Tóm tắt luận án tiến sĩ quản lý giáo dục

Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn phát triển đội ngũ giáo viên ĐNGV trung học cơ sở THCS ở các vùng ĐBKK; dựa trên tiếp cận quản lý dựa vào chuẩn Chuẩn nghề

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

HOÀNG ĐỨC MINH

PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN TRUNG HỌC CƠ SỞ VÙNG CÓ ĐIỀU KIỆN KINH TẾ - XÃ HỘI ĐẶC BIỆT KHÓ KHĂN

THUỘC CÁC TỈNH MIỀN NÚI PHÍA BẮC VIỆT NAM

TRONG BỐI CẢNH ĐỔI MỚI GIÁO DỤC

Chuyên ngành: QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Mã số: 62 14 01 14

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

HÀ NỘI – 2016

CÔNG TRÌNH ĐƯỢC HOÀN THÀNH TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC, ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Bùi Văn Quân

PGS TS Đặng Quốc Bảo

Phản biện 1:………

Phản biện 2:………

Luận án được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án tiến sĩ họp tại Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội

Vào hồi giờ ngày tháng năm 2016

Có thể tìm hiểu luận án tại:

- Thư viện Quốc gia Việt Nam

- Trung tâm Thông tin – Thư viện , Đại học Quốc gia Hà Nội

- Phòng Tư liệu Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Phát triển giáo dục miền núi nói chung, giáo dục của các vùng có điều kiện kinh tế

- xã hội đặc biệt khó khăn (ĐBKK) nói riêng là một quan điểm mang tính chiến lược của Đảng và Nhà nước Việt Nam Để thực hiện quan điểm này, hàng loạt các vấn đề liên quan đến tổ chức và vận hành hệ thống giáo dục được đặt ra và đòi hỏi phải giải quyết

Để giải quyết vấn đề nêu trên, Đảng và Nhà nước Việt Nam đã thực hiện hai chính sách lớn: (i) Chính sách cử tuyển trong đào tạo cán bộ nói chung, đào tạo giáo viên nói riêng cho các tỉnh miền núi; (ii) Chính sách luân chuyển giáo viên ở các vùng có điều kiện thuận lợi lên công tác tại các vùng ĐBKK Tuy nhiên, quá trình thực thi các chính sách này chưa tạo ra những thay đổi đáng kể với đội ngũ giáo viên vùng ĐBKK Để phát triển đội ngũ giáo viên vùng ĐBKK trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay, cần thiết phải

có sự lựa chọn tiếp cận quản lý phù hợp làm cơ sở cho việc hoạch định những nội dung phát triển đội ngũ giáo viên phù hợp với đặc điểm phát triển nói chung, phát triển giáo dục nói riêng ở vùng ĐBKK Quản lý nguồn nhân lực và quản lý dựa vào chuẩn là những tiếp cận được sử dụng ở nhiều lĩnh vực quản lý hiện nay, trong đó có quản lý giáo dục

Những phân tích nêu trên là lý do của việc nghiên cứu đề tài luận án với tiêu đề:

“Phát triển đội ngũ giáo viên THCS vùng có điều kiện kinh tế – xã hội đặc biệt khó khăn thuộc các tỉnh miền núi phía Bắc Việt Nam trong bối cảnh đổi mới giáo dục”

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn phát triển đội ngũ giáo viên (ĐNGV) trung học cơ sở (THCS) ở các vùng ĐBKK; dựa trên tiếp cận quản lý dựa vào chuẩn (Chuẩn nghề nghiệp giáo viên trung học), đề xuất các biện pháp phát triển ĐNGV THCS vùng ĐBKK đáp ứng yêu cầu phát triển giáo dục của các vùng ĐBKK thuộc các tỉnh miền núi phía Bắc Việt Nam trong bối cảnh đổi mới giáo dục

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu:

Lý luận và thực tiễn phát triển đội ngũ giáo viên THCS vùng ĐBKK

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Biện pháp phát triển đội ngũ giáo viên THCS vùng ĐBKK thuộc các tỉnh miền núi phía Bắc Việt Nam đáp ứng yêu cầu của đổi mới giáo dục hiện nay

4 Giả thuyết khoa học và câu hỏi nghiên cứu

4.1 Giả thuyết khoa học

Hiện nay, đội ngũ giáo viên THCS vùng ĐBKK thuộc các tỉnh miền núi phía Bắc Việt Nam đang thiếu về số lượng, hạn chế về chất lượng, không đồng bộ về cơ cấu, hiệu

quả công tác chưa cao Nếu đề xuất được các biện pháp quản lý dựa trên lý thuyết quản

lý nguồn nhân lực và quản lý dựa vào chuẩn (Chuẩn nghề nghiệp giáo viên trung học) để tác động đến đội ngũ giáo viên THCS vùng ĐBKK thuộc các tỉnh miền núi phía Bắc Việt Nam trên cả hai bình diện tổ chức – sư phạm và kinh tế – xã hội thì sẽ phát triển được đội ngũ này, đáp ứng yêu cầu của đổi mới giáo dục hiện nay

4.2 Câu hỏi nghiên cứu

(i) Có sự bất ổn định về đội ngũ giáo viên THCS (số lượng, cơ cấu, chất lượng) vùng ĐBKK thuộc các tỉnh miền núi phía Bắc Việt Nam ?

(ii) Trong bối cảnh phần lớn giáo viên THCS vùng ĐBKK thực hiện nghĩa vụ theo thời hạn (nữ 3 năm, nam 5 năm) nên chất lượng của ĐNGV có những hạn chế nhất định

Để đảm bảo, nâng cao chất lượng của đội ngũ giáo viên THCS vùng ĐBKK thuộc các tỉnh miền núi phía Bắc Việt Nam đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục cần thiết phải dựa trên tiếp cận quản lý nguồn nhân lực và quản lý dựa vào chuẩn (Chuẩn nghề nghiệp giáo viên trung học) để phát triển đội ngũ này ?

(iii) Phát triển đội ngũ giáo viên THCS vùng ĐBKK thuộc các tỉnh miền núi phía Bắc Việt Nam theo tiếp cận quản lý nguồn nhân lực và tiếp cận quản lý dựa vào chuẩn bằng những biện pháp nào cho phù hợp với đặc điểm phát triển kinh tế - xã hội và phát triển giáo dục ở vùng ĐBKK ?

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận về phát triển ĐNGV nói chung và phát triển ĐNGV THCS

công tác tại vùng ĐBKK nói riêng

5.2 Đánh giá thực trạng ĐNGV THCS, thực trạng phát triển đội ngũ giáo viên THCS

(theo Chuẩn nghề nghiệp giáo viên trung học) tại vùng ĐBKK thuộc các tỉnh miền núi

phía Bắc Việt Nam

5.3 Dựa trên tiếp cận quản lý nguồn nhân lực và quản lý dựa vào chuẩn (Chuẩn nghề

nghiệp giáo viên trung học) đề xuất các biện pháp phát triển đội ngũ giáo viên THCS vùng ĐBKK thuộc các tỉnh miền núi phía Bắc Việt Nam đáp ứng yêu cầu của đổi mới giáo dục

5.4 Thử nghiệm đánh giá tính khả thi và hiệu quả của các biện pháp phát triển đội ngũ

giáo viên THCS vùng ĐBKK thuộc các tỉnh miền núi phía Bắc Việt Nam đã đề xuất

6 Giới hạn nghiên cứu

6.1 Về nội dung nghiên cứu

Đề tài luận án tập trung nghiên cứu các nội dung của phát triển nguồn nhân lực theo Lý thuyết quản lý nguồn nhân lực và lấy Chuẩn nghề nghiệp giáo viên trung học làm

định hướng để đề xuất các biện pháp phát triển đội ngũ giáo viên THCS vùng ĐBKK thuộc các tỉnh miền núi phía Bắc Việt Nam

6.2 Về địa bàn nghiên cứu và người được nghiên cứu

Các nghiên cứu thực tiễn được thực hiện tại một số tỉnh thuộc khu vực miền núi phía Bắc Việt Nam, gồm tỉnh Thái Nguyên, tỉnh Lào Cai và tỉnh Hòa Bình

Giáo viên, cán bộ quản lý giáo dục và các chuyên gia là những người được nghiên cứu sẽ được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Cơ sở phương pháp luận và tiếp cận nghiên cứu

Tiếp cận hệ thống; tiếp cận phức hợp; tiếp cận quản lý nguồn nhân lực; tiếp cận quản lý dựa vào chuẩn

7.2 Các phương pháp nghiên cứu cụ thể

Phương pháp nghiên cứu lý thuyết ( phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa, khái quát hóa các nguồn tài liệu lý luận và thực tiễn); phương pháp điều tra, khảo sát; phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động; phương pháp tổng kết kinh nghiệm; phương pháp chuyên gia; nhóm các phương pháp xử lý thông tin: Sử dụng thống kê toán học để xử lý các kết quả nghiên cứu về định lượng và định tính; sử dụng phần mềm tin học: SPSS để

xử lí dữ liệu định lượng và vẽ đồ thị, bảng biểu,…

8 Những luận điểm bảo vệ

8.1 Do có sự bất ổn định về đội ngũ (số lượng, cơ cấu, chất lượng) giáo viên THCS vùng

ĐBKK thuộc các tỉnh miền núi phía Bắc Việt Nam nên phát triển ĐNGV ở các địa phương này phải đạt tới mục tiêu đủ về số lượng, mạnh về chất lượng, đồng bộ về cơ cấu

8.2 Phát triển đội ngũ giáo viên THCS vùng ĐBKK thuộc các tỉnh miền núi phía Bắc

Việt Nam theo tiếp cận quản lý nguồn nhân lực và quản lý dựa vào chuẩn (Chuẩn nghề nghiệp giáo viên trung học) đáp ứng đồng thời các yêu cầu về phương diện kinh tế – xã hội và các yêu cầu về phương diện tổ chức – sư phạm nên có khả năng tác động một cách hài hoà, đồng bộ vào cả số lượng, chất lượng và cơ cấu đội ngũ giáo viên THCS vùng ĐBKK thuộc các tỉnh miền núi phía Bắc Việt Nam

8.3 Phát triển đội ngũ giáo viên THCS vùng ĐBKK thuộc các tỉnh miền núi phía Bắc

Việt Nam trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay phải hướng tới sự phát triển bền vững, có sự hỗ trợ của đồng nghiệp, tạo các điều kiện để thúc đẩy, có quan hệ mật thiết với quá trình phát triển ĐNGV nói chung, đặc biệt là với đường lối chính sách phát triển giáo dục; phát triển giáo viên của Đảng và Nhà nước

9 Đóng góp mới của luận án

Góp phần hệ thống hóa và phát triển lý luận về phát triển ĐNGV nói chung, ĐNGV THCS tại các vùng ĐBKK nói riêng; phát hiện những bất cập trong công tác phát triển ĐNGV THCS tại các vùng ĐBKK hiện nay; đề xuất được các biện pháp phát triển ĐNGV THCS tại vùng ĐBKK đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN

TRUNG HỌC CƠ SỞ VÙNG CÓ ĐIỀU KIỆN KINH TẾ - XÃ HỘI

ĐẶC BIỆT KHÓ KHĂN TRONG BỐI CẢNH ĐỔI MỚI GIÁO DỤC

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Các nghiên cứu về phát triển đội ngũ giáo viên

Nghiên cứu về phát triển đội ngũ giáo viên và phát triển đội ngũ giáo viên theo chuẩn nghề nghiệp đã được triển khai một cách khá hệ thống, bởi các quốc gia có nền giáo dục phát triển đều thực hiện quản lí phát triển giáo dục dựa vào chuẩn Các nghiên cứu về chuẩn nghề nghiệp giáo viên cũng được thực hiện ở nhiều nước khác như Úc, Vương Quốc Anh, Liên Bang Đức, Trung Quốc.v.v

1.1.2 Những nghiên cứu về phát triển đội ngũ giáo viên ở vùng ĐBKK

Vấn đề phát triển giáo viên ở các vùng khó khăn mang sắc thái khác nhau giữa các quốc gia Với đặc thù phát triển giáo dục của mỗi quốc gia, các nghiên cứu về chính sách đối với giáo viên vẫn được quan tâm, trong đó có chính sách nhằm đảm bảo giáo viên cho những khu vực còn thiếu giáo viên (Vương quốc Anh,Hoa Kỳ,Hàn Quốc,Triều Tiên )

Ở Việt Nam, một số dự án phát triển giáo dục và dự án phát triển giáo viên của Bộ GD&ĐT lựa chọn đối tượng thụ hưởng dự án là các tỉnh có địa bàn dân cư thuộc vùng ĐBKK đó bước đầu triển thu thập thông tin và đề xuất biện pháp đào tạo, bồi dưỡng cho đội ngũ giáo viên ở các địa phương này

Mặc dù những nội dung khác nhau của công tác phát triển giáo viên đó được quan tâm nghiên cứu ở những góc độ và bình diện khác nhau, tuy nhiên chưa có công trình nghiên cứu nào có tính hệ thống về phát triển đội ngũ giáo viên ở các vùng có điều kiện kinh tế – xã hội đặc biệt khó khăn

1.2 Các khái niệm công cụ

1.2.1 Đội ngũ giáo viên

Từ những kết quả rút ra trong qua trình nghiên cứu, có thể quan niệm: Đội ngũ giáo viên là một tập hợp những người làm nghề dạy học – giáo dục được tổ chức thành một lực lượng( có tổ chức) cùng chung một nhiệm vụ là thực hiện các mục tiêu giáo dục

đã đề ra cho tập hợp đó, tổ chức đó

1.2.2 Phát triển đội ngũ giáo viên

Phát triển đội ngũ giáo viên là tạo ra một đội ngũ (một tổ chức) giáo viên đủ về số lượng, đảm bảo về chất lượng( có trình độ, được đào tạo đúng quy định, có phẩm chất đạo đức, có năng lực trong các hoạt động dạy học và giáo dục học sinh) để đảm bảo thực hiện tốt các yêu cầu của chương trình dạy học cũng như các yêu cầu của giáo dục đã quy định

1.2.3 Vùng có điều kiện kinh tế – xã hội đặc biệt khó khăn

Khái niệm “Vùng có điều kiện kinh tế –xã hội đặc biệt khó khăn” được định nghĩa theo phương pháp liệt kê, theo các quyết định của Chính phủ, là các vùng còn hạn chế về các điều kiện phát triển ở biên giới , hải đảo, vùng có nhiều đồng bào dân tộc

1.2.4 Quản lý dựa vào chuẩn

Quản lí dựa vào chuẩn là quá trình xây dựng, áp dụng và giám sát, đánh giá việc thực hiện chuẩn đặt ra cho đối tượng quản lí làm cho đối tương thích ứng với chuẩn đã ban hành

1.2.5 Quản lý nguồn nhân lực

Quản lý NNL là việc thu hút, phát triển và duy trì lực lượng lao động có năng lực

và nhiệt tình với công việc nhằm thực hiện được nhiệm vụ, mục tiêu và chiến lược của tổ chức

1.3 Đặc trưng của đội ngũ giáo viên THCS vùng ĐBKK

1.3.1 Khái quát về phát triển đội ngũ giáo viên vùng ĐBKK

Giáo dục ở các vùng ĐBKK đang tồn tại các mâu thẫu cơ bản: (i) Mâu thuẫn giữa nhu cầu phát triển giáo dục và điều kiện thoả mãn nhu cầu đó; (ii) Mâu thuẫn giữa yêu cầu về chất lượng giáo dục với yêu cầu phải đảm bảo chính sách đối với đội ngũ giáo viên công tác tại vùng có điều kiện kinh tế – xã hội đặc biệt khó khăn

1.3.2 Những đặc trưng của đội ngũ giáo viên THCS vùng ĐBKK

1.3.2.1 Chất lượng đội ngũ giáo viên: là yêu cầu đảm bảo cho hoạt động dạy học

1.3.2.2 Số lượng đội ngũ giáo viên: được xác định trên cơ sở số lớp học và định mức

biên chế theo quy định của nhà nước Đối với vùng ĐBKK phụ thuộc nhiều vào kết quả thực hiện chính sách luân chuyển giáo viên THCS, và các chính sách khác đã ban hành

1.3.2.3 Cơ cấu đội ngũ giáo viên THCS: Được xác định theo các phương diện: cơ cấu

theo chuyên môn; cơ cấu theo trình độ đào tạo; cơ cấu theo độ tuổi; cơ cấu giới tính

1.4 Lý luận về phát triển nguồn nhân lực vận dụng trong nghiên cứu phát triển đội ngũ giáo viên THCS vùng ĐBKK theo chuẩn nghề nghiệp giáo viên

1.4.1 Quan niệm về phát triển nguồn nhân lực

Quan niệm về phát triển nguồn nhân lực là một nội dung của quản lý nguồn nhân lực cũng được thể hiện rõ trong chu trình quản lý nguồn nhân lực Phát triển nguồn nhân lực chú trọng đến nhân lực hiện có của tổ chức để gia tăng các tiềm năng của mỗi cá nhân trong việc thực hiện nhiệm vụ/công việc qua đó góp phần phát triển cá nhân và phát triển

tổ chức

1.4.2 Nội dung của phát triển nguồn nhân lực

1.4.2.1 Lập kế hoạch : Bước Xác định mục tiêu của tổ chức; Buớc Xác định tổ chức đang đứng ở đâu so với mục tiêu đặt ra; Bước 3.Phát triển các giả thuyết về điều kiện tương lai; Bước 4 Phân tích các phương án hành động, lựa chọn phương án tối ưu và quyết định cách thực hiện; Bước 5 Thực hiện kế hoạch và đánh giá kết quả

1.4.2.2 Tuyển dụng, sử dụng nguồn nhân lực: Quá trình tuyển dụng, sử dụng phải dựa

vào kế hoạch phát triển nhân lực của Nhà trường và phải tuyển dụng được các ứng viên đáp ứng được các tiêu chuẩn chung của Nhà nước, của Ngành và quy định riêng của đơn

vị, phù hợp với từng vị trí công tác

1.4.2.3 Đào tạo, bồi dưỡng: Đào tạo được coi là quá trình trang bị kiến thức, kỹ năng, kỹ

xảo, thái độ nghề nghiệp và phẩm chất đạo đức cho đối tượng, đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ giáo dục thông qua các hình thức khác nhau Trong quá trình đào tạo phải tiếp tục nâng cao trình độ Đó chính là quá trình đào tạo lại Bồi dưỡng là để hỗ trợ, bổ sung các năng lực còn yếu, thiếu, để phát triển nghề nghiệp cá nhân

1.4.2.4 Đánh giá và sàng lọc: Đánh giá là sự thu thập các “bằng chứng” về các hoạt

động mà người giáo viên phải làm với tư cách là nhà giáo, nhà nghiên cứu, nhà hoạt động

xã hội Qua đánh giá để phân loại, sàng lọc đảm bảo có được lực lượng có năng lực tốt nhất cho tổ chức

1.5 Nội dung phát triển đội ngũ giáo viên THCS vùng ĐBKK trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay

1.5.1 Khái quát về đổi mới giáo dục hiện nay: Theo Nghị quyết số 29 – NQ/TW, sự

phát triển giáo dục của nước ta được định hướng bởi mục tiêu của đổi mới căn bản, toàn diện Đổi mới giáo dục theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa, dân chủ hóa

1.5.2 Phát triển đội ngũ giáo viên theo Chuẩn nghề nghiệp giáo viên – một trong những khâu đột phá để đổi mới giáo dục hiện nay ở vùng ĐBKK

1.5.2.1 Khái quát về Chuẩn nghề nghiệp giáo viên trung học

Chuẩn nghề nghiệp là văn bản qui định hệ thống các yêu cầu cơ bản đối với người GVTH về phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống, năng lực chuyên môn và nghiệp vụ trong thời kì đổi mới giáo dục phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

1.5.2.2 Các lĩnh vực chuẩn hóa giáo viên THCS vùng ĐBKK theo Chuẩn nghề nghiệp giáo viên trung học: phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống; năng lực chuyên môn; năng

lực dạy học; năng lực giáo dục; năng lực hoạt động chính trị xã hội; năng lực phát triển nghề nghiệp

1.5.3 Nội dung của phát triển đội ngũ giáo viên THCS vùng ĐBKK theo Chuẩn nghề nghiệp giáo viên, gồm: Lập kế hoạch phát triển đội ngũ giáo viên THCS; Tuyển dụng và

sử dụng ĐNGV THCS; Đào tạo, bồi dưỡng ĐNGV THCS; Đánh giá và sàng lọc ĐNGV THCS; Xây dựng và thực hiện chính sách đãi ngộ ĐNGV THCS Trong đó những yêu cầu của chuẩn nghề nghiệp được thể hiện theo các cầu về năng lực khi thực hiện các khâu trên

CHƯƠNG 2

THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN TRUNG HỌC CƠ

SỞ VÙNG CÓ ĐIỀU KIỆN KINH TẾ - XÃ HỘI ĐẶC BIỆT KHÓ KHĂN THUỘC

CÁC TỈNH MIỀN NÚI PHÍA BẮC VIỆT NAM 2.1 Khái quát địa bàn nghiên cứu, phương pháp và tổ chức thu thập dữ liệu

2.1.1 Giới thiệu khái quát về địa bàn nghiên cứu

2.1.1.1 Các tỉnh miền núi phía Bắc: Đơn vị hành chính: gồm 14 tỉnh và được chia làm 2

vùng Đông Bắc và Tây Bắc Đông Bắc gồm các tỉnh: Phú Thọ, Hà Giang, Tuyên Quang, Cao Bằng, Bắc Kạn, Thái Nguyên, Lạng Sơn, Bắc Giang Tây Bắc gồm các tỉnh: Lào Cai, Điện Biên, Sơn La, Lai Châu và Hoà Bình

2.1.1.2 Địa bàn khảo sát: Luận án khảo sát ba tỉnh Thái Nguyên, Lào Cai và Hòa Bình là

ba tỉnh có số lượng các trường trong diện đặc biệt khó khăn nhiều nhất

2.1.2 Phương pháp nghiên cứu: Hồi cứu tư liệu Tiến hành NC các sản phẩm của hoạt

động nghiên cứu và quản lý thông qua NC các tài liệu, văn bản

2.1.3 Tiến hành khảo sát

2.1.2.1 Mục tiêu khảo sát: Khảo sát để đánh giá ĐNGV và quản lí ĐNGV các trường

THCS một số tỉnh ĐBKK làm căn cứ thực tiễn đề xuất những biện pháp quản lý phù hợp

2.1.2.2 Đối tượng khảo sát: Cán bộ quản lý, giáo viên các trường THCS, các Phòng

GD&ĐT ở các tỉnh Hòa Bình, Thái Nguyên, Lào Cai

2.1.2.3 Nội dung khảo sát ĐNGV THCS: Khảo sát, xem xét và đánh giá các thực trạng:

chất lượng; cơ cấu, trình độ; quy hoạch, tuyển dụng và sử dụng; đánh giá, sàng lọc; đào tạo, bồi dưỡng

2.1.2.4 Phương pháp khảo sát: Phiếu khảo sát gồm phiếu điều tra khảo sát dành cho cán

bộ quản lý các Phòng GD&ĐT; cán bộ quản lý, giáo viên các trường THCS ở các trường học vùng ĐBKK ở các tỉnh Thái Nguyên, Hòa Bình và Lào Cai

Thời gian: từ tháng 3 năm 2015 đến tháng 12 năm 2015

2.2 Thực trạng đội ngũ giáo viên THCS trong tiến trình đổi mới giáo dục

Thực trạng số lượng và chất lượng GV THCS (tính đến cuối năm học 2014-2015): Tổng số có 315.405 GV THCS, tỷ lệ đạt chuẩn trình độ đào tạo trở lên là 98,25%, GV nữ

là 212.184, chiếm 67.3%; GV công lập là 312.142, chiếm 98.96%, GV ngoài công lập là 3.263, chiếm 1.04%; tỷ lệ GV/lớp là 2.17 Nhìn chung đội ngũ giáo viên đáp ứng yêu cầu công việc Tuy nhiên những vấn đề còn hạn chế về năng lực, nhất là trước những yêu cầu đổi mới của ngành Giáo dục là thách thức đối với đội ngũ giáo viên trong thời gian tới

2.3 Thực trạng đội ngũ giáo viên THCS vùng ĐBKK các tỉnh miền núi phía Bắc

2.3.1 Về số lượng: Về mặt số lượng giáo viên tính bình quân cơ học thì cơ bản là đủ,

nhưng vẫn xảy ra tình trạng thiếu giáo viên cục bộ, nhất là những trường THCS có nhiều điểm trường ĐNGV thiếu nhiều nhất là đối với giáo viên dạy các môn Âm nhạc, Mỹ thuật, Thể dục, Ngoại ngữ, Tin học vì hầu hết các trường trong vùng này chỉ bố trí từ 1 đến 2 giáo viên dạy các môn học này

2.3.2 Về cơ cấu: Về cơ cấu giới tính, tỉ lệ nữ chiếm nhiều hơn so với nam Cơ cấu về độ

tuổi: tỉ lệ giáo viên ở các độ tuổi khá chênh lệch nhau Với mỗi tỉnh lại có tỉ lệ từng độ tuổi khác nhau

2.3.3 Về chất lượng: những vấn đề còn hạn chế nhiều như: “Phối hợp một cách thành

thục, sáng tạo các phương pháp dạy học đặc thù của môn học”; “luôn tìm tòi và ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học để phát huy tính tích cực nhận thức và phát triển kỹ năng tự học của học sinh”; “chủ động hợp tác, áp dụng kinh nghiệm của đồng nghiệp để nâng cao chất lượng dạy học, giáo dục”

2.4 Thực trạng phát triển đội ngũ giáo viên THCS vùng kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn các tỉnh miền núi phía Bắc

2.4.1 Thực trạng về đánh giá, sàng lọc: kết quả còn cào bằng, chưa thể hiện rõ sự khác

biệt của các cá nhân; chưa có những quan tâm riêng phù hợp với đặc điểm vùng miền, đồng thời để đảm bảo chính sách đối với đội ngũ giáo viên Việc sàng lọc vì thế cũng chưa được thực hiện thật tốt

2.4.2 Thực trạng về quy hoạch: các địa phương đều đã ban hành các quyết định phê

duyệt Quy hoạch, hoặc kế hoạch phát triển nhân lực ngành giáo dục Tuy nhiên những kế hoạch, chủ trương mang tính đột phá trong việc phát triển ĐNGV THCS vùng ĐBKK thì chưa có riêng và chưa được thể hiện rõ nét trong Quy hoạch, kế hoạch

2.4.3 Thực trạng về tuyển dụng, sử dụng: Các địa phương thực hiện tuyển dụng thống

nhất theo Nghị định số 29/2012/NĐ-CP ngày 12/4/2012 về tuyển dụng, sử dụng và quản

lý viên chức và Thông tư số 15/2012/TT-BNV ngày 25/12/2012 Việc tuyển dụng đối với các sinh viên đào tạo cử tuyển để có các giáo viên là người dân tộc làm việc trên địa bàn

có nhiều học sinh là người dân tộc theo qui chế cử tuyển, tuy nhiên hiệu quả chưa cao

2.4.4 Thực trạng về đào tạo, bồi dưỡng: Các tỉnh cũng đã quan tâm đến việc đào tạo

nâng cao chuẩn đào tạo cho giáo viên Việc bồi dưỡng- đặc biệt là bồi dưỡng thường xuyên được quan tâm Tuy nhiên việc tự bồi dưỡng, bồi dưỡng thông qua hỗ trợ các cốt cán, qua công nghệ thông tin còn hạn chế

2.4.5 Tương quan và mức độ chi phối của các yếu tố đến sự phát triển đội ngũ giáo viên THCS vùng ĐBKK: Mối quan hệ của các yếu tố trên đều là quan hệ tuyến tình cùng

chiều với công tác phát triển đội ngũ, với các mức độ khác nhau

2.5 Đánh giá chung về thực trạng phát triển đội ngũ giáo viên THCS vùng có điều kiện kinh tế- xã hội khó khăn các tỉnh miền núi phía Bắc

2.5.1 Điểm mạnh: Chuẩn trình độ đào tạo tương đối cao Sự nhiệt tình, yêu nghề, yêu trẻ

của ĐNGV là yếu tố quan trọng giúp giáo viên ở ĐBKK gắn bó với làng, với bản, với điểm trường xa xôi

2.5.2 Điểm yếu: Về năng lực chuyên môn và năng lực sư phạm, chưa gắn việc giáo dục

học sinh vào trong nội dung môn học, bài dạy Hầu hết giáo viên yếu về năng lực công nghệ thông tin và kỹ năng khai thác, sử dụng công nghệ thông trong dạy học

2.5.3 Cơ hội: Đảng, Chính phủ quan tâm tới đời sống, sự phát triển của nhà giáo bằng

các chính sách đối với nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục ở các vùng ĐBKK

2.5.4 Thách thức: Yêu cầu của chất lượng giáo dục với thực tế đội ngũ

2.5.5 Nguyên nhân của thực trạng: một trong những nguyên nhân quan trọng là công

tác quản lý phát triển đội ngũ chưa thật tốt, chưa có những biện pháp hữu hiệu

Kết luận chương 2

Luận án đã đánh giá, làm rõ thực trạng về đội ngũ cũng như công tác phát triển đội ngũ vùng này với việc đi sâu phân tích đội ngũ của ba tỉnh đại diện là: Hoà Bình, Thái Nguyên, Lào Cai Thông qua các phiếu hỏi, khảo sát, phỏng vấn để làm rõ thực trạng về đội ngũ như số lượng, cơ cấu, chất lượng, Đặc biệt, luận án đã sử dụng Chuẩn nghề nghiệp trong việc đánh giá chất lượng đội ngũ giáo viên thông qua những yếu tố về năng lực được thể hiện trong Chuẩn (không sử dụng toàn bộ các yếu tố trong Chuẩn để đảm bảo sự khách quan và tính sát thực) Thực trạng ĐNGV THCS vùng ĐBKK cho thấy, ngoài việc chưa thực sự đảm bảo về số lượng, còn bộc lộ những yếu điểm của giáo viên

như: phối hợp các phương pháp giảng dạy chưa tốt, năng lực ứng dụng công nghệ thông

tin vào trong quá trình giảng dạy còn hạn chế; giáo viên còn bị động trong hợp tác, áp dụng kinh nghiệm của đồng nghiệp để nâng cao chất lượng dạy học, giáo dục Công tác

phát triển đội ngũ giáo viên cũng bộc lộ những vấn đề còn hạn chế, đặc biệt là công tác bồi dưỡng, tự bồi dưỡng, Với đặc thù khó khăn và sẽ còn tồn tại lâu dài do đặc điểm điều kiện địa lý, kinh tế - xã hội mang lại, thì công tác này cần được được quan tâm đúng mức trong thời gian tới

CHƯƠNG 3

ĐỀ XUẤT CÁC BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN TRUNG HỌC CƠ SỞ VÙNG CÓ ĐIỀU KIỆN KINH TẾ - XÃ HỘI ĐẶC BIỆT KHÓ KHĂN THUỘC CÁC TỈNH MIỀN NÚI PHÍA BẮC VIỆT NAM

TRONG BỐI CẢNH ĐỔI MỚI GIÁO DỤC 3.1 Nguyên tắc đề xuất biện pháp

Các biện pháp phát triển ĐNGV THCS vùng đặc biệt khó khăn cần có sự phù hợp với bối cảnh thực tiễn và định hướng phát triển lâu dài của ngành giáo dục cũng như định hướng phát triển chung của quản lý nhà nước, đồng thời, chú ý tới đặc điểm vùng miền

có những đặc thù của vùng ĐBKK Do đó, các biện pháp trong giai đoạn hiện nay cần

đáp ứng được bốn nguyên tắc đó là :(i) Đảm bảo tính pháp lý; (ii) Đảm bảo tính khoa

học; (iii) Đảm bảo tính thực tiễn; (iv) Đảm bảo tính mục đích

3.2 Các biện pháp phát triển đội ngũ giáo viên THCS vùng ĐBKK các tỉnh miền núi phía Bắc Việt Nam

3.2.1.Chú trọng tới công tác quy hoạch đội ngũ giáo viên THCS gắn những người sinh sống vùng đặc biệt khó khăn, đặc biệt gắn với đối tượng cử tuyển

* Ý nghĩa của biện pháp:

Muốn phát triển ĐNGV THCS các vùng ĐBKK một cách bền vững, thì yếu tố đầu tiên phải thay đổi là công tác quy hoạch Chủ trương quy hoạch chú trọng tỉ lệ thích đáng đối với giáo viên tại chỗ - là những giáo viên người dân tộc trong vùng, những người sinh sống gắn bó với địa phương Đây là biện pháp mang tính chiến lược, lâu dài và bền vững

* Nội dung biện pháp

- Tiến hành xây dựng quy hoạch đảm bảo số lượng, chất lượng, cơ cấu giới tính của ĐNGV THCS Có những quy hoạch ngắn hạn có quy hoạch từ 5 đến 10 năm hoặc 20 năm để đảm bảo tỉ lệ giáo viên người dân tộc trong ĐNGV THCS Xây dựng quy hoạch theo môn học, theo trình độ đào tạo Xây dựng quy hoạch về: bồi dưỡng chuyên môn - nghiệp vụ, phẩm chất đạo đức, bản lĩnh chính trị, cho ĐNGV THCS hiện tại

- Đảm bảo tốt công tác qui hoạch , gắn với đào tạo và cử tuyển đúng người, đúng nhu cầu và đúng đối tượng để sử dụng trên địa bàn Đào tạo tăng cường tiếng dân tộc; thực hành sư phạm cần đưa các sinh viên cử tuyển về các trường vùng dân tộc, vùng ĐBKK

* Cách thực hiện

- Phòng GD&ĐT giúp việc cho Ủy ban nhân dân huyện xây dựng quy hoạch đội ngũ giáo viên THCS trong vòng 5 năm, 10 năm Trong các bản quy hoạch đội ngũ giáo viên THCS chú ý đến tỉ lệ giáo viên là người dân tộc được đảm bảo tỉ lệ nhất định, được quy định trong các văn bản

- Sở GD&ĐT tổng hợp và trình UBND cấp tỉnh để có kế hoạch biên chế hàng năm, gắn kết giữa đào tạo với tuyển dụng đảm bảo thực hiện đúng quy hoạch

* Điều kiện thực hiện biện pháp

- Các trường THCS phải thực hiện rà soát, đánh giá nghiêm túc đội ngũ giáo viên

THCS để tìm ra được những ưu điểm và hạn chế của đội ngũ và các vấn đề về số lượng,

cơ cấu để có căn cứ tiến hành xây dựng và thực hiện quy hoạch, kế hoạch

- Phòng GD&ĐT, Sở GD&ĐT kết hợp với UBND ban hành các quy định về tuyển

dụng tỉ lệ người dân tộc

3.2.2.Ưu tiên tuyển dụng giáo viên là những sinh viên cử tuyển, có nguyện vọng và tâm huyết với vùng đặc biệt khó khăn