Ánh trăng– Nguyễn Duy: -“Ánh trăng” chỉ một thứ ánh sáng dịu hiền, ánh sáng ấy có thể len lỏi vào những nơi khuất lấp trong tâm hồn con người để thức tỉnh họ nhận ra những điều sai trái,
Trang 1Ý NGHĨA NHAN ĐỀ TÁC PHẨM VĂN 9 (đt VĂN 9 2012-2013)
1 Đồng chí– Chính Hữu
- “Đồng chí” là tên gọi của một tình cảm mới, đặc biệt xuất hiện vàphổ biến trong những năm cách mạng và kháng chiến
- Tên bài thơ khẳng định sức mạnh và vẻ đẹp tinh thần của người lính Cụ Hồ – những con người cùng chung cảnh ngộ,chung chí hướng,lý tưởng, gắn bó keo sơn trong chiến đấu gian khổ thời kìchống Pháp
- “Đồng chí” , đó là tiếng gọi thiêng liêng sâu thẳm, nơi hội tụ, kết tinh của bao tình cảm đẹp: tình giai cấp, tình bạn, tình người trong chiến tranh
2 Bài thơ về tiểu đội xe không kính – Phạm Tiến Duật
- Bài thơ có một nhan đề khá dài, tưởng có chỗ thừa nhưng lại thu hút người đọc bởi sự khác lạ, độc đáo
- Nhan đề của bài thơ làm nổi bật hình ảnh toàn bài: những chiếc xe không kính Đây là một phát hiện thú vị của tác giả thể hiện
sự am hiểu và gắn bó với hiện thực đời sống chiến tranh trên tuyến đường Trường Sơn
- Hai chữ “Bài thơ” cho ta thấy rõ hơn cách nhìn,cách khai thác hiện thực của tác giả: Phạm Tiến Duật không chỉ viết về những chiếc xe không kính, viết về hiện thực khốc liệt của chiến tranh mà chủ yếu ông muốn khẳng định chất thơ toát lên từ hiện thực trần trụi ấy Đó là chất thơ của thế hệ trẻ Việt Nam những năm chống Mỹ hiên ngang, dũng cảm, trẻ trung, sôi nổi, có một trái tim luôn đập vì miền Nam phía trước
3 Bếp lửa –Bằng Việt
- Bếp lửa vốn là một hình ảnh quen thuộc trong mỗi gia đinh người VN đã trở thành hình ảnh tượng trưng gợi kỉ niệm ấm áp của tình bà cháu
- Bếp lửa là nơi bà nhóm lên tình cảm khát vọng trở thành ngọn lửa của tình yêu, niềm tin
- Bếp lửa là kỉ niệm thiêng liêng nâng bước người cháu trên suốt hành trình dài rộng của cuộc đời
4.Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ - Nguyễn Khoa Điềm:
- “Khúc hát ru'' là một âm hưởng quen thuộc gợi ngọt ngào, sâu lắng trong tâm hồn mỗi người Đó là điệu hồn dân tộc nuôi dưỡng tình cảm của chúng ta từ thủa ấu thơ, gợi sự êm dịu của tình mẹ
-Nhà thơ lấy hình ảnh “những em bé” mang tính khái quát để chỉ một thế hệ những con người lớn lên được nuôi dưỡng từ trên lưng mẹ
- Từ đó, ngợi ca người mẹ miền núi nói riêng và người mẹ Việt Nam nói chung: bình dị mà vĩ đại trong cuộc kháng chiến chống
Mỹ của dân tộc – giàu lòng yêu thương con, yêu bộ đội, yêu dân làng và yêu đất nước
5 Ánh trăng– Nguyễn Duy:
-“Ánh trăng” chỉ một thứ ánh sáng dịu hiền, ánh sáng ấy có thể len lỏi vào những nơi khuất lấp trong tâm hồn con người để thức tỉnh họ nhận ra những điều sai trái, hướng con người ta đến với những giá trị đích thực của cuộc sống
- “Ánh trăng” như ánh sáng của hàng nghìn nến đã thắp sáng lên một góc tối của con người, thức tỉnh sự ngủ quên của con người về nghĩa tình thủy chung với quá khứ, với những năm tháng gian lao nhưng rất hào hùng của cuộc đời người lính
6 Làng – Kim Lân
- Đặt tên “Làng” mà không phải là “Làng chợ Dầu”vì vấn đề tác giả đề cập tới không chỉ nằm trong phạm vi nhỏ hẹp của một làng cụ thể
- Đặt tên là “Làng” vì truyện đã khai thác một tình cảm bao trùm, phổ biến trong con người thời kì kháng chiến chống Pháp: yêu quê hương ,yêu đất nước
- Làng ở đây cũng chính là cái Chợ Dầu mà ông Hai yêu như máu thịt của mình,nơi ấy với ông là niềm tin, là tình yêu và niềm tự hào vô bờ bến,là quê hương đất nước thu nhỏ
=> Tình cảm yêu làng yêu nước không chỉ là tình cảm của riêng ông Hai mà còn là tình cảm chung của những người dân Việt Nam thời kì ấy
- Chủ đề của tác phẩm là viết về lòng yêu nước của người nông dân - làng nơi gần gũi, gắn bó với người nông dân, người ta không thể yêu nước nếu không yêu làng
- Nhan đề Làng gợi hình ảnh người nông dân và nông thôn, đây là mảng sáng tác thành công nhất của Kim Lân
Vì vậy, nhan đề tác phẩm rất hay và giàu ý nghĩa
7 Lặng lẽ Sa Pa– Nguyễn Thành Long
- Với nhan đề “Lặng lẽ Sa Pa”, truyện ngắn của Nguyễn Thành Long đã thể hiện rõ tư tưởng chủ đề của tác phẩm: thông qua việc viết về nơi nghỉ mát êm đêm, thơ mộng tác giả ca ngợi những con người hết lòng vì công việc, vì cuộc sống mới Đó chính
là anh thanh niên làm công tác khí tượng trên đỉnh Yên Sơn,ông kĩ sư dưới vườn rau Sa Pa, anh cán bộ nghiên cứu bản đồ sét Tất cả đang cống hiến lặng lẽ âm thầm
- Nhan đề của tác phẩm vừa gợi ra vẻ đẹp của thiên nhiên Sa Pa, vừa thể hiện sự lớn lao của những con người trên mảnh đất
ấy Với tên truyện như vậy, phải chẳng tác giả đã lấy địa danh làm nền để khắc họa vẻ đẹp con người?
8 Chiếc lược ngà – Nguyễn Quang Sáng:
- “Chiếc lược ngà” là một nhan đề hay, thể hiện sâu sắc nội dung của tác phẩm
- Đó là hình tượng nghệ thuật chứa đựng tình cảm cha con sâu nặng, thiêng liêng
- Chọn hình ảnh “Chiếc lược ngà” làm nhan đề cho tác phẩm, nhà văn Nguyễn Quang Sáng đã bộc lộ tài năng của mình trong việc thể hiện tư tưởng, chủ đề tác phẩm qua một hình ảnh nghệ thuật cô đúc, giàu ý nghĩa:
+ Với bé Thu, chiếc lược ngà là kỷ vật , là tình cảm yêu mến nhớ thương của người cha chiến sĩ
+ Với ông Sáu, chiếc lược ngà là một vật quý giá, thiêng liêng bởi nó chứa đựng tình yêu, nỗi nhớ thương của ông đối với đứa con gái và làm dịu đi nỗi day dứt, ân hận vì đã đánh con khi nóng giân…
-> Với nhan đề ấy, nhà văn không chỉ nói tình cảm cha con thắm thiết, sâu nặng mà còn gợi cho người đọc thấm thía những đau thương mất mát do chiến tranh gây ra
9 Con cò – Chế Lan Viên:
Trang 2- Con cũ là hỡnh ảnh tượng trưng cho người nụng dõn, người phụ nữ trong cuộc sống nhiều vất vả, nhọc nhằn nhưng giàu đức tớnh tốt đẹp
- Từ hỡnh ảnh trong ca dao qua cỏc lời hỏt ru: “con cũ cổng phủ”,”con cũ Đồng Đăng” nay đó húa thõn vào hỡnh búng của người
mẹ gầy lam lũ trọn đời lo lắng cho con Hỡnh ảnh con cũ trong ca dao là nơi xuất phỏt, là điểm tựa cho những liờn tưởng sỏng tạo rộng mở của tỏc giả Nú đó trở thành hỡnh ảnh mang ý nghĩa biểu tượng nhưng lại rất gẫn gũi,rất quen thuộc mà do đú cú khả năng hàm chứa những ý nghĩa mới giàu giỏ trị biểu cảm
10 Mựa xuõn nho nhỏ - Thanh Hải
- "Mựa xuõn nho nhỏ" là một nhan đề hay, một ẩn dụ đầy sỏng tạo, giàu ý nghĩa đó gúp phần thể hiện nội dung tư tưởng của tỏc phẩm - ước nguyện chõn thành của nhà thơ Thanh Hải dành cho cuộc đời
+ Mựa xuõn là biểu tượng cho vẻ đẹp, cho sức sống thanh tõn tươi trẻ, cho những gỡ tinh khiết nhất của đất trời
+ Từ lỏy "nho nhỏ" làm rừ hơn đặc điểm của mựa xuõn rất khiờm nhường
-> Đặt tờn cho tỏc phẩm như thế, nhà thơ đó thể hiện khỏt vọng khiờm nhường mà rất đỗi chõn thành, tha thiết, cao đẹp : ước muốn làm mựa xuõn nho nhỏ nghĩa là đem tất cả những gỡ tốt đẹp nhất, tinh tỳy nhất của mỡnh, dẫu cú nhỏ bộ để hũa vào mựa xuõn lớn của thiờn nhiờn, của đất nước Nhan đề bài thơ cũng đó thể hiện một nhõn sinh quan, thể hiện mối quan hệ giữa cỏ nhõn và cộng đồng
-> Nhà thơ Thanh Hải đó gúp cho thơ ca dõn tộc một bài thơ xuõn đẹp, đậm đà tỡnh nghĩa Tuy một tõm hồn, một tài năng đó khộp lại, nhưng những gỡ thuộc về chất ngọc trong trỏi tim, tấm lũng của nhà thơ vẫn cũn để đời cho hậu thế trõn trọng, nõng niu Làm sao khụng quý, khụng yờu những vần thơ của một hồn thơ đỏng kớnh nhường này?
11 Sang thu– Hữu Thỉnh
- Nhan đề bài thơ “Sang thu” trước hết giỳp người đọc cảm nhận được những tớn hiệu đặc trưng cuả mựa thu ở đồng bằng Bắc
Bộ Việt Nam
- Nhan đề này cũng bộc lộ những cảm nhận tinh tế của Hữu Thỉnh về sự chuyền biến của đất trời trong khoảnh khắc sang thu
- Qua nhan đề “Sang thu” người đọc phần nào cảm nhận được những rung cảm của Hữu Thỉnh trước vẻ đẹp tạo húa, thể hiện tỡnh yờu thiờn nhiờn cuộc sống của nhà thơ
12 Bến quờ- Nguyễn Minh Chõu
- Cú những tỏc phẩm tuy đó khộp lại nhưng những dư õm, những trăn trở vẫn cũn mói trong lũng người đọc.Nhan đề “Bến quờ” phải chăng cũng ẩn chứa một ý nghĩa sõu xa?
- Bến quờ là nơi ghi dấu bao kỉ niệm từ thời thơ ấu cho đến lỳc trưởng thành Ở đú mỗi con người đó được nuụi dưỡng và lớn lờn
cả về thể chất lẫn tõm hồn
- Bến quờ là điểm tựa bỡnh yờn cho cả một cuộc đời Được sống trong tỡnh yờu thương của mọi người, được bao bọc trong vẻ đẹp bỡnh dị của quờ hương mới thật là hạnh phỳc Đú là “Bến quờ” của tõm hồn mỗi chỳng ta
- Lấy “Bến quờ” làm nhan đề truyện ngắn, Nguyễn Minh Chõu đó gửi gắm những suy nghĩ, trải nghiệm sõu sắc của nhà văn về con người và cuộc đời, thức tỉnh ở mọi người sự trõn trọng những vẻ đẹp và giỏ trị bỡnh dị, gần gũi mà đớch thực của gia đỡnh, quờ hương
13 Những ngụi sao xa xụi – Lờ Minh Khuờ
-"Những ngụi sao xa xụi" viết về ba cụ thanh niờn xung phong – tổ trinh sỏt mặt đường – Phương Định , Nho,chị Thao
-Hỡnh ảnh những ngụi sao chỉ là một chi tiết xuất hiện thoỏng qua trong kớ ức của nhõn vật chớnh Phương Định khi bất chợt cú cơn mưa đỏ, gợi cho cụ nhớ đến những ngọn điện trờn quảng trường lung linh như những ngụi sao trong cõu chuyện cổ tớch núi
về xứ sở thần tiờn
-Nhà văn lấy hỡnh ảnh này để đặt cho truyện ngắn của mỡnh Phải chăng đõy là một nhan đề lóng mạn, một ẩn dụ mang ý nghĩa biểu tượng?
-Tờn văn bản gợi sự liờn tưởng về vẻ đẹp tõm hồn, trẻ trung, mơ mộng, nhạy cảm cựng những phẩm chất anh hựng của ba cụ gỏi Họ là những ngụi sao xa xụi đó vượt lờn khúi bom, đạn lửa,vượt qua cỏi chết để lung linh, lấp lỏnh, tỏa sỏng trờn bầu trời Trường Sơn
Đề 1:
Bỗng nhận ra hơng ổi
Phả vào trong gió se
Sơng chùng chình qua ngõ
Hình nh thu đã về
Sông đợc lúc dềnh dàng
Chim bắt đầu vội vã
Có đám mây mùa hạ
Vắt nửa mình sang thu
a-Đoạn thơ trích trong bài nào? Của ai? Sáng tác năm nào?
b-Giải nghĩa từ : “gió se”, ‘’chùng chình’’,”phả”
c-Nêu ngắn gọn cảm nhận của em về vẻ đẹp của hình ảnh đám mây mùa hạ và sơng chùng chình qua ngõ
trong khổ thơ trên.
d-Bằng đoạn văn khoảng 8 câu, hãy phân tích sự cảm nhận tinh tế của nhà thơ về biến chuyển trong không gian
lúc sang thu ở hai khổ thơ trên.
Gợi ý :
a/Bai “ Sang thu ” của Hữu Thỉnh,Bài thơ “Sang thu” được tỏc giả sỏng tỏc vào gần cuối năm 1977 (in trong tập thơ “Từ chiến hào tới thành phố” xuất bản vào thỏng 5.1985)
Trang 3b/ “giú se” : giú mựa thu nhẹ, khụ và hơi lạnh ,phả : toả ra thành luồng,“ chựng chỡnh”: chậm chạp, như
muốn dừng lại.
c/- Sương“ chựng chỡnh” Tỏc giả đó nhõn húa làn sương.Nú bay (đi) qua ngừ nhà chậm chạp, như
muốn dừng lại, khỏc với mọi ngày Cú cỏi gỡ đú duyờn dỏng, yểu điệu của một làn sương
Cũn đỏm mõy mựa hạ mới thảnh thơi duyờn dỏng:
Cú đỏm mõy mựa hạ Vắt nửa mỡnh sang thu -Nhà thơ cú một liờn tưởng bất ngờ , một cỏch dựng từ độc đỏo.Hữu Thỉnh khụng dựng từ (mõy) lang thang, lơ lửng,bồng bềnh, nhẹ trụi mà lại dựng từ “vắt”.Mõy như kộo dài ra, vắt lờn , đặt ngang trờn
bầu trời, buụng thỏng xuống Đõy là một hỡnh ảnh liờn tưởng sỏng tạo thỳ vị Sự thật, khụng hề cú đỏm mõy nào như thế Vỡ làm sao cú sự phõn chia rạch rũi, mắt nhỡn thấy được trờn bầu trời như thế Đú là đỏm mõy trong liờn tưởng, tưởng tượng của tỏc giả Nhưng chớnh cỏi hỡnh ảnh mựa hạ nối với mựa thu bởi đỏm mõy lững lờ, bảng lảng trờn tầng khụng làm cho người đọc cảm nhận cả về khụng gian và thời gian chuyển mựa thật là đẹp, thật là khờu gợi hồn thơ Cõu thơ tả đỏm mõy mựa thu của Hữu Thỉnh khỏ hay và độc đỏo, cỏch chọn từ và dựng từ rất sỏng tạo
d/.-Khổ thơ đầu của bài thơ là sự cảm nhận vố cảnh vật chuyển sang thu cũn mơ hồ:
Bỗng nhận ra hương ổi Phả vào trong giú se Sương chựng chỡnh qua ngừ Hỡnh như thu đó về
Mở đầu bài thơ bằng từ “bỗng” nhà thơ như diễn tả cỏi hơi giật mỡnh chợt nhận ra dấu hiệu đầu tiờn
từ làn “giú se” (xỳc giỏc) mang theo hương ổi bắt đầu chớn (khứu giỏc) Hương ổi ; Phả vào trong giú se : sự cảm nhận thật tinh (vỡ hương ổi khụng nồng nàn mà rất nhẹ); ở đõy cú sự bất ngờ và cũng
cú chỳt khẳng định (phả:tỏa ra thành luồng); bàng bạc một hương vị quờ Rồi bằng thị giỏc : sương đầu thu nờn đến chầm chậm , lại được diễn tả rất gợi cảm “chựng chỡnh qua ngừ” như cố ý đợi khiến
người vụ tỡnh cũng phải để ý Tất cả cỏc dấu hiệu đều rất nhẹ nờn nhà thơ dường như khụng dỏm
khẳng định mà chỉ thấy “hỡnh như thu đó về” Chớnh sự khụng rừ rệt này mới hấp dẫn mọi người.Ngoài ra, từ “bỗng” , và từ “hỡnh như” cũn diễn tả tõm trạng ngỡ ngàng, cảm xỳc bõng
khuõng
Những dấu hiệu mùa thu đã dần dần rõ hơn, cảnh vật tiếp tục đợc cảm nhận bằng nhiều giác quan Cái ngỡ ngàng ban đầu đã nhờng chỗ cho những cảm nhận tinh tế, cảnh vật mùa thu mới chớm với những bớc đi rất nhẹ, rất dịu, rất êm.
“Sông đợc lúc dềnh dàng
Chim bắt đầu vội vã
Có đám mây mùa hạ
Vắt nửa mình sang thu
Đã hết rồi nớc lũ cuồn cuộn nên dòng sông thong thả trôi Sông dềnh dàng nh con ngời đợc lúc th thả Trái lại, những loài chim di c bắt đầu vội vã Từ “bắt đầu” rất độc đỏo Bắt đầu vội vó thụi, chứ chưa phải đang vội vó Phải tinh tế lắm mới coa thể nhận ra sự “bắt đầu” này trong những cỏnh chim bay Dự cú sự
vội vó của chim (mới bắt đầu) khụng khớ thu vẫn là khụng khớ thư thỏi, lắng đọng, chậm rói, lõng lõng.
Vỡ thế mà đỏm mõy mựa hạ mới thảnh thơi duyờn dỏng Cảm giác giao mùa đợc diễn tả rất thú vị bằng
hình ảnh : có đám mây mùa hạ ; Vắt nửa mình sang thu – cha phải đã hoàn toàn thu để có bầu trời thu xanh ngắt mấy tầng cao (Nguyến Khuyến) mà vẫn còn mây và vẫn còn tiết hạ, nhng mây đã khô, sáng và trong Sự giao mùa đợc hình tợng hoá thành dáng nằm duyên dáng vắt nửa mình sang thu thì thật tuyệt.
Đề 2 :
a Vì sao cả bài thơ chỉ có một dấu chấm duy nhât ở câu cuối ? tác giả có thể đặt tên cho bài thơ là Thu sang đợc
không Vì sao ?
b.Viết một đoạn văn khoảng sáu câu trình bày cách hiểu của em về hai câu thơ cuối bài Sang thu (Hữu Thỉnh)
Sấm cũng bớt bất ngờ Trên hàng cây đứng tuổi.
Gợi ý :
a-Cả bài thơ chỉ có một dấu chấm duy nhât ở câu cuối với ý nhấn mạnh cả bai thơ chỉ co một cau nhằm lam
nổi bật những cảm nhận, những rung động man mỏc, bõng khuõng của tỏc giả trước vẻ đẹp và
sự biến đổi kỡ diệu của thiờn nhiờn trong buổi thu sơ.
- Cũng cú thể đặt ô Thu sang ằ nhưng như thế khụng cũn gợi cảm giỏc giao mựa nữa mà thu đó là mựa thu rồi ; nhưng trong bài thơ này là cảm nhận của tỏc giả thật tinh tế bước chuyển biến của khụng gian và thời gian lỳc chuyển mựa , cảnh vật và thời gian dang ở thể động ô sang ằ thu Như vậy đặt tờn ô sang thu ằ gợi được cảm giỏc chuyển mựa từ hạ sang thu mỗi lỳc một rừ dần, cũn nếu ô thu sang ằ nghĩa là mựa thu đó hiện hữu rồi và đang ở thế tĩnh.
Trang 4b - Trong đoạn văn viết cần trình bày đợc cách hiểu hai câu thơ cả về nghĩa cụ thể và nghĩa ẩn dụ :
+ Tầng nghĩa thứ nhất (nghĩa cụ thể) diễn tả ý : sang thu, ma ít đi, sấm cũng bớt Hàng cây không còn bị giật
mình vì những tiếng sấm bất ngờ nữa Đó là hiện tợng tự nhiên.
+ Tầng nghĩa thứ hai (nghĩa ẩn dụ) : suy ngẫm của nhà thơ về cuộc đời, về con ngời : khi đã từng trải, con ngời
đã vững vàng hơn trớc những tác động bất ngờ của ngoại cảnh, của cuộc đời.