Bài mới * Giới thiệu bài mới Thế nào là hiện tượng trùng nghĩa, làm thế nào để có thể tránh được hiện tượng này?. "nắng": - ánh sáng trực tiếp từ mặt trời chiếu xuống… - Vậy khi nói đế
Trang 1Ngày soạn: 07/12 Ngày giảng: 09/12/2008 Tiết 63 - Tiếng Việt
Luyện tập về cách tránh hiện tượng trùng nghĩa
A Phần chuẩn bị
I Mục tiêu cần đạt
1 Kiến thức, kĩ năng tư duy
* Giúp học sinh HS:
- Nhận biết được hiện tượng trùng nghĩa
- Biết cách tránh hiện tượng trùng nghĩa khi viết và nói tiếng Việt
2 Tư tưởng- tình cảm
Có ý thức trong việc dùng từ, tránh hiện tượng trùng nghĩa
II Phương tiện thực hiện
- SGK, SGV, tài liệu tham khảo, máy chiếu
- SGK, tài liệu tham khảo
III Cách thức tiến hành
Thảo luận nhóm, thực hành
B Tiến trình dạy học
* ổn định tổ chức (1 phút)
I Kiểm tra bài cũ: (trong khi học bài mới)
II Bài mới
* Giới thiệu bài mới
Thế nào là hiện tượng trùng nghĩa, làm thế nào để có thể tránh được hiện tượng này? Đó là nội dung của bài luyện tập hôm nay
- Nghĩa của từ là gì?
- HS trả lời
- GV chiếu khái niệm, ví dụ
I Lí thuyết (3 phút)
1 Nghĩa của từ là nội dung (sự vật, tính chất,
hoạt động, quan hệ,…) mà từ biểu thị
* VD:
có biểu hiện của sự sống quy phạm - điều quy định được coi là
chuẩn mực cần phải tuân theo
thể
- Vậy em hiểu thế nào là hiện
tượng trùng nghĩa?
- Tuỳ HS
2 Hiện tượng trùng nghĩa
- Chuyển: Để trả lời đầy đủ, chính xác câu hỏi này chúng ta chuyển…
II Bài tập
Trang 2Bài tập1 (10 phút)
- GV chiếu ví dụ
- Yêu cầu hS đọc và chú ý những chữ in đậm màu xanh
- Ánh nắng buổi sáng mùa hè sáng loá xói vào hai con măt còn cay sè của hắn.
(Kim Lân- Vợ nhặt)
- Mũi thuyền in một nét mơ hồ loè nhoè vào bầu sương mùa trắng như sữa có
pha đôi chút màu hồng hồng do ánh mặt trời chiếu vào.
(Nguyễn Minh Châu- Chiếc thuyền ngoài xa)
- Cũng có ít loại cây ham ánh sáng mặt trời đến thế Nó phóng lên rất nhanh để tiếp lấy ánh nắng, thứ ánh nắng trong rừng rọi từ trên cao xuống từng luống
lớn thẳng tắp, lóng lánh vô số hạt bụi vàng từ bụi cây bay ra, thơm mỡ màng.
(Nguyễn Trung Thành- Rừng Xà Nu)
- Qua những ví dụ trên, em
hiểu thế nào là "nắng"?
"nắng": - ánh sáng trực tiếp từ mặt trời chiếu xuống…
- Vậy khi nói đến "nắng", các
nhà văn đã dùng những từ ngữ
nào?
- ánh nắng, ánh mặt trời, ánh sáng mặt trời
- GV: Dựa vào nghĩa của từ "nắng" và cách dùng những từ ngữ ở những đoạn văn trên em hãy chỉ ra hiện tượng trùng nghĩa ở ví dụ sau:
- GV chiếu ví dụ:
- HS chỉ ra hiện tượng trùng
nghĩa: "Ánh nắng mặt trời"
-VD: Ánh nắng mặt trời chói chang chiếu vào
cửa sổ.
- Tại sao sử dụng cụm "Ánh
nắng mặt trời" lại là trùng
nghĩa?
- Vì trong từ "nắng" hàm nghĩa "mặt trời"
không cần dùng từ "mặt trời" nữa
- Vậy cụm từ "Ánh nắng mặt
trời" có thể được thay thế
bằng những từ ngữ nào?
- ánh nắng, ánh mặt trời, ánh sáng mặt trời
- Yêu cầu: hãy diễn đạt lại nội
dung của câu ("Ánh…") sao
cho không có sự trùng nghĩa
- Ánh nắng chói chang chiếu vào cửa sổ.
- Ánh mặt trời chói chang chiếu vào cửa sổ.
- Ánh sáng mặt trời chói chang chiếu vào cửa
sổ.
Bài 2 (19 phút)
- HS làm việc nhóm (mỗi bàn
một nhóm)
- GV phát phiếu học tập
- Từ nào là từ trùng nghĩa?
- Vì sao từ đó là từ trùng
nghĩa?
- Có thể diễn đạt lại bằng
(1)- Năng lực sử dụng ngôn ngữ/ tiếng Việt
của học sinh chúng ta nhìn chung còn nhiều hạn chế
(2)- Lớp nhà thơ trẻ có nhiều đóng góp đáng
ghi nhận cho thơ hiện đại/ ngày nay.
(3)- Sân trường rợp bóng mát của những cây
cổ thụ/ lâu đời.
(4)- Dư luận của/ số đông học sinh tán thành
chủ trương lập lại trật tự an toàn giao thông
Trang 3những cách nào mà nghĩa của
câu không thay đổi?
(5)- Các trường đại học trong cả nước đã công bố/ công khai điểm chuẩn và chỉ tiêu tuyển
sinh
(6)- Gia đình nạn nhân bí mật báo cho công an
biết bức tối hậu thư cuối cùng mà bọn bắt cóc
con tin đã gửi tới
(7)- Lực lượng cứu hộ đã dốc những cố gắng
tối đa/ nhất để hạn chế thiệt hại do cơn bão
gây ra
(8)- Trong giao lưu quốc tế, chúng ta phải biết
tôn trọng luật lệ của quốc gia/ nước bạn.
(9)- Vận động viên mang số /đeo 15 đang dẫn
đầu cuộc so tài
(10)- Nguyên nhân cá chết hàng loạt là do nước hồ bị ô nhiễm nghiêm trọng gây ra.
Nguyên nhân /gây ra/do
- Từ "do" là một quan hệ từ chuyên đứng trước vế chỉ nguyên nhân, vì vậy viết
"nguyên nhân…do…" là trùng nghĩa
+ Nguyên nhân cá chết hàng loạt là nước hồ bị ô nhiễm nghiêm trọng.
+ Cá chết hàng loạt là do nước hồ bị ô nhiễm nghiêm trọng
- GV chốt:
+ Cách sửa thứ nhất: bỏ đi một từ trùng nghĩa, giữ lại một từ mà ta thấy phù
hợp hơn trong câu văn (Gia đình nạn nhân bí mật báo cho công an biết bức tối
hậu thư mà bọn bắt cóc con tin đã gửi tới - VD: Sân trường rợp bóng mát của
những cây cổ thụ - vd: Trong giao lưu quốc tế, chúng ta phải biết tôn trọng luật
lệ của nước bạn/ ).
+ Thay đổi (thêm, bớt) một vài từ (nếu thấy cần thiết) để câu văn rõ nghĩa hơn,
phù hợp hơn (VD: Trong giao lưu quốc tế, chúng ta phải biết tôn trọng luật lệ
của quốc gia khác - Dư luận của số đông học sinh tán thành chủ trương lập lại
trật tự an toàn giao thông.).
- Qua pt ví dụ, em hãy cho
biết: thế nào là hiện tượng
trùng nghĩa?
- Là hiện tượng dùng hai từ ngữ mà từ ngữ
nọ đã chứa đựng nghĩa của từ ngữ kia.
* Lưu ý: Việc xác định chuẩn ngôn ngữ là một công việc không đơn giản Với hiện tượng trùng nghĩa, những trường hợp nêu ra trong bài luyện tập này được coi là không hợp chuẩn, cần tránh Nhưng cũng có những trường hợp khác, hiện tượng trùng nghĩa vẫn được xã hội chấp nhận, được dùng phổ biến và được xem là hợp chuẩn, ví dụ: cây cổ thụ, sông Cửu Long Giang,…ngày sinh nhật, đêm dạ hội, đường quốc lộ,…
- Đặt một câu có hiện tượng
trùng nghĩa rồi sửa lại (nghĩa
của câu không thay đổi)
- GV có thể đưa ra một vài ví
- Ví dụ: "Phải tìm những giải pháp tối ưu nhất để nâng cao chất lượng dạy và học môn
Ngữ văn"
Trang 4- Yêu cầu hs phân tích (chỉ ra
hiện tượng trùng nghĩa)
Trong từ tối ưu đã bao hàm nghĩa chỉ mức
độ cao nhất Viết "tối ưu nhất" là trùng
nghĩa
+ Phải tìm những giải pháp tối ưu để nâng cao
chất lượng dạy và học môn Ngữ văn".
+ Phải tìm những giải pháp tốt nhất để nâng cao chất lượng dạy và học môn Ngữ văn".
- Ví dụ: Các vị lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Quốc hội và Chính phủ dành cho thế
hệ trẻ nhiều sự quan tâm đặc biệt
Nhà nước bao gồm: Quốc Hội và Chính phủ Đảng, Nhà nước, Quốc hội và Chính phủ trùng nghĩa)
+ Các vị lãnh đạo Đảng, Nhà nước dành cho thế hệ trẻ nhiều sự quan tâm đặc biệt
+ Các vị lãnh đạo Đảng, Quốc hội và Chính phủ dành cho thế hệ trẻ nhiều sự quan tâm đặc biệt
- Nguyễn Tuân là một nhà văn tài hoa
* Củng cố: Em hiểu thêm được những gì sau khi học xong bài này?
- Thế nào là trùng nghĩa, đó là hiện tượng dùng 2 từ ngữ mà từ ngữ nọ đã chứa đựng nghĩa của từ ngữ kia
- Có ý thức khi dùng từ, tránh hiện tượng trùng nghĩa
- Nhưng cũng có những trường hợp khác, hiện tượng trùng nghĩa vẫn được xã hội chấp nhận, được dùng phổ biến và được xem là hợp chuẩn, ví dụ: cây cổ thụ, sông Cửu Long Giang,…ngày sinh nhật, đêm dạ hội, đường quốc lộ, (lên đường thượng lộ bình an),….
- Mặc dầu biết một số hiện tượng trùng nghĩa vẫn được xã hội chấp nhận, được dùng phổ biến và được xem là hợp chuẩn, chúng ta có nên dùng không, vì sao?
- Tuỳ HS
- Đọc lại phần nội dung bài học
- Đặt một số câu, có dùng hiện tượng trùng nghĩa sau đó sửa lại
- Trả lời câu hỏi trong HDHB
- Chuẩn bị bài mới: Đọc lại toàn bộ tp đã học
- Làm đề cương ôn tập (hệ thống câu hỏi trong bài Ôn tập)
Trang 5PHIẾU HỌC TẬP
Họ tên người trình bày:………
- Từ nào là từ trùng
- Vì sao từ đó là từ
………
………
- Có thể diễn đạt lại
bằng những cách nào
mà nghĩa của câu
không thay đổi?
………
………
………
PHIẾU HỌC TẬP
Họ tên người trình bày:………
- Từ nào là từ trùng
- Vì sao từ đó là từ
………
………
- Có thể diễn đạt lại
bằng những cách nào
mà nghĩa của câu
không thay đổi?
………
………
………