Đạo đức trong thực thi công vụ

Đạo đức của công chức trong thực thi công vụ là yếu tố then chốt đam bảo sự thành công của công cuộc cải cách nền hành chính ở nước ta hiện nay – hành chính phục vụ. Để xây dựng một nền hành chính dân chủ, trong sạch, vững mạnh, chuyên nghiệp, hiện đại hoá, hoạt động có hiệu lực, hiệu quả theo nguyên tắc của nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa dưới sự lãnh đạo của Đảng; xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức có phẩm chất và năng lực đáp ứng yêu cầu của công cuộc xây dựng, phát triển đất nước. Với ý nghĩa đó, đạo đức công chức cần được chuẩn mực trở thành bắt buộc mang tính nguyên tắc dựa trên pháp luật.II.KHÁI NIỆM1.Đạo đứcTrên thế giới hiện nay vẫn chưa có cách định nghĩa chung về đạo đức. nhưng tựu chung lại ta có thể hiểu Đạo đức thuộc hình thái ý thức xã hội, là tập hợp những nguyên tắc, qui tắc nhằm điều chỉnh và đánh giá cách ứng xử của con người trong quan hệ với nhau, với xã hội,với tự nhiên trong hiện tại hoặc quá khứ cũng như tương lai chúng được thực hiện bởi niềm tin cá nhân, bởi truyền thống và sức mạnh của dư luận xã hội .

hiện nay – hành chính phục vụ Để xây dựng một nền hành chính dân

chủ, trong sạch, vững mạnh, chuyên nghiệp, hiện đại hoá, hoạt động cóhiệu lực, hiệu quả theo nguyên tắc của nhà nước pháp quyền xã hội chủnghĩa dưới sự lãnh đạo của Đảng; xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức cóphẩm chất và năng lực đáp ứng yêu cầu của công cuộc xây dựng, pháttriển đất nước Với ý nghĩa đó, đạo đức công chức cần được chuẩn mựctrở thành bắt buộc mang tính nguyên tắc dựa trên pháp luật

II KHÁI NIỆM

khứ cũng như tương lai chúng được thực hiện bởi niềm tin cá nhân, bởitruyền thống và sức mạnh của dư luận xã hội

2 Thực thi công vụ

Thực thi công vụ là công việc của nhà nước do người công chứcđảm nhiệm thực hiện theo quy định của pháp luật và được pháp luật bảo vệnhằm phục vụ lợi ích của nhân dân và xã hội

Không chỉ riêng hoạt động thực thi công vụ mà bất kì ngành nghề nàotrong xã hội cũng cần phải có đạo đức đạo đức trong nghề nghiệp là mộtyếu tố quan trọng để phát triển sự nghiệp Nó có ảnh hưởng lớn đến chấtlượng công việc quyết định khả năng tồn tại của bản thân con người trongthị trường lao động,khẳng định nhân cách của con người

Do tính chất đặc thù của công vụ như:

 Mục đích của công vụ là phục vụ nhân dân và xã hội

 Nội dung hoạt động công vụ gắn với việc thực hiện chức năng,nhiệm vụ của nhà nước trong quản lý mọi mặt của đời sống xã hội, đồngthời thực hiện chức năng tổ chức phục vụ các nhu cầu chung của xã hộikhông vì mục đích lợi nhuận

 Chủ thể thực thi công vụ là công chức

 Hoạt động công vụ không chỉ thuần tuý mang tính quyền lựcnhà nước, mà còn bao gồm cả hoạt động của các tổ chức do nhà nướcthành lập (được nhà nước uỷ quyền) để phục vụ các nhu cầu của nhândân Các hoạt động này đều do công chức, nhân danh nhà nước tiến hành

Nó bao gồm các hoạt động nhân danh quyền lực và các hoạt động củacác tổ chức được nhà nước uỷ quyền Ở các nước trên thế giới, khi đềcập đến công vụ, người ta ít nói đến yếu tố quyền lực nhà nước màthường chỉ nói tới công chức nhân danh pháp luật hoặc nhân danh nhànước mà thôi Bởi lẽ, pháp luật là công cụ chính, chủ yếu do nhà nướcban hành.

 Công vụ được tiến hành theo chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyềncủa nhà nước và tuân theo pháp luật

 Hoạt động công vụ mang tính thường xuyên, chuyên nghiệp.Chính vì những điểm khác biệt ấy mà ngoài những đặc trưng cơ bảncủa đạo đức nghề nghiệp nói chung, đạo đức trong thực thi công vụ củangười công chức cũng mang những đặc trưng hết sức khác biệt và như vậy,đối với người công chức, đạo đức càng quan trọng Là cầu nối giữa Nhànước và nhân dân, ngoài năng lực, người công chức phải thực sự là nhữngngười có tư cách đạo đức tốt

Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh “Cán bộ, công chức là công bộc củadân ”, có bổn phận phục vụ nhân dân Vì thế, đạo đức công chức thể hiệntính dân chủ trong công vụ mà công chức thực hiện đối với dân Sự khôngthiên vị, vô tư và trong sáng chắc chắn sẽ làm cho người dân tin hơn vàoChính phủ, vào Nhà nước và ngược lại Đạo đức công chức thể hiện trongnhững hoạt động cụ thể, hành vi cụ thể qua công việc của công chức

Quá trình hình thành đạo đức thưc thi công vụ bao gồm 3 giaiđoạn:

- Giai đoạn tự phát (tự nhận thức0

- Giai đoạn pháp luật hóa

- Giai đoạn tự giác (ý thức)

Đạo đức công vụ là sản phẩm tất yếu của quá trình hình thành củanhà nước và phát triển của các mô hình nhà nước với những con người cụthể làm việc cho nhà nước mỗi hình thái xã hội gắn với một hình tháinhà nước, những giá trị cốt lõi của hoạt động bởi những con người củanhà nước và cũng sẽ thay đổi, gắn lien với nó là sự thay đổi của giá trị ,những hành vi, cách ứng xử, và quan hệ đẻ đạt đến chuẩn mực của cácgiá trị đó cũng thay đổi

Xã hội loài người trải qua nhiều cuuộc cách mạng, đó là sự thaythế một xã hội này bằng xã hội khác Mỗi một chế độ tiếp theo sau là vừamang tính kế thừa, vừa mang tính phát triển điều đó làm cho các giá trịcủa hoạt động nhà nước thay đổi theo Nếu trong xã hội phong kiến là tưtưởng trung quân ái quốc, dân chủ trong hoạt động thực thi công vụkhông được thể hiện qua những chuẩn mực cụ thể mà thong qua các khẩu

dụ của vua và cách ứnh xử của vua được xem là chuẩn mực Giai cấp vô

sản đứng lên làm cuộc lật đổ giai cấp tư sản ở một số nước trên thế giới

và mong muốn xây dựng một xã hội mới, dựa trên những quan hệ mới

Quan hệ sản xuất được xác lập trên cơ sở lợi ích và hạnh phúc củanhân dân lao động; sự công bằng trong hưởng thụ và sự hài hòa giữa lợiích cá nhân và lợi ích xa hội; lấy chủ nghĩa nhân đạo cao cả cho việc giảiquyết các quan hệ; quan hệ giữa con người và con người mang tính bìnhđẳng hơn và chú trọng xây dựng một nhà nước “của dân, do dân và vìdân đích thực’’

Những giá trị của công vụ không chỉ được xem xét bởi các tổ chức,

cơ quan nhà nước mà còn hải chịu sự giám sát của nhân dân

2 Giai đoạn pháp luật hóa

Giá trị cốt lõi của đạo đức công vụ được thể chế hóa, pháp luật hóatrong luật, đạo luật, những điều lệ, qui tắc, qui chế, những thủ tục bắtbuộc về những chuẩn mực đạo đức, hành vi ứng xử của cán bộ côngchức

Hầu hết các nước trên thế giới đều đưa ra những giá trị về chẩn mựcđaọ đức công vụ và luật hóa nó lên thành luật, đạo luật… mang tính pháp lý

Ở Việt Nam đã có Luật Cán bộ - Công chức (2008) Tuy nhiên, thực tế, hiệnnay để bộ máy hành chính nhà nước vận hành trong môi tường đạo đức vàhướng đến các giá trị cốt lõi như trong Luật Cán bộ Công chức ở nước ta cầnphải tuân thủ:

Thứ nhất: trong môi trường đạo đức đó không có một lý do gì để đưa

ra các quyết định trái pháp luật và tất cả các quyết định phải dựa theo luật.Giá trị của hoạt động công vụ là “tuân thủ pháp luật”

Thứ hai: cán bộ công chức khi liên quan đến vấn đề mang tính sai

lệch về đạo đức tức làm cho môi trương hành chính nhà nước bị xấu đi thìphải giải quyết tích cực ngay Không thể để xảy ra tình trạng “xem sao”, nếukhông sao có thể nhận “phong bì”

Thứ ba : phải công khai những hành vi “thiếu đạo đức” của tất cả các

loại công chức phải tích cực bảo vệ những người phát hiên ra và nhữngngười tham gia tố giác Đây là một trong những vấn đề cần quan tâm Luậtphòng chống tham nhũng cũng có những điều khoản như vậy

Thứ tư: phải có hình thức nhằm “kiểm toán hoạt động” của công

chức khi thi hành công vụ gắn liền với những “hành vi vi phạm chuẩn mựcđạo đức hay giá trị cốt lõi” Có khá nhiều lĩnh vực mà tính liêm chính có thể

bị vi phạm Nhiều hoạt động thực thi công vụ của công chức như quản lí tàichính công; đấu thầu các dự án bằng vốn, ngân sách nhà nước; các hoạtđộng liên quan đến quản lí nguồn nhân lực(đề bạt, tuyển dụng…) đều lànhững lĩnh vực rất đáng quan tâm về “liêm chính” Các nước đều có phápluật về vấn đề này

Thứ năm: quản lí nguồn nhân lực trong khu vực nhà nước hay quản lí

cán bộ công chức đều được qui định trong văn bản qui phạm pháp luật tuynhiên việc qui định quá chung và quá nhẹ sẽ không có tác dụng răn đe và sẽkhông đòi hỏi được sự chấp hành nghiêm chỉnh Luật cán bộ công chức cũngđưa ra 5 mức độ xử lý kỉ luật công chức theo Điều 79 nhưng chủ yếu đều chỉ

xử lý theo hai mức độ một và hai là chủ yếu Nhiều cán bộ công chức viphạm liên quan đến hoạt động đấu thầu, hoạt động quản lý nguồn nhânlực… cũng chỉ dừng lại ở mức độ khiển trách, cảnh cáo Tuy nhiên cần phải

xử lý nghiêm khắc hơn bởi những người cầm pháp luật tuyệt đối không được

vi phạm pháp luật

Thứ sáu: Yếu tố tham gia của nhân dân trong hoạt động quản lý nhà

nước là một trong tám yếu tố để xây dựng mô hình quản lý nhà nước tốt

3 Giai đoạn tự giác

Đây là giai đọan công chức tự nguyện làm, muốn làm, không cần

ai nhắc nhở hay chịu sự thúc ép từ bên ngoài

Đây là giai đoạn phát triển cao nhất đích cuối cùng chính là sự tựgiác trong việc thực hiện các hành vi đạo đức mang ý nghĩa đặc trưngtrong công vụ Nếu trong hoạt động thực thi công vụ thiếu đi sự tự giác,công chức sẽ “thiên vị lợi ích riêng trên nền tảng công vụ”.và khó có thểphát hiện và xử lý Vì khó có thể kiểm soát mọi hoạt động của công chức

vì tính đa dạng, toàn diện của hoạt động công vụ các hành vi của côngchức không thể luật hóa và pháp luật luôn trễ hơn so với hiên thực xã hội,không thể kịp thời điều chỉnh hành vi Nhiều nước trên thế giới phải mấtrất nhiều năm xã hội dân sự mới chấp nhận giá trị pháp luật, không có ýthức tự giác tuân thủ pháp luât, nhiều nơi người dân vẫn còn chưa hiểubiết về pháp luật

Phải làm cho công chức thấn nhuần những tư tưởng, giá trị vàchuẩn mực của đạo đức côg chức trong thực thi công vụ như “con chiênngoan đạo”, mọi nơi, mọi lúc đều tự giác thực hiện thì hoạt động thực thicông vụ mới thực sự có hiệu quả cao

V CÁC YẾU TỐ ĐẠO ĐỨC CÔNG VỤ

1 Đạo đức công vụ trước hết được hình thành từ đạo đức cá nhâncủa công chức

Công việc của nhà nước do công chức thực hiện Do đó, muốnxem xét khía cạnh đạo đức nghề nghiệp của công việc này, đòi hỏi phảixem xét từ khía cạnh đạo đức cá nhân.

Trên cơ sở những nguyên tắc định hướng hình thành đạo đức cánhân trong một điều kiện xã hội nhất định, thì những yếu tố thuộc về đạođức cá nhân của công chức cũng chịu tác động của các yếu tố đó

Trong cơ chế thị trường hiện nay,nhiều yếu tố xã hội đang tácđộng đến hành vi ứng xử của từng cá nhân, trong đó có công chức Tuynhiên, cần đặt vị trí của công dân đúng trong hệ thống các giá trị của côngdân để xác định những chuẩn mực ứng xử của công chức một cách thíchứng

Đạo đức cá nhân luôn gắn liền với đạo đức xã hội – nhữngchuẩn mực được xã hội coi là giá trị Nhưng phải nhận thức đúng nhữnggiá trị tích cực, những giá trị mang tính “cổ hủ” Và xét trên một giác độchung, công chức phải là những người hướng đến những giá trị đó

Trên giác độ đạo đức cá nhân, công chức cũng như mọi côngdân phải là một công dân mẫu mực

Khía cạnh mẫu mực cuả công dân thể hiện cao cả nhất là chấphành nghiêm chỉnh pháp luật của nhà nước ban hành Khẩu hiệu “ sống,làm việc theo pháp luật và bằng pháp luật” là khẩu hiệu chung cho cả xãhội, cho mọi công dân Nhưng bản than công chức, khẩu hiệu này có giátrị cao hơn

Trước hết, công chức (xét trên nghĩa chung nhất) là người tạo

ra khuôn khổ pháp luật đó Và họ sẽ là người am hiểu những chân giá trị

của các quy định của pháp luật Nếu một sự lơ là nào đối với các chân giátrị đó, sẽ có tác động ảnh hưởng rất lớn đến xã hội.

Hai là, công chức cũng là người triển khai tổ chức thực hiện,

đưa những chân giá trị của pháp luật vào đời sống ( với nghĩa họ là ngườitriển khai tổ chức thực hiện pháp luật) Sự tuân thủ pháp luật cũng chính

là tấm gương cho người khác tuân theo

Ba là, công chức là công dân và do đó cũng phải tuân thủ các

quy định chung của pháp luật dù bất cứ vị trí nào

Pháp luật không có phân biệt, đối xử ngoại lệ với bất cứ ai.Mọi người phải được bình đẳng trong khuôn khổ pháp luật

Công dân phải chấp hành nghiêm chỉnh pháp luật Đó là điềughi nhận trong tất cả các hiến pháp các nước khi nói về quyền công dân.Các quyền tự do của công dân đều bị rang buộc bởi khuôn khổ pháp luật.Không có tự do “vi phạm pháp luật” Hiến pháp Việt Nam (1992) cũng đãquy định nhiều quyền của công dân, trong đó cũng quy định cả việc tuânthủ pháp luật (điều 79, Hiến pháp Việt Nam 1992 ghi: Công dân có nghĩa

vụ tuân theo hiến pháp, pháp luật, tham gia bảo vệ an ninh quốc gia, chấphành những quy tắc sinh hoạt công cộng)

Tính gương mẫu của công chức khi chấp hành pháp luật cũng

là thể hiện đạo đức cá nhân phù hợp nhất với một xã hội trong đó sống,làm việc theo pháp luật của công chức

Một công dân nếu vi phạm những điều quy định của pháp luật

có thể chỉ bị xem xét trên khía cạnh họ là công dân; trong khi đó,nếu côngchức vi phạm cũng ngay chính điều đó cần phải được xem xét trên haikhía cạnh: công dân và công chức

Với hai khía cạnh này, phải xử lý công chức nặng hơn rấtnhiều so với công dân cùng vi phạm Nhưng rất đáng tiếc là trong cácđiều khoản quy định chung của pháp luật lại không đưa ra những tình tiếttăng nặng đối với công chức Mặt khác, khá nhiều điều vi phạm của côngchức lại bị xử lý mang tính chất nội bộ Những văn bản quy định về hìnhthức kỷ luật lại quá dơ cao đánh khẽ đối với những biểu hiện sai trái vềđạo đức.

Đạo đức công chức với khía cạnh công chức là một con người

cụ thể trong không ít trường hợp có thể bị mâu thuẫn về lợi ích trong quátrình thực thi công vụ

Quan hệ giữa con người vói con người mang tính xã hội nhânvăn nhưng quan hệ con người- công chức lại là mối quan hệ mang tínhcông dân- nhà nước ( đại diện cho nhà nước) và do đó, công chức trongkhông ít trường hợp phải ứng xử không thể theo chuẩn mực đạo đức cánhân mang tính xã hội

2 Đạo đức công vụ được hình thành từ khía cạnh đạo đức xã hội của công chức

Đạo đức xã hội như trên đã nêu là chuẩn mực của các giá trị củatừng giai đoạn phát triển của xã hội và gắn liền với các hình thái xã hộikhác nhau

Đạo đức xã hội và cam kết thực hiện những giá trị chuẩn mực củađạo đức xã hội sẽ tạo ra tiền đề cho xã hội phát triển

Trong bối cảnh hiện nay, đạo đức xã hội đang có những sự thayđổi Sự thay đổi của các giá trị đạo đức xã hội đang theo 2 hướng: tíchcực và xấu đi.

Nhiều chân giá trị mới của xã hội xuất hiện Nhưng cũng có không

ít những vấn đề của xã hội đang quay trở lại Những giá trị trong thuầnphong mĩ tục của xã hội tốt đang bị mai một Trong khi đó, những cổ hủ,mang tính mê tín dị đoan lại đang ngày càng trở nên phổ biến (Việt Nam)

Và dưới sự tác động của kinh tế thị trường làm cho các chuẩn mực xã hộicũng thay đổi theo Nhiều hành vi bị xã hội lên án trước đây ngày càng có

xu hướng gia tăng Ví dụ : mê tín, dị đoan; nghiện ma túy; mại dâm; bồbịp, tình nhân…

Những chân giá trị chống lãng phí, thực hành tiết kiệm đang bịchính công chức làm cho thay đổi

Về phương diện xã hội, công chức phải là người tích cực chống lạinhững thói xa hoa, lãng phí đó Nhưng không ít trường hợp, công chức lạichính là những người tạo ra những hiện tượng xấu Mặc dù không phổbiến, nhưng công chức càng cao, con cái họ cưới vợ, gả chổng càng quy

mô hoành tráng

3 Đạo đức nghề nghiệp của công chức

Đạo đức nghề nghiệp đối với công là đạo đức của việc cung cấpdịch vụ cho: bộ trưởng, cho người đứng đầu tổ chức;cho công dân và tổchức Một sự không trung thực, thiên vị của công chức trong thực thicông vụ cung cấp dịch vụ có thể để lại hậu quả rất lớn cho xã hội Mộtquyết định chính sách được đưa ra trên cơ sở phân tích, đánh giá của ýkiến nhà quản lý và của nhóm tham mưu Công chức có bổn phận phảisuy nghĩ đến những loại thông tin đó để tham mưu đúng.

Đạo đức xã hội của công chức thể hiện tính dân chủ của công vụ

mà công chức thực hiện với công dân Sự không thiên vị, vô tư và trongsang có thể làm cho người dân cảm nhận được tin hơn ở chính phủ; trongkhi đó một sự thiên vị do nhiều loại tác động khác nhau có thể làm chotính chất công vụ sẽ thay đổi Đó cũng chính là dấu hiệu của đạo đứcnghề nghiệp công vụ

Đạo đức trong khu vực công thong qua đạo đức nghề nghiệp (baogồm cả các loại doanh nghiệp nhà nước) đang có nhiều dấu hiệu suy thoáinghiêm trọng Nếu như cách đây khoảng 15 năm, những vụ vi phạm phápluật về kinh tế dừng lại ở đơn vị triệu, thì những nă gần đây đã lên đếnđơn vị tỷ( quy mô gấp nghìn lần); nếu trước đây chỉ phần lớn do khu vựckinh tế thì nay phần lớn các vụ án kinh tế đều liên quan đến công chức( người làm việc trong các cơ quan quản lý nhà nước); nếu trước đâydừng lại ở công chức tác nghệp, thì số vụ án kinh tế càng ngày càng có sựgóp sức của quan chức cao cấp, ngay cả những người xã hội tưởng rằngkhông bao giờ có thể dính vào

Một trong những khía cạnh của đạo đức thực thi công vụ của côngchức trong hệ thống các cơ quan hành chính nhà nước là sự chuyển đổi rấtlớn vai trò của chính phủ trong xu hướng cải cách chung Những xuhướng cải cách như: phân cấp quản lý nhà nước cho các loại cơ quan, cấphành chính;coi trọng cấp dưới;vai trò xúc tác, lái thuyền chứ không chèothuyền; mở rộng sự tham gia của công dân trong quản lý; xã hội hóanhiều hoạt động cung cấp dịch vụ công; người sử dụng dịch vụ phải trảtiền…cách tiếp cận thay đổi đó thường lấy công dân – người nhận và sửdụng dịch vụ của nhà nước cũng như là người đóng ngân sách để các cơquan nhà nước có thể hoạt động Trong bối cảnh đó, hài lòng của côngdân phải được coi là thước đo giá trị của hành chính và là thể hiện đạođức hoạt động thực thi công vụ của công chức

Tuy nhiên tính đa dạng của các loại công dân cũng như nhu cầu của

họ và nhận thức khác nhau của họ về nhà nước cũng có thể làm cho kháiniệm “hài lòng” rất khó xác định Đó cũng là điều mà các nhà quản lý khithực thi hoạt động quản lý cũng như khi thiết kế các chuẩn mực mang tínhpháp lý của đạo đức cần hết sức quan tâm Nếu không làm rõ các mốiquan hệ này, có thể trong không ít trường hợp sự hài lòng của công dânkhông dựa trên bất cứ tiêu chí cụ thể nào và công dân sẵn sàng tức giậnkhông dựa trên chuẩn mực của đạo đức

Trong hoạt động cung cấp dịch vụ công, quản lý công mới thừanhận tính thị trường của hoạt động cung cấp do nhận thức rất cơ bản : khu

vực tư nhân thường cung cấp các dịch vụ hiệu quả hơn, chất lượng vàchính xác hơn khu vực công Trong khi đó mô hình sáng tạo lại chính phủkhông coi tư nhân hóa như là cách tiếp cận duy nhất mà thừa nhận sự thayđổi tùy thuộc vào sự lựa chọn.

Trong bối cảnh công chức trở thành người cung cấp dịch vụ vàđược trao quyền tự quản nhiều, thì việc xác định những nguyên tắc mangtính pháp luật là rất quan trọng Cách ứng xử mang tính pháp luật củacông chức và cách thực thi nhiệm vụ theo pháp luật quy định là hai khíacạnh cần quan tâm Nhưng trong bối cảnh công dân ngày càng nhận thứcđúng hơn theo nguyên tắc đảm bảo chất lượng, sự hài lòng của kháchhang mà còn phải đảm bảo dịch vụ mà họ cung cấp mang tính kinh tế đốivới nhà nước Công chức trong quá trình thực thi công vụ và cả hệ thốnghành chính một mặt phải tuân theo pháp luật quy định đối với các hoạtđộng của họ; mặt khác phải bảo đảm và đáp ứng quyền và những đòi hỏichính đáng, trong khuôn khổ pháp luật của công dân đó chính là nền tảngcủa đạo đức

Đạo đức và pháp luật trong thực thi công vụ của công chức luônphải gắn liền chặt chẽ với nhau Tuy nhiên, pháp luật là ranh giới đặc biệttrong khi đó đạo đức và các yếu tố thuộc về hành vi lại không như phápluật quy định Nhiều nước đã thay đổi hệ thống pháp luật trong tiến trìnhcải cách hành chính, nhưng hành vi của công chức lại như trước đây trongkhi nhiều định hướng đã thay đổi