NGHIÊN cứu PHÁT TRIỂN DU LỊCH văn hóa TỈNH hòa BÌNH

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN PHẠM THỊ HỒNG NHUNG NGHIÊN CỨU PHÁT TRIỂN DU LỊCH VĂN HÓA TỈNH HÒA BÌNH LUẬN VĂN THẠC SĨ DU LỊCH... ĐẠI HỌC QUỐC GI

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

PHẠM THỊ HỒNG NHUNG

NGHIÊN CỨU PHÁT TRIỂN DU LỊCH VĂN HÓA

TỈNH HÒA BÌNH

LUẬN VĂN THẠC SĨ DU LỊCH

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

PHẠM THỊ HỒNG NHUNG

NGHIÊN CỨU PHÁT TRIỂN DU LỊCH VĂN HÓA

TỈNH HÒA BÌNH

Chuyên ngành: Du lịch

(Chương trình đào tạo thí điểm)

LUẬN VĂN THẠC SĨ DU LỊCH

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS NGUYỄN PHẠM HÙNG

Hà Nội, 2014

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 6

1 Lý do chọn đề tài 7

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu 8

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 10

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 10

5 Phương pháp nghiên cứu 11

6 Bố cục luận văn Error! Bookmark not defined

7 Đóng góp của luận văn Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU DU LỊCH Error! Bookmark not defined

VĂN HÓA TỈNH HÒA BÌNH Error! Bookmark not defined 1.1 Cơ sở lý luận về du lịch văn hóa Error! Bookmark not defined 1.1.1 Du lịch văn hóa Error! Bookmark not defined 1.1.2 Tài nguyên du lịch văn hóa Error! Bookmark not defined 1.1.3 Điểm đến du lịch văn hóa Error! Bookmark not defined 1.1.4 Cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ du lịch văn hóa Error! Bookmark not defined

1.1.5 Sản phẩm du lịch văn hóa Error! Bookmark not defined 1.1.6 Tổ chức, quản lý du lịch văn hóa Error! Bookmark not defined 1.1.7 Bảo tồn di sản văn hóa trong du lịch Error! Bookmark not defined 1.1.8 Nguồn nhân lực trong du lịch văn hóa Error! Bookmark not defined 1.1.9 Xúc tiến, tuyên truyền, quảng bá du lịch văn hóa Error! Bookmark not defined

1.2 Điều kiện phát triển du lịch văn hóa tỉnh Hòa Bình Error! Bookmark not defined

1.2.1 Điều kiện chung Error! Bookmark not defined 1.2.2 Điều kiện về tài nguyên Error! Bookmark not defined 1.2.3 Điều kiện sẵn sàng đón tiếp Error! Bookmark not defined

1.3 Những bài học kinh nghiệm trong nghiên cứu, phát triển du lịch văn hóa Error! Bookmark not defined

1.3.1 Kinh nghiệm phát triển du lịch văn hóa ở Huế Error! Bookmark not defined 1.3.2 Kinh nghiệm phát triển du lịch văn hóa ở Điện Biên Error! Bookmark not defined

Tiểu kết chương 1 Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 2:THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNGDU LỊCH VĂN HÓA TỈNH HÒA BÌNH Error! Bookmark not defined

2.1 Giới thiệu tổng quan về tỉnh Hòa Bình Error! Bookmark not defined 2.1.1 Giới thiệu khái quát về Hòa Bình Error! Bookmark not defined 2.1.2 Khái quát diều kiện tự nhiên Error! Bookmark not defined 2.1.3 Điều kiện kinh tế xã hội Error! Bookmark not defined 2.1.4 Tài nguyên du lịch văn hóa tỉnh Hòa Bình Error! Bookmark not defined 2.2 Thị trường du lịch văn hóa ở Hòa Bình Error! Bookmark not defined 2.2.1 Mục đích tham quan và tìm hiểu của du kháchError! Bookmark not defined 2.2.2 Lượng khách du lịch – khách du lịch văn hóa đến Hòa Bình Error! Bookmark not defined

2.2.3 Đặc điểm và xu hướng của du khách Error! Bookmark not defined 2.3 Cơ sở vật chất kỹ thuật của du lịch văn hóa tỉnh Hòa Bình Error! Bookmark not defined

2.3.1 Cơ sở kinh doanh lưu trú Error! Bookmark not defined 2.3.2 Cơ sở kinh doanh ăn uống Error! Bookmark not defined 2.3.3 Phương tiện vận chuyển khách du lịch Error! Bookmark not defined 2.3.4 Các cơ sở vui chơi, giải trí Error! Bookmark not defined 2.3.5 Các dịch vụ bổ sung Error! Bookmark not defined 2.4 Sản phẩm du lịch văn hóa tỉnh Hòa Bình Error! Bookmark not defined 2.4.1 Du lịch tham quan các di tích văn hóa lịch sử Error! Bookmark not defined 2.4.2 Du lịch phong tục Error! Bookmark not defined 2.4.3 Du lịch lễ hội Error! Bookmark not defined 2.4.4 Du lịch làng nghề Error! Bookmark not defined 2.4.5 Du lịch nghỉ dưỡng Error! Bookmark not defined

2.4.6 Du lịch ẩm thực Error! Bookmark not defined 2.5 Các tuyến điểm du lịch văn hóa tiêu biểu Error! Bookmark not defined 2.5.1 Các điểm du lịch văn hóa tiêu biểu Error! Bookmark not defined 2.5.2 Các tuyến du lịch văn hóa tiêu biểu Error! Bookmark not defined 2.6 Nhân lực du lịch văn hóa tỉnh Hòa Bình Error! Bookmark not defined 2.6.1 Về số lượng nguồn nhân lực du lịch văn hóa tỉnh Hòa Bình Error! Bookmark not defined

2.6.2 Về độ tuổi lao động trong du lịch văn hóa tỉnh Hòa Bình Error! Bookmark not defined

2.6.3 Lao động phân theo ngành nghề Error! Bookmark not defined 2.6.4 Lao động phân theo trình độ độ học vấn, chuyên môn được đào tạo Error! Bookmark not defined

2.7 Tuyên truyền, quảng bá du lịch văn hóa tỉnh Hòa Bình Error! Bookmark not defined

2.7.1 Các cấp chính quyền và quản lý nhà nước Error! Bookmark not defined 2.7.2 Các đơn vị kinh doanh du lịch Error! Bookmark not defined 2.7.3 Cư dân bản địa Error! Bookmark not defined 2.8 Tổ chức, quản lý du lịch văn hóa tỉnh Hòa BìnhError! Bookmark not defined 2.8.1 Cơ quan quản lý nhà nước Error! Bookmark not defined 2.8.2 Chính quyền địa phương Error! Bookmark not defined 2.8.3 Các doanh nghiệp du lịch Error! Bookmark not defined 2.9 Bảo tồn văn hóa trong du lịch ở tỉnh Hòa Bình Error! Bookmark not defined 2.9.1 Tác động của du lịch đối với các di sản văn hóa Error! Bookmark not defined

2.9.2 Những hoạt động bảo tồn văn hóa trong du lịch Error! Bookmark not defined

2.10 Hoạt động du lịch cộng đồng tại Hòa Bình Error! Bookmark not defined 2.10.1 Tình hình hoạt động chung Error! Bookmark not defined 2.10.2 Nhận xét, đánh giá Error! Bookmark not defined Tiểu kết chương 2 Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP GÓP PHẦN PHÁT TRIỂNDU LỊCH VĂN HÓA TỈNH

HÒA BÌNH Error! Bookmark not defined 3.1 Những căn cứ đề xuất giải pháp Error! Bookmark not defined 3.1.1 Chủ trương chính sách nhà nước Error! Bookmark not defined 3.1.2 Định hướng, chiến lược phát triển của tỉnh Error! Bookmark not defined 3.1.3 Điều kiện thuận lợi để phát triển du lịch văn hóa của tỉnh Error! Bookmark not defined

3.1.4 Những hạn chế của du lịch văn hóa Hòa Bình Error! Bookmark not defined 3.2 Những giải pháp góp phần phát triển du lịch văn hóa Hòa Bình Error! Bookmark not defined

3.2.1 Giải pháp phát triển cơ sở hạ tầng kỹ thuật Error! Bookmark not defined 3.2.2 Giải pháp phát triển nhân lực trong du lịch văn hóa Error! Bookmark not defined

3.2.3 Giải pháp phát triển sản phẩm du lịch văn hóa đặc thù Error! Bookmark not defined

3.2.4 Xây dựng các tuyến điểm du lịch văn hóa tiêu biểu ở Hòa Bình Error! Bookmark not defined

3.2.5 Giải pháp phát triển thị trường khách du lịch văn hóa Error! Bookmark not defined

3.2.6 Giải pháp tổ chức, quản lý hoạt động du lịch văn hóa Error! Bookmark not defined

3.2.7 Giải pháp xúc tiến, quảng bá sản phẩm du lịch văn hóa Error! Bookmark not defined

3.2.8 Giải pháp bảo tồn di sản văn hóa và tài nguyên du lịch văn hóa Error! Bookmark not defined

3.2.9 Giải pháp phát triển du lịch cộng đồng Error! Bookmark not defined Tiểu kết chương 3 Error! Bookmark not defined

TÀI LIỆU THAM KHẢO 13

PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined

CÁC CHỮ VIẾT TẮT

BQL : Ban quản lý

HĐND : Hội đồng nhân dân

UBND : Ủy ban nhân dân

UNESSCO : Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hợp Quốc

VH,TT&DL : Văn hóa, Thể thao và Du lịch

DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ

Danh mục bảng

Bảng 1: Lượng khách du lịch đến Hòa Bình giai đoạn 2005 - 2013 Error! Bookmark not defined

Bảng 2: Khách du lịch quốc tế đến Hòa Bình, giai đoạn 2005 - 2013 Error! Bookmark not defined

Bảng 3: Khách quốc tế đến các tỉnh thuộc vùng Tây Bắc giai đoạn 2005 - 2013 .Error! Bookmark not defined Bảng 4: Khách du lịch nội địa đến Hòa Bình, giai đoạn 2005 - 2013 Error! Bookmark not defined

Bảng 5: Khách nội địa đến các tỉnh thuộc vùng núi Tây Bắc giai đoạn 2005 - 2013Error! Bookmark not defined

Bảng 6: Thị trường khách du lịch quốc tế tiêu biểu đến du lịch tại tỉnh Hòa Bình Error! Bookmark not defined

Bảng 7: Số lượng CSLT du lịch của tỉnh Hòa Bình Error! Bookmark not defined Bảng 8 : Số lượng, cơ cấu lao động theo giới tính trong các đơn vị kinh doanh

du lịch của tỉnh Hòa Bình Error! Bookmark not defined Bảng 9: Cơ cấu lao động theo trình độ được đào tạo năm 2012 Error! Bookmark not defined

Bảng 10: Cơ cấu lao động theo trình độ ngoại ngữ năm 2012 Error! Bookmark not defined

Bảng: Tổng hợp các điểm du lịch và các loại hình du lịch đặc thù trên địa bàn tỉnh Hòa Bình Error! Bookmark not defined Bảng 3.3: Chiến lược sản phẩm - thị trường Error! Bookmark not defined Bảng 3.4: Phân đoạn thị trường khách nội địa theo các yếu tố Error! Bookmark not defined

Danh mục biểu đồ

Biểu đồ 2.1 Cơ cấu lao động theo độ tuổi trong các đơi vị kinh doanh du lịch Error! Bookmark not defined

Biểu đồ 2.2 Cơ cấu lao động theo nghề nghiệp trong lĩnh vực du lịch năm 2012Error! Bookmark not defined

Biểu đồ 2.3 Cơ cấu lao động chuyên môn nghiệp vụ trong các cơ sở lưu trú du lịch Error! Bookmark not defined

Biểu đồ 2.4 Các tuyến điểm du lịch văn hóa tiêu biểu ở Hòa Bình Error! Bookmark not defined

Biểu đồ 2.5 Tuyến điển du lịch Hòa Bình Error! Bookmark not defined

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Việt Nam với hơn 4000 năm lịch sử, là nơi sinh sống của 55 dân tộc khác nhau cùng với vị trí quan trọng trong giao lưu kinh tế và văn hóa của thế giới trong suốt chiều dài lịch sử Việt Nam được biết đến là một đất nước có nền văn hóa phong phú, giàu bản sắc Văn hóa là một nguồn tài nguyên quan trọng cho phát triển du lịch tại Việt Nam Phát triển du lịch văn hóa ở Việt Nam nói chung và ở Hòa Bình nói riêng đem lại nhiều tích cực cho bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa của địa phương

Trong những năm gần đây, du lịch văn hóa đã và đang trở thành xu hướng phổ biến của nhiều quốc gia trên thế giới và khu vực, đặc biệt là với những nước đang phát triển khi mà nền tảng, quy mô, nguồn lực không lớn, chưa có đủ thế mạnh trong việc xây dựng những điểm du lịch đắt tiền, những trung tâm giải trí tầm

cỡ và hiện đại Đối với nước ta, du lịch văn hóa cũng được xác định là một trong những loại hình du lịch đặc thù, có thế mạnh và tiềm năng phát triển phong phú

Nằm cách Hà Nội 76km về phía Tây Bắc, Hòa Bình thuộc khu vực chuyển tiếp giữa vùng đồng bằng sông Hồng và vùng núi phía Tây Bắc của tổ quốc nên có địa hình, cảnh quan phong phú, phù hợp để phát triển những loại hình du lịch sinh thái, khám phá và nghỉ dưỡng Đặc biệt, Hòa Bình là nơi lưu trú lâu đời của đồng bào dân tộc Mường, Kinh, Thái, Tày, Mông, Dao với rất nhiều nét văn hóa độc đáo Đây là những lợi thế cạnh tranh không nhỏ, tạo sức hấp dẫn đặc biệt đối với du khách,Hòa Bình còn có nguồn tài nguyên du lịch nhân văn đa dạng Hiện nay, loại hình du lịch văn hóa là thế mạnh của tỉnh Theo thống kê, Hòa Bình có hơn 2000 di tích lịch sử - văn hóa, trong đó có gần 100 di tích được xếp hạng Di tích lịch sử và

Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia, gần 400 di tích cấp tỉnh Các di tích lịch

sử - văn hóa được phân bố ở khắp các huyện, thị trong tỉnh là cơ sở để tạo nên nhiều sản phẩm du lịch đặc sắc hấp dẫn du khách Tuy nhiên, thực tế phát triển cho thấy sản phẩm du lịch ở đây còn nghèo, đơn điệu, chưa tương xứng với tiềm năng, chưa mang tính đặc trưng của địa phương, chưa tạo được tính cạnh tranh trên thị trường,

vì thế chưa thỏa mãn nhu cầu tìm hiểu của du khách Nhiều vấn đề còn bỏ ngỏ, chưa được nghiên cứu thấu đáo, chưa được đầu tư phát triển dẫn tới việc chưa thể thu hút

khách du lịch trong và ngoài nước đến Hòa Bình Căn cứ vào thực trạng và tính cấp

bách của vấn đề, tác giả đã lựa chọn luận văn “Nghiên cứu phát triển du lịch văn hóa tỉnh Hòa Bình” nhằm tìm ra những định hướng và giải pháp góp phần nâng

cao hiệu quả khai thác sản phẩm du lịch văn hóa của tỉnh trong thời gian tới, đưa du lịch văn hóa thành loại hình chủ đạo đem lại nhiều lợi ích về kinh tế và xã hội cho Hòa Bình

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

2.1 Trên thế giới

Trên thế giới đã có nhiều sản phẩm du lịch văn hóa nổi tiếng ở trên thế giới như ở Trung Quốc: Du lịch văn hóa, một hướng đi mới cho ngành công nghiệp du lịch của Trung Quốc, đã có chố đứng phát triển phù hợp, rộng mở trong tương lai Trên thực tế, đã có nhiều ví dụ thành công của các điểm du lịch văn hóa hấp dẫn, các làng di sản và công viên văn hóa kết hợp với các chủ đề như : Làng Văn hóa Trung Quốc dân gian diễm lệ Shengzen , Làng văn hóa các dân tộc Trung Quốc tại Hải Nam, Công viên văn hóa Hàng Châu, Công viên công nghiệp du lịch Tienlongguan hay Thiên đường triều Tống tại Xiang

Ở Indonesia sản phẩm du lịch văn hóa tại Indonesia đã trở thành phần tất yếu của ngành công nghiệp du lịch quốc gia Bản sắc văn hóa đa dạng kết hợp bởi đạo Hindu, đạo Phật , đạo Hồi và ảnh hưởng từ thực dân Châu Âu thế kỉ trước

Du lịch di sản văn hóa thế giới Angkor Wat của Campuchia, theo Bộ Du lịch Campuchia, 80% khách du lịch đến nước này là để thăm các di tích văn hóa như Angkor Wat

2.2 Ở Việt Nam

Hiện nay các sản phẩm du lịch văn hóa của Việt Nam khá phong phú và đa dạng tuy nhiên để đưa vào khai thác và kinh doanh du lịch được tốt hơn thì có thể

kể đến một số những đơn vị đã tận dựng được thành công như: ở Quảng Nam có thánh địa Mỹ Sơn, khu Phố cổ Hội An Ở Huế thì người dân xứ Huế luôn tự hào về những tiềm năng du lịch văn hóa của mình Vì vậy, TP.Huế luôn xác định du lịch văn hoá là trọng tâm, Ở Hà Nội thì du lịch văn hóa được các công ty du lịch luôn

đặt lên hàng đầu trong các tourr du lịch ucar họ Ví dụ như tour tham quan lăng Bắc, Văn Miếu, thăm phố cổ Hà Nội

Hiện nay với quan điểm nhìn nhận “văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội,

vừa là mục tiêu vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội và các mặt của đất nước”, thì để thu hút khách du lịch, chiến lược phát triển sản phẩm du lịch văn hóa sẽ tập trung xây dựng các dòng sản phẩm du lịch văn hóa đặc trưng, thu hút khách du lịch trong và ngoài nước Tuy nhiên trong khi tiềm năng du lịch văn hóa nước ta vô cùng phong phú thì các sản phẩm du lịch văn hóa Việt Nam lại quá nghèo nàn, chỉ mới khai thác những cái có sẵn, chưa có tính độc đáo cạnh tranh với các nước trong khu vực Từ đó mà các nghiên cứu về du lịch văn hóa đang ngày càng được quan tâm

2.3 Hòa Bình

Các nghiên cứu về thị trường du lịch văn hóa, sản phẩm du lịch văn hóa Hòa Bình và hiện trạng phát triển sản phẩm du lịch văn hóa của Hoà Bình cũng đã được nghiên cứu tìm hiểu, và cũng đã được xây dựng thành những tour du lịch phục vụ khách du lịch Tuy nhiên, các sản phẩm, tour du lịch, các tài nguyên du lịch nhân văn của tỉnh còn sơ khai chưa phát huy hết điểm mạnh mà tỉnh mình đang có

- Quy hoạch tổng thể phát triển du lịch tỉnh giai đoạn 2001- 2010 và định hướng đến năm 2015 – Viện Nghiên cứu phát triển du lịch

- Quy hoạch tổng thể phát triển du lịch tỉnh Hòa Bình giai đoạn 2014- 2020 và định hướng đến 2030 – Viện Nghiên cứu phát triển du lịch

- Đề tài “Tổ chức lãnh thổ du lịch tỉnh Hoà Bình trên quan điểm phát triển bền vững” – TS Phạm Lê Thảo – Trường đại học sư phạm Hà Nội

- Khai thác tiềm năng du lịch hồ Sông Đà để phát triển Kinh tế-Xã hội Tỉnh Hoà Bình – Luận văn Thạc sĩ của Hoàng Văn Tứ - Trường đại học Nông nghiệp Hà Nội…

- Phát triển sản phẩm du lịch dựa trên giá trị văn hoá Mường Hoà Bình

- Luận văn thạc sĩ của Phạm Thị Như Trang – Khoa du lịch trường đại học Khoa học xã hội và nhân văn Hà Nội

- Cẩm nang về du lịch văn hóa của Hòa Bình – Dự án EU xuấn bản năm 2010