HIẾN PHÁP LIÊN BANG THỤY SĨ

Nhân dân Thụy Sĩ và các Bang, Quan tâm đến trách nhiệm của mình đối với sự sáng tạo, Kiên quyết hồi phục liên minh của mình để nâng cao tự do, dân chủ, độc lập và hòa bình trên tinh thầ

BAN BIÊN TẬP DỰ THẢO SỬA ĐỔI HIẾN PHÁP 1992

HIẾN PHÁP LIÊN BANG THỤY SĨ

(Tài liệu do Tổ giúp việc dịch từ bản tiếng Anh

phục vụ hoạt động của Ban soạn thảo)

Hà Nội, tháng 3/2012

1

CHỈ ĐẠO:

- Nguyễn Văn Phúc, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế, Phó trưởng

ban Biên tập dự thảo sửa đổi Hiến pháp 1992

THAM GIA DỊCH:

- Dương Thùy Dung,

- Hoàng Minh Hiếu,

- Nguyễn Đức Lam,

2

Mục lục

LỜI NÓI ĐẦU 4

PHẦN 1 NHỮNG QUY ĐỊNH CHUNG 5

PHẦN 2 QUYỀN CƠ BẢN, QUỐC TỊCH, CÁC MỤC TIÊU XÃ HỘI 7

CHƯƠNG 1 QUYỀN CƠ BẢN 7

CHƯƠNG 2 QUỐC TỊCH VÀ QUYỀN CHÍNH TRỊ 13

CHƯƠNG 3 CÁC MỤC TIÊU XÃ HỘI 14

PHẦN 3: MỐI QUAN HỆ GIỮA LIÊN BANG, CÁC BANG VÀ CÁC HẠT 15

CHƯƠNG 1 MỐI QUAN HỆ GIỮA LIÊN BANG VÀ CÁC BANG 15

Mục 1 TRÁCH NHIỆM CỦA LIÊN BANG VÀ CÁC BANG 15

Mục 2 PHỐI HỢP GIỮA LIÊN BANG VÀ CÁC BANG 16

Mục 3 HẠT 18

Mục 4 BẢO ĐẢM CỦA LIÊN BANG 18

CHƯƠNG 2 QUYỀN LỰC 19

Mục 1 ĐỐI NGOẠI 19

Mục 2 AN NINH, PHÒNG VỆ QUỐC GIA VÀ NGHĨA VỤ QUÂN SỰ 20

Mục 3 GIÁO DỤC, KHOA HỌC VÀ VĂN HÓA 22

Mục 4 MÔI TRƯỜNG VÀ QUY HOẠCH KHÔNG GIAN 26

Mục 5 CÔNG TRÌNH XÂY DỰNG VÀ GIAO THÔNG CÔNG CỘNG 29

Mục 6 NĂNG LƯỢNG VÀ LIÊN LẠC 32

Mục 7 KINH TẾ 33

Mục 8 NHÀ Ở, VIỆC LÀM, BẢO HIỂM XÃ HỘI VÀ SỨC KHỎE 38 Mục 9 CƯ TRÚ VÀ ĐỊNH CƯ CỦA CÔNG DÂN NƯỚC NGOÀI 45 Mục 10 PHÁP LUẬT DÂN SỰ, HÌNH SỰ, TRỌNG LƯỢNG VÀ ĐO LƯỜNG 46

CHƯƠNG 3 HỆ THỐNG TÀI CHÍNH 48

PHẦN 4 NHÂN DÂN VÀ CÁC TIỂU BANG 52

3

CHƯƠNG 1 QUY ĐỊNH CHUNG 52

CHƯƠNG 2 SÁNG KIẾN VÀ TRƯNG CẦU Ý DÂN 52

PHẦN 5 CÁC CƠ QUAN LIÊN BANG 56

CHƯƠNG 1 CÁC QUY ĐỊNH CHUNG 56

CHƯƠNG 1 QUỐC HỘI LIÊN BANG 57

Mục 1 TỔ CHỨC 57

Mục 2 QUY TRÌNH 58

Mục 3 QUYỀN LỰC 61

CHƯƠNG 3 HỘI ĐỒNG LIÊN BANG (CHÍNH PHỦ) VÀ HÀNH CHÍNH LIÊN BANG 64

Mục 1 Tổ chức và Quy trình hoạt động 64

Mục 2 QUYỀN LỰC 65

CHƯƠNG 4: TÒA ÁN TỐI CAO LIÊN BANG VÀ CÁC CƠ QUAN TƯ PHÁP KHÁC 68

PHẦN 6: SỬA ĐỔI HIẾN PHÁP LIÊN BANG VÀ CÁC QUY ĐỊNH CHUYỂN TIẾP 70

CHƯƠNG 1 SỬA ĐỔI HIẾN PHÁP 70

CHƯƠNG 2 CÁC QUY ĐỊNH CHUYỂN TIẾP 71

4

LỜI NÓI ĐẦU

Nhân danh Đức Chúa Toàn năng!

Nhân dân Thụy Sĩ và các Bang,

Quan tâm đến trách nhiệm của mình đối với sự sáng tạo,

Kiên quyết hồi phục liên minh của mình để nâng cao tự do, dân chủ, độc lập và hòa bình trên tinh thần đoàn kết và cởi mở với thế giới,

Kiên định sống cùng nhau với sự quan tâm lẫn nhau và tôn trọng sự đa dạng,

Ý thức được về thành quả chung và trách nhiệm đối với thế hệ tương lai,

Và trong sự hiểu biết rằng chỉ những ai dùng sự tự do mới duy trì được tự

do, và rằng sức mạnh của một dân tộc được đo bằng sự thịnh vượng của những thành viên yếu đuối nhất của dân tộc đó

Đã thông qua bản Hiến pháp dưới đây 1

1 Được toàn dân phúc quyết thông qua ngày 18.04.1999

5

PHẦN 1

NHỮNG QUY ĐỊNH CHUNG

Điều 1 Liên bang Thụy Sĩ

Liên bang Thụy Sĩ được hợp thành bởi nhân dân Thụy Sĩ và các bang Zurich, Bern, Lucerne, Uri, Schwyz, Obwalden and Nidwalden, Glarus, Zug, Fribourg, Solothurn, Basel Stadt and Basel Landschaft, Schaffhausen, Appenzell Ausserrhoden and Appenzell Innerrhoden, St Gallen, Graubünden, Aargau, Thurgau, Ticino, Vaud, Valais, Neuchâtel, Geneva, và Jura

Điều 4 Quốc ngữ

Các quốc ngữ là Tiếng Đức, Tiếng Pháp, Tiếng Ý, Tiếng Romansh

Điều 5 Pháp quyền

1 Tất cả các hoạt động của đất nước dựa trên và được giới hạn bởi luật

2 Các hoạt động của đất nước phải được thực hiện theo mong muốn của nhân dân và bám sát mục tiêu tối hậu

3 Các tổ chức nhà nước và cá nhân phải ứng xử một cách chân thành

4 Liên bang và các Bang tôn trọng luật pháp quốc tế

6

Điều 5a 2 Phân quyền cho chính quyền cơ sở

Nguyên tắc phân quyền phải được tiến hành với sự phân định và thực hiện các công việc nhà nước

Điều 6 Cá nhân và trách nhiệm tập thể

Mọi cá nhân có trách nhiệm đối với bản thân và góp phần thực hiện nhiệm vụ của đất nước và xã hội tùy theo khả năng của mình

2 Được toàn dân phúc quyết thông qua ngày 28.11.2004, có hiệu lực vào ngày 01.01.2008

Phẩm giá của con người phải được tôn trọng và bảo vệ

Điều 8 Bình đẳng trước pháp luật

1 Mọi người đều bình đẳng trước pháp luật

2 Không ai bị phân biệt đối xử dựa trên nguồn gốc, sắc tộc, giới tính, tuổi, ngôn ngữ, địa vị xã hội, lối sống, tôn giáo, ý thức hệ, quan điểm chính trị hay do khuyết tật về thể chất, tâm thần, tâm lý

3 Nam nữ bình quyền Luật pháp đảm bảo quyền bình đẳng cho họ trong các quy định cũng như trên thực tế, đặc biệt nhất là trong gia đình, giáo dục và công sở Nam nữ có quyền nhận tiền lương như nhau với công việc có cùng giá trị

4 Luật pháp phải loại bỏ những bất bình đẳng đối với người khuyết tật

Điều 9 Bảo vệ chống lại hành vi độc đoán và nguyên tắc chân thành

Mọi người đều có quyền được chính quyền đối xử chân thành và với thái

độ không độc đoán

Điều 10 Quyền sống và tự do cá nhân

1 Mọi người đều có quyền sống Cấm sử dụng hình phạt tử hình

2 Mọi người đều có quyền tự do cá nhân, đặc biệt là quyền toàn vẹn thân thể và tinh thần và quyền tự do đi lại

3 Cấm tra tấn và mọi hình thức trừng phạt và đối xử dã man, vô nhân đạo, lăng mạ

8

Điều 11 Bảo vệ trẻ em và thanh niên

1 Trẻ em và thanh niên có quyền được bảo vệ đặc biệt về tính chính trực

và khuyến khích phát triển

2 Trẻ em và thanh niên có thể tự thực hiện quyền của mình trong phạm

vi có khả năng quyết định

Điều 12 Quyền được giúp đỡ khi cần

Những người gặp khó khăn về kinh tế và cần trợ giúp có quyền được quan tâm và giúp đỡ tài chính để có được mức sống tối thiểu

Điều 13 Quyền riêng tư

1 Mọi người có quyền riêng tư trong cuộc sống cá nhân và gia đình, trong nhà, thư tín và viễn thông

2 Mọi người có quyền được bảo vệ trước việc lạm dụng tư liệu cá nhân của họ

Điều 14 Quyền kết hôn và có gia đình

Quyền kết hôn và có gia đình được đảm bảo

Điều 15 Tự do tôn giáo và tín ngưỡng

1 Tự do tôn giáo và tín ngưỡng được đảm bảo

2 Mọi người đều có quyền tự do chọn tôn giáo, tư tưởng triết học và biểu

lộ chúng một mình hay trong cộng đồng với những người khác

3 Mọi người đều có quyền gia nhập một cộng đồng tôn giáo và theo lớp học về tôn giáo

4 Không ai bị ép buộc gia nhập một cộng đồng tôn giáo, làm theo hoạt động tôn giáo hay theo học lớp học tôn giáo

Điều 16 Tự do ngôn luận và thông tin

1 Tự do ngôn luận và thông tin được đảm bảo

2 Mọi người đều có quyền tự do hình thành, thể hiện và truyền đạt ý kiến của mình

3 Mọi người đều có quyền tự do tiếp nhận thông tin, thu thập thông tin

từ các nguồn có thể tiếp cận chung và truyền bá chúng

Tự do sử dụng bất cứ ngôn ngữ nào được đảm bảo

Điều 19 Quyền giáo dục tiểu học

Quyền được học tiểu học đầy đủ và miễn phí được đảm bảo

Điều 20 Tự do học thuật

Tự do nghiên cứu và giảng dạy được đảm bảo

Điều 21 Tự do thể hiện nghệ thuật

Tự do thể hiện nghệ thuật được đảm bảo

1 Tự do lập hội được đảm bảo

2 Mọi người có quyền thành lập, gia nhập hoặc là thành viên của hiệp hội và tham gia các hoạt động của một hiệp hội

3 Không ai bị ép buộc gia nhập hoặc là thành viên của một hiệp hội

Điều 24 Tự do cư trú

1 Công dân Thụy Sĩ có quyền cư trú ở bất cứ đâu trên đất nước

2 Công dân Thụy Sĩ có quyền đi vào hoặc ra khỏi Thụy Sĩ

Điều 25 Bảo vệ trước việc trục xuất, dẫn độ

1 Công dân Thụy Sĩ không bị trục xuất khỏi Thụy Sĩ và chỉ bị dẫn độ đến nước khác nếu họ đồng ý

Điều 26 Đảm bảo quyền sở hữu

1 Quyển sở hữu tài sản được đảm bảo

2 Việc trưng mua tài sản hay ngăn cấm sở hữu tương đương với việc trưng mua sẽ phải được bồi thường đầy đủ

Điều 27 Tự do kinh tế

1 Tự do kinh tế được đảm bảo

2 Tự do kinh tế bao gồm đặc biệt là tự do chọn lựa nghề nghiệp cũng như tự do theo đuổi họat động kinh tế cá nhân

Điều 28 Quyền thành lập nghiệp đoàn

1 Người lao động, người sử dụng lao động và các tổ chức của họ có quyền liên kết để bảo vệ lợi ích của mình, có quyền lập hiệp hội và gia nhập hay không gia nhập các hiệp hội đó

2 Tranh chấp phải được giải quyết bằng thỏa thuận và hòa giải ở bất cứ đâu có thể

3 Đình công và bế xưởng được cho phép nếu chúng liên quan đến quan

hệ lao động và nếu chúng không cản trở việc giữ gìn quan hệ lao động hòa bình hay việc thực hiện quá trình hòa giải

4 Luật có thể cấm một số đối tượng tổ chức đình công

Điều 29 Đảm bảo trong thủ tục tố tụng

1 Mọi người đều có quyền được đối xử bình đẳng, công bằng trong các quá trình tố tụng tư pháp và hành chính và có quyền được giải quyết trong thời gian hợp lý

2 Các bên trong tố tụng đều có quyền được lắng nghe

3 Bất cứ ai không có đủ khả năng đều có quyền được hưởng tư vấn và trợ giúp pháp luật miễn phí trừ phi vụ kiện của họ được xem như không có khả năng thắng Trong trường hợp cần thiết để bảo vệ quyền của mình, họ có quyền hưởng đại diện hợp pháp miễn phí trước tòa

11

Điều 29a 3 Đảm bảo được toà án phân xử

Trong một tranh chấp trước pháp luật, mọi người đều có quyền được phân xử bởi cơ quan có thẩm quyền tư pháp Liên bang và các Bang có thể thông qua luật loại trừ quyền được phân xử này trên cơ sở phân ra những loại trường hợp đặc biệt cụ thể

Điều 30 Thủ tục tố tụng

1 Bất cứ ai có khiếu kiện cần được giải quyết đều có quyền được xử lý bởi tòa án có thẩm quyền, độc lập, vô tư và được thành lập hợp pháp Cấm thành lập tóa án lâm thời

2 Trừ những trường hợp luật định, bất cứ ai khiếu kiện, nếu đã làm các thủ tục tố tụng dân sự thì có quyền được tòa án có thẩm quyền tại nơi cư trú giải quyết

3 Trừ những trường hợp luật định, việc xét xử và ra bản án của tòa án phải được công khai

Điều 31 Tước quyền tự do

1 Không ai bị tước quyền tự do trừ những trường hợp theo hoàn cảnh và phương thức do luật định

2 Bất cứ ai bị tước quyền tự do có quyền được thông báo ngay lập tức bằng ngôn ngữ mà họ có thể hiểu được về lý do giam giữ và quyền của họ Họ phải được cho cơ hội thực thi các quyền của mình nhất là quyền thông báo đến người thân nhất

3 Bất cứ ai trong thời gian bị giam giữ chờ xét xử đều có quyền được đưa ra tòa một cách không chậm trễ Tòa sẽ quyết định tiếp tục giam giữ hoặc tha bổng Bất cứ ai bị giam giữ trong thời gian chờ xét xử đều có quyền được phán quyết về vụ việc của mình trong khoảng thời gian hợp lý

4 Bất cứ ai bị tước bị tước quyền tự do bởi một cơ quan nào đó chứ không phải toà án đều có quyền đưa vụ việc của mình ra toà án bất cứ lúc nào Tòa sẽ quyết định sớm nhất có thể về tính hợp pháp của việc giam giữ

12

2 Người bị buộc tội có quyền được thông báo sớm nhất và đầy đủ nhất

có thể về tội danh của mình Họ có quyền được có cơ hội sử dụng quyền của mình để được bào chữa một cách phù hợp

3 Người đã bị kết án có quyền được phúc thẩm bởi tòa án cấp cao hơn, trừ trường hợp cơ quan ra phán quyết đầu tiên là toà án tối cao liên bang

Điều 33 Quyền kiến nghị

1 Mọi người đều có quyền kiến nghị lên các cơ quan có thẩm quyền mà không bị cản trở

2 Các cơ quan có thẩm quyền phải tiếp nhận kiến nghị

Điều 34 Quyền chính trị

1 Quyền chính trị được đảm bảo

2 Việc đảm bảo quyền chính trị phải bảo đảm tự do của công dân trong việc hình thành ý kiến và trình bày nó đúng với ý nguyện

Điều 35 Bảo đảm các quyền cơ bản

1 Các quyền cơ bản phải được bảo đảm trong hệ thống luật pháp

2 Bất cứ ai hành động thay mặt cho nhà nước đều bị ràng buộc bởi các quyền cơ bản và có trách nhiệm đóng góp vào việc thực hiện chúng

3 Các cơ quan có thẩm quyền đảm bảo rằng các quyền cơ bản được thực hiện thích hợp trong mối quan hệ giữa các cá nhân

Điều 36 Những hạn chế quyền cơ bản

1 Những hạn chế đối với quyền cơ bản phải có cơ sở pháp lý Những hạn chế cơ bản phải có cơ sở trong đạo luật của liên bang Quy định nêu trên không áp dụng trong trường hợp có mối đe dọa nghiêm trọng và trực tiếp khi

mà không có quy định xử lý nào thích hợp hơn

2 Việc hạn chế quyền cơ bản phải nhằm phục vụ lợi ích chung của cộng đồng hoặc để bảo vệ quyền cơ bản của những người khác

3 Bất cứ hạn chế quyền cơ bản nào đều phải có tính tương ứng

4 Bản chất của các quyền cơ bản là bất khả xâm phạm

13

CHƯƠNG 2

QUỐC TỊCH VÀ QUYỀN CHÍNH TRỊ Điều 37 Công dân

1 Bất cứ ai là công dân của một hạt hoặc bang mà hạt đó trực thuộc thì đều là công dân Thụy Sĩ

2 Không ai được ưu đãi hoặc chịu thành kiến vì quốc tịch của họ Quy định trên không áp dụng cho những quy định về quyền chính trị ở hạt hoặc hiệp hội của công dân đó cũng như không áp dụng cho việc tham gia sở hữu một phần tài sản trừ khi luật bang có quy định khác

Điều 38 Nhập và tước quốc tịch

1 Liên bang sẽ quy định về việc nhập và tước bỏ quốc tịch dựa trên kết hôn, sinh ra và nhận nuôi Liên bang cũng quy định việc tước hoặc phục hồi quốc tịch Thụy Sĩ dựa trên những căn cứ khác

2 Liên bang quy định về những yêu cầu tối thiểu đối với người nước ngoài nhập quốc tịch ở các Bang và đặt ra các giới hạn đối với việc nhập quốc tịch

3 Liên quan sẽ ban hành các quy định đơn giản về việc nhập quốc tịch của trẻ em vô gia cư

Điều 39 Thực hiện quyền chính trị

1 Liên bang quy định việc thực hiện quyền chính trị đối với các vấn đề của liên bang, các Bang quy định về việc này đối với các vấn đề của các Bang

Điều 40 Người Thụy Sĩ ở nước ngoài

1 Liên bang khuyến khích các mối quan hệ trong cộng đồng người Thụy

Sĩ ở nước ngoài và mối quan hệ giữa họ với Thụy Sĩ Liên bang có thể hỗ trợ các tổ chức theo đuổi mục tiêu này

14

2 Liên bang sẽ ban hành luật quy định về quyền và nghĩa vụ của người Thụy Sĩ ở nước ngoài, đặc biệt là liên quan đến việc thực thi quyền chính trị đối với liên bang, thực hiện nghĩa vụ quân sự hoặc nghĩa vụ thay thế, hỗ trợ phúc lợi và an ninh xã hội

CHƯƠNG 3

CÁC MỤC TIÊU XÃ HỘI Điều 41

Cùng với trách nhiệm và sự chủ động của các cá nhân, Liên bang và các Bang cố gắng đảm bảo:

a Mọi người đều được quyền hưởng an sinh xã hội

b Mọi người đều được chăm sóc sức khỏe theo yêu cầu

c Các gia đình được bảo vệ và khuyến khích như một cộng đồng cho người lớn và trẻ em

d Tất cả những ai có khả năng làm việc đều có thể kiếm sống bằng cách lao động trong điều kiện công bằng

e Bất cứ ai có nhu cầu về chỗ ở cho mình và gia đình đều có thể tìm được chỗ ở thích hợp với điều kiện hợp lý

f Trẻ em và thanh niên cũng như người trong độ tuổi lao động được giáo dục, dậy nghề cơ bản hay nâng cao tùy thuộc khả năng của họ

g Trẻ em và thanh niên được khuyến khích phát triển trở thành người độc lập, có trách nhiệm với xã hội và được hỗ trợ trong cộng đồng xã hội, văn hóa, chính trị của họ

Điều 42 Trách nhiệm của Liên bang

1 Liên bang phải thực hiện trách nhiệm do Hiến pháp Liên bang trao cho

2 4

Điều 43 Trách nhiệm của các Bang

Các Bang tự quyết định về trách nhiệm của mình trong phạm vi quyền hạn

Điều 43a 5 Nguyên tắc phân chia và thực hiện nhiệm vụ nhà nước

1 Liên bang chỉ thực hiện những công việc mà các Bang không thể thực hiện được hoặc công việc đòi hỏi sự quy định thống nhất của Liên bang

2 Cơ quan tập thể được hưởng lợi từ dịch vụ công sẽ chịu các chi phí phát sinh cho dịch vụ đó

3 Cơ quan tập thể chịu chi phí dịch vụ công có quyền quyết định tính chất của dịch vụ đó

4 Các dịch vụ cung cấp phổ thông phải được cung cấp tới tất cả mọi người với phương thức như nhau

5 Các nhiệm vụ nhà nước phải được thực hiện một cách tiết kiệm và phù hợp với yêu cầu

16

Mục 2 PHỐI HỢP GIỮA LIÊN BANG VÀ CÁC BANG

3 Các tranh chấp đa Bang hoặc giữa các Bang với Liên bang được giải quyết bằng trung gian hoặc thương lượng nếu có thể

Điều 45 Sự tham gia vào quá trình ra quyết định của liên bang

1 Trong những trường hợp do Hiến pháp Liên bang quy định, các Bang tham gia vào quá trình ra quyết định của Liên bang, đặc biệt là quá trình lập pháp

2 Liên bang phải thông báo cho các Bang về ý định của mình một cách đầy đủ và kịp thời Liên bang phải tham vấn các Bang trong trường hợp lợi ích của các Bang bị ảnh hưởng

Điều 46 Thi hành luật liên bang

1 Các Bang phải thi hành luật liên bang phù hợp với Hiến pháp Liên bang và luật liên bang

2 Liên bang và các Bang có thể thỏa thuận rằng các Bang phải đạt được những kết quả nhất định trong việc thi hành luật liên bang và, để đạt được kết quả đó, có thể tiến hành các chương trình do Liên bang hỗ trợ tài chính.6

3 Liên bang phải dành cho các Bang tất cả quyền tự quyết có thể để sắp xếp các công việc riêng của Bang và phải cân nhắc đến đặc thù của từng Bang.7

Điều 47 Quyền tự quyết của Bang

1 Liên bang phải tôn trọng quyền tự quyết của các Bang

17

2 Liên bang dành cho các Bang những nhiệm vụ thích đáng và tôn trọng quyền tự quyết về tổ chức của các Bang Liên bang dành cho các Bang nguồn lực tài chính thích đáng và góp phần bảo đảm các Bang có nguồn lực tài chính cần thiết để thực hiện trách nhiệm vụ của mình.8

Điều 48 Thỏa thuận đa bang

1 Các Bang có quyền thỏa thuận với nhau và thiết lập các tổ chức và thiết chế chung Đặc biệt, các Bang có quyền cùng nhau thực hiện các nhiệm

vụ quan trọng của khu vực

2 Liên bang có thể tham gia vào các tổ chức hoặc thiết chế đó trong phạm vi quyền hạn của mình

3 Thỏa thuận đa bang không được trái pháp luật, lợi ích của Liên bang hoặc quyền của các Bang khác Liên bang phải được thông báo về các thỏa thuận này

4 Thông qua thỏa thuận đa bang, các Bang có thể cho phép các tổ chức

đa bang được ban hành các quy định pháp luật để thực thi thỏa thuận đa bang, với điều kiện thỏa thuận này:

a đã được phê chuẩn theo thủ tục áp dụng với các luật khác;

b xác định nội dung chính của các quy định pháp luật đó.9

5 Các Bang phải tuân thủ pháp luật đa bang10

Điều 48a 11 Tuyên bố áp dụng chung và yêu cầu tham gia

1 Theo yêu cầu của các Bang quan tâm, Liên bang có thể tuyên bố các thỏa thuận đa bang có hiệu lực bắt buộc chung hoặc yêu cầu các Bang tham gia vào các thỏa thuận đa bang trong các lĩnh vực sau đây:

a thi hành các hình phạt và biện pháp hình sự;

b.12 giáo dục về các vấn đề quy định tại Điều 62 đoạn 4;

c.13 các tổ chức đào tạo đại học bang;

18

d các tổ chức văn hóa có tầm quan trọng siêu khu vực;

e quản lý chất thải;

f xử lý nước thải;

g giao thông đô thị;

h khoa học y tế cao cấp và phòng khám chuyên ngành;

i các tổ chức phục hồi và chăm sóc người khuyết tật;

2 Một tuyên bố áp dụng chung phải được ban hành dưới hình thức một nghị định liên bang

3 Luật phải xác định rõ những yêu cầu đối với tuyên bố áp dụng chung, yêu cầu đối với việc tham gia, và điều chỉnh thủ tục

Điều 49 Quyền ưu tiên và tuân thủ luật liên bang

1 Luật liên bang có hiệu lực cao hơn bất cứ các điều khoản mâu thuẫn nào trong luật bang

2 Liên bang phải đảm bảo các Bang tuân thủ pháp luật liên bang

Mục 3 HẠT

Điều 50

1 Quyền tự trị của các hạt được đảm bảo phù hợp với luật bang

2 Liên bang xem xét các tác động có thể có đối với các hạt trong quá trình hoạt động của mình

3 Theo đó, Liên bang xem xét vị trí đặc biệt của các thành phố và các vùng đô thị cũng như các khu vực miền núi

Mục 4 BẢO ĐẢM CỦA LIÊN BANG

Điều 51 Hiến pháp của các Bang

1 Mỗi Bang có Hiến pháp dân chủ riêng Việc ban hành Hiến pháp Bang phải được Nhân dân chấp thuận và phải có thể được xem xét lại nếu đa số cử tri bỏ phiếu yêu cầu

2 Mỗi Hiến pháp Bang được Liên bang bảo đảm Liên bang bảo đảm Hiến pháp Bang với điều kiện Hiến pháp Bang không trái với luật liên bang

19

Điều 52 Trật tự hiến định

1 Liên bang bảo vệ trật tự hiến định của các Bang

2 Liên bang sẽ can thiệp khi trật tự hiến định của Bang bị phá vỡ hoặc có nguy cơ bị phá vỡ mà Bang đó không thể tự mình hoặc với sự trợ giúp của các Bang khác duy trì được

Điều 53 Số lượng và địa giới của các Bang

1 Liên bang bảo vệ sự tồn tại và địa giới của các Bang

2 Bất cứ thay đổi nào về số lượng các Bang cũng phải có được sự đồng thuận của công dân của Bang và các Bang liên quan cũng như sự đồng thuận của Nhân dân và các Bang

3 Bất cứ thay đổi nào về địa giới của các Bang cũng phải có được sự đồng thuận của các Bang có liên quan và công dân của các Bang cũng như sự chấp thuận của Quốc hội Liên bang bằng Chỉ thị Liên bang

4 Những điều chỉnh ranh giới đa bang có thể được thực hiện bằng thỏa thuận giữa các Bang có liên quan

CHƯƠNG 2

QUYỀN LỰC

Mục 1 ĐỐI NGOẠI

Điều 54 Đối ngoại

1 Đối ngoại thuộc trách nhiệm của Liên bang

2 Liên bang đảm bảo sự độc lập và thịnh vượng của Thụy Sĩ; đặc biệt, Liên bang góp phần đáp ứng nhu cầu và xoa dịu tình trạng nghèo đói trên thế giới, đẩy mạnh tôn trọng nhân quyền, dân chủ và chung sống hòa bình giữa các dân tộc cũng như bảo tồn tài nguyên thiên nhiên

3 Liên bang tôn trọng quyền của các Bang và bảo vệ quyền lợi của các Bang

Điều 55 Sự tham gia của các Bang trong việc quyết định các chính sách đối ngoại

1 Các Bang được tham vấn ý kiến về các chính sách đối ngoại có ảnh

hưởng đến quyền hoặc lợi ích thiết yếu của mình

Điều 56 Quan hệ giữa các Bang và các quốc gia khác

1 Các Bang có thể thỏa thuận hiệp ước với các quốc gia khác về những vấn đề thuộc thẩm quyền của mình

2 Các hiệp ước này không được trái với các quy định pháp luật hoặc đi ngược lại với lợi ích quốc gia hoặc của các Bang khác Các hiệp ước này Các Bang phải thông báo cho Liên bang trước khi thỏa thuận hiệp ước

3 Các Bang có thể làm việc trực tiếp với chính quyền nước ngoài ở cấp thấp hơn; ngoài ra, Liên bang thay mặt các Bang tiến hành các hoạt động đối ngoại với các quốc gia khác

3 Việc huy động lực lượng vũ trang thuộc trách nhiệm của Liên bang14

14

Được toàn dân phúc quyết thông qua ngày 28.11.2004, có hiệu lực từ ngày 01.01.2008

21

Điều 59 Nghĩa vụ quân sự và các nghĩa vụ thay thế

1 Tất cả các nam công dân Thụy Sĩ đều phải thực hiện trách nhiệm quân

sự Luật quy định các nghĩa vụ dân sự thay thế

2 Nữ công dân Thụy Sĩ có thể tự nguyện thực hiện trách nhiệm quân sự

3 Nam công dân Thụy Sĩ nào không thực hiện trách nhiệm quân sự hoặc nghĩa vụ dân sự thay thế phải nộp thuế Khoản thuế này do Liên bang quy định và do các Bang tính toán và chịu trách nhiệm thu

4 Liên bang quy định việc bồi thường hợp lý cho các khoản thu nhập bị mất

5 Người thực hiện trách nhiệm quân sự hoặc nghĩa vụ dân sự thay thế bị suy giảm về sức khỏe hoặc hy sinh trong lúc làm nhiệm vụ và thân quyến của

họ được Liên bang hỗ trợ thỏa đáng

Điều 60 Tổ chức, hướng dẫn và trang bị lực lượng vũ trang

1 Liên bang quy định về lực lượng vũ trang và các vấn đề tổ chức, huấn luyện và trang bị cho lực lượng vũ trang

2 .15

3 Liên bang có thể thay các Bang tổ chức lễ nhậm chức các chức danh quân đội khi cần đền bù tương xứng

Điều 61 Dân quân tự vệ

1 Liên bang quy định về dân quân tự vệ bảo vệ người và tài sản khi có xung đột vũ trang

2 Liên bang quy định về việc huy động các đơn vị dân quân tự vệ trong trường hợp có thiên tai hoặc tình trạng khẩn cấp

3 Liên bang có thể quy định việc tham gia lực lượng dân quân tự vệ là bắt buộc đối với nam giới Với nữ giới, nghĩa vụ đó là tự nguyện

4 Liên bang quy định việc bồi thường hợp lý cho các khoản thu nhập bị mất

5 Người thực hiện trách nhiệm lực lượng dân quân tự vệ bị suy giảm về sức khỏe hoặc hy sinh trong lúc làm nhiệm vụ và thân quyến của họ được Liên bang hỗ trợ thỏa đáng

15

Bị bãi bỏ trong cuộc trưng cầu ý dân ngày 28.11.2004 Có hiệu lực từ 01.01.2008

22

Mục 3 GIÁO DỤC, KHOA HỌC VÀ VĂN HÓA

Điều 61 a 16 Khu vực giáo dục

1 Liên bang và các Bang trong phạm vi quyền hạn bảo đảm chất lượng

và khả năng tiếp cận khu vực giáo dục

2 Liên bang và các Bang hợp tác và đảm bảo sự hợp tác thông qua các

cơ quan hành chính chung và các phương tiện khác

3 Liên bang và các Bang chịu trách nhiệm17 trong việc đảm bảo các khóa đào tạo chung và các khóa đào tạo nghề đạt tiêu chuẩn xã hội

Điều 62 Trường học

1 Các Bang chịu trách nhiệm về hệ thống các trường học

2 Các Bang đảm bảo phổ cập tiểu học cho trẻ em Giáo dục tiểu học là bắt buộc và chịu sự quản lý và giám sát của các Bang Giáo dục tiểu học ở các trường công lập là miễn phí.18

3 Các Bang chịu trách nhiệm đảm bảo điều kiện giáo dục đặc biệt cho đối tượng trẻ em và thanh thiếu niên khuyết tật cho đến tuôỉ 20.19

4 Khi các biện pháp phối hợp nhằm đồng bộ hóa giáo dục về tuổi nhập học, quy định bắt buộc tới trường, thời gian các bậc học, mục tiêu các bậc học, lên lớp và công nhận đủ điều kiện lên lớp không có kết quả, Liên bang sẽ ra quy chế để thống nhất những nội dung trên.20

5 Liên bang quy định về việc khai giảng năm học mới.21

6 Các Bang được tham gia soạn thảo quy định của liên bang về đạo tạo tại trường học khi quy định đó có ảnh hưởng đến trách nhiệm của các bang, các ý kiến của các Bang phải được xem trọng.22

16

Được toàn dân phúc quyết thông qua ngày 21.5.2006

17 Được xem xét lại bởi Hội đồng Sửa đổi của Hội đồng Liên bang, Điều 58 khổ 01 phần A

23

Điều 63 23 Đào tạo nghề, dạy kỹ năng và bồi dưỡng

1 Liên bang quy định về đào tạo nghề, dạy kỹ năng và bồi dưỡng

2 Liên bang khuyến khích các khóa đào tạo nghề, dạy kỹ năng và bồi dưỡng đa dạng và rộng mở

Điều 63 a 24 Cơ sở đào tạo bậc đại học

1 Liên bang quản lý Học viện Kỹ thuật Liên bang Liên bang có thể thành lập, tiếp quản hoặc quản lý thêm các trường đại học và các cơ sở đào tạo bậc đại học khác

2 Liên bang hỗ trợ các trường đại học của các Bang và có thể hỗ trợ tài chính đối với các cơ sở đào tạo bậc đại học khác được Liên bang công nhận

3 Liên bang và các Bang cùng chịu trách nhiệm hợp tác và đảm bảo chất lượng của đào tạo bậc đại học ở Thụy Sĩ Trong việc thực hiện trách nhiệm này, Liên bang và các Bang xem xét tư cách độc lập của các trường đại học và xác định các cơ quan chịu trách nhiệm quản lý các trường đại học và đảm bảo

sự đối xử công bằng với các cơ sở đào tạo có cùng chức năng

4 Để thực hiện trách nhiệm của mình, Liên bang và các Bang thỏa thuận

và trao quyền hạn nhất định cho các cơ quan hành chính phối hợp Những quyền hạn được trao và các nguyên tắc tổ chức và quy trình phối hợp do luật định

5 Nếu Liên bang và các Bang không thể đi đến thỏa thuận chung thông qua hợp tác, Liên bang sẽ ban hành quy chế về các bậc học và việc lên lớp, đào tạo sau đại học và công nhận các cơ sở đào tạo và bằng cấp Thêm vào đó, Liên bang có thể áp dụng các nguyên tắc cấp tài chính tiêu chuẩn để trợ cấp cho các trường đại học, và có thể quy định tùy nghi về vấn đề trợ cấp đối với

các trường đại học có các hoạt động đặc biệt cần mức chi cao

Điều 64 Nghiên cứu khoa học

1 Liên bang khuyến khích nghiên cứu khoa học và các sáng kiến khoa học25

24

2 Liên bang có thể đặt điều kiện hỗ trợ khoa học trên cơ sở đảm bảo chất lượng và đảm bảo hợp tác.26

3 Liên bang có thể thành lập, tiếp quản hoặc quản trị các cơ sở nghiên cứu

Điều 64 a 27 Giáo dục thường xuyên và bồi dưỡng

1 Liên bang xác định các nguyên tắc giáo dục thường xuyên và bồi dưỡng

2 Liên bang có thể đẩy mạnh giáo dục thường xuyên và bồi dưỡng

3 Lĩnh vực và tiêu chuẩn đẩy mạnh giáo dục thường xuyên và bồi dưỡng do luật định

Điều 66 Hỗ trợ đào tạo 29

1 Liên bang có thể hỗ trợ cho các bang các khoản hỗ trợ đào tạo cho sinh viên tại các trường đại học và các cơ sở đào tạo bậc đại học Liên bang có thể khuyến khích sự thống nhất giữa các bang về chế độ hỗ trợ đào tạo và đưa ra các nguyên tắc chi hỗ trợ đào tạo.30

2 Tôn trọng quyền tự quyết của các bang, Liên bang vẫn có thể đưa ra các biện pháp phát triển giáo dục của riêng mình ngoài các biện pháp phát triển giáo dục của các bang

Điều 67 Giáo dục trẻ em và thanh thiếu niên 31

1 Khi thực hiện trách nhiệm của mình, Liên bang và các bang cần cân nhắc tới nhu cầu được khuyến khích và bảo vệ của trẻ em và thanh thiếu niên

2 Liên bang điều hành các trường thể dục thể thao

3 Liên bang có thể ban hành các quy định về thể dục thể thao dành cho thanh thiếu niên và quy định bắt buộc về dạy thể dục thể thảo tại trường học

Điều 69 Văn hóa

1 Lĩnh vực văn hóa thuộc trách nhiệm của các Bang

2 Liên bang ủng hộ các hoạt động văn hóa theo lợi ích quốc gia cũng như nghệ thuật và âm nhạc, đặc biệt là trong lĩnh vực giáo dục

3 Khi thực hiện trách nhiệm của mình, Liên bang cân nhắc tính đa dạng văn hóa và ngôn ngữ của quốc gia

Điều 70 Ngôn ngữ

1 Ngôn ngữ chính thức của Liên bang Thụy Sĩ là tiếng Đức, tiếng Pháp

và tiếng Ý Tiếng man là ngôn ngữ chính thức để giao tiếp với người man

Rô-2 Các Bang xác định ngôn ngữ chính thức riêng của các Bang Để bảo tồn tính hòa hợp giữa các cộng đồng ngôn ngữ, các Bang tôn trọng ranh giới địa lý tự nhiên giữa các miền ngôn ngữ và các cộng đồng ngôn ngữ bản địa thiểu số

3 Liên bang và các Bang khuyến khích việc tìm hiểu và trao đổi giữa các cộng đồng ngôn ngữ

4 Liên bang hỗ trợ các Bang sử dụng đa ngôn ngữ trong quá trình thực hiện trách nhiệm của mình

5 Liên bang ủng hộ các biện pháp của bang Graubunden và Ticinio trong việc bảo tồn và phát triển tiếng Rô-man và tiếng Ý

32 Được toàn dân phúc quyết thông qua ngày 21.5.2006.

Điều 72 Nhà thờ và quốc gia

1 Các Bang quy định về mối quan hệ giữa nhà thờ và quốc gia

2 Liên bang và các Bang có thể tiến hành các biện pháp giữ gìn nền hòa bình chung giữa các thành viên thuộc các cộng đồng tôn giáo khác nhau

3 Cấm xây dựng các tháp giáo đường.33

Mục 4 MÔI TRƯỜNG VÀ QUY HOẠCH KHÔNG GIAN

Điều 73 Phát triển bền vững

Liên bang và các Bang phải nỗ lực nhằm đạt được mối quan hệ cân bằng

và bền vững giữa tự nhiên và khả năng tự phục hồi của tự nhiên cùng với những đòi hỏi xuất phát từ dân số

Điều 74 Bảo vệ môi trường

1 Liên bang quy định về bảo vệ người dân và môi trường tự nhiên khỏi những thiệt hại và tác động xấu

2 Liên bang bảo đảm những thiệt hại hoặc tác động xấu đó được ngăn ngừa Các chi phí ngăn ngừa hoặc loại bỏ các thiệt hại hoặc tác động xấu do chủ thể chịu trách nhiệm về việc gây ra các thiệt hại hoặc tác động xấu chịu

3 Các Bang phải chịu trách nhiệm thi hành những quy định có liên quan của liên bang, trừ trường hợp pháp luật quy định trách nhiệm đó thuộc về Liên bang

Điều 75 Quy hoạch không gian

1 Liên bang quy định nguyên tắc quy hoạch không gian Những nguyên tắc này có hiệu lực ràng buộc đối với các Bang và nhằm đảm bảo việc sử dụng đất thích hợp và kinh tế, đảm bảo định cư ổn định

33

Được toàn dân phúc quyết thông qua ngày 29.11.2009

Điều 75a 34 Khảo sát quốc gia về đất đai

1 Liên bang chịu trách nhiệm thực hiện Khảo sát quốc gia về đất đai

2 Liên bang quy định về việc khảo sát chính thức

3 Liên bang có thể quy định về việc đồng nhất hóa các thông tin chính thức liên quan đến đất đai

Điều 76 Nước

1 Trong phạm vi quyền hạn của mình, Liên bang đảm bảo việc sử dụng kinh tế và bảo vệ các nguồn nước, và ngăn chặn những ảnh hưởng xấu đến nước

2 Liên bang quy định những nguyên tắc cho việc bảo tồn và khai thác các nguồn nước, việc sử dụng nước để sản xuất năng lượng và làm mát, cũng như các biện pháp khác có ảnh hưởng tới vòng tuần hoàn nước

3 Liên bang quy định về việc bảo vệ nguồn nước, về đảm bảo dòng xả thải thích hợp, về công trình thủy lợi và về sự an toàn của đập, và về các biện pháp có ảnh hưởng tới lượng mưa

4 Các Bang quản lý các nguồn nước của mình Các Bang có thể thu các khoản phí sử dụng nước phù hợp với các giới hạn do luật liên bang quy định Liên bang có quyền sử dụng nước phục vụ cho giao thông với điều kiện phải trả phí và bồi thường thiệt hại

5 Sau khi tham vấn các Bang có liên quan, Liên bang quyết định các quyền đối với các nguồn nước quốc tế và các khoản phí Nếu các Bang không đạt được thỏa thuận về quyền đối với các nguồn nước chung giữa các Bang, Liên bang sẽ quyết định

6 Trong quá trình thực hiện trách nhiệm của mình, Liên bang phải tính tới quan ngại của các Bang đầu nguồn nước

34

Được toàn dân phúc quyết thông qua ngày 28.11.2004, có hiệu lực từ ngày 01.01.2008

28

Điều 77 Rừng

1 Liên bang đảm bảo rừng duy trì được các chức năng bảo vệ, thương mại và tiện nghi công

2 Liên bang quy định các nguyên tắc bảo vệ rừng

3 Liên bang khuyến khích các biện pháp bảo tồn rừng

Điều 78 Bảo vệ di sản thiên nhiên và di sản văn hóa

1 Các Bang chịu trách nhiệm bảo vệ di sản thiên nhiên và văn hóa

2 Trong quá trình thực hiện trách nhiệm của mình, Liên bang phải tính đến việc bảo vệ các di sản thiên nhiên và văn hóa Liên bang bảo vệ vùng nông thôn cũng như các địa danh kiến trúc, lịch sử, tự nhiên hoặc văn hóa; Liên bang bảo tồn nguyên vẹn các địa danh này vì lợi ích công

3 Liên bang có thể ủng hộ những nỗ lực nhằm bảo vệ di sản thiên nhiên

và văn hóa, và thu thập hoặc bảo tồn các tài sản quan trọng quốc gia thông qua hợp đồng hoặc thu mua bắt buộc

4 Liên bang quy định về việc bảo vệ đời sống động thực vật, về việc bảo tồn môi trường sống tự nhiên và đa dạng sinh học động thực vật Liên bang bảo vệ những loài đang có nguy cơ tuyệt chủng

5 Những khu vực đồng hoang và đất ngập nước đặc biệt đẹp và có tầm quan trọng quốc gia phải được bảo tồn Không được phép xây dựng công trình tại đây cũng như không được phép có bất kỳ thay đổi nào đến đất, trừ các công trình xây dựng phục vụ cho việc bảo vệ khu vực đồng hoang, đất ngập nước hoặc cho việc tiếp tục sử dụng chúng cho mục đích nông nghiệp

Điều 79 Đánh bắt cá và săn bắt động vật

Liên bang quy định các nguyên tắc đánh bắt cá và săn bắt động vật, đặc biệt là nguyên tắc bảo tồn hệ sinh thái các loài cá, động vật có vú hoang dã và chim

Điều 80 Bảo vệ động vật

1 Liên bang quy định về việc bảo vệ động vật

2 Cụ thể, Liên bang quy định về:

a việc giữ và chăm sóc động vật;

b thí nghiệm trên động vật và các quy trình được thực hiện trên động vật sống;

Điều 81 Công trình xây dựng công cộng

Vì lợi ích của toàn thể hoặc phần lớn quốc gia, Liên bang có thể xây dựng và vận hành các công trình xây dựng công cộng, hoặc hỗ trợ các công trình này

Điều 82 Giao thông đường bộ

1 Liên bang quy định về giao thông đường bộ

2 Liên bang thực thi quyền giám sát điều hành đối với những con đường

có tầm quan trọng quốc gia; Liên bang có thể quyết định về những con đường trung chuyển phải được mở cho giao thông

3 Đường công cộng có thể được sử dụng không thu phí Quốc hội Liên bang có thể cho phép các ngoại lệ

Điều 83 Đường quốc gia

1 Liên bang đảm bảo xây dựng một mạng lưới đường cao tốc và đảm bảo rằng những con đường này phải sử dụng được

2 Liên bang xây dựng, vận hành và bảo trì những con đường quốc gia Liên bang chịu các khoản phí phát sinh từ đó Liên bang có thể giao một phần hoặc toàn bộ công việc này cho công cộng, các tổ chức tư nhân, hoặc các tổ chức hỗn hợp công-tư.35

30

Điều 84 Giao thông trung chuyển tại dãy An-pơ

1 Liên bang bảo vệ vùng An-pơ trước những tác hại tiêu cực của giao thông trung chuyển Những tác động xấu do giao thông trung chuyển gây ra phải được Liên bang hạn chế tới mức không gây hại cho con người, động vật, thực vật hoặc môi trường sống của chúng

2 Vận chuyển hàng hóa vượt dãy An-pơ được nối từ bờ này tới bờ khác bằng đường sắt Hội đồng Liên bang (Chính phủ) phải thực hiện các biện pháp cần thiết Các ngoại lệ chỉ được cho phép khi không có biện pháp nào khác Các ngoại lệ phải được quy định cụ thể trong đạo luật liên bang

3 Sức chở của các tuyến đường trung chuyển vùng An-pơ không được phép tăng thêm Quy định này không áp dụng đối với các con đường vòng có tác dụng giảm mức lưu lượng giao thông trung chuyển tại các làng và thị trấn

Điều 85 Phí phương tiện hạng nặng*

1 Liên bang có thể thu phí dựa trên sức chứa hoặc quãng đường đi được đối với các phương tiện giao thông hạng nặng trong trường hợp có các chi phí công phát sinh mà các chi phí này chưa được tính trong các khoản thuế hoặc phí khác

2 Khoản thu ròng từ phí phương tiện hạng nặng được sử dụng để bù đắp các chi phí phát sinh liên quan đến giao thông trên đường

3 Các Bang có quyền hưởng một phần khoản thu ròng trên Khi phân chia khoản thu ròng phải tính đến những hậu quả cụ thể mà việc thu phí làm phát sinh đối với các khu vực miền núi và vùng sâu vùng xa

Điều 86 Thuế tiêu thụ đối với nhiên liệu xe và các thuế giao thông khác

1 Liên bang có thể thu thuế tiêu thụ đối với nhiên liệu xe

2 Liên bang thu phí sử dụng đường cao tốc đối với những ô tô và xe moóc không phải đóng phí phương tiện hạng nặng

3 Liên bang sử dụng một nửa của khoản thu ròng từ thuế tiêu thụ đối với tất cả các loại nhiên liệu xe, trừ nhiên liệu máy bay, và khoản thu ròng từ phí

sử dụng đường cao tốc, cho các nhiệm vụ và chi phí có liên quan tới giao thông đường bộ sau đây:37

37

Được toàn dân phúc quyết thông qua ngày 29.11.2009, có hiệu lực từ ngày 29.11.2009

31

a xây dựng, bảo trì và vận hành đường cao tốc;

b.38 các biện pháp khuyến khích giao thông hỗn hợp, giao thông ô tô và lái xe

bbis.39 các biện pháp cải thiện hạ tầng giao thông tại các thành phố và khu vực đô thị;

c.40 các khoản đóng góp chi phí cho các con đường chính;

d đóng góp cho các công trình bảo vệ nhằm ngăn chặn thiên tai và đóng góp cho các biện pháp bảo vệ môi trường và nông thôn khỏi ảnh hưởng của giao thông đường bộ;

e.41 đóng góp chung cho chi phí mà các Bang chi trả cho các con đường được lưu thông ô tô

f.42 đóng góp cho các Bang không có đường cao tốc

3bis Liên bang sử dụng một nửa khoản thu ròng từ thuế tiêu thụ nhiên liệu máy bay cho các nhiệm vụ và chi phí liên quan tới giao thông hàng không sau đây:

a đóng góp cho các biện pháp bảo vệ môi trường cần thiết được tiến hành giao thông hàng không;

b đóng góp cho các biện pháp an ninh chống lại các hành vi bất hợp pháp đối với giao thông hàng không, đặc biệt là chống lại các tấn công khủng

bố và cướp máy bay, với điều kiện các biện pháp này không thuộc trách nhiệm của các cơ quan quốc gia;

c đóng góp cho các biện pháp đảm bảo mức an toàn kỹ thuật cao trong giao thông hàng không.43

4 Nếu các nguồn thu này không đủ cho các nhiệm vụ và chi phí liên quan tới giao thông đường bộ và giao thông hàng không, Liên bang sẽ thu một khoản phụ phí trên thuế tiêu thụ các nhiên liệu có liên quan.44

Được toàn dân phúc quyết thông qua ngày 28.11.2004, có hiệu lực từ ngày 01.01.2008

43 Được toàn dân phúc quyết thông qua ngày 29.11.2009, có hiệu lực từ ngày 29.11.2009

44 Được toàn dân phúc quyết thông qua ngày 29.11.2009, có hiệu lực từ ngày 29.11.2009

32

Điều 87 Đường sắt và các phương thức giao thông khác*

Liên bang quy định về giao thông đường sắt, đường dây cáp, tàu thủy, du hành hàng không và vũ trụ

Điều 88 Đường dành cho người đi bộ

1 Liên bang quy định các nguyên tắc liên quan đến mạng lưới đường dành cho người đi bộ

2 Liên bang có thể hỗ trợ và phối hợp các biện pháp của các Bang trong việc xây dựng và duy trì các mạng lưới này

3 Trong quá trình thực hiện trách nhiệm của mình, Liên bang có xem xét đến mạng lưới đường dành cho người đi bộ và thay thế những con đường phải đóng

Mục 6 NĂNG LƯỢNG VÀ LIÊN LẠC

Điều 89 Chính sách năng lượng

1.Trong phạm vi quyền hạn của mình, Liên bang và các Bang nỗ lực duy trì nguồn cung năng lượng đầy đủ, đa dạng, an toàn, kinh tế, thân thiện với môi trường và bền vững cũng như việc sử dụng năng lượng kinh tế và hiệu quả

2 Liên bang thiết lập các nguyên tắc cho việc sử dụng các nguồn năng lượng địa phương có thể tái sinh được và cho việc sử dụng năng lượng kinh tế

và hiệu quả

3 Liên bang quy định về việc sử dụng năng lượng của hệ thống máy móc, xe cộ và các thiết bị Liên bang khuyến khích phát triển các công nghệ năng lượng, đặc biệt là trong các lĩnh vực tiết kiệm năng lượng và các nguồn năng lượng tái sinh

4 Các Bang chịu trách nhiệm chính đối với các biện pháp liên quan đến việc sử dụng năng lượng trong các tòa nhà

5 Trong chính sách năng lượng của mình, Liên bang phải tính đến nỗ lực của các Bang, các hạt và cộng đồng doanh nghiệp; Liên bang phải tính đến các điều kiện của từng vùng và các giới hạn khả thi về mặt kinh tế

Điều 90 Năng lượng hạt nhân*

Liên bang chịu trách nhiệm quy định về lĩnh vực năng lượng hạt nhân

33

Điều 91 Vận chuyển năng lượng

1 Liên bang quy định về việc vận chuyển và cung cấp năng lượng điện

2 Liên bang chịu trách nhiệm quy định về các hệ thống truyền tải và phân phối nhiên liệu lỏng và khí

Điều 92 Các dịch vụ bưu chính viễn thông

1 Liên bang chịu trách nhiệm về các dịch vụ bưu chính viễn thông

2 Liên bang đảm bảo việc cung cấp các dịch vụ bưu chính viễn thông đầy đủ, phổ thông, với mức giá hợp lý tại tất cả các vùng trên toàn quốc Mức giá được xác định dựa trên các nguyên tắc tiêu chuẩn

Điều 93 Phát thanh và truyền hình

1 Liên bang chịu trách nhiệm quy định về phát thanh và trình hình cũng như các hình thức truyền phát thông tin công cộng khác

2 Phát thanh và truyền hình phải góp phần vào việc thúc đẩy phát triển văn hóa giáo dục, vào việc tự do hình thành ý kiến quan điểm và đóng góp cho giải trí Phát thanh và truyền hình phải tính đến các đặc điểm của quốc gia và nhu cầu của các Bang Chúng phải thể hiện các sự kiện một cách chính xác và đăng tải các ý kiến đa chiều một cách thích đáng

3 Tính độc lập của phát thanh và truyền hình cũng như quyền tự chủ của chúng trong việc quyết định chương trình của mình phải được đảm bảo

4 Vai trò và trách nhiệm của các phương tiện truyền thông khác, đặc biệt

là báo chí phải được cân nhắc đến

5 Các khiếu nại về chương trình có thể được gửi đến một cơ quan khiếu nại độc lập

Mục 7 KINH TẾ

Điều 94 Nguyên tắc của hệ thống kinh tế

1 Liên bang và các Bang buộc tuân thủ nguyên tắc tự do kinh tế

2 Liên bang và các Bang bảo vệ lợi ích kinh tế quốc gia và cùng với khu vực kinh tế tư nhân xây dựng sự thịnh vượng và an ninh kinh tế của dân cư

3 Liên bang và các Bang trong phạm vi quyền hạn nỗ lực tạo điều kiện thuận lợi cho khu vực kinh tế tư nhân

34

4 Mọi hành vi đi ngược lại với nguyên tắc tự do kinh tế và đặc biệt là các biện pháp kìm hãm sự cạnh tranh chỉ được phép khi các biện pháp được quy định trong Hiến pháp Liên bang hoặc theo quyền độc quyền của các Bang

Điều 95 Ngành nghề trong khu vực kinh tế tư nhân*

1 Liên bang có thể quy định về các ngành nghề trong khu vực kinh tế tư nhân

2 Liên bang hướng tới thiết lập một khu vực kinh tế Thụy Sĩ đồng nhất Liên bang bảo đảm cá nhân có đủ bằng cấp học thuật hoặc bằng cấp giáo dục của các Bang hoặc liên bang hoặc bằng cấp được tiêu bang công nhận sẽ được hành nghề tại Thụy Sĩ

Điều 96 Chính sách cạnh tranh

1 Liên bang quy định chống lại các tổn thất kinh tế hoặc xã hội của các

tổ chức cartel và các hình thức kìm hãm cạnh tranh khác

2 Liên bang tiến hành các biện pháp

a ngăn ngừa sự lạm quyền trong việc quy định giá của các tổ chức giữ vị trí thống trị trên thị trường được thành lập theo luật công hoặc luật tư;

b chống cạnh tranh không lành mạnh

Điều 97 Bảo vệ người tiêu dùng

1 Liên bang tiến hành các biện pháp bảo vệ người tiêu dùng

2 Liên bang quy định về các biện pháp bồi thường pháp lý đối với các tổ chức bảo vệ người tiêu dùng Các tổ chức này được hưởng các quyền do liên bang quy định về chống cạnh tranh lành mạnh như các tổ chức nghề và kinh doanh

3 Các Bang quy định thủ tục hòa giải hoặc thủ tục tố tụng đơn giản và nhanh chóng đối với các khiếu nại dưới mức tranh chấp nhất định Hội đồng Liên bang (Chính phủ) quy định mức tranh chấp này

Điều 98 Ngân hàng và bảo hiểm

1 Liên bang quy định về hệ thống ngân hàng và giao dịch chứng khoán; khi đó, Liên bang có xem xét đến những chức năng và vai trò đặc biệt của các ngân hàng của các Bang

2 Liên bang có thể quy định về các dịch vụ tài chính trong các lĩnh vực khác

3 Ngân hàng Quốc gia Thụy Sĩ giữ đủ dự trữ tiền tệ từ ngân khố; một phần dự trữ này được giữ bằng vàng

4 Ít nhất 2/3 lợi nhuận ròng của Ngân hàng Quốc gia Thụy Sĩ được dành cho các Bang

6 Liên bang yêu cầu doanh nghiệp tích lũy dự trữ để tạo việc làm; khi

đó, Liên bang sẽ có chính sách ưu đãi thuế và có thể yêu cầu các Bang thực hiện chính sách tương tự Sau khi giải ngân, các doanh nghiệp có thể quyết định việc sử dụng các khoản dự trữ này trong phạm vi luật định

Điều 101 Chính sách goại thương

1 Liên bang bảo đảm các lợi ích kinh tế của Thụy Sĩ ở nước ngoài

36

2 Trường hợp đặc biệt, Liên bang có thể tiến hành các biện pháp để bảo

vệ nền kinh tế nội địa Nếu cần thiết, Liên bang có thể không tuân theo nguyên tắc tự do kinh tế

Điều 102 Nguồn cung kinh tế quốc gia*

1 Liên bang bảo đảm nguồn cung các hàng hóa và dịch vụ thiết yếu cho quốc gia trong trường hợp có nguy cơ xung đột quân đội-chính trị hoặc chiến tranh, hoặc trong trường hợp có sự thâm hụt nghiêm trọng mà bản thân nền kinh tế không thể tự phục hồi Liên bang tiến hành các biện pháp phòng ngừa các trường hợp này

2 Khi tiến hành các biện pháp theo quy định tại điều này, nếu cần thiết, Liên bang có thể không tuân theo nguyên tắc tự do kinh tế

Điều 103 Chính sách có tính cơ cấu*

Liên bang có thể hỗ trợ các vùng miền chịu nguy cơ về mặt kinh tế, các thành phần và ngành nghề kinh tế cụ thể nếu các biện pháp tự thân vẫn là chưa

đủ để đảm bảo sự tồn tại của chúng Khi tiến hành các biện pháp theo quy định tại điều này, nếu cần thiết, Liên bang có thể không tuân theo nguyên tắc

tự do kinh tế

Điều 104 Nông nghiệp

1 Bằng các chính sách sản xuất bền vững và định hướng thị trường, Liên bang đảm bảo cho ngành nông nghiệp có đóng góp thiết yếu tới:

a việc đảm bảo cung cấp lương thực cho toàn dân;

b việc bảo vệ các nguồn tài nguyên thiên nhiên và gìn giữ cảnh quan nông thôn;

c việc phân bố dân cư quốc gia

2 Ngoài các biện pháp tự thân mà ngành nông nghiệp có thể thực hiện và nếu cần thiết, có thể không tuân theo nguyêm tắc kinh tế tự do, Liên bang hỗ trợ các hình thức trang trại canh tác đất

3 Liên bang tổ chức các biện pháp đảm bảo cho ngành nông nghiệp có thể hoàn thành các nghĩa vụ đa chức năng của mình Cụ thể, Liên bang có các quyền và nghĩa vụ sau:

a bổ sung ngân sách thu được từ ngành nông nghiệp bằng các khoản trợ cấp trực tiếp để đảm bảo trả công công bằng và đầy đủ cho các dịch vụ được cung cấp, theo các xác nhận về sự phù hợp với các yêu cầu đảm bảo sinh thái;

37

b khuyến khích các biện pháp sản xuất đặc biệt gần gũi với thiên nhiên

và tôn trọng môi trường và các loài sinh sống trong môi trường đó

c quy định về việc khai báo nguồn gốc, chất lượng, phương pháp sản xuất và quy trình chế biến sản phẩm;

d bảo vệ môi trường trước những ảnh hưởng bất lợi của việc sử dụng quá mức phân bón, chất hóa học và các chất bổ trợ khác;

e quyết định khuyến khích nghiên cứu nông nghiệp, tư vấn, giáo dục và trợ cấp đầu tư;

f quyết định quy định sự thống nhất tài sản nông nghiệp

(4) Để thực hiện các nội dung này, Liên bang có các khoản chi dành riêng cho ngành nông nghiệp và chi chung của liên bang

Điều 105 Rượu

Liên bang quy định về sản xuất, nhập khẩu, lọc và bán các loại rượu chưng cất Đặc biệt, Liên bang quan tâm đến các ảnh hưởng có hại của việc sử dụng rượu

Điều 106 Đánh bạc*

1 Liên bang quy định về các trò chơi may rủi và xổ số

2 Cần có giấy phép do liên bang cấp để mở và vận hành sòng bạc Khi cấp giấy phép, Liên bang có tính đến điều kiện vùng miền và mức độ nguy hiểm của đánh bạc

3 Liên bang áp thuế thu nhập đối với các sòng bạc; thuế này không vượt quá 80% tổng thu nhập có được từ việc đánh bạc Liên bang sử dụng thuế thu được để chi trợ cấp liên bang cho bảo hiểm dành cho người già, người còn sống và người khuyết tật

4 Các bang quy định việc cấp giấy phép cho các máy đánh bạc mà khi sử dụng cần có kỹ năng và có thưởng

Điều 107 Vũ khí và thiết bị chiến tranh

1 Liên bang quy định về việc chống sử dụng trái phép vũ khí và các trang thiết bị liên quan và đạn dược

2 Liên bang quy định về việc sản xuất, mua bán, phân phối, nhập khẩu, xuất khẩu và vận chuyển các thiết bị chiến tranh

38

Mục 8 NHÀ Ở, VIỆC LÀM, BẢO HIỂM XÃ HỘI VÀ SỨC KHỎE

Điều 108 Xây dựng nhà và quyền sở hữu nhà

1 Liên bang khuyến khích việc xây dựng nhà, việc mua quyền sở hữu căn hộ và nhà cho mục đích sử dụng riêng của các cá nhân, cũng như các hoạt động của các nhà phát triển và các tổ chức tham gia vào việc xây dựng tiện ích nhà ở công cộng

2 Đặc biệt, Liên bang khuyến khích việc mua và phát triển đất phục vụ xây dựng nhà, việc nâng cao hiệu quả công trình và giảm chi phí xây dựng và nhà ở

3 Liên bang có thể quy định về phát triển đất phục vụ xây dựng nhà và

về tăng hiệu quả công trình

4 Khi thực hiện các hoạt động này, Liên bang đặc biệt quan tâm đến lợi ích của các gia đình, người cao tuổi, người thu nhập thấp và người khuyết tật

Điều 109 Người cho thuê nhà và người thuê nhà

1 Liên bang quy định chống các hành vi lạm dụng trong thuê nhà, đặc biệt là giá thuê bất công, quy định về thủ tục giải quyết việc chấm dứt hợp đồng thuê nhà bất hợp pháp và giới hạn việc gia hạn hợp đồng

2 Liên bang có thể quy định các hợp đồng thuê nhà khung được dùng để

áp dụng rộng rãi Các hợp đồng này có thể được tuyên áp dụng rộng rãi chỉ khi các lợi ích chính đáng của thiểu số, các đặc thù vùng miền và tôn trọng nguyên tắc bình đẳng trước pháp luật được xem xét hợp lý

Điều 110 Quan hệ lao động*

1 Liên bang có thể quy định về:

a bảo vệ người lao động;

b mối quan hệ giữa người sử dụng lao động và người lao động; đặc biệt

là các quy định chung đối với các vấn đề vận hành và chuyên môn;

c các dịch vụ tuyển dụng;

d việc tuyên bố thỏa ước lao động tập thể được áp dụng chung

2 Các thỏa ước lao động tập thể chỉ có thể được tuyên bố áp dụng chung chỉ khi các lợi ích chính đáng của nhóm thiểu số, các đặc thù vùng miền được

39

xem xét hợp lý cũng như nguyên tắc bình đẳng trước pháp luật và quyền lập hội nghề nghiệp được tôn trọng

3 Ngày 01 tháng 8 là ngày Quốc khánh của Liên bang Thụy Sĩ Dưới góc

độ pháp luật lao động, ngày này được coi như ngày chủ nhật với các quyền về tiền lương tương ứng

Điều 111 Trợ cấp cho người già, người còn sống và người khuyết tật

1 Liên bang thực hiện các biện pháp nhằm đảm bảo chu cấp về tài chính đầy đủ cho người già, vợ/chồng và con còn sống, và người khuyết tật Các biện pháp này dựa trên ba trụ cột, đó là Chương trình bảo hiểm liên bang dành cho người già, người còn sống và người khuyết tật, chương trình bảo hiểm nghề nghiệp và các chương trình trợ cấp tư nhân

2 Liên bang đảm bảo rằng Chương trình bảo hiểm liên bang dành cho người già, người còn sống và người khuyết tật và chương trình bảo hiểm nghề nghiệp luôn có khả năng đáp ứng các mục đích của mình

3 Liên bang có thể yêu cầu các Bang miễn thuế cho Chương trình bảo hiểm liên bang dành cho người già, người còn sống và người khuyết tật và chương trình bảo hiểm nghề nghiệp, và miễn thuế người được bảo hiểm và chủ sử dụng lao động của họ đối với những khoản đóng góp và các quyền thu hồi

4 Liên bang cùng phối hợp với các Bang khuyến khích các chương trình trợ cấp tư nhân, đặc biệt là thông qua các biện pháp về thuế và chính sách thúc đẩy quyền sở hữu tài sản

Điều 112 Chương trình bảo hiểm liên bang dành cho người già, người còn sống và người khuyết tật*

1 Liên bang quy định về Chương trình bảo hiểm liên bang dành cho người già, người còn sống và người khuyết tật

2 Việc quy định này phải tuân thủ các nguyên tắc sau đây:

a bảo hiểm là bắt buộc;

abis.45 chương trình cung cấp cả tiền mặt và lợi ích không bằng tiền mặt;

b các khoản trợ cấp phải đủ cho các chi phí sinh hoạt cơ bản;

c trợ cấp tối đa không được nhiều hơn hai lần trợ cấp tối thiểu;

45 Được toàn dân phúc quyết thông qua ngày 28.11.2004, có hiệu lực từ ngày 01.01.2008