Sai sót trong sử dụng thuốc và can thiệp dược

Sai sót trong sử dụng thuốc và can thiệp dược

SAI SÓT TRONG SỬ DỤNG THUỐC VÀ CAN

THIỆP DƯỢC

Lớp Dược 4B – Nhóm 4 – Tổ 6 Giáo viên hướng dẫn: TS DS Võ Thị Hà

TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y DƯỢC HUẾ

Khoa Dược – Bộ môn : Dược Lâm Sàng

The Power of PowerPoint - thepopp.com

Tình huống

Bà M 70 tuổi, đồng thời bị hen mạn tính và suy tim

Đơn thuốc hàng ngày của bà như sau:

-      Furosemid 40 mg      1 viên/ngày, uống vào buổi sáng  

-      Ramipril 5mg       1 viên/ngày, uống vào buổi sáng

-      Prednisolon 5mg      1 viên/ngày, uống vào buổi sáng  

-      Salbutamol 100µg hít      xịt 2-4 liều/ngày khi cần

-      Salmeterol 50µg hít      xịt 1 liều/lần x 2 lần/ngày

Gần đây bà bị đau nhiều ở đầu gối, đi lại khó khăn Bác sĩ chẩn đoán bà bị viêm khớp gối và kê đơn naproxen 550mg, 1 viên/lần x 2 lần/ngày

Trước khi cấp phát naproxen cho bệnh nhân, dược sĩ hỏi về tình trạng của bà M khi đang dùng đơn thuốc hiện tại thì biết bà hiện vẫn còn có cơn khó thở về đêm, kèm theo lại đau đầu gối, nên bà thường hay bị thức giấc và khó ngủ trở lại

Ca lâm sàng

The Power of PowerPoint - thepopp.com

Khát quát về bệnh nhân

Tổng quan

Thông tin bệnh

nhân

Viêm khớp gối

Thuốc được chỉ định

thuốc hằng ngày

Sai sót thuốc chỉ định

Naproxen

Họ và tên bệnh nhân

Lý do thăm khám

Tiền sử bệnh

Tiền sử dung thuốc

Ngoài ra hen mạn tính và suy tim chưa thuyên giảm

Naproxen Tiếp tục duy trì các thuốc đang dùng

Salbutamol Prednisolon Ramipril Furosemid Salmeterol

Thông tin bệnh nhân

• Bệnh nhân: Nguyễn Thị M, nữ, 67 tuổi

• Lý do thăm khám: bị đau nhiều ở đầu gối, đi lại khó khăn; kèm theo khó thở về

đêm

• Tiền sử bệnh: hen mạn tính, suy tim

• Tiền sử dùng thuốc: bà M đang dùng các thuốc:

Furosemid 40 mg 1 viên/ngày, uống vào buổi sáng

Ramipril 5mg 1 viên/ngày, uống vào buổi sáng

Prednisolon 5mg 1 viên/ngày, uống vào buổi sáng

Salbutamol 100µg hít xịt 2-4 liều/ngày khi cần

Salmeterol 50µg hít xịt 1 liều/lần x 2 lần/ngày

Vì tuổi cao nên bà gặp khó khăn trong sử dụng bình xịt khí dung và thỉnh thoảng

quên uống thuôc

Thông tin bệnh nhân và

chỉ định của bác sĩ

Chẩn đoán

Viêm khớp gối Hen mạn tính và suy tim chưa thuyên giảm

Thuốc được chỉ định

Naproxen 550mg, 1 viên/lần x 2 lần/ngày

Tiếp tục duy trì các thuốc đang dùng

Sai sót trong đơn thuốc hằng ngày

Logic

Reaction

Symptoms

Sollution

Phân tích tính hợp lý

của đơn thuốc

Tương tác giữa các thuốc

đang sử dụng

Can thiệp dược

Tình huống phát sinh khi

sử dụng thuốc

Phân tích tính hợp lý trong đơn thuốc cũ

Đơn thuốc hàng ngày

Bà M 70 tuổi, đồng thời bị hen mạn tính và

suy tim

: Furosemid 40 mg 1 viên/ngày, uống vào

buổi sáng  

-Ramipiril 5mg 1viên/ngày, uống vào buổi

sáng

-Prednisolon 5mg 1 viên/ngày, uống vào

buổi sáng  

- Sabutamol 100µg hít xịt 2-4 liều/ngày khi

cần

- Salmeterol 50µg hít xịt 1 liều/lần x 2

lần/ngày.

Furosemid 40mg: nhóm thuốc lợi tiểu quai và hiện đang là thuốc được sử dụng phổ biến điều trị cho người cao

tuổi với tác dụng mạnh và sớm cải thiện cung lượng tim.

Ramipiril 5mg: giảm hậu gánh do làm giảm sức cản ngoại vi, giảm tiền gánh do làm giảm áp lực mao mạch phổi và sức cản

mạch phổi, cải thiện cung lượng tim và dung nạp gắng sức Dùng phối hợp điều trị với các thuốc lợi tiểu để tăng kali trong máu Người cao tuổi có chức năng thận kém nên đã giảm liều trên đơn.

Prednisolon: một glucocorticoid có tác dụng rõ rệt chống viêm, chống dị ứng và ức chế miễn dịch Do nguy cơ có

nhiều tác dụng không mong muốn mà điển hình là yếu cơ và loãng xương nên rất thận trong khi dùng cho người cao tuổi.Dùng một liều duy nhất trong ngày gây ít ADR hơn dùng những liều chia nhỏ trong ngày

Salbutamol: chọn lọc kích thích các thụ thể beta2 (có ở cơ trơn phế quản, cơ tử cung, cơ trơn mạch máu) và ít tác

dụng tới các thụ thể beta1 trên cơ tim nên có tác dụng làm giãn phế quản, giảm cơn co tử cung và ít tác dụng trên tim

Salbutamol dự phòng cơn hen về đêm.

Salmeterol : chất chủ vận beta tác dụng kéo dài (LABA) Nó hoạt động bằng cách làm giãn và mở đường dẫn khí

trong phổi, làm cho nó việc thở trở nên dễ dàng hơn Chỉ định điều trị dự phòng dài hạn bệnh hen, tắc nghẽn đường

hô hấp phục hồi được.

Đơn thuốc gồm 5 loại biệt dược phân liều điều trị cho đồng thời cả 2 bệnh Đối với suy tim thì dùng dùng Furosemid điều trị triệu

chứng phối hợp cùng Ramipiril tăng tác dụng điều trị Còn bệnh lý hen mạn tính thì phối hợp điều trị triệu chứng tắc nghẽn và viêm

đường hô hấp, cắt cơn hen nên dùng các thuốc giãn phế quản ( Sabutamol, Salmeterol) và kháng viêm: Prednisolon.

Nhận xét chung liều dùng của đơn thuốc trên: khá hợp lý Vì người cao tuổi đều mẫn cảm với các thuốc nên hầu hết các biệt

dược chỉ định đã giảm liều thích hợp trong đơn thuốc Các thuốc sử dụng đều mang tính điều trị hợp lý.

Tương tác thuốc: Thuốc lợi tiểu, kích thích beta 2 giao cảm và corticoid có thể làm giảm kali máu, trong khi đó ức chế men

chuyển làm tăng kali máu

 Cần giám sát kali máu trên bệnh nhân, đặc biệt nếu có thay đổi liều của ức chế men chuyển hay

lợi tiểu.

Furosemid với Salbutamol, Salmeterol:

2 thuốc kích thích Beta2 giao cảm làm tăng

tác dụng hạ kali-máu của thuốc lợi tiểu

Tương tác giữa các thuốc cũ

Prednisolone với Ramipril

Prednisolone làm giảm tác dụng của Ramipril vì nó gây giữ Natri và nước

Furosemid với Ramipril

Tăng tác dụng hạ huyết áp, là sự kết hợp thường được sử dụng trong lâm sàng Tuy nhiên có thể gây

hạ huyết áp cấp tính với choáng chóng mặt

Furosemid với Prednisolone

Tăng nguy cơ hạ kali huyết

Salmeterol với Salbutamol

Dùng 2 thuốc kích thích beta 2 làm tăng nguy cơ tác dụng phụ như tăng nhịp tim, tăng huyết áp

Trong trường hợp này 2 thuốc này được sử dụng bằng đường khí dung và liều lượng thấp nên hạn chế được tác dụng phụ này.

Prednisolone với Salbutamol, Salmeterol

Tăng nguy cơ hạ kali máu

The Power of PowerPoint - thepopp.com

Sau khi dùng đơn thuốc một thời gian, bệnh nhân vẫn còn biểu hiện khó thở về đêm

 Đánh giá tổng quan nguyên nhân có thể xuất phát từ người bệnh:

 Phân biệt khó thở do các bệnh lý tim mạch và khó thở do bệnh lý hô hấp để đưa ra hướng điều trị, phân lại liều thích

hợp

 Khó thở do suy tim: 

  Cần xem xét lại liều Ramipril, có thể tăng liều lên 5mg x 2 lần/ngày, lưu ý rằng bện nhân này hen phế quản nên không lựa chọn phướng án phối hợp với chẹn beta giao cảm; cũng có thể nghĩ đến phương án phối hợp với spironolacton hoặc tăng liều thuốc lợi tiểu lên nếu nghi ngờ ứ dịch

 Khó thở do bệnh lý phổi ( lấy khó thở do hen phế quản làm đại diện):

Khó thở thì thở ra, thở chậm rít, ho có đờm trong, dính, liên quan đến thay đổi thời tiết hay nhiễm khuẩn, nếu được điều trị bằng các thuốc giãn phế quản thì khó thở giảm hoặc hết

Xem xét lại việc kê đơn Sabutamol đều đặn hàng ngày Trao đổi với bác sĩ về việc dùng Prednisolon đường uống có thật sự cần thiết không và có thể

chuyển sang đường hít được không vì thuốc làm suy tim nặng thêm và gây nhiều tác dụng phụ không mong muốn

Tình huống phát sinh:

The Power of PowerPoint - thepopp.com

Sau khi dùng đơn thuốc một thời gian, bệnh nhân vẫn còn biểu hiện khó thở về đêm

 Do đặc điểm của cơ thể người già ( Bà M – 70 tuổi )

• Việc sử dụng thuốc thường dưới mức cần thiết nên hiệu quả điều trị thấp và chậm

• Dễ bị tác dụng phụ khi dùng thuốc hơn người trẻ.

• Cấu trúc và chức năng của đường hô hấp bị biến đổi và suy giảm do quá trình lão hóa nên sự đáp ứng với thuốc cũng kém đi

• Người cao tuổi thường gặp khó khăn trong việc sử dụng các thuốc dạng hít và thiết bị máy móc ( bình xịt định liều đã được sử dụng đúng cách hay không? )

The Power of PowerPoint - thepopp.com

Naproxen

Phác đồ điều trị sử dụng Naproxen

Nhóm thuốc, Cơ chế tác dụng, Chỉ định chính, liều dùng, Tác dụng không mong muốn

SAI SÓT TRONG THUỐC CHỈ ĐỊNH

Tương tác giữa Naproxen và thuốc đang sử dụng

Tương tác giữa Naproxen với Furosemid, Prednisolone, Salbutamol và Salmerterol, Pamipril

Can thiệp dược

Giải pháp và thay thế

The Power of PowerPoint - thepopp.com

Naproxen

1 Thuốc chống viêm không steroid (NSAID) của axit propionic

2

Ức chế tổng hợp PGE2α nên giảm tính cảm thụ của các

ngọn dây cảm giác với các chất gây đau của phản ứng viêm như bradykinin,

histamin, serotonin.

Tác dụng giảm đau của thuốc NSAIDs liên quan mật thiết với tác dụng chống viêm.

3 Bệnh khớp cấp tính Bệnh khớp mạn tính: viêm khớp dạng thấp, viêm cột sống dính khớp, viêm khớp mạn tính thiếu niên, viêm khớp phản ứng, thấp khớp Bệnh lý phần

mềm như viêm gân, viêm bao khớp, viêm quanh khớp vai Điều trị đau do tổn thương

cơ xương, đau do chấn thương mô mềm

4 550mg, 1 viên/lần x 2 lần/ngày ( 0,5 -1 g/ngày chia 2-3 liều Liều duy trì 550-1100mg/ngày tùy theo cường độ đau.)

5

Đối với hệ tim mạch: ức chế chuyên biệt COX-2 có thể làm gia tăng các biến

cố tim mạch ở người có tiền

sử tim mạch

Ngứa, dị ứng nặng: trên hô hấp gây hen phế quản

Nhóm thuốc

Cơ chế tác dụng ( tác dụng giảm đau )

Chỉ định đối với bệnh khớp

Liều dùng

Tác dụng không mong muốn

The Power of PowerPoint - thepopp.com

Tương tác của Naproxen

TƯƠNG TÁC

Furosemid

Tăng tác dụng phụ, ảnh hưởng xấu đến chức năng

thận Làm giảm tác dụng thải natri, thải trừ nước

của furosemid

Ramipril

Làm giảm tác dụng hạ huyết áp của Ramipril

 Naproxen là 1 NSAID gây giữ muối,

nước do đó dùng kết hợp với các thuốc trên làm giảm tác dụng điều trị suy tim của chúng, nên nặng thêm tình trạng suy tim cảu bệnh nhân

Prednisolone

Dùng kết hợp corticosteroid đường uống và các

thuốc chống viêm không steroid (NSAID) có thể làm

tăng tác dụng phụ ở tiêu hóa, trong đó có viêm

nhiễm, chảy máu, loét và thủng

Salbutamol và Salmeterol

Không có tương tác với Salbutamol và Salmeterol

Các thuốc chống viêm không

steroid như Naproxen có thể

làm nặng thêm trạng hen phế quản tình và suy tim của

bệnh nhân

Đồng thời thuốc có thể gây ra các tác dụng không mong muốn trên đường tiêu hóa, đặc biệt trên bệnh nhân cao tuổi và đang sử dụng prednisolon đường uống

Vì vậy nên bắt đầu bằng một thuốc giảm đau ngoại

vi như Paracetamol và theo dõi đáp ứng của bệnh

nhân

Nếu đau khớp không cải thiện mới chuyển sang dùng NSAIDs, khi đó phải giám sát chặt chẽ cả bệnh lý suy tim và hen phế quản, cũng như biểu hiện của viêm loét đường tiêu hóa để có xử trí phù hợp.

Naproxen

Sai sót khi chỉ định Naproxen ( sai sót trong kê đơn )

Tổng kết

CAN THIỆP DƯỢC

Bắt đầu b ằng một

thuốc giả m đau ng

oại vi

như Para cetamol v

à theo dõ i đáp ứng

của

bệnh nhâ n Nếu đa

u khớp kh ông cải t

hiện

mới chuy ển sang d

ùng NSAI Ds

Giám s át chặ

t chẽ c ả bệnh

lý suy tim và

hen ph ế quản

, cũng như b

iểu hiệ n của

viêm lo ét đườ

ng tiêu hóa đ

ể có xử trí ph

ù

hợp.

Trao đổi v ới bác sĩ v

ề việc bện h nhân vẫ

n

còn biểu h iện khó th

ở về đêm, Xem xét

lại

việc kê đơ n sabutam

ol đều đặ n hàng ng

ày

sử dụng b ình xịt địn

h liều đún g cách ch

ưa

Trao đổ i với bá

c sĩ về việc dù

ng pred nisolon

đường

uống c ó thể c huyển

sang đ ường h

ít được không

vì

làm suy tim nặ

ng thêm và gây

nhiều tác dụn

g phụ

Khó thở là do s

uy tim cần xem

xét lại liều Ra

mipril,

có thể tăng liề

u lên 5 mg x 2

lần/ng ày

Bệnh n hân he

n phế q uản nê

n có th ể có

phương án phố

i hợp v ới spiro

nolacto n

hoặc tă ng liều

thuốc lợi tiểu

lên nế u

nghi ng ờ ứ dịch

.

Thuốc lợi tiểu

, kích t hích b

eta 2 g iao cảm

và cor ticoid làm gi

ảm kal i máu,

Ức ch ế men

chuyển làm tă

ng kal i máu.

Cần gi ám sát

kali m áu trê

n bệnh nhân,

đặc

biệt nế u có th

ay đổi liều củ

a ức ch ế men

chuyển hay lợ

i tiểu.

Thay th ế Napro

xen

Sai sót trong kê đơn ( Naproxen )

Cần nắm rõ tiền sử bệnh nhân cũng như tình hình bệnh lý mắc phải Xem xét cẩn thận trong tương tác giữa các thuốc chỉ định với thuốc đang sử dụng

Sai sót trong ca lâm sàng

Sai sót trong sử dụng thuốc

Cẩn thận hướng dẫn cụ thể đối với người già, sử dụng đúng cách thiết bị y tế

Ghi rõ liều dùng, ngắn gọn, dễ nhìn thuận tiện cho bệnh nhân khi dùng thuốc

Sai sót trong theo dõi điều trị

Phối hợp với dược sĩ để nắm rõ triệu chứng bệnh nhân Trao đổi đưa ra chẩn đoán phù hợp

KEEP M OVING FOR W ARD!

Don’t be afraid We are beside you.

Any Questions?

Thank Y ou! 