Khái quát quá trình hình thành loài cùng khu vực địa lý Các cơ chế cách li trước hợp tử có cách li tập tính, cách li cơ học, cách li thời gian…Cách li sau hợp tử là những cách li về mặt
Trang 1I Hình thành cùng khác khu vực địa lý
1 Khái quát quá trình hình thành loài cùng khu vực địa lý
Các cơ chế cách li trước hợp tử có cách li tập tính, cách li cơ học, cách li thời gian…Cách li sau hợp tử là những cách li về mặt di truyền, các cá thể giao phối với nhau nhưng con lai sẽ bị chết ở giai đoạn hợp tử, con lai có khả năng sống sót nhưng chết trước tuổi trưởng thành, con lai có thể sống đến tuổi trưởng thành nhưng bất thụ…
Loài mới chỉ hình thành khi có sự cách li sinh sản Bản chất của quá trình tiến hóa là sự thay đổi về tần số alen và thành phần kiểu gen của quần thể
Hai quần thể cùng loài, cùng sống trong một khu vực địa lí Vì lí do nào đó đột biến xuất hiện và phổ biến
ở quần thể này nhưng không xuất hiện trong quần thể khác Dưới tác động của chọn lọc tự nhiên dẫn đến những biến đổi sâu sắc trong thành phần kiểu gen biến đổi về kiểu hình hình thành loài mới
Các cá thể cùng loài, cùng sống trong một điều kiện địa lí giống nhau vẫn có thể hình thành loài mới
2 Hình thành loài bằng con đường cách li tập tính
Vào mùa sinh sản con đực có những đặc điểm để thu hút con cái, những đặc điểm này là đặc trưng cho loài
Mỗi loài có tập tính sinh sản riêng, con đực nhận biết được những dấu hiệu sinh sản của con cái cùng loài
và ngược lại
Ví dụ: Hai loài cá trong một hồ ở Châu Phi giống nhau về đặc điểm hình thái nhưng chỉ khác nhau về màu sắc:
+ Một loài màu xám
+ Một loài màu đỏ
Chúng sống chung nhưng không giao phối với nhau
Hai loài cá này nuôi trong bể khi chiếu ánh sáng đơn sắc: Có khả năng giao phối sinh ra con cái (do ánh sáng đơn sắc làm cho chúng trông cùng màu với nhau)
Giải thích: Hai loài cá này tiến hóa từ một loài ban đầu bằng cách sau: Ban đầu xuất hiện các cá thể đột biến có màu sắc khác nhau thay đổi tập tính giao phối (các cá thể cùng màu thích giao phối với nhau) Lâu dần, các cá thể này cách li tập tính giao phối Cách li sinh sản Loài mới
Kết luận: Nếu trong quần thể xuất hiện một đột biến Các cá thể của 1 quần thể do đột biến có được kiểu gen nhất định làm thay đổi 1 số đặc điểm liên quan tới tập tính giao phối thì những cá thể đó sẽ có xu hướng giao phối với nhau tạo nên quần thể cách li với quần thể gốc Lâu dần, sự khác biệt về vốn gen do giao phối không ngẫu nhiên cũng như các nhân tố tiến hoá khác cùng phối hợp tác động có thể sẽ dẫn đến
sự cách li sinh sản và hình thành nên loài mới
2 Hình thành loài bằng con đường sinh thái
Ví dụ:
QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH LOÀI (PHẦN 2)
(TÀI LIỆU BÀI GIẢNG) Giáo viên: NGUYỄN QUANG ANH
Trang 2- Hai quần thể của cùng một loài sống trong 1 khu vực địa lí nhưng ở hai ổ sinh thái khác nhau thì lâu dần
có thể dẫn đến cách li sinh sản và hình thành loài mới
- Hình thành loài bằng con đường sinh thái là phương thức thường gặp ở thực vật và động vật ít di động xa như thân mềm, sâu bọ
3 Hình thành loài bằng con đường tự đa bội
- Từ quần thể 2n, dùng cônsixin tạo ra quần thể cây 4 Vậy quần thể cây 4n có phải là loài mới hay không? Trả lời: Quần thể cây tứ bội là loài mới vì các cây tứ bội vẫn có khả năng lai với cây lưỡng bội cho ra con lai tam bội Tuy nhiên con lai tam bội lại bị bất thụ do có sự rối loạn trong quá trình giảm phân Như vậy quần thể cây tứ bội cách li sinh sản với quần thể lưỡng bội nhờ cơ chế cách li sau hợp tử
- Trong một số trường hợp cơ thể 2n giảm phân bị rồi loạn hình thành giao tử 2n
- Nếu 2n x 2n 4n Loài 4n có khả năng sinh sản hữu tính, con lai hữu thụ dẫn đến hình thành loài mới Loài 4n cách lu sinh sản với loài 2n nhờ cơ chế cách li sau hợp tử
Loài 4n x 2n 3n Cơ thể 3n thường bất thụ do rồi loạn phân li trong phân bào giảm phân sẽ làm mất cân bằng hệ gen
4 Hình thành loài bằng con đường dị đa bội
- Lai xa là phép lai giữa 2 cá thể thuộc 2 loài khác nhau, hầu hết cho con lai bất thụ
Trang 3- Cơ thể lai xa thường không có khả năng sinh sản hữu tính (bất thụ) do cơ thể lai xa mang bộ NST đơn bội của 2 loài bố, mẹ không tạo các cặp tương đồng quá trình tiếp hợp và giảm phân diễn ra không bình thường
- Lai xa và đa bội hóa tạo cơ thể lai mang bộ NST lưỡng bội của cả 2 loài bố mẹ tạo được các cặp NST tương đồng quá trình tiếp hợp và giảm phân diễn ra bình thường con lai có khả năng sinh sản hữu tính
Cơ thể lai tạo ra cách li sinh sản với 2 loài bố mẹ, nếu được nhân lên tạo thành một quần thể hoặc nhóm quần thể và có khả năng tồn tại như một khâu trong hệ sinh thái loài mới hình thành
Ví dụ:
- Lai xa và đa bội hóa là con đường nhanh chóng để tạo nên loài mới ở thực vật (75% thực vật có hoa và 95% dương xỉ) nhưng ít gặp ở động vật
Giáo viên : Nguyễn Quang Anh Nguồn : Hocmai.vn
