NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN ĐẾN QUẢN LÝ CHẤT THẢI Y TẾ TẠI BỆNH VIỆN ĐA KHOA TRUNG ƢƠNG THÁI NGUYÊN

Theo Tổ chức Y tế thế giới, trong thành phần chất thải bệnh viện có khoảng 10% là chất thải nhiễm khuẩn và khoảng 5% là chất thải gây độc hại như chất phóng xạ, chất gây độc tế bào, các

Trang 1

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.Lrc-tnu.edu.vn

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y DƯỢC

HOÀNG THỊ LIÊN

NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ

LIÊN QUAN ĐẾN QUẢN LÝ CHẤT THẢI Y TẾ

TẠI BỆNH VIỆN ĐA KHOA TRUNG ƯƠNG

THÁI NGUYÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ Y HỌC

THÁI NGUYÊN, NĂM 2009

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y DƯỢC

Hướng dẫn khoa học: TS Bùi Văn Hoan

THÁI NGUYÊN, NĂM 2009

Trang 2

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban Giám hiệu, các Thầy giáo, Cô giáo, các bộ

môn, các Phòng, Khoa của Trường Đại học Y Dược Thái Nguyên đã tạo mọi điều

kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập và hoàn thành khóa học

Để hoàn thành Luận văn này, em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới:

PGS.TS Nguyễn Thành Trung - Giám đốc Bệnh viện đa khoa Trung ương

Thái Nguyên; TS Bùi Văn Hoan - Phó giám đốc Sở Y tế Thái Nguyên người thầy đã

tận tình hướng dẫn, giúp đỡ em trong quá trình thực hiện và hoàn thành luận văn

tốt nghiệp

Tôi xin trân trọng cảm ơn tới:

Lãnh đạo Sở Tài Nguyên và Môi trường, Chi cục Bảo vệ môi trường, đã tạo

mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong toàn bộ khóa học

Ban Giám đốc, các Phòng, Khoa của Bệnh viện đa khoa Trung ương Thái

Nguyên; Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên môi trường và công trình đô

thị Thái Nguyên đã giúp đỡ tôi trong quá trình thu thập số liệu và hoàn thành luận

văn

Xin gửi lời cảm ơn tới gia đình, anh, chị, em, bạn bè, đồng nghiệp đã động viên,

giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và hoàn thành khoá học

Xin trân trọng cảm ơn

Thái Nguyên, tháng 10 năm 2009

TÁC GIẢ Hoàng Thị Liên

MỤC LỤC

Lời cảm ơn Mục lục Danh mục bảng, biểu đồ, hình Chữ viết tắt trong Luận văn

1.3 Thực trạng quản lý chất thải y tế tại tỉnh Thái Nguyên 11

1.4 Một số yếu tố liên quan đến chất thải y tế 12 1.4.1 Tác hại và nguy cơ của CTYT đối với môi trường và sức khỏe cộng

1.4.2 Tác hại và nguy cơ của CTYT đối với môi trường và sức khỏe cộng

đồng tại Việt Nam

14

1.4.3 Hiểu biết của cán bộ, nhân viên y tế về quản lý chất thải y tế 15

1.4.4 Nguồn lực cho công tác quản lý chất thải 16

Chương 2 Đối tượng và phương pháp nghiên cứu 19

Trang 3

2.4.1 Chỉ số về thực trạng quản lý chất thải y tế 21

2.4 Một số yếu tố liên quan đến quản lý chất thải y tế 21

2.5 Kỹ thuật thu thập số liệu 22 2.6 Vật liệu nghiên cứu 25 2.7 Xử lý số liệu 25 2.8 Khống chế sai số trong nghiên cứu 25 2.9 Đạo đức trong nghiên cứu 25 Chương 3 Kết quả nghiên cứu 26 3.1 Thực trạng quản lý chất thải y tế 26

Chương 4 Bàn luận 49 4.1 Thực trạng quản lý chất thải y tế 49 4.1.1 Thực trạng quản lý chất thải rắn 49

4.1.2 Thực trạng quản lý nước thải bệnh viện 55

4.2.1 Nhân lực trực tiếp quản lý chất thải y tế 58

4.2.2 Trang thiết bị phục vụ thu gom rác thải 63

4.2.3 Thực trạng hệ thống thu gom và xử lý nước thải 66

Kết luận 69 Khuyến nghị 71 Tài liệu tham khảo Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.Lrc-tnu.edu.vn DANH MỤC BẢNG Bảng 1.1 Chất thải y tế phát sinh theo giường bệnh trên thế giới 3

Bảng 1.2 Chất thải y tế phát sinh theo giường bệnh tại Việt Nam 5

Bảng 2.1 Giá trị giới hạn các thông số và nồng độ các chất ô nhiễm 24 Bảng 3.1 Thực trạng chất thải rắn y tế tại bệnh viện 26

Bảng 3.2 Thực trạng thu gom, phân loại chất thải y tế 28

Bảng 3.3 Thực trạng vận chuyển, lưu giữ chất thải rắn y tế 29

Bảng 3.4 Thực trạng xử lý chất thải rắn y tế 30 Bảng 3.5 Thực trạng chất lượng nước thải bệnh viện 31

Bảng 3.6 Nhân lực trực tiếp quản lý chất thải y tế tại bệnh viện 33

Bảng 3.7 Tỷ lệ nhân viên y tế và vệ sinh viên được tập huấn quy chế quản lý chất thải y tế 34 Bảng 3.8 Hiểu biết của nhân viên y tế và vệ sinh viên về phân loại chất thải y tế theo nhóm chất thải y tế 35 Bảng 3.9 Hiểu biết của nhân viên y tế và vệ sinh viên về mã màu dụng cụ đựng chất thải y tế 36 Bảng 3.10 Hiểu biết của nhân viên y tế và vệ sinh viên về phân loại chất thải y tế theo nhóm chất thải và theo mã màu……… 37

Bảng 3.11 Tình hình thực hiện quy chế quản lý chất thải y tế 38

Bảng 3.12 Liên quan giữa hiểu biết với thực hành phân loại chất thải 39 Bảng 3.13 Liên quan giữa học tập với hiểu biết về phân loại chất thải của

nhân viên y tế và vệ sinh viên

40

Bảng 3.14 Hiểu biết về các đối tượng dễ bị ảnh hưởng bởi chất thải của

Bảng 3.15 Hiểu biết của nhân viên y tế và vệ sinh viên về tác hại của chất

Bảng 3.16 Liên quan giữa kiến thức, thái độ của bệnh nhân với thực

Trang 4

Bảng 3.17 Tỷ lệ nhân viên y tế và vệ sinh viên bị thương tích do chất

Bảng 3.18 Thực trạng phương tiện thu gom, vận chuyển chất thải rắn 45

Bảng 3.19 Thực trạng nhà lưu giữ chất thải rắn y tế 46

Bảng 3.20 Thực trạng hệ thống thu gom và xử lý nước thải 48

BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 3.1 Nhân lực trực tiếp quản lý chất thải y tế tại bệnh viện 33

Biểu đồ 3.2 Tỷ lệ nhân viên y tế và vệ sinh viên được tập huấn quy chế

Biểu đồ 3.3 Hiểu biết của nhân viên y tế và vệ sinh viên về phân loại chất

thải y tế theo nhóm chất thải y tế

35

Biểu đồ 3.4 Hiểu biết của nhân viên y tế và vệ sinh viên về mã mầu dụng cụ

Biểu đồ 3.5 Hiểu biết của nhân viên y tế và vệ sinh viên về phân loại chất thải

Biểu đồ 3.6 Liên quan giữa kiến thức, thái độ của bệnh nhân với thực hành

bỏ rác đúng quy định

Biểu đồ 3.7 Tỷ lệ nhân viên y tế và vệ sinh viên bị thương tích do chất thải y tế 44

HÌNH

Hình 3.1 Sơ đồ quy trình thu gom, phân loại, quản lý chất thải rắn y tế 27

Hình 3.2 Sơ đồ hệ thống quản lý chất thải y tế tại bệnh viện 32

CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN

(Hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải)

Assistant (Quỹ hợp tác phát triển quốc tế Đan Mạch)

(hỗ trợ môi trường của Đan Mạch cho Việt Nam)

gây suy giảm miễn dịch ở người)

international trade (Công ty TNHH kỹ thuật làm sạch và thương mại quốc tế)

Trang 5

ty môi trường đô thị)

tế không ngừng được tăng cường, mở rộng và hoàn thiện Tuy nhiên, trong quá trình hoạt động, hệ thống y tế đặc biệt là các bệnh viện đã thải ra môi trường một lượng lớn các chất thải bỏ, bao gồm những chất thải bỏ nguy hại Theo Tổ chức Y tế thế giới, trong thành phần chất thải bệnh viện có khoảng 10% là chất thải nhiễm khuẩn

và khoảng 5% là chất thải gây độc hại như chất phóng xạ, chất gây độc tế bào, các hoá chất độc hại phát sinh trong quá trình chẩn đoán và điều trị, đó là những yếu tố nguy cơ làm ô nhiễm môi trường, lan truyền mầm bệnh từ bệnh viện tới các vùng xung quanh, dẫn tới tăng nguy cơ nhiễm trùng bệnh viện và tăng tỷ lệ bệnh tật của cộng đồng dân cư sống trong vùng tiếp giáp [40], [63]

Theo báo cáo của Bộ Y tế, tính đến tháng 10 năm 2007, cả nước có 1087 bệnh viện, trong đó có 1023 bệnh viện công, 64 bệnh viện tư với tổng số 140.000 giường bệnh Bên cạnh đó còn có 14 Viện thuộc hệ dự phòng, 189 trung tâm y tế dự phòng tuyến tỉnh, 680 trung tâm y tế huyện, 100 cơ sở nghiên cứu đào tạo y dược và 181 công ty, xí nghiệp sản xuất thuốc, 10.999 trạm y tế xã, phường Tổng lượng chất thải rắn phát sinh từ các cơ sở y tế năm 2005 vào khoảng 300 tấn/ngày, trong đó có

40 tấn/ngày là chất thải y tế nguy hại Đến năm 2006, tính chung tỷ lệ bệnh viện có

hệ thống xử lý nước thải là 37% và chỉ có 30% trong số này đạt tiêu chuẩn cho phép; có 90,9% bệnh viện thực hiện thu gom CTYT hàng ngày, nhưng chỉ có 50% bệnh viện trong số này phân loại và thu gom CTYT đạt yêu cầu [23]

Để đánh giá thực trạng về CTYT cũng như những ảnh hưởng của CTYT đối với môi trường, nhiều nhà khoa học, nhiều cơ quan đã tiến hành điều tra, nghiên cứu Các nghiên cứu đã phần nào cho thấy những tồn tại trong công tác quản lý CTYT ở nước ta [26], [28], [40] Hiện nay, vì nhiều lý do, trong đó có áp lực về nhu cầu khám chữa bệnh của nhân dân, sự quá tải của nhiều bệnh viện, sự thiếu đồng bộ

Trang 6

cơ sở hạ tầng của bệnh viện nên dẫn tới vệ sinh môi trường của nhiều bệnh viện

chưa được đảm bảo [18]

Để khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trường do CTYT, ngày 22/4/2003, Chính

phủ đã ban hành Quyết định số 64/2003/QĐ-TTg về việc phê duyệt kế hoạch xử lý

triệt để các cơ sở gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng, bao gồm 84 bệnh viện,

trong đó có bệnh viện đa khoa Trung ương Thái Nguyên [18]

Sau quyết định phê duyệt đó, Bệnh viện đa khoa Trung ương Thái Nguyên đã

tích cực triển khai nhiều hoạt động để xử lý triệt để ô nhiễm môi trường Tuy vậy,

các hoạt động xử lý ô nhiễm môi trường của bệnh viện vẫn mang tính chắp vá,

nhiều chỉ số ô nhiễm qua giám sát vượt quá nhiều lần tiêu chuẩn cho phép

Để đánh giá thực trạng công tác bảo vệ môi trường của Bệnh viện đa khoa

Trung ương Thái Nguyên trong thời gian qua, chúng tôi đặt vấn đề nghiên cứu đề

tài: "Nghiên cứu thực trạng và một số yếu tố liên quan đến quản lý chất thải y tế tại

Bệnh viện đa khoa Trung ương Thái Nguyên", với mục tiêu:

1 Mô tả thực trạng quản lý chất thải y tế tại Bệnh viện đa khoa Trung ương

Thái Nguyên

2 Xác định một số yếu tố liên quan đến quản lý chất thải y tế

Chương 1

TỔNG QUAN 1.1 Thực trạng quản lý chất thải y tế trên thế giới

Nghiên cứu về CTYT đã được tiến hành tại nhiều nước trên thế giới, đặc biệt ở các nước phát triển như Anh, Mỹ, Nhật, Canada Các nghiên cứu đã quan tâm đến nhiều lĩnh vực như tình hình phát sinh; phân loại CTYT; quản lý CTYT (biện pháp làm giảm thiểu chất thải, tái sử dụng chất thải, xử lý chất thải, đánh giá hiệu quả của các biện pháp xử lý chất thải ); tác hại của CTYT đối với môi trường, sức khoẻ; biện pháp làm giảm tác hại của CTYT đối với sức khỏe cộng đồng, sự đe dọa của chất thải nhiễm khuẩn tới sức khỏe cộng đồng, ảnh hưởng của nước thải y tế đối với việc lan truyền dịch bệnh; những vấn đề liên quan của y tế công cộng với CTYT; tổn thương nhiễm khuẩn ở y tá, hộ lý và người thu gom rác; nhiễm khuẩn bệnh viện, nhiễm khuẩn ngoài bệnh viện đối với người thu nhặt rác, vệ sinh viên và cộng đồng; người phơi nhiễm với HIV, HBV, HCV ở nhân viên y tế [57], [58], [60], [61]

1.1.1 Thực trạng phát sinh chất thải y tế

Khối lượng CTYT phát sinh thay đổi theo khu vực địa lý, theo mùa và phụ thuộc vào các yếu tố khách quan như: cơ cấu bệnh tật, dịch bệnh, loại, quy mô bệnh viện, phương pháp và thói quen của nhân viên y tế trong việc khám, chữa bệnh và chăm sóc bệnh nhân và thải rác của bệnh nhân ở các khoa phòng [34]

Bảng 1.1 Chất thải y tế theo giường bệnh trên thế giới [53] Tuyến bệnh viện Tổng lượng CTYT(kg/GB) CTYT nguy hại (kg/GB)

1.1.2 Phân loại chất thải y tế

Theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế thế giới (1992), ở các nước đang phát triển

có thể phân loại CTYT thành các loại sau: Chất thải không độc hại (chất thải sinh hoạt gồm chất thải không bị nhiễm các yếu tố nguy hại); chất thải sắc nhọn (truyền nhiễm hay không truyền nhiễm); chất thải nhiễm khuẩn (khác với các vật sắc nhọn

Trang 7

nhiễm khuẩn); chất thải hoá học và dược phẩm (không kể các loại thuốc độc đối với

tế bào); chất thải nguy hiểm khác (chất thải phóng xạ, các thuốc độc tế bào, các bình

chứa khí có áp suất cao) [17], [63]

Ở Mỹ phân loại chất thải y tế thành 8 loại: Chất thải cách ly (chất thải có khả

năng truyền nhiễm mạnh); Những nuôi cấy và dự trữ các tác nhân truyền nhiễm và

chế phẩm sinh học liên quan; Những vật sắc nhọn được dùng trong điều trị, nghiên

cứu ; Máu và các sản phẩm của máu; Chất thải động vật (xác động vật, các phần

của cơ thể ); Các vật sắc nhọn không sử dụng; Các chất thải gây độc tế bào; Chất

thải phóng xạ [63]

1.1.3 Quản lý chất thải y tế

Theo Tổ chức Y tế thế giới, có 18 - 64% cơ sở y tế chưa có biện pháp xử lý

chất thải đúng cách Tại các cơ sở Y tế, 12,5% công nhân xử lý chất thải bị tổn

thương do kim đâm xảy ra trong quá trình xử lý CTYT Tổn thương này cũng là

nguồn phơi nhiễm nghề nghiệp, với máu phổ biến nhất, chủ yếu là dùng hai tay tháo

lắp kim và thu gom tiêu huỷ vật sắc nhọn Có khoảng 50% số bệnh viện trong diện

điều tra vận chuyển CTYT đi qua khu vực bệnh nhân và không đựng trong xe thùng

có nắp đậy [64]

Theo H.Ô-ga-oa, cố vấn Tổ chức Y tế thế giới về sức khoẻ, môi trường khu

vực Châu Á, phần lớn các nước đang phát triển không kiểm soát tốt CTYT, chưa có

khả năng phân loại CTYT mà xử lý cùng với tất cả các loại chất thải Từ những năm

90, nhiều quốc gia như Nhật Bản, Singapo, Australia, Newziland đã đi đầu trong

công tác xử lí CTYT, Malaixia có phương tiện xử lý rác thải tập trung trên bán đảo

và các hệ thống xử lý rác thải thải riêng biệt cho các bệnh viện ở xa tại Boocneo [64]

Ở các nước phát triển đã có công nghệ xử lý CTYT đáng tin cậy như đốt rác

bằng lò vi sóng, tuy nhiên đây không phải là biện pháp hữu hiệu được áp dụng ở các

nước đang phát triển, vì vậy, các nhà khoa học ở các nước Châu Á đã tìm ra một số

phương pháp xử lý chất thải khác để thay thế như Philippin đã áp dụng phương pháp

xử lý rác bằng các thùng rác có nắp đậy; Nhật Bản đã khắc phục vấn đề khí thải độc hại

thoát ra từ các thùng đựng rác có nắp kín bằng việc gắn vào các thùng có những thiết bị

cọ rửa; Indonexia chủ trương nâng cao nhận thức trước hết cho các bệnh viện về mối nguy hại của CTYT gây ra để bệnh viện có biện pháp lựa chọn phù hợp [59]

1.2 Thực trạng quản lý chất thải y tế tại Việt Nam

Theo Quy chế Quản lý CTYT của Bộ Y tế ban hành tại Quyết định số 43/QĐ-BYT ngày 30/11/2007, quy định [21]:

Chất thải y tế là vật chất ở thể rắn, lỏng và khí được thải ra từ các cơ sở y tế

bao gồm chất thải y tế nguy hại và chất thải thông thường

Chất thải y tế nguy hại là CTYT chứa yếu tố nguy hại cho sức khoẻ con người

và môi trường như dễ lây nhiễm, gây ngộ độc, phóng xạ, dễ cháy, dễ nổ, dễ ăn mòn hoặc có đặc tính nguy hại khác nếu những chất thải này không được tiêu huỷ an toàn

Quản lý chất thải y tế là hoạt động quản lý việc phân loại, xử lý ban đầu, thu

gom, vận chuyển, lưu giữ, giảm thiểu, tái sử dụng, tái chế, xử lý, tiêu hủy chất thải

y tế và kiểm tra, giám sát việc thực hiện

1.2.1 Thực trạng phát sinh chất thải y tế

Theo kết quả khảo sát của Vụ Điều trị - Bộ Y tế tại 24 bệnh viện năm 1998, cho thấy tỷ lệ phát sinh chất thải y tế theo từng tuyến, loại bệnh viện, cơ sở y tế rất khác nhau Trong cùng một bệnh viện, các khoa khác nhau sẽ có lượng chất thải rắn y tế phát sinh khác nhau, trong một bệnh viện đa khoa, khoa hồi sức cấp cứu, khoa sản, khoa ngoại có lượng CTYT phát sinh lớn nhất Dẫn từ [17], [40]

Bảng 1.2 Chất thải y tế phát sinh theo giường bệnh tại Việt Nam Tuyến bệnh viện Đơn vị Tổng lượng CTYT CTYT nguy hại

Trang 8

cứu của Nguyễn Huy Nga (Bộ Y tế) là 16,5 tấn.ngày; kết quả nghiên cứu của Lê

Doãn Diên 37,5 tấn ngày; theo báo cáo diễn biến môi trường Việt Nam 2004 là 57,5

tấn/ngày; của Bộ Xây dựng là 34 tấn/ngày Sở dĩ có sự chệnh lệch như vậy vì một

số đề tài khi nghiên cứu về lượng CTYT phát sinh có xét đến cả chất thải xây dựng,

bùn bể phốt Một số đề tài nghiên cứu khác chỉ xét đến lượng CTYT phát sinh khi

cần thiêu đốt Theo kết quả khảo sát của Bộ Y tế (2001) tại 280 bệnh viện lượng

CTYT phát sinh mỗi ngày khoảng 429 tấn/ngày, trong đó lượng CTYT nguy hại

khoảng 34 tấn/ngày, ước tính tổng lượng khoảng 15 triệu tấn/năm CTYT, trong đó

có khoảng 21.000 tấn/năm CTYT nguy hại Dự báo đến năm 2010, lượng CTYT

nguy hại sẽ có khoảng 25.000 tấn/năm [17], [28]

1.2.2 Thành phần và phân loại chất thải y tế

Căn cứ vào các đặc điểm lý học, hoá học, sinh học và tính chất nguy hại, chất

thải trong các cơ sở y tế được phân thành 5 nhóm [21]:

* Chất thải lây nhiễm: Nhóm này gồm các loại chất thải:

- Chất thải sắc nhọn (loại A): Là chất thải có thể gây ra các vết cắt hoặc chọc

thủng, có thể nhiễm khuẩn, bao gồm: bơm kim tiêm, đầu sắc nhọn của dây truyền,

lưỡi dao mổ, đinh mổ, cưa, các ống tiêm, mảnh thuỷ tinh vỡ và các vật sắc nhọn

khác sử dụng trong các hoạt động y tế

- Chất thải lây nhiễm không sắc nhọn (loại B): Là chất thải bị thấm máu, thấm

dịch sinh học của cơ thể và các chất thải phát sinh từ buồng bệnh cách ly

- Chất thải có nguy cơ lây nhiễm cao (loại C): Là chất thải phát sinh trong các

phòng xét nghiệm như: bệnh phẩm và dụng cụ đựng, dính bệnh phẩm

- Chất thải giải phẫu (loại D): Bao gồm các mô, cơ quan, bộ phận cơ thể

người; rau thai, bào thai và xác động vật thí nghiệm

* Chất thải hoá học nguy hại: Nhóm này gồm các loại chất thải sau:

- Dược phẩm quá hạn, kém phẩm chất không còn khả năng sử dụng

- Chất hoá học nguy hại sử dụng trong y tế

- Chất gây độc tế bào, gồm: vỏ các chai thuốc, lọ thuốc, các dụng cụ dính thuốc gây

độc tế bào và các chất tiết từ người bệnh được điều trị bằng hoá trị liệu

- Chất thải chứa kim loại nặng: thuỷ ngân (từ nhiệt kế, huyết áp kế thuỷ ngân bị vỡ,

chất thải từ hoạt động nha khoa), cadimi (Cd) (từ pin, ắc quy), chì (từ tấm gỗ bọc chì hoặc vật liệu tráng chì sử dụng trong ngăn tia xạ từ các khoa chẩn đoán hình ảnh, xạ trị)

* Chất thải phóng xạ: Gồm các chất thải phóng xạ rắn, lỏng và khí phát sinh từ

các hoạt động chẩn đoán, điều trị, nghiên cứu và sản xuất

Danh mục thuốc phóng xạ và hợp chất đánh dấu dùng trong chẩn đoán và điều trị ban hành kèm theo Quyết định số 33/2006/QĐ-BYT ngày 24 tháng 10 năm 2006 của Bộ trưởng Bộ Y tế

* Bình chứa áp suất: Bao gồm bình đựng oxy, CO2, bình ga, bình khí dung

Các bình này dễ gây cháy, gây nổ khi thiêu đốt

* Chất thải thông thường: là chất thải không chứa các yếu tố lây nhiễm, hoá

học nguy hại, phóng xạ, dễ cháy, nổ, bao gồm:

- Chất thải sinh hoạt từ các buồng bệnh (trừ các buồng bệnh cách ly)

- Chất thải phát sinh từ các hoạt động chuyên môn y tế như các chai lọ thuỷ tinh, chai huyết thanh, các vật liệu nhựa, các loại bột bó trong gẫy xương kín Những chất thải này không dính máu, dịch sinh học và các chất hoá học nguy hại

- Chất thải phát sinh từ các công việc hành chính: giấy, báo, tài liệu, vật liệu đóng gói, thùng các tông, túi nilon, túi đựng phim

- Chất thải ngoại cảnh: lá cây và rác từ các khu vực ngoại cảnh

Theo kết quả điều tra của Bộ Y tế năm 1998 - 1999 thành phần CTYT ở một

số bệnh viện Việt Nam gồm:

- Chất thải rắn y tế: Giấy các loại; kim loại, vỏ hộp; thuỷ tinh, ống tiêm, chai lọ thuốc, bơm kim tiêm nhựa; bông băng, bột bó gãy xương; chai, túi nhựa các loại; bệnh phẩm; rác hữu cơ; đất đá và các vật rắn khác

- Chất thải lỏng bệnh viện: nước thải từ khoa Xét nghiệm, X quang, khoa lâm sàng, cận lâm sàng, bộ phận phục vụ trong bệnh viện và nước mưa

- Chất thải khí: khí thải từ các công trình, thiết bị xử lý, tiêu huỷ CTYT

Trang 9

gom, xử lý nước thải, hoặc có thì nhiều hệ thống cống rãnh đã bị hư hỏng, xử lý xuống

cấp; rác thải không được phân loại, chôn lấp thủ công hoặc đốt thủ công tại chỗ Thực

trạng như sau [23], [24], [31], [40]:

* Về quản lý rác thải:

Kết quả điều tra năm 2002 của Bộ Y tế tại 294 bệnh viện trong cả nước cho thấy

94,2% bệnh viện phân loại CTYT tại nguồn phát sinh, chỉ có 5,8% bệnh viện chưa thực

hiện Các bệnh viện tuyến trung ương, tuyến tỉnh, bệnh viện tư nhân thực hiện phân loại

CTYT ngay tại nguồn tốt hơn các bệnh viện tuyến huyện và bệnh viện ngành Có 93,9%

bệnh viện thực hiện tách riêng vật sắc nhọn ra khỏi CTYT, hầu hết các bệnh viện sử

dụng chai nhựa, lọ truyền đã dùng để đựng kim tiêm Nhưng qua kiểm tra thực tế, việc

phân loại CTYT ở một số bệnh viện chưa chính xác, làm giảm hiệu quả của việc phân

loại chất thải 85% bệnh viện sử dụng mã màu trong việc phân loại, thu gom và vận

chuyển chất thải

Kết quả nghiên cứu tại 6 bệnh viện đa khoa tỉnh của Đinh Hữu Dung (2003)

cho thấy: cả 6 bệnh viện đều phân loại chất thải rắn ngay tại nguồn phát sinh nhưng

chưa có bệnh viện nào phân loại rác đúng theo Quy chế của Bộ Y tế và việc phân

loại phụ thuộc vào hình thức xử lý hiện có của bệnh viện

Kết quả thanh tra, kiểm tra của Bộ Y tế (2004) về CTYT ở 175 bệnh viện tại 14

tỉnh, thành phố, cho thấy số bệnh viện có thùng chứa chất thải chiếm 76%, có bể chứa

rác chiếm 9,6%, có nắp đậy thùng rác hoặc mái che bể chứa rác chiếm 43%, rác được

để riêng biệt chiếm 19,3% trong tổng số bệnh viện, nơi chứa rác thải đảm bảo vệ sinh

chiếm 35,5%; 29% bệnh viện chôn CTR trong bệnh viện; có 3,2% bệnh viện vừa chôn,

vừa đốt trong bệnh viện Hầu hết các CTR trong bệnh viện đều không được xử lý trước

khi đem đốt hoặc chôn Một số ít bệnh viện có lò đốt CTYT nhưng lại quá cũ kỹ và gây

ô nhiễm môi trường

Kết quả kiểm tra của Bộ Y tế (2007) tại 4 bệnh viện Hà Nội, Bệnh viện Lao và bệnh

phổi Trung ương được đánh gía là bệnh viện quản lý rác thải tốt nhất trong 4 bệnh viện

được kiểm tra nhưng Đoàn kiểm tra đã phát hiện trong buồng bệnh chỉ có thùng đựng rác

sinh hoạt thiếu thùng chứa đờm của bệnh nhân Ở Bệnh viện Việt Đức tất cả rác thải đều

chứa chung trong một loại túi đựng rác màu vàng

Theo báo cáo của Bộ Y tế (2009), năm 2006, tỷ lệ bệnh viện thực hiện phân loại CTYT là 95,6% và thu gom hàng ngày là 90,9% Phương tiện thu gom CTYT như túi, thùng đựng chất thải, xe đẩy rác, nhà chứa rác còn thiếu và chưa đồng bộ, hầu hết chưa đạt tiêu chuẩn theo yêu cầu của Quy chế quản lý CTYT Chỉ có khoảng 50% các bệnh viện trên phân loại, thu gom đạt yêu cầu theo quy chế [23]

* Về nước thải:

Kết quả kiểm tra của Bộ Y tế (2004) tại 175 bệnh viện ở 14 tỉnh, thành phố thì

có đến 31,5% bệnh viện không có hệ thống thoát nước thải, chủ yếu ở các bệnh viện tuyến huyện Trong số bệnh viện có hệ thống thoát nước thì có tới 47,4% bệnh viện

sử dụng hệ thống thoát nước chung gồm cả nước mưa, nước thải sinh hoạt, nước thải y tế; chỉ có 21,1% bệnh viện có hệ thống thoát nước thải riêng biệt; 26,3% bệnh viện có hệ thống thoát nước thải kín; 31,4% hở và 42,3% vừa kín vừa hở

Kết quả điều tra tại 6 bệnh viện đa khoa tỉnh (2003): cả 6 bệnh viện đều có

hệ thống cống thoát nước thải nhưng chất lượng cống khác nhau, có bệnh viện hệ thống cống nổi nhưng không có nắp đậy, nước thải bệnh viện không được xử lý (bệnh viện Yên Bái), hoặc xử lý một phần (bệnh viện Quảng Nam, Cần Thơ), hoặc

đã xử lý toàn bộ (bệnh viện Phú Thọ, Quảng Ngãi, Đồng Tháp) nhưng tất cả đều đổ nước thải ra cống thoát nước chung [31]

Theo báo cáo của Bộ Y tế (2009), năm 2006, tỷ lệ bệnh viện có hệ thống xử lý nước thải tuyến Trung ương là 71%, tuyến tỉnh là 46%, tuyến huyện là 30% và bệnh viện

tư nhân là 85% Tính chung tỷ lệ bệnh viện có hệ thống xử lý nước thải là 37% và chỉ có khoảng 30% trong số này đạt tiêu chuẩn cho phép Hiện cả nước còn có gần 640 bệnh viện cần được trang bị hệ thống xử lý nước thải, số bệnh viện cần cải tạo lại hệ thống xử

lý nước thải khoảng 220 bệnh viện [23]

* Về xử lý khí thải bệnh viện: Chỉ có một số bệnh viện lớn có hệ thống xử lý khí

thải hoặc có hotte hút hơi khí độc tại các khoa/ phòng Xét nghiệm, X quang, còn đa phần các bệnh viện chưa có hệ thống xử lý khí thải

1.2.4 Biện pháp xử lý chất thải y tế

* Về xử lý chất thải rắn y tế:

Hình thức xử lý chất thải rắn trong bệnh viện ở nước ta rất đa dạng, phụ thuộc

Trang 10

vào quy mô, điều kiện của từng bệnh viện

Theo báo cáo diễn biến môi trường Việt Nam (2004) [8], Việt Nam đã xây

dựng được 43 lò đốt CTYT hiện đại, nâng công suất xử lý lên 28.840 kg/ngày Công

suất thiết kế của một lò đốt khoảng 40kg/h - 50 kg/h Tuy nhiên đại đa số các lò đốt

chưa sử dụng hết công suất, khi so sánh tổng công suất của các lò đốt với lượng

CTYT phát sinh, đã cho thấy, các lò đốt được lắp đặt đã đáp ứng đủ khối lượng phát

sinh tại thời điểm Qua đó đã chứng tỏ rằng vẫn còn một khối lượng lớn CTYT phát

sinh chưa được thu gom và xử lý đúng cách Thực trạng như sau:

- Thiêu đốt chất thải rắn y tế:

+ Thiêu đốt CTYT bằng lò đốt rác hiện đại: Tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí

Minh đã xử lý CTYT tập trung với công nghệ nhập của nước ngoài Một số bệnh viện

đã lắp đặt lò đốt chất thải y tế Hoval MZ2 của Thuỵ Sĩ đảm bảo an toàn về môi

trường Theo báo cáo của Bộ Y tế (2009), cả nước đã có gần 200 lò đốt CTYT (chiếm

73,3%) Trong số các bệnh viện có lò đốt, ở tuyến trung ương có 5/5 hoạt động

thường xuyên và có bảo dưỡng định kỳ theo đúng quy định; tuyến tính là 79/106 lò

Nhưng chưa có một nghiên cứu thống kê cụ thể nào về các loại lò đốt hiện đang hoạt

động tại các bệnh viện ở Việt Nam và hiệu quả xử lý của các lò đốt thiết kế và chế tạo

trong nước và cũng chưa có số liệu về số lò đốt đạt tiêu chuẩn khí thải Thiết kế cơ

bản của các lò đốt hiện có đều thiếu hệ thống xử lý khí thải, gây ô nhiễm môi trường,

công suất lò đốt sử dụng chưa hợp lý [23]

+ Thiêu đốt CTYT bằng lò thủ công hoặc đốt ngoài trời: Hiện nay, phần lớn các

bệnh viện trong cả nước, nhất là bệnh viện tuyến tỉnh và tuyến huyện thiêu đốt CTYT

bằng các lò đốt thủ công không có hệ thống xử lý khí thải hoặc đốt ngoài trời Nghiên

cứu 6 bệnh viện tuyến tỉnh năm 2003 cho thấy: chỉ có 2/6 bệnh viện xử lý rác bằng lò

đốt chuyên dụng, còn 4/6 bệnh viện chôn lấp hoặc sử dụng lò đốt thủ công và tuyến

huyện là 97/201 lò đốt Tuy nhiên chỉ có 197 lò đốt 2 buồng, còn lại là lò thủ công [26]

+ Chôn lấp chất thải rắn y tế: Kết quả điều tra của Bộ Y tế (1998) tại 80 bệnh

viện, phần lớn CTYT ở các bệnh viện được xử lý theo phương pháp thô sơ, đơn

giản, chưa đảm bảo vệ sinh và an toàn môi trường, rác thải y tế được chôn lấp trong

khu đất bệnh viện và bãi rác công cộng chiếm tỷ lệ cao (70% bệnh viện chôn rác

thải nhiễm khuẩn; 44,3% bệnh viện chôn rác thải vật sắc nhọn; 44,2% bệnh viện chôn rác thải từ phòng xét nghiệm, 50% bệnh viện chôn lấp rác thải là hoá chất và dược phẩm) Tình trạng thiếu đất để chốn lấp CTYT đang trở nên phổ biến, nhiều bệnh viện phải chôn đi chôn lại nhiều lần trong khu đất bệnh viện Theo báo cáo của

Bộ Y tế (2009), đến năm 2006, cả nước vẫn còn 26,7% bệnh viện đang thực hiện chôn lấp CTYT hoặc đốt thủ công ngoài trời, chủ yếu tập trung ở các bệnh viện tuyến huyện và một số bệnh viện tuyến tỉnh [23]

* Về xử lý nước thải bệnh viện:

Một số bệnh viện như Bệnh viện đa khoa và Bệnh viện Lao Tuyên Quang; Bệnh viện C và Bệnh viện Lao và bệnh phổi Thái Nguyên; Bệnh viện đa khoa tỉnh Sơn La, Trung tâm Y tế huyện Lương Tài - Bắc Ninh đang áp dụng công nghệ xử lý nước thải bệnh viện theo phương pháp lọc sinh học ngập nước cải tiến hoặc phương pháp lọc sinh học nhỏ giọt [37]

1.3 Thực trạng quản lý chất thải y tế tại tỉnh Thái Nguyên

Thái Nguyên là một tỉnh trung du miền núi nằm ở phía Bắc của Thủ đô Hà Nội, cách Hà Nội 80 km, có diện tích tự nhiên là 3.541 km2, dân số trên 1,1 triệu người, có 9 đơn vị hành chính với 180 xã phường, thị trấn

Để đáp ứng nhu cầu khám chữa bệnh ngày càng tăng của nhân dân trong tỉnh và các tỉnh miền núi khu vực Đông Bắc, các cơ sở y tế của tỉnh Thái Nguyên trong những năm qua cũng đã tăng cả về số lượng và quy mô giường bệnh Theo niên giám thống

kê của tỉnh, từ năm 2004 đến năm 2006 số cơ sở y tế trên địa bàn tỉnh đã tăng từ 214 cơ

sở lên 218 cơ sở, số giường bệnh tăng từ 3.229 giường bệnh lên 3.553 giường bệnh Không kể các trạm y tế xã, phường, hiện nay trên địa bàn toàn tỉnh có 19 cơ sở y tế tuyến trung ương, tuyến tỉnh và các trung tâm y tế huyện, bệnh viện tư nhân [25] Theo báo cáo của DANIA (2001) tại 17 bệnh viện ở tỉnh, lượng chất thải rắn phát sinh trong 17 bệnh viện là: 1.979,3kg/ngày, trong đó chiếm 16,74% là chất thải rắn y tế nguy hại và 83,26% là các CTYT không nguy hại [27]

Theo Quyết định số 64/2003/QĐ-TTg, Thái Nguyên có 4 bệnh viện thuộc đối tượng gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng phải thực hiệnbiện pháp xử lý Hiện có khoảng 65 – 7- % rác thải y tế của bệnh viện được thu gom và xử lý; 5/19 bệnh viện

Trang 11

có hệ thống xử lý nước thải, nhưng nhìn chung chất lượng xử lý chưa đạt yêu cầu

Phần lớn CTYT ở các bệnh viện tuyến huyện chưa được xử lý hoặc xử lý không đạt

tiêu chuẩn vệ sinh môi trường Kết quả phân tích nước thải của các bệnh viện cho

thấy, hàm lượng BOD5 và COD và các hợp chất hữu cơ khác đều cao hơn tiêu

chuẩn cho phép, kể cả nước thải của các bệnh viện đã qua hệ thống xử lý Phần lớn

CTYT nguy hại của các bệnh viện được chôn lấp thủ công hoặc đốt thủ công tại

chỗ Các bệnh viện tuyến huyện hầu như chưa có hệ thống xử lý nước thải và biện

pháp xử lý chất thải rắn đảm bảo vệ sinh môi trường [37]

1.4 Một số yếu tố liên quan đến quản lý chất thải y tế

1.4.1 Tác hại và nguy cơ của chất thải y tế đối với môi trường và sức khỏe

cộng đồng trên thế giới

Chất thải y tế là môi trường có khả năng chứa đựng các loại vi sinh vật gây

bệnh, các chất độc hại như hóa chất, chất gây độc tế bào, chất phóng xạ Các

nghiên cứu dịch tễ học trên thế giới đã chứng minh, các chất thải bệnh viện có ảnh

hưởng lớn đến sức khỏe cán bộ, nhân viên y tế, cộng đồng dân cư nếu CTYT không

được quản lý đúng cách Các tác nhân gây bệnh có thể xâm nhập vào cơ thể con

người qua các đường: Qua các vết da bị xây xước hoặc bị thương, qua đường hô hấp

(do hít phải), qua đường tiêu hóa), tác động gián tiếp do ô nhiễm môi trường, hoặc

tiếp xúc với các tác nhân trung gian như ruồi, muỗi, chuột Tất cả những người tiếp

xúc với CTYT nguy hại đều là đối tượng có nguy cơ bị tác động bởi chất thải y tế,

bao gồm: Cán bộ y tế và nhân viên vệ sinh bệnh viện; Những người thu gom phế liệu;

Người bệnh, người nhà bệnh nhân; Người dân sống gần bệnh viện [17], [56]

Các nguy cơ gây bệnh của CTYT là các bệnh về đường tiêu hoá do các vi khuẩn

tả, lỵ, thương hàn, trứng giun; nhiễm khuẩn đường hô hấp do lao, do phế cầu khuẩn;

tổn thương nghề nghiệp; nhiễm khuẩn da; bệnh than; AIDS; nhiễm khuẩn huyết;

viêm gan A, B; thần kinh; gây độc, ăn mòn, cháy, nổ [17], [56]

Theo báo cáo của tổ chức Bảo vệ môi trường Mỹ có khoảng 162 - 321 trường hợp

nhiễm virus viêm gan B có phơi nhiễm với CTYT so với tổng số 300.000 trường hợp

nhiễm virus viêm gan B mỗi năm Trong số những nhân viên tiếp xúc với chất thải

bệnh viện, nhân viên vệ sinh có tỷ lệ tổn thương nghề nghiệp cao nhất Tỷ lệ tổn

thương chung là 180/1000 người trong một năm, cao hơn hai lần so với tỷ lệ này của toàn bộ lực lượng lao động ở Mỹ cộng lại [17]

Ở Nhật Bản, các nghiên cứu về chất thải y tế đã đưa ra các số liệu như sau [41]: + Tháng 7 năm 1987 có 2 bác sĩ trẻ thực tập nội trú ở Khoa Nhi không may bị nhiễm virút từ các ống tiêm và đã bị chết bởi viêm gan B cấp tính Tại Nhật bản đã ghi nhận 570 trường hợp tương tự như vậy

+ Việc khảo sát của các nhà y tế cộng đồng năm 1986 cho thấy 67,3% những người thu gom rác trong các bệnh viện bị tổn thương do các vật sắc nhọn, 44,4% những người thu gom rác bên ngoài các bệnh viện bị tổn thương khi thu gom các chất thải bệnh viện

+ Shiro Shirato cũng đã nêu trong tài liệu khoa học của Nhật Bản, tổng số hơn

500 trường hợp bị lây nhiễm bệnh có liên quan tới chất thải bệnh viện, hơn 400 trường hợp bị tác hại sinh học từ các thuốc có độc tố tế bào

Đối với nước thải, ở Chi Lê và Pê Ru đã có những nghi ngờ về việc thải nước thải bệnh viện ra cống một cách tùy tiện đã làm lan truyền dịch tả

Những tai nạn nghiêm trọng bởi các chất thải bệnh viện bị nhiễm phóng xạ đã được ghi nhận bởi các cơ quan truyền thông quốc tế ở thành phố Brasilia năm 1989 Rác không được thu dọn kịp thời sẽ trở thành nơi phát sinh ruồi, muỗi, chuột, gián, ô nhiễm môi trường không khí do phát sinh mùi hôi thối khó chịu Các trung gian truyền bệnh này sẽ tạo ra một nguy cơ lan tràn bệnh dịch nhanh chóng từ các bệnh viện, từ CTYT không được xử lý đúng cách Cũng như vậy, nước thải bệnh viện không được xử lý đảm bảo yêu cầu vệ sinh cũng sẽ là nguồn phát tán các mầm bệnh vào các nguồn nước (nước mặt, nước ngầm) [17]

Qua các nghiên cứu về tác hại của CTYT đối với những người tiếp xúc, trong

đề tài này, chúng tôi đã lựa chọn các nhân viên y tế, hộ lý và các nhân viên thu gom, vận chuyển rác (sau đây gọi tắt là vệ sinh viên); bệnh nhân và người nhà bệnh nhân

để nghiên cứu về kiến thức, thái độ, hành vi của họ đối với các vấn đề về CTYT

1.4.2 Tác hại và nguy cơ của chất thải y tế đối với môi trường và sức khỏe cộng đồng tại Việt Nam

* Ảnh hưởng của chất thải y tế đối với môi trường:

Trang 12

Một số nghiên cứu đã cho thấy ô nhiễm môi trường chủ yếu là môi trường

nước và không khí [26], [31], [40]

Theo tài liệu thu thập của Trần Thị Minh Tâm (2006): kết quả điều tra quản lý

CTYT tại một số bệnh viện huyện ngoại thành Hà Nội của Bùi Văn Trường,

Nguyễn Tất Hà (năm 1998) cho thấy: các chỉ tiêu trong nước thải như COD, BOD5,

NH4, Coliform và Fecal coliform ở mức độ ô nhiễm nặng so với tiêu chuẩn cho

phép Kết quả nghiên cứu tại bệnh viện đa khoa tỉnh Hà Nam (2004) lượng vi

khuẩn/m3

không khí cao hơn giới hạn cho phép [40]

Kết quả nghiên cứu tại 8 bệnh viện huyện của 4 tỉnh (2006) cho thấy, 100%

mẫu nước sinh hoạt tại các khoa không đạt tiêu chuẩn vi sinh vật, các chỉ số

Coliform và Fecal coliform, BOD, COD đều cao so với tiêu chuẩn cho phép Các vi

khuẩn có khả năng gây bệnh phân lập được từ nước sinh hoạt, nước thải, không khí

và dụng cụ chuyên khoa tại các bệnh viện chủ yếu là vi khuẩn đường ruột

* Ảnh hưởng của chất thải y tế đối với sức khoẻ cộng đồng:

Các nghiên cứu ở Việt Nam đã có những đánh giá về tình hình thương tích của

cán bộ nhân viên bệnh viện do các vật sắc nhọn gây ra qua phỏng vấn trực tiếp Một

số nghiên cứu đã đề cập đến những ảnh hưởng của chất thải y tế đối với cộng đồng

xung quanh bệnh viện nhưng chưa có nghiên cứu nào đi sâu đánh giá thực trạng tác

động của chất thải y tế đối với sức khoẻ ở những người tiếp xúc với chất thải y tế

Đào Ngọc Phong và cộng sự (1996) nghiên cứu về ô nhiễm môi trường và khả năng

lây truyền bệnh do nước thải bệnh viện gây ra ở Hà Nội, cho thấy có hiện tượng tăng trội nhiều

bệnh ở các khu dân cư tiếp xúc với nước thải bệnh viện nhất là các bệnh đường tiêu hoá

Đào Ngọc Phong và cộng sự (2006) nghiên cứu ảnh hưởng của chất thải y tế

đến sức khoẻ tại 8 bệnh viện huyện đã kết luận: Một số bệnh có liên quan đến ô

nhiễm môi trường ở nhóm người dân bị ảnh hưởng của chất thải từ bệnh viện cao

hơn nhóm không bị ảnh hưởng Dẫn từ [40]

1.4.3 Hiểu biết của cán bộ, nhân viên y tế về quản lý chất thải y tế

Trong quản lý CTYT, yếu tố con người là rất quan trọng Cho dù có hệ thống

xử lý chất thải có hiện đại nhưng nếu các cán bộ y tế, những người liên quan trực

tiếp đến công tác quản lý, xử lý chất thải và cộng đồng không nhận thức rõ tác hại

và tầm quan trọng của CTYT đối với công tác bảo vệ môi trường và sức khoẻ thì hệ thống đó hoạt động cũng không hiệu quả

Kết quả nghiên cứu của Nguyễn Thị Kim Thái tại 14 bệnh viện Hà Nội (1998): Nhân viên bệnh viện, nhân viên thu gom rác chưa được tập huấn những kiến thức

cơ bản về phân loại rác, chưa nhận thức đúng nguy cơ của chất thải y tế đối với sức khoẻ, chưa có kỹ năng nghiệp vụ cần thiết [42]

Năm 1999 (sau khi Bộ Y tế ban hành Quy chế quản lý chất thải y tế), những hiểu biết của cán bộ, nhân viên bệnh viện về CTYT vẫn còn nhiều hạn chế Qua kết quả nghiên cứu tại 6 bệnh viện đa khoa tỉnh của Đinh Hữu Dung (2003), cho thấy: phần lớn những người được phỏng vấn biết được sự nguy hại của chất thải lâm sàng, còn những chất thải khác số người biết chỉ <50%, đặc biệt còn tới 8,8 - 8,9% không biết loại chất thải nguy hại Có tới 79,8 - 92,1% cho rằng đối tượng dễ bị ảnh hưởng của CTYT là nhân viên y tế, còn bệnh nhân là đối tượng rất cần quan tâm để tránh các nguy cơ của chất thải thì chỉ có 26,6% [31]

Kết quả nghiên cứu của Trần Thị Minh Tâm (2006) tại 11 bệnh viện tuyến huyện tỉnh Hải Dương cho thấy, có từ 43,5% đến 55,8% số cán bộ, nhân viên y tế trả lời không đúng hoặc không biết về quy định mã màu sắc của dụng cụ đựng CTYT Phần lớn cán bộ, nhân viên y tế đều biết được những tác hại của CTYT, được biết đến nhiều nhất là khả năng lan truyền bệnh (96,8%), đối tượng bị ảnh hưởng bởi CTYT đươc biết đến nhiều nhất là bác sỹ, điều dưỡng, hộ lý [40]

1.4.4 Nguồn lực cho công tác quản lý chất thải

* Cơ sở pháp lý: Ở nước ta chất thải y tế đã được quản lý bằng hệ thống các

văn bản pháp luật do quốc hội, Chính phủ ban hành và hàng loạt các văn bản quản

lý, hướng dẫn thực hiện của Ngành Y tế Gồm một số văn bản sau:

- Luật Bảo vệ môi trường và các Nghị định hướng dẫn thực hiện Luật Điều

39, Luật Bảo vệ môi trường 2005 đã đưa ra các quy định về bảo vệ môi trường trong bệnh viện và các cơ sở y tế

- Thông tư số 12/2006/QĐ-TTg ngày 26/12/2006, hướng dẫn điều kiện hành nghề

và thủ tục lập hồ sơ, đăng ký, cấp phép, hành nghề mã số quản lý chất thải nguy hại

- Quyết định số 23/2006/QĐ-BTNMT ngày 26/12/2006 về việc ban hành danh

Trang 13

mục chất thải nguy hại, quy định CTYT nằm trong danh mục CTNH có mã số 1301,

phải đăng ký và quản lý theo quy định đối với CTNH

- Quyết định số 64/2003/QĐ-TTg ngày 22/4/2003 của Thủ tướng chính phủ về

việc phê duyệt kế hoạch xử lý triệt để cơ sở gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng,

tại quyết định này có 84 bệnh viện trên cả nước phải thực hiện biện pháp xử lý triệt

để ô nhiễm môi trường, tỉnh Thái Nguyên có 4 bệnh viên nằm trong danh sách đến

năm 2007 phải xử lý triệt để ô nhiễm môi trường trong đó có Bệnh viện đa khoa

Trung ương Thái Nguyên

- Bộ Y tế đã ban hành các văn bản quy định về quản lý, xử lý CTYT và thường

xuyên điều chỉnh quy chế cho phù hợp với xu thế phát triển Từ năm 1996 đã ban

hành các văn bản hướng dẫn, quy định xử lý chất thải rắn trong bệnh viện, từ năm

1999, đã ban hành riêng quy chế quản lý chất thải y tế, đến 2007, quy chế này đã

được điều chỉnh để phù hợp với tình hình cấp bách hiện nay về quản lý chất thải y

tế (Quyết định số 43/2007/QĐ-BYT ngày 30/11/2007 của Bộ Y tế)

Ngoài ra còn nhiều các văn bản quy định, hướng dẫn khác đối với công tác quản lý

CTYT như: tiêu chuẩn khí thải lò đốt CTYT, phí bảo vệ môi trường đối với nước thải

* Về nhân lực: Tại các bệnh viện quy mô lớn, Bệnh viện tuyến trung ương như

Bạch Mai, Việt Đức, Bệnh viện Lao và Bệnh phổi trung ương và một số bệnh viện tuyến

tỉnh đều có khoa chống nhiễm khuẩn, có đội ngũ cán bộ được đào tạo chính quy về quản

lý chất thải Còn hầu hết các bệnh viện, nhất là bệnh viện tuyến huyện việc thực hiện

Quy chế quản lý chất thải đều chưa đầy đủ và không thường xuyên Kết quả nghiên cứu

tại 6 bệnh viện đa khoa tỉnh năm 2003: chỉ có 3/6 bệnh viện có khoa chống nhiễm khuẩn,

phân loại chất thải rắn chủ yếu do điều dưỡng, hộ lý thực hiện, chưa có văn bản quy định

rõ ràng về trách nhiệm của mỗi thành viên trong công tác quản lý chất thải

Hoạt động giám sát nhà nước về công tác quản lý CTYT còn chưa đầy đủ,

năng lực giám sát và điều tiết còn hạn chế, đội ngũ thanh tra còn hạn chế, chế tài xử

lý vi phạm chưa đủ sức răn đe [17]

* Về kinh phí và trang thiết bị xử lý chất thải: Việc đầu tư kinh phí cho xử lý chất

thải tại các cơ sở y tế còn gặp rất nhiều khó khăn Các cơ sơ y tế phần lớn là các đơn vị

sự nghiệp, không có khả năng tự cân đối kinh phí đầu tư các công trình xử ý chất thải

Kinh phí cho xử lý chất thải chưa được kết cấu vào chi phí đầu giường bệnh nên khó khăn trong việc duy trì hoạt động xử lý chất thải

Việc khoán chi ở bệnh viện, đã làm cho các bệnh viện phần lớn chỉ quan tâm đến việc đầu tư máy móc thiết bị, vật tư chuyên môn, ít quan tâm đầu tư cho quản

lý, xử lý chất thải Đây cũng chính là một trong những nguyên nhân cơ bản dẫn đến công tác quản lý, xử lý chất thải tại các bệnh viện còn nhiều hạn chế và bất cập Ở Tây Ninh có 7 lò đốt rác y tế nhưng cả 7 lò đều đang bị hỏng do không có chi phí bảo dưỡng và vận hành Theo tính toán, bình quân chi phí cho việc xử lý chất thải rắn và chất thải lỏng cho một giường bệnh dao động từ 5.000 tới 8.000đ/GB/ngày Nếu bệnh viện thuê trung tâm đốt CTYT sẽ mất vào 9.000đ/kg/ngày [22]

Bên cạnh đó cũng còn có những vấn đề liên quan khác như: theo quyết định 43/2007/QĐ-BYT quy định về màu sắc thùng rác, bao bì, chất liệu nhưng chưa có nhà sản xuất nào đáp ứng đúng như quy định đề ra [22]

Chương 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2.1 Đối tượng nghiên cứu

* Chất thải y tế:

- Chất thải rắn y tế: chất thải lây nhiễm, chất thải hóa học nguy hại, chất thải thông thường

- Nước thải bệnh viện: nước thải ra từ các hoạt động của bệnh viện

- Hồ sơ, sổ sách quản lý chất thải y tế của bệnh viện

* Nhân viên y tế, vệ sinh viên và bệnh nhân là những người phơi nhiễm với chất thải y tế nguy hại Chia làm 3 nhóm:

- Nhóm 1: bác sĩ, điều dưỡng, kỹ thuật viên, y tá

- Nhóm 2: hộ lý và vệ sinh viên

- Nhóm 3: bệnh nhân và người nhà bệnh nhân

* Cơ sở vật chất, trang thiết bị quản lý chất thải:

- Dụng cụ thu gom, vận chuyển, lưu giữ chất thải y tế

- Hệ thống thoát nước và xử lý nước thải

Trang 14

2.2 Thời gian và địa điểm nghiên cứu

- Thời gian: Từ 8/2008 đến 6/2009

- Địa điểm: Bệnh viện đa khoa Trung ương Thái Nguyên

Bệnh viện được thành lập từ năm 1953, trực thuộc Bộ Y tế Là bệnh viện trọng

yếu ở khu vực Đông Bắc có chức năng nhiệm vụ khám chữa bệnh cho nhân dân tỉnh

miền núi phía Đông Bắc, cơ sở thực hành của Trường Đại học Y Dược Thái Nguyên

Bệnh viện nằm ở trung tâm Thành phố Thái Nguyên, thuộc phường Phan Đình

Phùng, xung quanh là khu dân cư đông đúc và nằm ở đầu mối giao thông chính của

thành phố, thuận tiện lưu thông và đi lại của bệnh nhân đến khám chữa bệnh Cơ sở

vật chất của bệnh viện ngày càng được nâng cao Các công trình của bệnh viện liên

tục được cải tạo, xây dựng, nâng cấp Nhiều năm qua, Bệnh viện luôn là nơi thu hút

số lượng lớn bệnh nhân đến khám chữa bệnh Bệnh viện đã được Bộ Y tế quyết định

xếp hạng I, tại Quyết định số 1689/QĐ-BYT ngày 11/5/2007 Hiện tại bệnh viện có

quy mô 700 giường bệnh, thuộc quy mô 3 (trên 550 giường bệnh) [4], [5], [6]

2.3 Phương pháp nghiên cứu

2.3.1 Phương pháp: Mô tả, thiết kế cắt ngang

2.3.2 Cỡ mẫu và kỹ thuật chọn mẫu

* Thực trạng chất thải y tế:

- Chất thải rắn: Chọn toàn bộ Cân định lượng toàn bộ rác thải hàng ngày của

bệnh viện 3 lần 3 tháng cân 1 lần Mỗi lần 7 ngày liên tục

- Nước thải bệnh viện: Lấy nước thải tại hố ga sau khi đã qua hệ thống xử lý,

trong 12 tháng (2 tháng/lần x 12 tháng = 6 lần) Làm 8 chỉ số xét nghiệm: BOD5,

PO4, NO3, H2S, Tổng phốt pho, Tổng nitơ, Amoni và Coliform

* Yếu tố liên quan:

Do không biết một cách chắc chắn về tỷ lệ hiểu biết, thực hành nói chung, về

an toàn, vệ sinh lao động trong xử lý, quản lý rác thải y tế cũng như những nguy hại

do chất thải y tế mang lại đối với người tiếp xúc, đồng thời trình độ của các đối

tượng cũng khác nhau nên chúng tôi áp dụng cách tính mẫu chung nhất (mẫu 5%)

theo công thức:

2 2 1 2

Z sẽ là 1,96;

Thay vào công thức tính được cỡ mẫu sẽ là 385, lấy tròn 400

Thực tế, trong quá trình nghiên cứu chúng tôi đã thu thập, điều tra số liệu trên 494 đối tượng, trong đó có 292 cán bộ, nhân viên, hộ lý, vệ sinh viên và 202 bệnh nhân

* Chọn mẫu phỏng vấn:

- Nhóm 1: Lập danh sách nhân viên y tế theo từng khoa, sử dụng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên hệ thống để chọn đủ số nhân viên y tế (mỗi khoa chọn 1/4 số nhân viên)

- Nhóm 2: Chọn chủ đích toàn bộ hộ lý bệnh viện và nhân viên của Công ty ICT

- Nhóm 3: Lập danh sách bệnh nhân đã nhập viện từ 2 ngày trở lên, sử dụng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên hệ thống để chọn đủ số bệnh nhân (lấy số bệnh nhân chia cho n để xác định khoảng cách chọn)

2.4 Chỉ số nghiên cứu

2.4.1 Các chỉ số về thực trạng quản lý chất thải y tế

- Thực trạng chất thải rắn:

+ Tổng lượng chất thải rắn y tế/ngày

+ Khối lượng chất thải y tế (kg)/giường bệnh/ngày

+ Khối lượng chất thải rắn y tế nguy hại (kg)/giường bệnh/ngày

+ Tỷ lệ chất thải rắn y tế nguy hại/chất thải rắn y tế

+ Sơ đồ hệ thống quản lý chất thải rắn bệnh viện

+ Thu gom, phân loại, vận chuyển, lưu giữ, xử lý chất thải rắn

- Thực trạng chất lượng nước thải:

+ Uớc tính lượng nước thải/ngày

+ Kết quả phân tích chất lượng nước thải

2.4.2 Một số yếu tố liên quan đến quản lý chất thải y tế

- Nhân viên trực tiếp quản lý chất thải y tế là những người hàng ngày thực hiện công việc thu gom, phân loại, vận chuyển, xử lý chất thải y tế tại bệnh viện

Trang 15

- Kiến thức, thái độ, thực hành của nhân viên y tế, vệ sinh viên về quy chế quản lý

chất thải y tế theo Quyết định số 43/2007/QĐ-BYT ngày 30/11/2007 của Bộ Y tế, gồm:

+ Kiến thức về phân loại chất thải y tế theo nhóm, mã màu quy định dụng cụ

chứa chất thải y tế

+ Thái độ, thực hành về phân loại chất thải y tế

+ Hiểu biết về tác hại của CTYT đối với môi trường, sức khoẻ và các đối

tượng có nguy cơ dễ bị ảnh hưởng bởi CTYT;

- Nhận thức, thái độ, thực hành của bệnh nhân và người nhà về vệ sinh bệnh viện

- Tình hình thương tích của nhân viên y tế và các vệ sinh viên do chất thải y tế

sắc nhọn là: các trường hợp bị chấn thương do chất thải y tế sắc nhọn gây ra trong

quá trình thực hiện quản lý CTYT

- Phương tiện thu gom, lưu giữ, vận chuyển, xử lý chất thải rắn: các thùng

đựng chất thải, xe đẩy, nhà lưu giữ chất thải

- Hệ thống thoát nước và Trạm xử lý nước thải

2.5 Kỹ thuật thu thập số liệu

* Phỏng vấn trực tiếp đối tượng nghiên cứu, điền thông tin vào mẫu phiếu in

sẵn thống nhất

* Quan sát trực tiếp quá trình xử lý chất thải y tế

- Chất thải lây nhiễm: gồm chất thải sắc nhọn, chất thải lây nhiễm không sắc nhọn

(chất thải thấm máu và các dịch sinh học của cơ thể từ các buồng bệnh cách ly), chất

thải lây nhiễm nguy cơ cao (phát sinh từ các phòng xét nghiệm), chất thải giải phẫu

- Chất thải hóa học nguy hại: gồm dược phẩm quá hạn, các hóa chất trong y tế,

chất gây độc tế bào, chất thải chứa kim loại nặng (từ nhiệt kế, huyết áp kế )

- Chất thải thông thường: gồm chất thải sinh hoạt, các chất thải từ hoạt động

khám chữa bệnh không dính máu và dịch sinh học và hóa chất độc hại, chất thải

sinh hoạt từ khu vực hành chính, lá cây

* Cân định lượng toàn bộ chất thải y tế theo kế hoạch

* Đánh giá thực trạng quản lý chất thải y tế: dùng bảng kiểm, dựa vào quyết

định số 43/2007/QĐ-BYT, ngày 30/11/2007 của Bộ Y tế Cụ thể là:

- Xây dựng thang điểm để đánh giá thực trạng quản lý chất thải (thu gom, phân

loại, vận chuyển, lưu giữ, xử lý) Cụ thể như sau:

- Xác định các tiêu chí chính và phụ để đưa ra thang điểm (lập bảng ma trận để xác định tiêu chí chính và phụ)

+ Tiêu chí chính cho thang điểm tối đa là 5 điểm

+ Tiêu chí phụ cho thang điểm tối đa là 3 điểm

- Chấm điểm: chấm điểm từ 1 đến mức điểm tối đa cho mỗi tiêu chí có thực hiện theo mức độ đạt được; 0 điểm cho tiêu chí không thực hiện hoặc không có

- Mức điểm đánh giá như sau:

+ Đạt >90% số điểm tổng được đánh giá là tốt + Đạt từ 70 đến <90% số điểm tổng được đánh giá đạt mức khá + Đạt từ 60 đến <70% số điểm tổng được đánh giá đạt mức trung bình + Đạt từ <50% số điểm tổng được đánh giá là thực hiện chưa tốt

* Xây dựng thang điểm để đánh giá mức độ hiểu biết về phân loại CTYT căn

cứ quy định về phân loại CTYT và mã màu quy định đối với dụng cụ chứa CTYT: Quy định thang điểm: 1 điểm cho mỗi một tiêu chí được xác định đúng Tất cả có 9 tiêu chí tương ứng với tổng điểm tối đa là 9 điểm cho cả 9 tiêu chí đúng, gồm: Mỗi nhóm CTYT là một tiêu chí, theo quy định có 5 nhóm chất thải sẽ có 5 tiêu chí; mỗi một mã màu là một tiêu chí, có 4 mã màu quy định, sẽ có 4 tiêu chí

Mức điểm như sau:

+ Hiểu biết tốt: Chấm đạt điểm 9

+ Hiểu biết khá: Chấm đạt điểm 7 - 8

+ Hiểu biết trung bình: Chấm đạt điểm 5 - 6 + Hiểu biết kém: Đạt <5 điểm

+ Lấy mẫu nước thải y tế theo TCVN 6663-1:2002;

* Xác định lưu lượng nước thải: thu thập số liệu về lượng nước sử dụng hàng

năm (nước giếng khoan và nước máy) để ước tính lượng nước thải trung bình/ngày, theo cách: lượng nước sử dụng/ngày = lượng nước thải tối đa/ngày

* Phân tích mẫu: theo Tiêu chuẩn môi trường Việt Nam tại Phòng thí nghiệm

Trung tâm quan trắc môi trường tỉnh Thái Nguyên

Trang 16

+ Xác định BOD5 theo tiêu chuẩn môi trường Việt Nam TCVN 6001:1995)

1995 (ISO 5815: 1989): Chất lượng nước - Xác định nhu cầu oxi sinh hóa sau 5

ngày (BOD5) bằng phương pháp cấy và pha loãng

+ Xác định tổng phốt pho và PO4

3-: TCVN 62023-: 1996 (ISO 6878-13-: 1986), APHA 4500-P: Chất lượng nước: Xác định phốt pho bằng phương pháp trắc phổ

dùng amoni molipdat

+ Xác định tổng nitơ: APHA 4500-N: Xác định tổng nitơ bằng cách oxi hoá

toàn bộ hợp chất của nitơ về dạng nitrat

+ Xác định NO3- TCVN 6180: 1996 (ISO 7890 - 3: 1988 E: Chất lượng nước

- Xác định nitrat phương pháp trắc phổ dùng axit sunfosalixylic

+ Xác định Amoni: TCVN 6179-2:1996 (ISO 7150-2:1986

+ Xác định H2S: TCVN 6637: 2000 (ISO10530:1992), APHA 4500 -S2- Chất

lượng nước - Xác định sunfua hoà tan - Phương pháp đo quang dùng Metylen xanh:

+ Xác định coliform: TCVN 6187 - 2: 1996 (ISO 9308 - 2:1990 E), APHA

9221: Chất lượng nước - Phát hiện và đếm vi khuẩn coloform, vi khuẩn coliform

chịu nhiệt và escherichia coli giả định

Bảng 2.1 Giá trị giới hạn các thông số và nồng độ chất ô nhiễm

Ghi chú: TCVN 7382:2004, Chất lượng nước - Nước thải bệnh viện - Tiêu

chuẩn thải: Mức I: Nước thải bệnh viện đổ vào các thủy vực với các mục đích sử dụng

2.6 Vật liệu nghiên cứu

- Mẫu phiếu điều tra

- Cân đồng hồ và các phương tiện bảo hộ lao động

- Dụng cụ lấy mẫu nước thải y tế

2.7 Xử lý số liệu

Theo phương pháp thống kê y học, sử dụng phần mềm EPIINFO 6.04 và SPSS 16.0 trên máy vi tính

2.8 Khống chế sai số trong nghiên cứu

- Thu thập đủ các biểu mẫu, số liệu báo cáo

- Xây dựng bộ câu hỏi ngắn gọn, dễ hiểu

- Cán bộ phối hợp điều tra là những người phụ trách về công tác quản lý và trực tiếp liên quan đến quản lý chất thải y tế

- Tập huấn thống nhất cho các điều tra viên, điều dưỡng trưởng bệnh viện, điều dưỡng trưởng các khoa

- Lấy mẫu và phân tích theo TCVN và các tiêu chuẩn tương ứng, do Trung tâm quan trắc môi trường tỉnh Thái Nguyên thực hiện, đơn vị đã được cấp chứng nhận VILAS theo tiêu chuẩn ISO 17025

2.9 Đạo đức trong nghiên cứu

- Đây là một nghiên cứu hoàn toàn nhằm mục đích bảo vệ môi trường và sức khoẻ người lao động, ngoài ra không nhằm mục đích nào khác

- Đối tượng tự nguyện hoàn toàn trong nghiên cứu và sẵn sàng hợp tác tốt

- Trong suốt quá trình nghiên cứu không gây ra bất kỳ một hậu quả xấu nào cho các đối tượng nghiên cứu

Trang 17

Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 3.1 Thực trạng quản lý chất thải y tế

Qua nghiên cứu thực trạng chất thải y tế tại bệnh viện đa khoa Trung ương

Thái Nguyên, chúng tôi đưa ra một số kết quả sau:

Bảng 3.1 Thực trạng chất thải rắn y tế tại bệnh viện

Chỉ số nghiên cứu Đơn vị Lần 1 Lần 2 Lần 3 Trung bình

Khối lượng chất thải y tế kg/ngày 805,2 895,3 1230,3 976,9

Khối lượng CTYT/GB

Nhận xét:

- Khối lượng chất thải y tế trung bình/ngày là: 977 kg/ngày

- Khối lượng chất thải y tế/giường bệnh là: 1,3 kg/giường bệnh

- Khối lượng chất thải y tế nguy hại/gường bệnh là: 0,11kg/gường bệnh, chiếm

Phân loại tại chỗ

Trạm trung chuyển

Hình 3.1 Sơ đồ quy trình thu gom, phân loại, quản lý chất thải rắn y tế

Phân loại rác tại nơi phát sinh 5 4

Tất cả các khoa Nhưng đôi khi, còn

để lẫn bơm kim tiêm với chất thải lây nhiễm khác hoặc để lẫn chất thải sinh hoạt với chất thải y tế nguy hại

Trang 18

Vật sắc nhọn được đựng

trong các hộp quy chuẩn

5 3 16/31 khoa thực hiện; các khoa khác

sử dụng chai nhựa

Chất thải được đựng trong

các bao bì theo mã màu quy

Đã phân loại rác theo mã màu quy định Nhưng đôi khi còn để sai mã màu (bỏ chất thải GPB vào túi, thùng màu đen)

Thu gom ngày một lần 5 4 Thu gom 2 lần/ngày

Túi đựng rác có buộc miệng 5 1 Có buộc miệng nhưng không kín và

túi bị rách, làm chảy nước ra ngoài

Bệnh viện đã thực hiện việc thu gom, phân loại chất thải theo quy định Nhưng

chất lượng thực hiện thu gom còn hạn chế, phân loại sai mã màu, thường xuyên

chứa đầy rác trong các thùng, còn để lẫn chất thải thông thường với chất thải y tế

nguy hại Tỷ lệ điểm đạt/ tổng điểm quy chuẩn đạt mức khá (64,3%)

Bảng 3.3 Thực trạng vận chuyển, lưu giữ chất thải rắn y tế

Nội dung quan sát Có Không Nhận xét

Vận chuyển chất thải bằng xe đẩy

chuyên dùng

Có đường vận chuyển riêng chất thải y tế 5 0 Rơi vãi rác thải, nước thải, phát sinh mùi

hôi trong quá trình vận chuyển

5 3 Còn để rò rỉ nước rác từ xe

vận chuyển rác ra đường

Có hợp đồng vận chuyển rác ra ngoài với đơn vị có pháp nhân

Thời gian lưu giữ chất thải <48 giờ 5 5 Vận chuyển 1 lần/ngày

Có nhà lạnh lưu giữ chất thải 5 0 Rác thải bị phân hủy, bốc

mùi hôi khó chịu Đơn vị hợp đồng vận chuyển rác đã

được cấp giấy phép vận chuyển, xử lý chất thải nguy hại

Có sổ theo dõi chất thải hàng ngày 3 0

Có sổ chứng từ chất thải nguy hại và chất thải thông thường

(*) Tỷ lệ điểm đạt/Tổng điểm quy chuẩn

Nhận xét: Chất thải y tế được vận chuyển, lưu giữ hàng ngày theo quy định Nhưng chưa tốt, còn có một số hạn chế như còn để rơi vãi rác và để rò rỉ nước rác ra đường khi vận chuyển và bốc mùi hôi Tỷ lệ điểm đạt/tổng điểm quy chuẩn đạt mức trung bình (51,9%)

Bảng 3.4 Thực trạng xử lý chất thải rắn y tế Nội dung quan sát Có Không Nhận xét

Chất thải lây nhiễm được xử lý sơ bộ

Chất thải rắn y tế được ký hợp đồng 5 5 Hợp đồng với Công ty môi

Trang 19

vận chuyển, xử lý với đơn vị có

chức năng

trường đô thị

Chất thải y tế nguy hại được xử lý

Chất thải thông thường được hợp

đồng chôn lấp hợp vệ sinh tại bãi

chôn lấp của thành phố

Chất thải tái chế được phân loại, thu

gom và bán cho các cơ sở tái chế

3 3 Các chai, lọ nhựa, thủy tinh

không dính các chất nguy hại

Nhận xét:

Bệnh viện đã thực hiện tốt việc xử lý chất thải y tế Chất thải y tế của bệnh

viện đã được vận chuyển đi xử lý hợp vệ sinh Tỷ lệ điểm đạt/tổng điểm quy chuẩn

Đợt 3 (12/2008)

Đợt 4 (2/2009)

Đợt 5 (4/2009)

Đợt 6 (6/2009) TCVN

Nhận xét:

- Có 31/48 chỉ số phân tích vượt tiêu chuẩn cho phép

Trong đó có: 4/25 chỉ số ô nhiễm hữu cơ vượt TCCP trên 10 lần chiếm16%;

có 6/25 chỉ số ô nhiễm hữu cơ vượt tiêu chuẩn cho phép trên 5 lần chiếm 24% Tất

cả các chỉ số coliform đều vượt tiêu chuẩn cho phép, trong đó có 3/6 chỉ số coliform vượt tiêu chuẩn cho phép từ 124 lần đến 596 lần

- Mức độ ô nhiễm có xu hướng gia tăng trong các lần phân tích sau

3.2 Một số yếu tố liên quan đến quản lý chất thải y tế

BAN GIÁM ĐỐC

Phòng Hành chính quản trị

Phòng chỉ đạo tuyến

Phòng điều dƣỡng Khoa chống nhiễm

khuẩn

Trang 20

Quản lý gián tiếp

Hình 3.2 Sơ đồ hệ thống quản lý chất thải y tế tại Bệnh viện

Nhận xét:

Hoạt động quản lý chất thải bệnh viện đã được điều hành, chỉ đạo từ Ban

giám đốc thông qua các phòng/ban chức năng đến các vệ sinh viên

Bảng 3.6 Nhân lực trực tiếp quản lý chất thải y tế tại bệnh viện

Nhân lực Số người

phỏng vấn

Số được tập huấn quy chế p

Công nhân vận hành xử lý nước thải

67

020406080

100Tỷ lệ (%)

Nhân viên công ty ICT

Hộ lý các khoa / phòng Nhân viên xử

lý nước thải

Chung

Nhân lực được tập huấn

Biểu đồ 3.1 Nhân lực trực tiếp quản lý chất thải y tế tại bệnh viện

Nhận xét:

- Nhân lực trực tiếp quản lý CTYT tại bệnh viện gồm: nhân viên Công ty ICT,

hộ lý, công nhân xử lý nước thải

- Tính trung bình 7,7 giường bệnh có 1 vệ sinh viên

- Tỷ lệ chung được tập huấn Quy chế quản lý CTYT là 67%

- 100% nhân viên xử lý nước thải được tập huấn quy chế quản lý CTYT

- Số nhân viên của Công ty ICT được tập huấn quy chế quản lý chất thải y tế (18,2%) thấp hơn hộ lý (81,8%) của bệnh viện, p<0,05

Bảng 3.7 Tỷ lệ nhân viên y tế và vệ sinh viên được tập huấn

quy chế quản lý chất thải y tế

Chỉ số nghiên cứu Số người

Trang 21

81.6

67

77.1

020406080

100

Tỷ lệ (%)

Nhân viên y tế (nhóm 1)

Vệ sinh viên (nhóm 2 )

Chung

Được tập huấn

Biểu đồ 3.2 Tỷ lệ nhân viên y tế và vệ sinh viên được tập huấn

quy chế quản lý chất thải y tế

Nhận xét:

Số nhân viên y tế (nhóm 1) được tập huấn quy chế quản lý CTYT

(81,6%), cao hơn các vệ sinh viên (nhóm 2) được tập huấn (67%), p<0,05

Bảng 3.8 Hiểu biết của nhân viên y tế và vệ sinh viên về phân loại

chất thải y tế theo nhóm chất thải

Hiểu biết

Số người phỏng vấn

20 40 60 80 100

Tỷ lệ (%)

Không biết Biết dưới < = 4

nhóm

Người biết đúng 5 nhóm

Hiểu biết

Nhóm 1Nhóm 2

Biểu đồ 3.3 Hiểu biết của nhân viên y tế và vệ sinh viên về phân loại chất thải

Nhóm 1 (n = 201)

Nhóm 2 (n = 91)

Không biết và biết

Trang 22

Người biết đúng 4 màu

Bảng 3.10 Hiểu biết về phân loại chất thải y tế của nhân viên y tế và

vệ sinh viên theo nhóm chất thải và theo mã màu

Hiểu biết

Số người phỏng vấn (n = 292)

Nhóm 1 (n = 201)

Nhóm 2 (n = 201)

84.6

12.1 1.1 0 86.8

0 20 40 60 80

100

Tỷ lệ (%)

Hiểu biết Người hiểu biết tốt Người hiểu biết khá

Người hiểu biết trung bình Người hiểu biết kém

Biểu đồ 3.5 Hiểu biết của nhân viên y tế và vệ sinh viên về phân loại chất thải

y tế theo nhóm chất thải và theo mã màu

Nhóm 2 (n = 91)

Tổng (n = 292)

Quan tâm tới việc thực hiện quy

Thực hành phân loại tại chỗ 200 99,5 91 100 291 99,7

Nhắc nhở bệnh nhân bỏ rác

Trang 23

Nhận xét:

- 100% số người ở cả 2 nhóm quan tâm tới thực hành phân loại tại chỗ

- 99,5% số người ở nhóm 1 và 100% số người ở nhóm 2 thực hành phân loại

tại chỗ

- 99% số người ở nhóm 1 và 95,6% ở nhóm 2 nhắc nhở bệnh nhân bỏ rác đúng

quy định

Bảng 3.12 Liên quan giữa học tập với hiểu biết về phân loại chất thải y tế

của nhân viên y tế và vệ sinh viên

Hiểu biết

Bảng 3.13 Liên quan giữa hiểu biết với thực hành phân loại chất thải y tế

của nhân viên y tế và vệ sinh viên

Hiểu biết

Thực hành

Trang 24

Người hiểu biết khá 1 1,1 1 100 0 0

Nhận xét:

- 100% số vệ sinh viên và 99,5% số nhân viên y tế thực hành phân loại chất

thải y tế tại chỗ

- 100% số người có kiến thức hiểu biết tốt ở cả 2 nhóm đều thực hành phân

loại Chỉ có 1 người ở nhóm 1 (hiểu biết kém) không thực hành

Bảng 3.14 Hiểu biết của nhân viên y tế và vệ sinh viên về tác hại

của chất thải y tế đối với người tiếp xúc Nhãm

Hiểu biết

Tổng chung

(n = 292)

Nhóm 1 (n = 201)

Nhóm 2 (n = 91)

+ Về tác hại gây chấn thương do CTYT sắc nhọn: Nhóm 1 có 87,6%; nhóm 2

có 89% Sự khác biệt không có ý nghĩa thống kê, p>0,05

- Về tác hại phát sinh côn trùng trung gian truyền bệnh cũng được biết đến với tỷ

lệ 76,6% (nhóm 1); 82,4 % (nhóm 2) Sự khác biệt không có ý nghĩa thống kê, p>0,05

- Số không biết chiếm tỷ lệ thấp nhất ở cả 2 nhóm: 2,0% (nhóm 1); 3,3 % (nhóm 2)

- Số người biết cả 5 tác hại chiếm 31,8% (nhóm 1); 48,4% (nhóm 2) Sự khác biệt không có ý nghĩa thống kê, p<0,05

Bảng 3.15 Hiểu biết của nhân viên y tế và vệ sinh viên về các đối tượng dễ bị

ảnh hưởng bởi chất thải y tế Nhãm

Trang 25

- Người thu gom, vận chuyển rác và Hộ lý là 2 đối tượng dễ bị ảnh hưởng bởi

tác hại của CTYT được nhân viên y tế và vệ sinh viên biết đến nhiều nhất:

+ Nhóm 1 có 92,5% số người biết Người thu gom, vận chuyển rác là đối tượng

dễ bị ảnh hưởng bởi CTYT; ở nhóm 2 có 96,7% Sự khác biệt giữa 2 nhóm không

có ý nghĩa thống kê với p>0,05

+ Nhóm 1 có 85,1% số người biết Hộ lý là đối tượng dễ bị ảnh hưởng bởi CTYT;

ở nhóm 2 có 97,8% Sự khác biệt giữa 2 nhóm có ý nghĩa thống kê với p<0,05

- Số người biết cả 6 đối tượng bị dễ bị ảnh hưởng bởi CTYT ở cả 2 nhóm

chiếm tỷ lệ thấp nhất: nhóm 1 (42,3%); nhóm 2 (53,8%) Sự khác biệt giữa 2 nhóm

không có ý nghĩa thống kê, p>0,05

- Có rất ít số người không biết về các đối tượng dễ bị ảnh hưởng bởi chất thải y

tế (2,0% - ở nhóm 1)

Bảng 3.16 Liên quan giữa kiến thức, thái độ

của bệnh nhân với thực hành bỏ rác đúng quy định

Được hướng dẫn nội

quy vệ sinh bệnh viện

Quan tâm đến thực hiện nội quy

Chỉ số nghiên cứu

Những bệnh nhân quan tâm đến thực hiên nội qui vệ sinh bệnh viện có thực hành bỏ rác đúng nơi qui định là 98,9%, tỷ lệ này ở những bệnh nhân không quan tâm đến nội qui bệnh viện là 61,5% (p<0,05)

Bảng 3.17 Tỷ lệ nhân viên y tế và vệ sinh viên bị thương tích

Trang 26

23.0

20.5

0 5 10 15 20 25

- Tỷ lệ thương tích ở nhóm 2 cao hơn ở nhóm 1, sự khác biệt không có ý

nghĩa thống kê, với (p>0,05)

- Tỷ lệ bị thương tích chung cả 2 nhóm là 20,5%

Bảng 3.18 Thực trạng phương tiện thu gom, vận chuyển chất thải rắn

Nội dung quan sát Thang

điểm

Chấm điểm Nhận xét

Túi đựng chất thải có kích thước

và chất liệu theo quy định

5 2 Túi mỏng; kích thước to, khó

đóng bao, nặng và dễ bị rách Hộp đựng chất thải sắc nhọn có

thành, đáy cứng, màu vàng theo

quy cách, dùng một lần

5 3 Có nhưng còn thiếu Nhiều

khoa phải sử dụng chai nước khoáng và túi ni lông

Xe đẩy rác có nắp, có đáy kín 5 0 Xe đẩy rác có lỗ thủng thoát

nước, không có nắp đậy

Có đủ xe vận chuyển rác hàng ngày

5 2 Hiện tại có 26 xe đẩy rác,

còn thiếu so với nhu cầu

Dung tích thùng rác phù hợp 3 3 100 lít/thùng Túi, thùng đựng rác có vạch báo

hiệu ở mức 3/4 và ghi dòng chữ

"không đựng quá vạch này"

Xe đẩy rác có thành, dễ cho chất thải vào, ra, dễ vệ sinh

Nhận xét: Bệnh viện đã trang bị các dụng cụ lưu chứa và vận chuyển chất thải y tế theo quy định, nhưng chưa đáp ứng đủ nhu cầu sử dụng Còn một số tiêu chí chưa đạt yêu cầu quy định Tỷ lệ điểm đạt/tổng điểm quy chuẩn đạt mức trung bình 60%

Bảng 3.19 Thực trạng nhà lưu giữ chất thải rắn y tế

Nội dung quan sát Thang

điểm

Chấm điểm Nhận xét

Có nhà lưu giữ CTYT nằm cách xa nhà ăn, và buồng bệnh ít nhất 10 m

chuyên chở từ bên ngoài đến

Nhà lưu giữ chất thải có hàng rào bảo 3 3

Định dạng
Số trang	52
Dung lượng	3,81 MB