quá trình hình thành loài

 Hình thành loài mới là một quá trình lịch sử cải biến thành phần KG của quần thể ban đầu theo hướng thích nghi tạo ra KG mới, cách li sinh sản với quần thể gốc... Qúa trình hình thành

CHÀO QUÝ THẦY CÔ

CHÀO CÁC EM HỌC SINH

KIỂM TRA BÀI CŨ

1 Trình bày định nghĩa về loài? Các cấp độ tổ chức trong loài?

2 Vì sao quần thể là đơn vị cơ bản trong cấu trúc của loài?

? Câu hỏi cần được giải quyết.

 Nội dung bài học có thể tham khảo

BÀI 23 QUÁ TRÌNH HÌNH

THÀNH LOÀI MỚI

I Thực chất của quá trình hình thành loài mới

Quá trình hình thành đặc điểm thích nghi có sự tham gia của những nhân tố nào?

Các nhân tố đó là: quá trình ĐB, GP và CLTN

VD: Quần thể ban đầu có KG aabbccdd, quá trình phát sinh ĐB: a  A, b  B, c  C, d

D Qua quá trình GP, CLTN thành phần KG của quần thể này sẽ thay đổi như thế nào? Hãy tóm tắt VD trên bằng sơ đồ?

BÀI 23 QUÁ TRÌNH HÌNH

THÀNH LOÀI MỚI

I Thực chất của quá trình hình thành loài mới

aA bB

cC dD

AaBbccdd AaBBccdd

aabbCcDd aabbCCDD

aabbccdd (QT gốc)

(Loài ban đầu)

Quá trình ĐB Quá trình GP

CLTN Cách li SS Hai loài mới

BÀI 23 QUÁ TRÌNH HÌNH

THÀNH LOÀI MỚI

I Thực chất của quá trình hình thành loài mới

So sánh kiểu gen của quần thể ban đầu với kiểu gen của

BÀI 23 QUÁ TRÌNH HÌNH

THÀNH LOÀI MỚI

I Thực chất của quá trình hình thành loài mới

Mối quan hệ về mặt sinh sản giữa 2 loài mới và loài ban đầu như thế nào? Vì sao?

Hai loài mới và loài ban đầu có hiện tượng cách li sinh sản vì kiểu gen các loài khác xa nhau.

Thời gian BĐ thành phần kiểu gen của quần thể gốc diễn

ra bao lâu?

Qua một thời gian rất dài, một quá trình lịch sử.

Ngoài 3 nhân tố:ĐB, GP, CLTN quá trình hình thành loài mới còn chịu tác dụng của những nhân tố nào khác?

Ngoài 3 nhân tố trên quá trình hình thành loài mới còn

BÀI 23 QUÁ TRÌNH HÌNH

THÀNH LOÀI MỚI

I Thực chất của quá trình hình thành loài mới

Qua phân tích VD trên em hãy cho biết bản chất, dấu hiệu của quá trình hình thành loài mới?

 Hình thành loài mới là một quá trình lịch sử cải biến

thành phần KG của quần thể ban đầu theo hướng thích nghi tạo ra KG mới, cách li sinh sản với quần thể gốc

BÀI 23 QUÁ TRÌNH HÌNH

THÀNH LOÀI MỚI

I Thực chất của quá trình hình thành loài mới

Để hình thành loài mới thì số lượng cá thể ĐB ở quần thể ban đầu phải như thế nào? từ đó suy ra sự giải thích của thuyết tiến hoá Kimura có ổn không?

Loài mới không xuất hiện với một ĐB mà sự tích luỹ một tổ hợp nhiều ĐB, loài mới không xuất hiện với một

cá thể duy nhất mà với một quần thể hay một nhóm quần thể Vì vậy sự giải thích của thuyết Kimura không

ổn vì sự ĐB đó không đủ về lượng để bộc phát thành các sinh vật mới

BÀI 23 QUÁ TRÌNH HÌNH

THÀNH LOÀI MỚI

I Thực chất của quá trình hình thành loài mới

Qúa trình hình thành đặc điểm thích nghi mới có thể dẫn đến hình thành loài mới được không? Và ngược lại?

Hãy giải thích?

Quá trình hình thành đặc điểm thính nghi mới không nhất thiết dẫn đến hình thành loài mới, vì đặc điểm thích nghi mặc dầu được CLTN tích luỹ nhưng nếu không có cơ chế cách li và phân li tính trạng thì không thể hình thành loài mới được Ngược lại sự hình thành loài mới bao giờ củng dẫn đến hình thành đặc điểm thích nghi mới, vì thích nghi rồi cộng thêm cơ chế cách

BÀI 23 QUÁ TRÌNH HÌNH

THÀNH LOÀI MỚI

II Các con đường chủ yếu hình thành loài mới

1 Hình thành loài bằng con đường địa lí

Nghiên cứu SGK trang 103-105 và cho biết nguyên nhân nào dẫn đến cách li địa lí?

Do loài mở rộng khu phân bố tới vùng có điều kiện khí hậu, địa chất khác nhau hoặc do khu phân bố của loài

bị chia cắt do các chướng ngại địa lí

BÀI 23 QUÁ TRÌNH HÌNH

THÀNH LOÀI MỚI

Khu phân bố của loài bị chia cắt

II Các con đường chủ yếu hình thành loài mới

1 Hình thành loài bằng con đường địa lí

BÀI 23 QUÁ TRÌNH HÌNH

THÀNH LOÀI MỚI

II Các con đường chủ yếu hình thành loài mới.

1 Hình thành loài bằng con đường địa lí.

Do điều kiện địa lí khác nhau nên CLTN tích luỹ ĐB, BDTH theo hướng khác nhau từ đó hình thành nòi địa lí khác nhau  hình thành các loài mới.

Hãy xây dựng sơ đồ về quá trình hình thành loài bằng con đường địa lí qua ví dụ sau đây:

Giả sử QT ban đầu A xuất hiện các BD A1, A2…tạo thành các loài mới A1, A2 có điều kiện địa lí là yếu tố cách li của 2 quần thể A1, và A2 Bằng những hiểu của mình hãy giải thích

sự hình thành đặc điểm thích nghi của A , A ?

BÀI 23 QUÁ TRÌNH HÌNH

THÀNH LOÀI MỚI

II Các con đường chủ yếu hình thành loài mới

1 Hình thành loài bằng con đường địa lí

BÀI 23 QUÁ TRÌNH HÌNH

THÀNH LOÀI MỚI

II Các con đường chủ yếu hình thành loài mới

1 Hình thành loài bằng con đường địa lí

Nếu không có sự cách li địa lí thì điều gì sẽ xảy ra?

Diễn ra sự giao phối giữa các cá thể thuộc 2 loài A1 và A2 , không tạo ra 2 loài mới A1 và A2

Hãy hoàn thiện sơ đồ thể hiện cơ chế trên?

BÀI 23 QUÁ TRÌNH HÌNH

THÀNH LOÀI MỚI

II Các con đường chủ yếu hình thành loài mới

1 Hình thành loài bằng con đường địa lí

Hãy hoàn thiện sơ đồ thể hiện cơ chế trên?

BÀI 23 QUÁ TRÌNH HÌNH

THÀNH LOÀI MỚI

II Các con đường chủ yếu hình thành loài mới.

1 Hình thành loài bằng con đường địa lí.

Điều kiện địa lí có vai trò gì trong quá trình hình thành loài mới?

Chướng ngại địa lí làm cho các quần thể trong loài bị cách li nhau Trong những điều kiện địa lí khác nhau CLTN đã tích luỹ những ĐB

và BDTH theo hướng khác nhau  nòi địa lí  loài mới.

Có phải điều kiện địa lí là nguyên nhân trực tiếp sinh ra các đặc điểm hình thái sai khác giữa các nòi địa lí?

ĐK địa lí là nhân tố tạo ĐK cho sự phân hoá trong loài chứ không phải là nguyên nhân trực tiếp gây ra BĐ trên cơ thể sinh vật mà là nhân tố chọn lọc các kiểu gen thích nghi.,

BÀI 23 QUÁ TRÌNH HÌNH

THÀNH LOÀI MỚI

II Các con đường chủ yếu hình thành loài mới

1 Hình thành loài bằng con đường địa lí

Quan sát hình sau, cho bi t nguyên nhân và ế vai trò c a nhân t đ a lí nh h ng đđ n ủ ố ị ả ưở ế

BÀI 23 QUÁ TRÌNH HÌNH

THÀNH LOÀI MỚI

2 Hình thành loài bằng con đường sinh thái

Nghiên cứu SGK trang 105 mục II và cho biết đặc điểm hình thái và điều kiện địa lí nơi thực vật sống ở sông Vônga như thế nào?

Đặc điểm hình thái và điều kiện địa lí nơi mà các thực vật sống ở đó là như nhau

Các loài thực vật sống ở bãi bồi và ở bờ sông có những đặc tính nào khác nhau? Kết quả của sự khác nhau đó?

Các loài khác nhau về đặc tính sinh thái, kết quả cách li sinh sản dẫn đến hình thành loài mới

II Các con đường chủ yếu hình thành loài mới

BÀI 23 QUÁ TRÌNH HÌNH

THÀNH LOÀI MỚI

2 Hình thành loài bằng con đường sinh thái

Sự hình thành loài ở đây do nhân tố nào là chủ yếu?

Trình bày vai trò của điều kiện sinh thái trong quá trình hình thành loài mới?

Sự hình thành loài ở đây do các nhân tố sinh thái là chủ yếu

Điều kiện sinh thái tạo ra những hướng chọn lọc các

kiểu gen thích nghi khác nhau, thúc đẩy sự phân hoá

và phân li của quần thể gốc  nòi mới  loài mới

II Các con đường chủ yếu hình thành loài mới

BÀI 23 QUÁ TRÌNH HÌNH

THÀNH LOÀI MỚI

2 Hình thành loài bằng con đường sinh thái

II Các con đường chủ yếu hình thành loài mới

Em hãy lấy ví dụ minh hoạ cho quá trình này?

Khác nhau về thời kì sinh trưởng, phát triển

Loài

cỏ băng

Nòi sinh thái ở bờ

BÀI 23 QUÁ TRÌNH HÌNH

THÀNH LOÀI MỚI

2 Hình thành loài bằng con đường sinh thái

II Các con đường chủ yếu hình thành loài mới

Trong cùng một điều kiện địa lí sự hình thành loài với các đặc tính sinh thái khác nhau có ý nghĩa gì đối với sự tồn tại của quần xã?

Có ý nghĩa: để tận dụng không gian và nguồn thức

ăn, giảm bớt sự cạnh tranh, đảm bảo sự ổn định cân bằng trong quần xã

Phương thức này gặp ở sinh vật nào?

BÀI 23 QUÁ TRÌNH HÌNH

THÀNH LOÀI MỚI

II Các con đường chủ yếu hình thành loài mới

3 Hình thành loài bằng con đường lai xa và đa bội hoá

Thế nào là lai xa? Lai xa gặp những trở ngại gì?

Lai xa là lai giữa hai loài khác nhau, thường ở đời con là bất thụ không có khả năng sinh sản

Vì sao lai xa lại không có khả năng sinh sản?

Do tế bào của cơ thể lai khác loài chứa bộ NST của hai loài bố mẹ, hai bộ NST này không tương đồng nên kì đầu của lầ phân bào 1 giảm phân không xảy ra tiếp hợp trao đổi chéo nên trở ngại cho sự phát sinh giao tử

BÀI 23 QUÁ TRÌNH HÌNH

THÀNH LOÀI MỚI

II Các con đường chủ yếu hình thành loài mới

3 Hình thành loài bằng con đường lai xa và đa bội hoá

Để khắc phục trở ngại khi lai xa người ta có thể làm gì?

Người ta tiến hành đa bội hoá từ 2n  4n  cơ thể giảm phân được nên sinh sản được

BÀI 23 QUÁ TRÌNH HÌNH

THÀNH LOÀI MỚI

II Các con đường chủ yếu hình thành loài mới

3 Hình thành loài bằng con đường lai xa và đa bội hoá

Em hiểu như thế nào là thể song nhị bội?

Trong tế bào của cơ thể lai xa sau khi đã tứ bội hoá sẽ chứa đựng 2 bộ NST lưỡng bội của 2 bố mẹ

Em thử lấy 1 ví dụ minh họa quá trình hình thành loài mới bằng con đường lai xa và đa bội hoá.?

BÀI 23 QUÁ TRÌNH HÌNH

THÀNH LOÀI MỚI

II Các con đường chủ yếu hình thành loài mới.

3 Hình thành loài bằng con đường lai xa và đa bội hoá.

Vì sao lai xa kèm theo đa bội hoá là con đường phổ biến ở thực vật bậc cao mà rất hiếm ở động vật?

Vì ở động vật cơ chế cách li sinh sản giữa 2 loài rất phức tạp nhất là nhóm có hệ thần kinh phát triển, sự đa bội hoá thường gây ra rối loạn về giới tính.

Sự xuất hiện một cơ thể lai xa được đa bội hoá đã xem là xuất hiện loài mới chưa?

Chưa phải là loài mới vì nó còn phải trải qua quá trình sinh sản, nhân lên về số lượng cá thể, hình thành quần thể và đứng vững qua CLTN như một khâu quan trọng trong hệ sinh thái.

và phát triển như một khâu trong hệ sinh thái, đứng vững qua thời gian, dưới tác dụng của CLTN.

HƯỚNG DẪN HỌC

1 BÀI VỪA HỌC.

a) Trả lời câu 1-3 SGK trang 106.

b) So sánh quan niệm Lamac, Đacuyn và quan niệm hiện đại về quá trình hình thành loài mới? Lấy VD minh họa thể hiện 3 quan niệm trên?

1 Trần Bá Hoành (1979), Học thuyết tiến hoá tập 1,NXBGD.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

2 Trần Bá Hoành (1980), Học thuyết tiến hoá tập 2,NXBGD

3 Trần Bá Hoành (1999), Sinh học 12, (SGK và SGV) NXBGD

4 Quảng Thị Kiệp (2004), Xây dựng các câu hỏi có vấn đề để dạy

phần tiến hoá lớp 12 THPT Luận văn Thạc Sỹ khoa học GD, Trường