Phân tích các yếu tố xã hội tác động đến hoạt động thực hiện pháp luật? Liên hệ với tình hình thực tiễn thực hiện pháp luật ở nước ta hiện nay

Khi nền kinh tế - xã hội phát triển, đời sống vật chất của các tầng lớp nhân dân được cải thiện, lợi ích kinh tế được đảm bảo thì nhân dân sẽ phấn khởi, tin tưởng vào đường lối kinh tế,

Đặt vấn đề

Pháp luật được ban hành với mục đích là điều khiển các mối quan hệ xã hội phát sinh trong cuộc sống Điều đó đòi hỏi pháp luật phải được thực hiện qua các hành vi xử sự cụ thể của con người,nghĩa là pháp luật muốn phát huy được hiểu quả cần phải tổ chức thực hiện nó như thế nào để được cuộc sống chấp nhận Thực hiện pháp luật là một quá trình hoạt động có mục đích,làm cho những quy định của pháp luật đi vào cuộc sống,trở thành những hành vi thực tế hợp pháp của các chủ thể pháp luật Quá trình thực hiện pháp luật bị chi phối bởi nhiều yếu tố xã hội khác nhau Với mong muốn hiểu rõ hơn về vấn đề này nên em đã chọn đề tài :

“Phân tích các yếu tố xã hội tác động đến hoạt động thực hiện pháp luật? Liên

hệ với tình hình thực tiễn thực hiện pháp luật ở nước ta hiện nay?” để nghiên

cứu Do còn hạn chế về kiến thức nên bài làm của em không tránh khỏi những thiếu sót, mong nhận được ý kiến đóng góp của thầy, cô để bài làm của em được hoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn !

Giải quyết vấn đề I.Các yếu tố xã hội ảnh hưởng đến hoạt động thực hiện pháp luật

1 Yếu tố kinh tế

Yếu tố kinh tế hiểu theo nghĩa rộng bao gồm tổng thể các điều kiện, hoàn cảnh kinh tế - xã hội, hệ thống các chính sách kinh tế, chính sách xã hội và việc triển khai thực hiện, áp dụng chúng trong thực tế xã hội Nền kinh tế - xã hội phát triển năng động, bền vững sẽ là điều kiện thuận lợi cho hoạt động thực hiện pháp luật, tác động tích cực tới việc nâng cao hiểu biết pháp luật, ý thức pháp luật của các tầng lớp xã hội Ngược lại, nền kinh tế xã hội chậm phát triển, kém năng động và hiệu quả sẽ có thể ảnh hưởng tiêu cực tới việc thực hiện pháp luật của các chủ thể pháp luật Yếu tố kinh tế là nền tảng của sự nhận thức,hiểu biết pháp luật và thực hiện pháp luật nên có tác động mạnh mẽ tới hoạt động thực hiện pháp luật của các chủ thể pháp luật

Điều kiện kinh tế - xã hội có ảnh hưởng rất quan trọng đến lợi ích và do đó, tác động đến tư tưởng, quan điểm, thái độ, niềm tin của các tầng lớp nhân dân đối với pháp luật Khi nền kinh tế - xã hội phát triển, đời sống vật chất của các tầng lớp nhân dân được cải thiện, lợi ích kinh tế được đảm bảo thì nhân dân sẽ phấn khởi, tin tưởng vào đường lối kinh tế, chính sách pháp luật, sự lãnh đạo của Đảng và hoạt động điều hành, quản lí của Nhà nước Khi đó, niềm tin của các chủ thể đối với pháp luật được củng cố, hoạt động thực hiện pháp luật sẽ mang tính tích cực, thuận chiều, phù hợp với các giá trị, chuẩn mực của pháp luật hiện hành

Khi kinh tế phát triển, đời sống vật chất, tinh thần được cải thiện, các cán bộ, công chức nhà nước, các tầng lớp nhân dân có điều kiện mua sắm các phương tiện nghe nhìn, có điều kiện thỏa mãn các nhu cầu thông tin pháp luật đa dạng và cập

nhật Các chương trình phổ biến, giáo dục pháp luật sẽ dễ dàng đến được với đông đảo cán bộ và nhân dân; nhu cầu tìm hiểu, trang bị thông tin, kiến thức pháp luật trở thành nhu cầu tự giác, thường trực trong suy nghĩ và hành động của họ Điều

đó giúp cho hoạt động thực hiện pháp luật của các chủ thể mang tính tích cực, tự giác Còn khi kinh tế chậm phát triển, thu nhập thấp, tình trạng thất nghiệp gia tăng, lợi ích kinh tế không được đảm bảo, đời sống của cán bộ, nhân dân gặp nhiều khó khăn thì tư tưởng sẽ diễn biến phức tạp, cái xấu có cơ hội nảy sinh, tác động tiêu cực tới việc thực hiện pháp luật Đây chính là mảnh đất lí tưởng cho sự xuất hiện các loại hành vi vi phạm pháp luật, đi ngược lại các giá trị, chuẩn mực pháp luật, như tệ quan liêu, cửa quyền, nhũng nhiễu, tham nhũng trong cán bộ, viên chức nhà nước;buôn lậu, gian lận thương mại, trốn thuế từ phía các doanh nghiệp; trộm cắp, cướp giật, buôn bán ma túy… trong các thành phần xã hội bất hảo…

Cơ chế kinh tế cũng có ảnh hưởng tới hoạt động thực hiện pháp luật Cơ chế kinh tế tập trung quan liêu, bao cấp trước đây đã tạo ra tâm lí chủ động, ỷ lại; do

đó, nhận thức pháp luật và hoạt động thực hiện pháp luật thường mang tính phiến diện, một chiều theo kiểu mệnh lệnh – chấp hành mệnh lệnh Cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa hiện nay với những mặt tích cực của nó sẽ tạo ra tư duy năng động, sáng tạo, coi trọng uy tín, chất lượng, hiệu quả của hoạt động kinh tế; từ đó, sẽ tác động tích cực hơn tới ý thức pháp luật và hành vi thực hiện pháp luật của các chủ thể trong các hoạt động sản xuất, kinh doanh, sinh hoạt và tiêu dùng Nhưng mặt trái của kinh tế thị trường cũng sẽ tạo ra tâm lí sùng bái đồng tiền, coi tiền là tất cả, bất chấp các giá trị đạo đức, pháp luật; đồng thời sẽ tạo ra những quan niệm, hành vi sai lệch trong thực hiện pháp luật, lấy đồng tiền làm thước đo để đánh giá các quan hệ giữa người với người Đây là nguyên nhân phát sinh các hành vi trái pháp luật, là môi trường cho các loại tội phạm nảy sinh và phát triển

Việc thực hiện chính sách xã hội, đảm bảo các nguyên tắc của công bằng xã hội có ý nghĩa hết sức quan trọng đối với hoạt động thực hiện pháp luật Nó là điều kiện cho sự ổn định chính trị, tăng cường pháp chế và đoàn kết mọi tầng lớp nhân dân trong xã hội; củng cố ý thức của con người về cái chung trong các lợi ích, lí tưởng của họ, khơi dậy thái độ tích cực của quần chúng đối với việc tham gia quản

lí nhà nước, quản lý xã hội bằng pháp luật, nhờ đó, ý thức tôn trọng, hành pháp luật cũng được nâng lên một bước và việc thực hiện pháp luật của các chủ thể trở nên

tự giác và chủ động hơn

2 Yếu tố chính trị

Yếu tố chính trị là toàn bộ các yếu tố tạo nên đời sống chính trị của xã hội ở từng gia đoạn lịch sử nhất định, bao gồm môi trường chính trị, hệ thống các chuẩn mực chính trị, chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và quá trình tổ chức thực hiện chúng; các quan hệ chính trị và ý thức chính trị; hoạt động của hệ thống chính trị; cùng với đó là nên dân chủ xã hội và bầu không khí chính trị - xã hội Yếu tố chính trị có ảnh hưởng mạnh mẽ tới hiệu quả của hoạt động thực hiện pháp luật của các chủ thể pháp luật, đặc biệt là các cá nhân, cơ quan nhà nước có thẩm quyền áp dụng pháp luật

Môi trường chính trị - xã hội của đất nước ta trong những năm qua luôn ổn định, phát triển bền vững chính là điều kiện thuận lợi đối với hoạt động thực hiện pháp luật, vì nó củng cố ý thức và niềm tin chính trị của cán bộ, đảng viên và quần chúng nhân dân đối với sự lãnh đạo của Đảng, gia tăng lập trường chính trị - tư tưởng của các cá nhân có thẩm quyền áp dụng pháp luật Thực tiễn lịch sử chứng minh rằng, trong thập kỉ cuối cùng của thế kỉ XX, khi mà Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu suy thoái, tan rã, một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên, nhân dân có sự hoang mang, dao động về tư tưởng, tâm lí; nhưng nhờ môi

trường chính trị ổn định dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam nên chúng

ta đã vượt qua thử thách một cách thành công

Cương lĩnh chính trị, đường lối lãnh đạo của Đảng có ảnh hưởng rất quan trọng tới hoạt động thực hiện pháp luật Ở nước ta, sự vận hành của hệ thống pháp luật trên các phương diện xây dựng, thực hiện và áp dụng pháp luật luôn được đặt dưới

sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam Đảng ta nhận thức sâu sắc rằng, muốn xây dựng được một bộ máy nhà nước trong sạch, vững mạnh vận hành trên cơ sở các nguyên tắc, quy định của pháp luật thì vấn đề thực hiện pháp luật một cách nhất quán,nghiêm minh từ phía cán bộ, đảng viên và nhân dân phải luôn được đặt lên vị trí hàng đầu Muốn cho pháp luật được tôn trọng và thực hiện nghiêm túc thì cán bộ, đảng viên phải là những người đi trước, gương mẫu thực hiện và có “ năng lực và tổ chức và vận động nhân dân thực hiện đường lối của Đảng, pháp luật của Nhà nước, công tâm, thạo việc, tận tụy với dân, biết phát huy sức dân” Chính vì vậy, Đảng ta luôn quan tâm và chỉ đạo sâu sát đối với các hoạt động pháp luật, trong đó có thực hiện pháp luật

Ý thức chính trị cũng có ảnh hưởng không nhỏ tới hoạt động thực hiện pháp luật Nó phản ánh các quan hệ chính trị, kinh tế, xã hội giữa các giai cấp, các dân tộc và các quốc gia cũng như thái độ của các giai cấp đối với quyền lực của nhà nước, thể hiện trực tiếp và tập trung nhất lợi ích giai cấp ( hệ tư tưởng chính trị) Ở nước ta, hệ tư tưởng chính trị thể hiện trong cương lĩnh, đường lối chính trị của Đảng cũng như trong các chính sách, pháp luật của Nhà nước dựa trên nền tảng của chủ nghĩa Mác – Lê nin và tư tưởng Hồ Chí Minh, giữ vai trò chủ đạo trong đời sống tinh thần của xã hội, thể hiện và vì lợi ích của đông đảo các giai cấp, tầng lớp nhân dân lao động Trong hoạt động thực hiện pháp luật, ý thức chính trị thể hiện, trước hết, ở việc các chủ thể có chức năng áp dụng pháp luật quán triệt, thấm nhuần nhiệm vụ chính trị của mình, lãnh đạo, chỉ đạo thường xuyên, sâu xát quá

trình thực hiện, áp dụng pháp luật, giữ nghiêm kỉ cương phép nước Điều đó sẽ giúp cho hoạt động thực hiện pháp luật thực sự đạt được chất lượng, hiệu quả cao, khơi dậy ý thức, trách nhiệm chính trị của các chủ thể khác trong thực hiện pháp luật

Tính chất, mức độ của nền dân chủ xã hội cũng có ảnh hưởng quan trọng tới hoạt động thực hiện pháp luật Trong điều kiện xã hội có nền dân chủ rộng rãi, thông tin đa dạng, phong phú, nhiều chiều, các tầng lớp xã hội có thể thẳng thắn, công khai, cởi mở bày tỏ chính kiến, quan điểm, nguyện vọng của mình đối với các vấn đề pháp luật và các cơ quan pháp luật, sẵn sàng sử dụng quyền chủ thể của mình trong thực hiện pháp luật hoặc yêu cầu các cơ quan pháp luật trợ giúp, bảo vệ lợi ích hợp pháp, chính đáng của mình Ngược lại, trong điều kiện xã hội thiếu dân chủ, thông tin nghèo nàn, thậm chí bị bưng bít thì bầu không khí chính trị - xã hội

bị ngột ngạt, gò bó, các công dân không dám nói ra sự thật suy nghĩ của lòng mình, không dám đòi hỏi công lí vì e ngại ý kiến, yêu cầu mà họ đưa ra có thể “ phạm húy” hoặc “ không hợp khẩu vị” của ai đó

3 Yếu tố văn hóa – lối sống

Các yếu tố văn hóa – lối sống bao giờ cũng thuộc về một môi trường văn hóa –

xã hội nhất định và gắn liền với một phạm vi không gian – xã hội nhất định, nơi các cá nhân và cộng đồng người tổ chức các hoạt động sống, lao động, sinh hoạt, cùng nhau tạo dựng, thừa nhận và chia xẻ các giá trị văn hóa, lối sống, phong tục, tập quán, lễ nghi, tín ngưỡng…Với những mặt, những khía cạnh biểu hiện của mình, các yếu tố văn hóa có ảnh hưởng mạnh mẽ đến hoạt động thực hiện pháp luật, thể hiện ở các điểm sau:

Các phong tục tập quán trong cộng đồng xã hội có ảnh hưởng nhất định tới hoạt động thực hiện pháp luật của các tầng lớp nhân dân, thể hiện đặc biệt rõ nét ở

khu vực nông thôn Bên cạnh những ưu điểm rất căn bản, các phong tục, tập quán

ở nông thôn cũng đang bộc lộ những nhược điểm nhất định như việc tổ chức hội

hè, đình đám, ma chay, giỗ chạp nhiều lúc, nhiều nơi còn cồng kềnh, tốn kém là lãng phí; những hủ tục lạc hậu, lỗi thời còn tồn tại; trình độ dân trí còn thấp; thói

hư tật xấu và tệ nạn xã hội phát sinh; tính tích cực chính trị - xã hội của mỗi người dân còn hạn chế… Tại một số làng xã, chính quyền và người dân đứng ra tổ chức

lễ hội ồn ào, kéo dài, ảnh hưởng đến sản xuất và sinh hoạt, bán vé và thu phí sai nguyên tắc tài chính, sự chỉ đạo thiếu sâu sát, để cho một số người lợi dụng lễ hội

để hành nghề mê tín dị đoan Trong khi một số thói hư tật xấu và tệ nạn xã hội như nạn cờ bạc, số đề, mê tín dị đoan, mại dâm…đang xâm nhập vào nông thôn, thì có những người, thay vì tích cực đấu tranh ngăn chặn, phòng ngừa lại tiếp tay hoặc trực tiếp tham gia vào những thói hư đó Những hiện tượng trên đây gây khó khăn cho việc thực hiện đúng đắn pháp luật, đồng thời là những hành vi vi phạm pháp luật, coi thường kỉ cương, phép nước, cần phải có biện pháp xử lí nghiêm minh thích đáng

Lối sống đô thị và lối sống nông thôn có ảnh hưởng khác nhau tới hoạt động thực hiện pháp luật Đặc trưng nổi bật của lối sống đô thị là tính tích cực chính trị

-xã hội ở đô thị tương đối cao Cư dân đô thị có nhiều điều kiện tiếp xúc với các thông tin chính trị - xã hội và tích cực tham gia vào các hoạt động xã hội lớn mà phần nhiều được tổ chức ở các đô thị Các phong trào có sức huy động quần chúng

ở các đô thị thường diễn ra nhanh hơn so với ở nông thôn Đây cũng là điều dễ hiểu, vì đô thị thường là nơi tập trung nhiều thành phần xã hội có trình độ học vấn tương đối cao như tầng lớp trí thức, cán bộ, viên chức nhà nước Tại các thành phố, phạm vi giao tiếp xã hội, về cơ bản, tương đối rộng, cường độ giao tiếp cao và mang tính ẩn danh trong giao tiếp Đây là điều kiện thuận lợi cho sự hình thành và phát triển ý thức pháp luật Mặt khác, đô thị là nơi tập trung phần lớn bộ phận

không thể thiếu trong dân cư đô thị thường được gọi dưới cái tên những “ phần tử ngoài lề xã hội”, bao gồm trẻ lang thang, bụi đời, người tàn tật, vô gia cư, những

kẻ phạm tội đang trốn tránh sự trừng phạt của pháp luật, các đối tượng thuộc tệ nạn

xã hội…Về phương diện xã hội, đây là môi trường phát sinh nhiều thể loại tệ nạn

xã hội và tội phạm nhiều khi ở mức báo động, gây khó khăn cho công tác quản lý

xã hội và hoạt động thực thi, bảo vệ pháp luật

Lối sống nông thôn là lối sống mang tính cộng đồng rất cao và chặt chẽ, liên kết các thành viên trong làng xã lại với nhau, mỗi người đều hướng tới những người khác Điều đó thể hiện ở mối quan hệ gắn bó, sự quan tâm, giúp đỡ lẫn nhau giữa các thành viên trong gia đình, trong dòng họ, trong lối xóm ở nông thôn Người dân nông thôn thường sống đoàn kết, gắn bó với quê hương làng xóm, rất coi trọng tình làng nghĩa xóm Họ luôn sẵn sàng giúp đỡ, che chở, đùm bọc, chia sẻ với nhau niềm vui, nỗi buồn theo tinh thần “ lá lành đùm lá rách”, “ bán anh em xa mua láng giềng gần” hoặc “ hàng xóm láng giềng tắt lửa tối đèn có nhau” Con người nông thôn Việt Nam luôn đề cao tính tập thể, biết đặt lợi ích chung của cộng đồng lên trên lợi ích cá nhân Có thể nói, đây là môt biểu hiện rất riêng, rất đặc thù của lối sống nông thôn Việt Nam

Tính cộng đồng, trước hết, được coi là điều kiện thuận lợi đối với hoạt động thực hiện pháp luật Bằng ý thức cộng đồng, nó giúp cho các cán bộ pháp luật dễ dàng hơn trong việc phổ biến, tuyên truyền và thực hiện các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đến với đông đảo người dân nông thôn Sức mạnh của tinh thần đoàn kết giúp cho các cơ quan hành chính, tư pháp hoàn thành tốt các nhiệm vụ thực thi và bảo vệ pháp luật, vì “ dễ trăm lần không dân cũng chịu, khó vạn lần dân liệu cũng xong” Khi truyền thống dân chủ làng xã được phát huy, người dân cởi mở, thẳng thắn tham gia ý kiến về những cái được và chưa được trong hoạt động thực hiện pháp luật

Mặt khác, sự đề cao tính cộng đồng và chủ nghĩa tập thể dễ dẫn cán bộ làm công tác thực thi và bảo vệ pháp luật đến việc đánh mất ý thức về con người cá nhân, “ cái tôi” bị triệt tiêu Khi “ cái tôi” bị nhạt nhòa trong các quan hệ cộng đồng làng xã thì ý thức cá nhân và các hành vi cá nhân cũng bị đặt vào lối xử thể

“hòa cả làng” Tình trạng này khiễn cho cán bộ nhà nước, khi phải đối mặt với những việc làm sai trái, khuyết điểm, thậm chí vi phạm pháp luật, thì họ thường tím cách né tránh trách nhiệm cá nhân và muốn đó là “ trách nhiệm tập thể” Bên cạnh đó, tính cộng đồng thường là cái cớ được cán bộ làm công tác thực thi và bảo

vệ pháp luật dùng để biện minh cho thói quen ỷ lại vào tập thể và tâm lý “ an phận thủ thường” Chính điều đó làm hạn chế năng lực sáng tạo, sự chủ động và quyết đoán của họ trong điểu hành, giải quyết các công việc chung, từ đó ảnh hưởng đến hoạt động thực hiện pháp luật

Quan hệ dòng họ, thân tộc trong điều kiện xã hội hiện nay, nhất là ở nông thôn, cũng đang bộc lộ những tác động tích cực và tiêu cực của nó đối với công tác thực hiện pháp luật Những mặt tích cực là quan hệ họ hành tạo nên sự đoàn kết, nhất trí tương trợ giúp đỡ lẫn nhau, động viên nhau những lúc khó khăn; quan hệ họ hàng

là cơ sở hình thành nên tình cảm quê hương, cội nguồn, có giá trị trong đời sống tình thần của người dân Niềm tự hào về truyền thống của dòng họ có thể là nhân

tố tích cực thúc đẩy các chủ thể thực hiện pháp luật tích cực, nhiệt tình hơn Những tác động tiêu cực là là quan hệ thân tộc dễ làm nảy sinh tính cục bộ, hẹp hòi trong

sự đánh giá, nhìn nhận các dòng họ khác, sự ganh ghét, kìm hãm lẫn nhau hoặc có thể bị lợi dụng, lôi kéo vào sự tranh chấp quyền lực của cá nhân hay của dòng họ nào đó trong làng xã Hiện tượng ganh đua giữa các dòng họ trong việc xây mồ

mả, xây nhà thờ họ khang trang; trong việc ma chay, cưởi hỏi còn ăn uống linh đình, lãng phí và tốn kém là những hiện tượng tiêu cực cần được phê phán, ngăn

chặn Bởi lẽ, những hiện tượng đó đã và đang gây cản trở đối với hoạt động thực hiện pháp luật

Các phương tiện thông tin đại chúng, như báo viết, báo hình và báo điện tử thường xuyên đăng tải thông tin về các sự kiện, hiện tượng pháp luật xảy ra trong

xã hội, hoạt động thực hiện pháp luật của các tầng lớp xã hội và của các cơ quan chức năng, nêu lên những tấm gương điển hình “ người tốt, việc tốt” trong việc thực hiện pháp luật, tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật… Những thông tin

đó ở chừng mực khác nhau tác động đến suy nghĩ, nhận thức và hành vi của mỗi người, khiến cho họ thực hiện pháp luật tốt hơn

Dư luận xã hội có tác động mạnh mẽ tới hoạt động thực hiện pháp luật Dư luận xã hội gắn liền với ý chí của cộng đồng, của các nhóm xã hội nên nó có tác động mạnh mẽ đến suy nghĩ và hành động của các cá nhân Trong một chừng mực nhất định, người ta có thể không chịu sợ sự chừng phạt của pháp luật khi thực hiện những hành vi sai trái, phạm pháp, nhưng lại rất sợ sự phê phán, lên án của dư luận

xã hội – một thứ “luật bất thành văn” Trong điều kiện xã hội có nền dân chủ rộng rãi, dư luận xã hội được coi là phương tiện kiểm tra xã hội đối với ý thức pháp luật

và hành vi pháp luật của mỗi người Dưới áp lực của dư luận xã hội, mỗi người luôn phải xem xét, suy nghĩ, kiểm định trước khi thực hiện một hành vi pháp luật nào đó Những câu hỏi luôn phải được mỗi người đặt ra, như hành vi đó đúng hay sai? Có phù hợp với chuẩn mực pháp luật hiện hành không? Nếu thực hiện thì có được dư luận xã hội ủng hộ, đồng tình hay sẽ bị dư luận xã hội lên án? Nhờ đó, ý thức tôn trọng, tuân thủ pháp luật trong mỗi chủ thể cũng được nâng lên một bước

4.Yếu tố pháp luật

Yếu tố pháp luật, theo nghĩa rộng, là tổng thể các yếu tố tạo nên đời sống pháp luật của xã hội ở từng giai đoạn phát triển nhất định, bao gồm hệ thống pháp luật,