ươm đầy đủ, đáp ứng cho công tác rèn nghề và thực tập của sinh viên trong trường Giao thông thuận tiện cho việc vận chuyển cây

Phần 3 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1.1 Đối tượng nghiên cứu

13 giống Keo tai tượng có khả năng chịu lạnh trong giai đoạn vườn ươm tại Viện nghiên cứu và phát triển lâm nghiệp

Bảng 3.1 Thông tin về các giống Keo

Tên khoa học Tên Việt Nam

1 19679 Acacia magium Keo tai tượng Australia

2 20131 Acacia magium Keo tai tượng Australia

3 20935 Acacia magium Keo tai tượng Australia

4 20135 Acacia magium Keo tai tượng Australia

5 19678 Acacia magium Keo tai tượng Australia

6 20127 Acacia magium Keo tai tượng Australia

7 20128 Acacia magium Keo tai tượng Australia

8 21215 Acacia magium Keo tai tượng Australia

9 20045 Acacia magium Keo tai tượng Australia

10 21300 Acacia magium Keo tai tượng Australia

11 20130 Acacia magium Keo tai tượng Australia

12 20134 Acacia magium Keo tai tượng Australia

13 19863 Acacia magium Keo tai tượng Australia

3.1.2 Phạm vi nghiên cứu

Khảo ngiệm 13 giống Keo tai tượng có khả năng chịu lạnh trong giai đoạn vườn ươm