bài 3 ngữ văn 7

Nắm được nội dung, ý nghĩa và một số hình thức nghệ thuật tiêu biểu của những bài ca có chủ đề tình cảm gia đình và tình yêu quê hương, đất nước, con người trong bài học.. Tiết 9 Ca dao-

Bài 3

Kết quả cần đạt

- Hiểu được khái niệm ca dao, dân ca Nắm được nội dung, ý nghĩa và một số hình thức nghệ thuật tiêu biểu của những bài ca có chủ đề tình cảm gia đình và tình yêu quê hương, đất nước, con người trong bài học Thuộc những bài ca dao trong hai văn bản

- Nắm được cấu tạo của các loại từ láy Bước đầu hiểu được mối quan hệ âm- nghĩa của từ láy

- Viết tốt bài tập làm văn số 1 Chú ý đến tính liên kết, bố cục và mạch lạc của văn bản

- Nắm được các bước tạo lập một văn bản Củng cố lại kiến thức và kĩ năng về liên kết, bố cục và mạch lạc trong văn bản

Tiết 9 Ca dao- dân ca

Những câu hát về tình cảm gia đình

A.Mục tiêu cần đạt:

- Tiết học nhằm giúp HS hiểu được khái niệm ca dao, dân ca

- Nắm được nội dung, ý nghĩa và các hình thức nghệ thuật tiêu biểu quen thuộc qua các bài ca dao về tình cảm gia đình

- Học thuộc những bài ca dao được học và những bài khác có cùng chủ đề

- Giáo dục HS tình cảm yêu thương gần gũi những người thân trong gia đình

B Chuẩn bị:

- GV: Tuyển tập ca dao- dân ca; Một số bài ca dao về tình cảm gia đình

- HS: Soạn bài theo câu hỏi SGK

C Kiểm tra: Tóm tắt ngắn gọn “Cuộc chia tay của những con búp bê”? Nêu cảm nghĩ của em sau khi học văn bản

D Tổ chức các hoạt động dạy học:

GV giới thiệu bài: Đối với tuổi thơ mỗi người Việt Nam, Ca dao- dân ca là dòng sữa

ngọt ngào, vỗ về, an ủi, tâm hồn chúng ta qua lời ru ngọt ngào của bà, của mẹ, của chị những buổi trưa hè nắng lửa, hay những đêm đông giá lạnh Chúng ta ngủ say sưa mơ màng, chúng ta dần dần cùng với năm tháng, lớn lên và trưởng thành cùng với dòng suối trong lành đó Bây giờ ta cùnd đọc lại, lắng nghe và suy ngẫm.

Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt

* GV hướng dẫn HS cách đọc: Là những

câu thơ lục bát-> đọc giọng thiết tha, tình

cảm

- GV đọc- HS đọc- nhận xét

H Ngoài những bài trong SGK, em còn

thuộc những bài nào khác? (HS đọc)

H Em hiểu thế nào là ca dao- dân ca?

(Ca dao là phần lời, phần thơ -> thêm nhạc

I Đọc - hiểu chú thích

1 Đọc

2 Chú thích

- Ca dao là những câu hát dân gian biểu hiện tâm tư, tình cảm của nhân dân lao

điệu sẽ thành dân ca).

* Hs đọc thêm phần chú thích

(Cho thêm ví dụ minh hoạ)

H Cả 4 bài ca dao đều hướng về một đề

tài, đó là đề tài gì? (Tình cảm gia đình)

H Theo em, từng bài ca dao là lời của ai

nói với ai?

* Bài 1: Lời mẹ hát ru con, mẹ nói với con

* Bài 2: Lời của người con gái lấy chồng

xa

* Bài 3: Lời của con cháu với ông bà, tổ

tiên

* Bài 4: Lời nhắc nhở của ông bà, cha mẹ

đối với con cháu

H Hãy đọc bài 1 NT của bài ca dao là gì?

(so sánh)? Hãy chỉ ra các hình ảnh so sánh

đó?

+ Công cha như núi ngất trời

+ Nghĩ mẹ như nước biển đông

H Nghệ thuật đó muốn nói lên điều gì?

H Em có biết bài ca dao nào có nội dung

tương tự? (Công cha như núi Thái Sơn…)

* GV bình: Cha mẹ không chỉ có công

sinh thành, dưỡng dục mà còn là người

theo dõi, nâng đỡ ta khôn lớn…

H Bổn phận làm con chúng ta phải làm

gì?

HS đọc bài 2

H Em hình dung ntn về không gian, thời

gian và tâm trạng của nhân vật trữ tình

trong bài ca dao?

- Bài ca dao là tâm trạng của người con gái

đi lấy chồng hoặc đi làm xa, cứ chiều

chiều lại nhớ về quê mẹ…

H Tại sao cứ chiều đến, con người mới

hay nhớ nhà?

- Ban ngày, công việc bận rộn nên khi

chiều đến, nỗi nhớ mới trào dâng (Liên hệ

với bài “Qua đèo ngang”)

H Nhận xét về âm điệu của bài thơ?

(Trầm buồn- chiều chiều -> nhiều hôm như

động

- Dân ca: Sáng tác kết hợp lời và nhạc

- Ca dao: Lời thơ của dân ca

II Đọc - hiểu văn bản

*Bài 1

- NT so sánh gần gũi, dễ hiểu bài ca dao ca ngợi công lao trời biển của cha mẹ và nhắc nhở con cái phải ghi nhớ công lao ấy

* Bài 2

- Bài ca dao là nỗi lòng nhớ thương da diết của người con gái xa quê đối với mẹ, với quê nhà

* GV bình: Ta hình dung trong ánh hoàng

hôn, ở nơi ít người qua lại (ngõ sau) người

con gái đứng trông về quê mẹ mà nước

mắt tuôn trào…

HS đọc bài 3

H Bài ca dao diễn tả tình cảm gì? Tình

cảm ấy được diễn tả bằng những hình ảnh

nào?

+ Bao nhiêu nuộc lạt- nhớ ông bà bấy

nhiêu => so sánh

+ Giải thích “nuộc lạt” (nhà lợp tranh

thường có nhiều lạt buộc) -> hình ảnh cụ

thể, dễ hiểu nhưng cũng rất phù hợp bởi

ngôi nhà là sự gắn bó giữa các thế hệ…

H Từ ghép “ông bà” thuộc loại nào? Tìm

những từ có nội dung tương tự trong bài

học?

(từ ghép đẳng lập: Ông bà, cha mẹ, bác

mẹ)

HS đọc bài 4

H.Bài ca dao viết về tình cảm gì trong gia

đình? (Tình cảm anh em ruột thịt)? Tình

cảm ấy được diễn tả bằng những hình ảnh

nào?

+ Chung bố mẹ

+ Chung 1 nhà Gắn bó thiêng liêng

+ Như tay chân

H Qua những hình ảnh đó, bài ca dao

muốn nhắn nhủ điều gì?

H Tìm một số câu có nội dung tương tự?

“Khôn ngoan đá dáp người ngoài ”

“Anh em như thể chân tay ”

H Em có nhận xét gì về thể thơ? Âm điệu

và những biện pháp NT ở ca dao?

H Nội dung, ý nghĩa?

* Bài 3

- Với cách so sánh cụ thể, gần gũi bài ca dao là tình cảm nhớ thương của con cháu đối với ông bà, tổ tiên

* Bài 4

- Bài ca dao thể hiện tình cảm gắn bó khăng khít giữa anh chị em ruột trong gia đình

* Ghi nhớ: SGK III Luyện tập

- Tìm, đọc những bài ca dao có cùng chủ đề

- Đọc phần đọc thêm SGK

E Hướng dẫn học bài:

- Học thuộc lòng 4 bài ca dao

- Soạn bài: “Những câu hát về tình yêu quê hương, đất nước”

Tiết 10 Những câu hát về tình yêu

quê hương, đất nước, con người.

A.Mục tiêu cần đạt

- Như tiết 9

- HS thấy đượctình yêu quê hương, đất nước, con người cũng là đề tài được ca dao đề cập đến khá nhiều

- Qua tiết học, giáo dục HS tình yêu quê hương, đất nước, con người

B Chuẩn bị

- GV: - Tranh minh hoạ về phong cảnh đất nước

- Tài liệu có liên quan đến bài học

- HS: Soạn bài kĩ

C Kiểm tra:

- Đọc thuộc lòng hai bài ca dao nói về tình cảm gia đình? Em thích nhất bài nào? Vì sao?

- Ngoài những bài trong SGK, em hãy đọc một số bài ca dao khác cũng thuộc chủ đề gia đình?

D Tổ chức các hoạt động dạy- học

GV giới thiệu bài: Ở lớp 6, em đã được học những văn bản nào nói về tình yêu quê hương - đất nước? (Buổi học cuối cùng, lòng yêu nước) Như vậy, cùng với tình cảm gia đình, tình yêu quê hương, đất nước con người cũng là chủ đề được ca dao đề cập đến khá nhiều

Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt

* GV hướng dẫn cách đọc: Lời đọc thiết

tha như lời hát

- GV đọc mẫu-Gọi HS đọc- Nhận xét

- GV đặt câu hỏi về phần chú thích như

SGK tr39

- HS chọn ý b và c(có thể đưa dẫn chứng

chứng minh)

H Tại sao chàng trai- cô gái lại chọn địa

danh và đặc điểm của từng địa danh để

hỏi- đáp? (thử tài về kiến thức lịch sử, địa

lý)

H Bài ca dao nhắc tới những địa danh

nào?

- Hà Nội, Sông Lục Đầu, sông Thương,

Tản Viên…

H Những địa danh ấy thuộc vùng, miền

nào? (Bắc bộ nước ta)

H.Việc nhắc tới những địa danh tiêu biểu

I Đọc- hiểu chú thích

1 Đọc

2 Chú thích

II Đọc- hiểu văn bản *Bài 1

Bằng hình thức hỏi- đáp

thể hiện tình cảm gì?

* GV bình: Tình yêu nam nữ gắn liền với

tình yêu quê hương đất nước…

*HS đọc bài 2

H Bài ca dao viết về địa danh nào? (Hồ

Gươm)

H Tìm một số bài ca dao có cụm từ “Rủ

nhau”

- Rủ nhau xuống biển mò cua…

H Khi nào ta dùng cụm từ này?

- Người rủ và người được rủ có quan hệ

gần gũi, thân thiết

H Nêu nhận xét của em về cách tả cảnh ở

bài thơ?

- Gợi nhiều hơn tả: Nhắc tới những hình

ảnh tiêu biểu nhất của Hồ Gươm

H Qua những địa danh, cảnh trí, em hình

dung ntn về cảnh vật nơi đây?

- Gợi một hồ Gươm, 1 Thăng Long đẹp,

giàu truyền thống lịch sử, văn hoá -> gợi

một không gian thơ mộng, thiêng liêng ->

mọi người muốn rủ nhau đến xem

H Hồ Gươm còn có những tên gọi nào

khác?

- Hoàn Kiếm, Tả Vọng…

H Em hiểu gì về câu hỏi cuối bài?

- Nhắc nhở về công lao xây dựng đất nước

của ông cha -> biết giữ gìn và phát huy

truyền thống lịch sử

H Vậy, nội dung bài ca dao muốn nói lên

điều gì?

* GV bình: Hà Nội là thủ đô là trung tâm

văn hoá của cả nước Nhắc tới Hà Nội, là

nhắc tới Hồ Gươm- cảnh đẹp, nét văn hoá

đặc sắc của Thăng Long xưa…

* HS đọc bài 3

H Bài ca dao viết về địa danh nào? (Xứ

Huế)

H Nhận xét cảnh được miêu tả trong bài?

- Non xanh, nước biếc- tranh hoạ đồ =>

nghệ thuật so sánh cổ truyền

H Đại từ “ai” và lời mời “Ai vô xứ Huế

=>Bài ca dao là niềm tự hào, tình yêu quê hương đất nước cùng với tình cảm lứa đôi trong sáng

* Bài 2

- Ca ngợi vẻ đẹp Hồ Gươm, tự hào về vùng đất lịch sử, văn hoá và nhắc nhở mọi người nhớ tới công dựng nước, giữ nước của cha ông ta

*Bài 3

thì vô ” có ý nghĩa gì?

- Có thể là số ít hoặc số nhiều -> lời mời

lời nhắn gửi tất cả mọi người

H NHận xét nghệ thuật, nội dung của bài

ca dao?

- Có phiên bản: Đường vô xứ Nghệ

*HS đọc bài 4

H Em hiểu gì về “Ni, tê”? đây là từ của

địa phương nào?

H Hai dòng thơ đầu có gì đặc biệt về từ

ngữ?

- Điệp ngữ, đảo ngữ, phép đối xứng

H Tác dụng của biện pháp NT ấy?

- Gợi tả cánh đồng rộng lớn, đẹp, đầy sức

sống

H PT hình ảnh cô gái trong 2 câu thơ

cuối?

- Cô gái = chẽn đòng đòng -> trẻ trung,

phơi phới, đầy sức sống- > tuổi xuân

H Ngoài cách hiểu đó, chúng ta còn cách

hiểu nào khác? Vì sao?

- Lời than thở về thân phận người con gái;

nhỏ nhoi trước cánh đồng mênh mông ->

cuộc sống bấp bênh, không vững vàng

“Phất phơ”

+ Thân em như hạt mưa xa

+ Thân em như dải lụa đào…

H Nêu nhận xét chung của em về những

bài ca dao? (NT, ND)

- Bằng cách so sánh cổ truyền, bài ca dao gợi nên cảnh đẹp sông núi có màu sắc đường nét sinh động trên con đường vào

xứ Huế

* Bài 4

- Cách sử dụng từ láy, điệp ngữ, đảo ngữ,

từ địa phương bài ca dao ca ngợi vẻ đẹp của làng quê Việt Nam Qua đó ngợi ca vẻ đẹp trẻ trung, đầy sức sống của con người lao động

*Ghi nhớ: SGK

- Cách viết lục bát, lục bát biến thể -> ca ngợi, tự hào về quê hương, đất nước, con người

E Hướng dẫn học bài:

- Luyện đọc diễn cảm

- Sưu tầm một số câu ca dao khác có cùng chủ đề

- Soạn bài: Những câu hát than thân

Tiết 11 Từ láy

A.Mục tiêu cần đạt

Tiết học nhằm giúp HS:

- Nắm được cấu tạo của hai loại từ láy: Từ láy toàn bộ và từ láy bộ phận

- Hiểu được cơ chế tạo nghĩa của từ láy tiếng Việt

- Biết vận dụng những hiểu biết về cấu tạo và cơ chế tạo nghĩa của từ láy để sử dụng tốt từ láy

B Chuẩn bị:

- GV: Bảng phụ, bảng nhóm, sách tham khảo

- HS: Soạn bài

C Kiểm tra:

- Từ ghép chia làm mấy loại? là những loại nào? Cho VD?

- Nghĩa của từ ghép khác nhau ntn? Cho VD?

D Tổ chức các hoạt động dạy- học

GV giới thiệu bài: Từ phức được chia làm hai loại…

Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt

* GV treo bảng phụ có viết sẵn VD

* Gọi HS đọc VD

H Nhắc lại định nghĩa từ láy đã học ở lớp

6?

- Là kiểu từ phức có sự hoà phối âm thanh:

có một tiếng gốc có nghĩa

H Tìm từ láy trong các VD đã cho? Các từ

láy đó có đặc điểm âm thanh gì giống

nhau, khác nhau?

H Vậy từ láy có thể chia làm mấy loại?

Mỗi loại cho vài VD?

+ Dần dần, gâu gâu

+ Đủng đỉnh, lách cách, rung rinh

H Vì sao những từ láy “bần bật, thăm

thẳm” lại không nói được là “bật bật, thẳm

thẳm”?

- Vì do sự hoà phối âm thanh: có sự thay

đổi về thanh điệu và phụ âm cuối

H Thực chất các từ láy đó thuộc kiểu nào?

(láy toàn bộ)

H Vậy từ láy được chia làm mấy loại?

* Gọi HS làm bài tập 1 (tr 43) tìm từ láy

toàn bộ, bộ phận trong đoạn văn đó?

I Các loại từ láy

1 Ví dụ

2 Nhận xét

* Từ láy

- Đăm đăm: Âm thanh giống nhau -> láy toàn bộ

- Mếu máo: Giống phụ âm đầu Láy bộ

- Liêu xiêu: Giống phần vần phận

- Từ láy có 2 loại:

+ Láy toàn bộ + Láy bộ phận

* Gọi HS đọc ghi nhớ.

H Nghĩa của các từ láy “ha hả, oa oa, tích

tắc, gâu gâu ” được tạo thành do đặc điểm

gì về âm thanh?

- Mô phỏng âm thanh của “tiếng cười,

tiếng khóc, tiếng đồng hồ, tiếng chó sủa”

H Các từ láy “lí nhí, li ti, ti hí” có đặc

điểm gì về âm thanh và nghĩa?

- Âm “L” gợi âm thanh, hình ảnh bé, nhỏ

H Nghĩa chung của các từ “Nhấp nhô,

phập phồng, bập bênh” là gì?

- Biểu thị trạng thái vận động: Khi nhô lên,

lúc hạ xuống, lúc ẩn lúc hiện

H Tìm tiếng gốc có nghĩa?

- Nhô, phồng, bênh -> đứng sau

- Các tiếng láy đề có vần “ập”

H So sánh nghĩa của từ láy với nghĩa của

tiếng gốc, em thấy khác nhau ntn?

VD: - Ghê-> ghê gớm nhấn mạnh

- Rợn -> rùng rợn hơn

H So sánh nghĩa của từ láy “mềm mại, đo

đỏ” với nghĩa của tiếng gốc, em thấy

chúng tăng lên hay giảm đi?

- Đặt câu minh hoạ?

- Dịu - dịu dàng; nhẹ- nhè nhẹ…

H Nhắc lại nghĩa của từ láy?

- BT 1 đã làm trong phần bài học HS hoàn

thành vào vở

H Bài tập 2 thêm tiếng để tạo thành từ

láy?

* HS đọc yêu cầu của bài tập 3- gọi HS

làm

H Đó là từ láy hay là từ ghép?

*Ghi nhớ: SGK

II Nghĩa của từ láy

1 Các từ láy được tạo thành do sự mô phỏng âm thanh

2 Nghĩa của từ láy nhấn mnạnh, cụ thể hơn nghĩa của tiếng gốc

VD: - đen- đen đủi

- xấu- xẫúi

3 Nghĩa của từ “mềm mại, đo đỏ” giảm nhẹ hơn tiếng gốc

* Ghi nhớ: SGK

II Luyện tập

1 Hoàn thành vào vở

2 Lấp ló, nhấp nhô, khang khác, thâm thấp, chênh chếch, anh ánh

3 - Nhẹ nhàng

- Nhẹ nhõm

4 HS đặt câu

5 Tất cả các từ đều là từ ghép đẳng lập

E Hướng dẫn học bài:

- HS đọc thêm trong SGK tr44

- HS học bài, làm bài tập đầy đủ

- Soạn bài: Đại từ

Tiết 12 Quá trình tạo lập văn bản

A.Mục tiêu cần đạt

- Giúp HS nắm được các bước của quá trình tạo lập văn bản để có thể viết bài tập làm văn một cách có phương phapớ và hiệu quả hơn

- Củng cố lại kiến thức và kĩ năng đã được học về liên kết, bố cục và mạch lạc trong văn bản

- Ôn tập cách làm bài văn tự sự và miêu tả, về cách dùng từ, đặt câu và các nội dung đã học ở các tiết trước

- Vận dụng những kiến thức đó vào việc làm bài văn cụ thể và hoàn chỉnh

B Chuẩn bị:

- GV: - Một vài bài TLV của HS: Viết thư, tự sự, miêu tả

- SGK+ Sách tham khảo

- HS: Soạn bài

C Kiểm tra:

Em hiểu thế nào là mạch lạc trong văn bản? Nêu điều kiện để văn bản có tính mạch lạc?

D Tổ chức các hoạt động dạy- học

GV giới thiệu vào bài:

Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt

H Trong đời sống, khi nào người ta có nhu

cầu tạo lập văn bản?

- Nhu cầu phát biểu ý kiến, trình bày

nguyện vọng, viết bài tập làm văn…

H Vì sao người ta phải viết thư?

- Bày tỏ tình cảm, thăm hỏi, thông báo tin

tức…

-> Vậy việc tạo lập văn bản là do nhu cầu

nhưng cũng có khi là bắt buộc (viết bài tập

làm văn) -> cần cố gắng hết sức

H Muốn viết một bức thư, em cần xác

định những vấn đề chủ yếu nào? (Viết cho

ai, viết để làm gì? )

H Có thể bỏ qua vấn đề nào không?

H Vậy trước khi tạo lập văn bản ta phải

làm gì?

H Khi đã xác định được 4 vấn đề cơ bản,

ta cần làm việc gì trước, việc gì sau?

- GV đưa ra một tình huống cụ thể:

Kể lại truyện “Sơn Tinh- Thuỷ Tinh”? (HS

trình bày ý kiến những nội dung cơ bản)

H.Khi đã có ý và dàn bài mà chưa viết

I Các bước tạo lập văn bản

- Để tạo lập văn bản, cần xác định đúng chủ đề

- Tìm ý, lập dàn ý, trình bày theo trình tự

thành văn thì đã tạo được văn bản chưa?

H Muốn viết thành văn, cần đạt những

yêu cầu gì trong các yêu cầu nêu trong

SGK?

- Khi viết văn, cần đạt tất cả các yêu cầu

trong SGK (yêu cầu “kể chuyện hấp dẫn”

chỉ cần đối với văn tự sự)

H Sau khi đã hoàn thành sản phẩm, người

ta thường làm gì?

* GV bổ sung: Nhiều khi HS thường bỏ

qua bước cuối cùng này Vì thế nhiều chỗ

lẽ ra có thể khắc phục, sửa chữa lại không

làm-> điểm kém

H Vậy, để tạo lập văn bản ta cần thực hiện

những bước nào?

HS đọc phần ghi nhớ

* HS đọc yêu cầu của bài tập 1- trả lời

bằng chính bản thân mình

* Bài tập 2 đưa ra yêu cầu gì?

H Trình bày như vậy đã được chưa? Nên

điều chỉnh ntn?

(Mục đích của báo cáo là gì? đối tượng của

báo cáo là ai?)

* HS đọc yêu cầu của bài tập 3

H Khi lập dàn bài, có bắt buộc phải viết

thành câu trọn vẹn, đúng ngữ pháp không?

những câu đó có phải liên kết chặt chẽ với

nhau không?

H Làm thế nào để phân biệt mục lớn mục

nhỏ?

H Làm sao biết được các mục ấy đã đầy

đủ và hợp lý chưa?

* GV cho HS chép đề

- Diễn đạt ý thành văn (thành câu, đoạn chính xác, trong sáng, mahj lạc liên kết chặt chẽ với nhau)

- Kiểm tra lại văn bản (Nội dung, hình thức)

* Ghi nhớ: SGK tr46

II Luyện tập 1

2.Bài báo cáo của bạn chưa phù hợp

- Không chỉ thuật lại công việc học tập và báo cáo thành tích học tập -> cần phải rút

ra kinh nghiệm học tập để các bạn khác noi theo

- Không xác định đúng đối tượng giao tiếp: Trình bày với HS chứ không phải thầy cô 3

a Dàn bài là đề cương để dựa vào đó mà tạo nên văn bản chứ chưa phải là văn bản

-> dàn bài viết rõ ý nhưng càng ngắn gọn càng tốt không nhất thiết phải là câu văn hoàn chỉnh và liên kết với nhau

b - Các mục lớn , nhỏ được kí hiệu theo qui định (số La Mã, số thường, chữ cái thường, gạch đầu dòng )

- Viết các mục, các phần ngang nhau thẳng hàng nhau- ý nhỏ viết lùi vào (VD- SGK)

III Viết bài tập làm văn số 1 ở nhà:

Em chọn một trong hai đề sau:

- Đề 1: Bài thơ “Đêm nay Bác không ngủ”

là câu chuyện xúc động nói về tình thương