Lý Luận Của Lênin Về Chủ Nghĩa Tư Bản Nhà Nước Trong Thời Kì Quá Độ Lên Chủ Nghĩa Xã Hội Ở Việt Nam

Thay lời nhập đề:Lênin là ngời mác xít đầu tiên đa có công nghiên cứu sâu sắc về chủ gnhĩa t bản nhà nớc trong các tác phẩm của mình, xây dựng nên những nền tảng lý luận của T bản chủ ng

A Thay lời nhập đề:

Lênin là ngời mác xít đầu tiên đa có công nghiên cứu sâu sắc về chủ gnhĩa t bản nhà nớc trong các tác phẩm của mình, xây dựng nên những nền tảng lý luận của T bản chủ nghĩa (CNTB) nhà nớc trong điều kiện chuyên chính vô sản và đac áp dung những lý luận này vào nớc Nga sau thời kỳ Cộng sản thời chiến Các nớc dân chủ nhân dân trớc đây, trong đó có nớc

ta, đều đã vận dụng những lý luận này vào công cuộc cải tạo Xã hội chủ nghĩa (XHCN) Cùng với thời gian, lý luận này dờng nh bị bỏ quên, đặc biệt từ sau khi các nớc Dân chủ nhân dân tuyên bố hoàn thành công cuộc cải tạo XHCN và bắt đầu sự nghiệp xây dựng CNXH Khi cuộc khủng hoảng CNXH thế giới nổ ra và tiếp đó là sự tan rã của các nớc XHCN Đông Âu

và đặc biệt là Liên xô đã buộc những ngời mác xít phải nhận thức lại cho

đúng những di sản của Mác và Lênin, trong đó có di sản lý luận của Lênin về CNTB nhà nớc

Thế kỷ XX là thế kỷ có nhiều biến động sâu sắc , thế kỷ chứng kiến những bớc phát triển cha từng thấy trong lịch sử loài ngời Có thể nói rằng, trong thế kỷ này, những sự thay đổi căn bản bộ mặt của thế giới nhằm giải phóng xã hội,giải phóng xã hội,giải phóng con ngời và tiến tới xây dựng xã hội mới theo những mục tiêu và lý tởng của V.I.Lê nin vĩ đại

V.I.Lênin là ngời kế tục sự nghiệp của Mac và Ănghen, phát triển toàn diện chủ nghĩa Mác trong điều kiện mới của CNTB hiện đại Đối với Mác

và chủ nghĩa Mác , Lênin nói: “Chúng ta hoàn yòan đứng trên cơ sở lý luận của Mác: lý luận đầu tiên của chủ nghĩa xã hội không tởng thành khoa học, lý luận đó đã dựng lên những cơ sở vững cắc cho khoa học ấy và vạch rõ con đ-ờng mà chúng ta cần phải theo…” ” Ngày nay, khi công cuộc đổi mới đợc triển khai ngày càng rộng, khi quan nệm về chủ nghĩa xã hội nói chung, về

sự quá độ lên chủ nghĩa xã hội nói riêng đang đợc bổ xung hoàn thiện, ngời

ta càng nhận thấy ý nghĩa thực tiễn rất quan trọng lý luận của Lênin về CNTB nhà nớc Sau đây chúng ta cùng nghiên cứu những lý luận của Lênin

về CNTB nhà nớc trong thời kỳ quá độ lên CNXH và sự vận dụng lý luận

đó vào tình hình nớc ta

B Phần nội dung:

I lý luận về chủ nghĩa t bản nhà n ớc của lênin và thực tiễn chủ nghĩa

t bản nhà n ớc d ới thời lênin :

Có nhiều cách lý giải khác nhau về cùng một vấn đề CNTB nhà nớc, là

điều dễ hiểu ở đây chí ít là do hai nguyên nhân: Một là, nh Lênin nói, đó là

một khái niệm “mới”, “bất ngờ” ngay cả đối với bản thân Lênin, vì thế nh Lênin nói: ” Chúng ta phải tự tìm ra lối thoát” Lý luận về vấn đề này dợc Lênin trình bày rải rác ở rất nhiều tác phẩm, trong những điều kiện kinh tế, chính trị khác nhau, khi nhấn mạnh điều này, khi nhấn mạnh điều khác, có lúc nói thế này, về sau lại có sự điều chỉnh lại nhằm thuyết phục những ngời cùng thời Lênin cũng đã áp dụng lý thuyết của mình vào thực tiễn nớc Nga nhng cha kịp tổng kết thành một hệ thống lý luận tơng đối hoàn chỉnh Có thể nói , lý luận về CNTB nhà nớc của Lênin cũng nằm trong bối cảnh đang

bổ xung, hoàn thiện quan niệm về CNXH Do vậy cần có quá trình hoạt

động cần mẫn của t duy để tìm ra bản chất thực sự của CNTB nhà nớc Trong quá trình tìm kiếm ấy ắt không tránh khỏi những cách hiểu khác

nhau Hai là do quan niệm giáo điều về CNXH, do sự nhận thức cha thấu

đáo lý luận của Lênin về CNTB nhà nớc, cho nên đã có sự xem nhẹ lý luận này trong việc vận dụng vào thực tiễn

Ngày nay, khi công cuộc đổi mới đợc triển khai ngày càng rộng, khi quan niệm về CNXH nói chung, về sự quá độ lên CNXH nói riêng đang đợc bổ xung hoàn thiện, ngời ta càng nhận thấy ý nghĩa thực tiễn rất quan trọng của CNTB nhà nớc

Để góp phần vào sự nhận thức khoa học lý luận về CNTb nhà nớc của Lênin, có lẽ phơng pháp đáng tin cậy là nghiên cứu nó trong quá trình lịch

sử hình thành và gắn với điều kiện lích sử cụ thể của nó

1 Chúng ta hiểu Thứ CNTB hết sức bất ngờ Một sự cứu nguy trong” ” “ ”

quan niệm của Lênin là nh thế nào?

Có quan niệm của prêôbragiexnki cho rằng:”CNTB nhà nớc là CNTB,

và ta có thể cần hiểu nh thế thôi” Lênin đã thuyết phục rằng, đó là cách hiểu kinh viện,là một sai lầm vì rơi vào cái bệnh trí thức chủ nghĩa tự do Lênin nhấn mạnh rằng,CNTB nhà nớc ở trong một nớc mà chính quyền thuộc về t bản và CNTB nhà nớc ở trong một nhà nớc vô sản, đó là hai khái niệm khác nhau Nó là một khái niệm mới, một hiện tợng mới mà ở thời Lênin không có một quyển sách nào nói đến Ngay đến Mác cũng không viết một lời nào về vấn đề đó Vì thế ngày nay chúng ta phải tự tìm lối thoát Lênin còn chỉ rõ, CNTB nhà nớc trong điều kiện nhà nớc vô sản không những chỉ là một hiện tợng mới mà còn là “một điều hết sức bất ngờ” Đó là vì: Không ai ngờ rằng giai cấp vô sản lại nắm chính quyền ở một nớc chậm tiến nhất và do đó cái hi vọng có thể tổ chức một nền sản xuất lớn và phân phối trực tiếp cho nông dân vì điều kiện văn hoá không

cho phép đã trở thành điều không tởng Điều đó buộc những ngời cộng sản Nga phải lùi bớc , phải viện đến CNTB nhà nớc…”

“CNTB nhà nớc là một sự cứu nguy đối cơi chúng ta…” ” mặc dù nó là cái mà ngời ta vẫn cho là “quái đản và không tốt” Bằng nhiều luận cứ Lênin đã đi tới sự khẳng định rằng CNTB nhà nớc dới chính quyền Xô Viết thời ấy là điều cần thiết và có lợi, chẳng những “không đáng sợ mà còn

đáng mong đợi”

2 Chủ nghĩa cộng sản thời chiến và thực chất chính sách kinh tế mới:

Khi cách mạng tháng Mời vừa thành công thì chính quyền Xô Viết Nga phải đơng đầu với cuộc nội chiến và cuộc can thiệp vũ trang của chủ nghĩa

đế quốc thế giới Đứng trớc nguy cơ một mất một còn, chính quyền Xô viết tìm mọi cách để tập trung đợc mọi lực lợng để đánh bại những lực lợng thù

địch bên trong và bên ngoài Chính sách “cộng sản thời chiến” đời trong hoàn cảnh ấy Đó là chính sách kinh tế của nhà nớc Xô viết nhằm huy động mọi tài nguyên trong nớc cho nhu cầu tiền tuyến trong điều kiện nền kinh tế

bị tàn phá sau cuộc chiến tranh thế giới thứ nhất Trong thời gian nội chiến

và nớc ngoài can thiệp bằng vũ trang, chính quyền Xô viết ngoai việc cuốc hữu hoá nền công nghiệp qui mô lớn, còn nắm trong tay nền công nghiệp hạng vừa và một phần công nghiệp hạng nhỏ Việc quản lý toàn bộ nền công nghiệp đều tập trung ở cấc cơ quan trung ơng, việc cung cấp nguyên liệu, thiết bị, vật liệu cho xí nghiệp cũng nh phân phối sản phẩm đầu đợc tiến hành theo phiếu của cấc cơ quan quản lý trung ơng, không trả bằng tiền

và cũng không thực hiện hạch toán kinh tế Để cung cấp lơng thực cho quân

đội và công nhân, Nhà nớc thi hành chế độ trng thu lơng thực thừa Nông dân phải nộp cho nhà nớc toàn bộ số lơng thực thừa Nguồn hàng của nhà

n-ớc những năm đó cực kì thiếu thốn, nông thôn hầu nh không nhận đợc hàng công nghiệp Nhà nớc phải thi hành độc quyền mua, bán lơng thực, cấm t nhân buôn bán lơng thực và các vật phẩm cần thiết nhất ở thành thị vật phẩm tiêu dùng phân phối theo phiếu với điều kiện u tiên cung cấp cho công nhân và căn cứ có tính chất quan trọng và nặng nhọc của công tác Thi hành độ nghĩa vụ lao động phổ biến đối với tất cả mọi ngời có năng lực lao

động Chính sách “cộng sản thời chiến” đã đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo thắng lợi của cuộc nội chiến Thắng lợi này của chính sách vào thời ấy là do dựa trên cơ sở khối liên minh quân sự và chính trị của giai cấp công nhân và nông dân trong cuộc đấu trang chống quân bạch vệ và bọn can thiệp nớc ngoài

Nhng sau khi đập tan bọn vũ trang can thiệp và kết thúc nội chiến, tình hình kinh tế, chính trị, xã hội nớc Nga rất bi đát Đất nớc lâm vào cuộc khủng hoảng toàn diện trầm trọng Ra khỏi chiến tranh, nớc Nga đợc Lênin

ví nh “một ngời bị đánh gần chết” “Trong bẩy năm trời nó bị đánh khắp mình mẩy, và may mà nó vẫn có thể trống nạng mà đi đợc “ Đáng chú ý là khối liên minh công nông: Giai cấp công nhân – những ngời đã chịu đựng những hi sinh cha từng thấy, cũng nh quần chúng nông dân đã bị kiết sức gần giống nh tình trạng hoàn toàn mất khả năng lao động Tình hình đó đã làm nảy sinh những bất bình, những vụ bạo loạn trong một số quần chúng công, nông, binh Lần đầu tiên trong lịch sử nớc Nga Xô viết xảy ra trờng hợp đại đa số quần chúng nhân dân có tâm trạng chống lai chính quyền Xô viết theo bản năng Nếu không tìm đợc lối thoat ra khỏi tình hình thì chính quyền Xô viết có nguy cơ bị tan vỡ

Nguyên nhân do đâu? thì ngời ta hay gán cho sự tàn phá của chiến tranh và chính sách cộng sản thời chiến Tất nhiên phải kể đến nguyên nhân tàn phá của chiến tranh Nhng thái độ với chính sách cộng sản thời chiến

nh vậy là không đúng Khách quan mà xem xét thì, chính sách cộng sản thời chiến thực sự đã có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ chính quyền Xô viết Là nớc XHCN đầu tiên, sống trong vòng vây của CNTB, chiến tranh và nội chiến kéo dài, mọi mặt đời sống kinh tế trong nớc rất khó khăn,

bi đát,lúc đó chính quyềnXô viết không có khả năng nào khác hơn là lập tức thi hành đến mức tối đa chế độ độc quyền, trng thu tất cả lơng thực thừa, thậm chí không bồi thờng Nhng sai lầm ở đây là đã kéo dài cái đợc gọi là u điểm ra quá giới hạn cần thiết của nó và vì thế nó trởi thành một khuyết điểm Nguyên nhân của sự kéo dài đó chính là do quan niệm ấu trĩ

về thời kì quá độ lên CNXH, về CNXH- do cha có kinh nghiệm thực tế của một nớc đầu tiên đã mở cuộc đôt phá vĩ đại vào tơng lai Công lao to lớn của Lênin chính là đã nhận ra sự ấu trĩ ấy và đã phát triển ngay lý luận của Mác khi cách mạng XHCN mới dành đợc thắng lợi chỉ trong một thời gian rất ngắn Lênin đã nhận xét sai lầm ấy là “chủ nghĩa cộng sản ở nớc ta quá vội vàng, thẳng tuột, không đợc chuẩn bị” Lênin đã phân tích cụ thể rằng, khi đặt công tác xây dựng kinh tế lên hàng đầu những ngời cộng sản Nga chỉ đứng trên một góc độ mà nhìn, nghĩa là dịch chuyển thẳng lên CNXH không qua cái thời kì mở đầu mà Lênin gọi là “để làm cho nền kinh tế cũ thích ứng với nền kinh tế XHCN” Với quan điểm đó, những ngời cộng sản tởng rằng, sau khi thiết lập chế độ sản xuất quốc doanh và chế độ nhà nớc

phân phối là đã bắt đầu một chế độ kinh tế mới, khác với chế độ trớc Và cho rằng hai chế độ : chế độ sản xuất, phân phối quốc doanh và chế độ sản xuất phân phối t doanh- sẽ đấu tranh với nhau trong những điều kiện khiến chính quyền Xô viết có thể thiết lập đợc chế độ sản xuất và phân phối quốc doanh bằng cách lấn dần từng bớc chế độ đối địch

Điều đặc biệt cần lu ý trong phát triển kinh tế “chúng ta tuyệt nhiên không nêu ra vấn đề: nền kinh tế sẽ có quan hệ nh thế nào với thị trờng, với mậu dịch” Nhng đến mùa xuân năm 1921 mới rõ sự thất bại trong cái ý

định dùng phơng pháp sung phong, nghĩa là dùng con đờng ngắn nhất, nhanh nhất, trực tiếp nhất để thực hiện việc sản xuất và phân phối theo nguyên tắc XHCN Cũng từ mùa xuân đó, tình hình chính trị đã cho thấy, trong một số vấn đề kinh tế, cần phải rút luivề những vị trí của CNTB nhà nớc, cần phải chuyển từ “xung phong” sang “bao vây” Sự chuyển đổi ấy

đ-ợc đánh sấu bằng “chính sách kinh tế mới” Trong sự chuyển đổi này đã xuất hện it, nhiều tâm trạng chán nảnvà làm nhụt chí đấu tranh Nhng Lênin khẳng định , sẽ không bao giờ học đợc cách giải quyết những nhiệm vụ của mình bằng những phơng pháp mới, nếu nh kinh nghiệm ngày hôm qua đã không mởi mắt cho chúng ta thấy những sai lầm của những phơng pháp cũ Sau cuộc thí nghiệm trực tiếp xây dng CNXH trong những điều kiện khó khăn cha từng thấy, trong điều kiện nội chiến, trong điều kiện giai cấp

t sản buộc nớc Nga Xô viết phải tiến hành cuộc đấu tranh ác liệt, thì đến mùa xuân năm 1921, những ngời cộng sản Nga đã nhận thấy rõ cha nên xây dựng trực tếp CNXH, mà trong nhiều lĩnh vực kinh tế cần phải lùi về CNTB nhà nớc, từ bỏ biện pháp tấn công chính diện và bắt đầu cuộc bao vây lâu dài, không thích thú , khó khăn và gian khổ Sai lầm của quan điểm và

ph-ơng pháp cũ đã dẫn tới chỗ, chính sách kinh tế lâm vào tình trạng phía th-ợng tầngcủa nó, bị tách rời khỏi cơ sở và không dẫn đến việc phát triển lực lợng sản xuất, điều này mà cơng lĩnh lúc đó coi là nhiệm vụ cơ bản và bức thiết nhất

3 Thực chất của chính sách kinh tế mới :

Toàn bộ nội dung chính sách kinh tế mới có thể đợc khái quát thành chính sách phát triển mạnh mẽ lực lợng sản xuất, đặc biệt đối với một nớc tiểu nông quá độ lên CNXH Trong “dàn ý dự thảo huấn thị của hội đồng lao động quốc phòng”, năm 1921 Lênin viết “thực chất của chính sách kinh

tế mới là phát triển đến mức tối đa lực lợng sản xuất, cải thiện tình cảnh của công nhân và nông dân, sử dụng t bản t nhân và hớng nó vào con đờng

CNTB nhà nớc, ủng hộ toàn diện sáng kiến của địa phơng, đấu tranh chống chủ nghĩa quan liêu và tác phong lề mề” Nó chứa đựng tinh thần huy động mọi tiềm năng bên trong và bên ngoài để phục vụ cho nghiệm vụ cơ bản ấy, tạo ra động lực sản xuất cho nông dân và những ngời lao động khác, làm sao kết hợp đợc với lợi ích t nhân và lợi của nhà nớc, làm cho lợi ích t nhân phục tùng lợi ích chung: Đó là chính sách củng cố khối liên minh công nông – nguyên tắc cao nhất của chuyên chính vô sản trên cơ sở những mối quan hệ mới, duy nhất, tức là những mối quan hệ thông qua các hoạt động kinh tế

Nhng thực chất của sách kinh tế mới là gì? Có thể nói gọn ở hai điểm : Một là: Nhà nớc vô sản cho phép những ngời sản xuất nhỏ đợc tự do buôn bán

Hai là : Đối với những t liệu sản xuất của đại t bản, nhà nớc vô sản áp dụng một nguyên tắc của chủ nghĩa t bản nhà nớc

Lênin nói rõ thêm: “Việc trao đổi hàng hoá, đợc coi là đòn chủ yếu của chính sách kinh tế mới, đợc đặt lên bảng đầu” Chính sách kinh tế mới nói chung, CNTB nhà nớc nói riêng ra đời là xuất phát từ điều kiện thực tế và

sự tất yếu do hoàn cảnh thực tế đề ra

Trớc năm 1917, nớc Nga sa hoàng tuy đã có CNTB nhng mới phát triển

ở trình độ trung bình

Điều kiện thực tế nớc Nga khi giai cấp vô sản vừa dành đợc chính quyền là nớc chậm tiến nhất ở châu âu, cho nên nớc Nga Xô viết mới chỉ có nguyện vọng kiên quyết tiến lên con đờng CNXH, mà cha có nền móng của nó

Vậy làm thế nào để thực hiện đợc CNXH ở một nớc mà tiểu nông chiếm tuyệt đại dân c? Trong một nớc nh vậy, theo Lênin, cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa chỉ có thể thắng lợi triệt để với hai điểu kiện

Điều kiện thứ nhất là có sự ủng hộ kịp thời của cách mạng XHCN ở

một nớc hay một số nớc tiên tiến Về điều kiện này, theo Lênin, tuy đã làm nhiều hơn trớc để có đợc điều kện ấy, song cho đến lúc ấy vẫn còn cha đủđể cho điều kiện ấy trở thành sự thật đợc

Điều kiện thứ hai là sự thoả thuận giữa giai cấp vô sản đang thực hiện

chuyên chính của mình hoặc đang nắm chính quyền nhà nớc với đại đa số nông dân Phải thoả thuận với nông dân vì lợi ích của hai giai cấp, mà hai

giai cấp đó “có sự khác nhau sâu xa” Theo Lêninngwời tiểu nông chừng nào còn là tiểu nông thì họ không a tất cả những gì mà ngời công nhân

muốn Nhng vẫn phải thoả thuận đợc với nông dânthì mới duy trì đợc chính quyền của giai cấp công nhân, mới xây dựng đợc CNXH Mà khi đã nói tới thoả thuận thì phải nói tới sự nhợng bộ lẫ nhau, vì thế theo Lêni, “thoả thuận là một khái niệm rất rộng, nó bao hàm cả một loạt biện pháp và bớc quá độ” Lênin khẳng định: Chừng nào cách mạng cha nổ ra ở các nớc khác, thì chỉ có thoả thuận với nông dân mới có thể cứu vãn đợc cuộc cách mạng XHCN Đó là lý do phải lùi về CNTB nhà nớc

Sự thoả thuận giũa hai giai cấp này sau khi kết thúc nội chiến đã trở nên không vững chắcvì nông dân không hài lòng với hình thức quan hệ hiện có, không muốn có hình thức quan hệ ấy nữa và không muốn tiếp tục sống mãi

nh thế Do đó phải thiết lập mối quan hệ mới thông qua các hoat động kinh

tế, và phải thoả mãn đợc nhữnh yêu cầu của nông dân Nhng thoả mãn

những yêu cầu của nông dân nghĩa là thế nào? Tìm đâu ra cách thoả mãn những yêu cầu của nông dân? Dĩ nhiên là tìm ngay trong bản thân những yêu cầu của nông dân Về thực chất, có thể thoả mãn tiểu nông băng hai

việc: Thứ nhất, phải có sự tự do trao đổi nhất địng; Thứ hai, phải kiếm ra

hàng hoá và lơng thực Nếu không có gì để trao đổi, mà buôn bán thì tự do trao đổi và tự do buôn bán chỉ là mảnh giấy lộn Muốn chấm dứt tình trạng thiếu hàng hoá thì phải khôi phục đợc công nghiệp Nhng trong điều kiện

n-ớc Nga thì đó không thể nghĩ tới khôi phục công nghiệp khi không đảm bảo ung ứng mức tối thiểu về lơng thực và nhiên liệu Lối thoát duy nhất để ra khỏi sự bế tắc này trớc mắt là phải phát triển nông nghiệp, cải thiện đời sống nông dân Với quan điểm này Lênin đã từng bị phê phán là chủ nghĩa cơ hội Lênin phải thuyết phục mọi ngời rằng, mặc dù công nhân cũng khổ,

bị tha hoá…” nhng để giải quyết tình trạng này phải giúp nông dân bằng bất

cứ giá nào để tăng nhanh nông sản phẩm

Chính sách tự do trao đổi nhằm “kiểm ra hàng hoá”căn cứ vào tâm lý của ngời tiêu dùng Theo Lênin, chừng nào tiểu nông còn là tiểu nông thì ngời đó còn cần đợc một sự kích thích, một sự thúc đẩy, một sự cổ vũ thích hợp với cơ sở kinh tế của ngời đó, tức là thích hợp với một nền kinh tế cá thể qui mô nhỏ Nhờ chính sách tự do buôn bán mà kích thích nông dân Vì lợi ích bản thân mà tạo ra nhiều nông sản hàng hoá Điều chủ yếu là phảđem lại cho ngời tiểu nông một vài khuyến khích, kích thích, một sự

thúc đẩy trong hoạt động kinh doanh của họ bằng một tổ chức kinh tế thích

ứng với nền kinh tế của trung nông Cụ thể là nớc chỉ thu của nông dân một

số thuế nhất định và ấn định trớc số thuế đó Thực tế đã chứng minh điều đó

là đúng, rằng chính sách tự do buôn bán là sự thoả thuận với nông dân một

cách thực tế, khéo léo, khôn ngoan, và mềm dẻo

Trớc hết, tự do traop đổi, tự do buôn bán, mà tự do buôn bán theo quan niệm của Lênin thời đó- tức là lùi lại CNTB nhà nớc Thứ trao đổi hàng hoá

đó không thể không dẫn đến chỗ phân hoá những ngời sản xuất hàng hoá ra thành kẻ sở hữu t bảnvà ngời sở hữu sức lao động, nghĩa là khôi phục lại chế độ TBCN Cho nên sự phát trển trao đổi t nhân, tức là phát triển CNTB, một sự phát triển không thể tránh khỏi khi có hàng triệu ngời sản xuât nhỏ Lênin chỉ rõ, tự do buôn bán là “khôi phục CNTB trên một mức độ lớn” là

tự do của CNTB Với chính sách kinh tế mới, CNTB sẽ nảy nở ở những nơi

mà trớc đây, chúng không thê nảy nở đợc từ đó thấy đợc sự cần thiết phải

“dung nạp” CNTB, vì nó cần cho đông đảo quần chúng nông dân và cho t bản t nhân là ngời buôn bán để thoả mãn đợc nhu cầu của nông dân Vì thế, cần phải tổ chức công việc nh thế nàodể cho tiến trình bình thờng của nền kinh tế TBCNvà của việc lu thông TBCN có thể có đợc, vì điều đó cần thiết cho nhân dân, ở đây đã diễn ra một điều mà chính Lênin cũng phải nói

“hình nh là ngợc đời: CNTB t nhân lại đóng vai trò trợ thủ cho CNXH”, “có thể sử dụng CNTB t nhânđể xúc tiến CNXH” Nhng muốn không thay đổi

bản chất của mình, nhà nớc vô sản chỉ có thể thừa nhận cho CNTB đợc

phát triển trong một chừng mực nào đó và chỉ với điều kiện là thơng nghiệp

t nhânvà t bản t nhân phải phục tùng sự điều tiết của nhà nớc, phải tìm cách hớng chúng vào con đờng của CNTB nhà nớcbằng một tổ chức của nhà nớc

và những biện pháp có tính chất của nhà nớc từ bên trên

Nh vậy, trong điều kiện nhà nớc vô sản, tự do trao đổi, tự do mua bán tất nhiên dẫn đến phục hồi CNTB dới hình thức chủ yếu là CNTB nhà nớc Trong điều kiện một nớc mà CNTB tiểu t sản chiếm u thế, hàng hoá chỉ

có thể có đợc từ nông dân, từ nông nghiệp Và nh vậy chỉ có nông sản hàng hoá này trao đổi với nông sản hàng hoá khác, điều đó sẽ không kích thích nông dân, nông nghiẹp phát triển Phải có những hang hoá mà nông dân cần Mà muốn có những hàng hoá đó phải dựa vào sự phát triển công nghiệp và thủ công nghiệp Nhng trong một nớc bị tàn phá kiệt quệ sau 7 năm chiến tranh, tuyệt đại đa số nhân dân là nông dân cũng bị phá sản, sẽ không giải quyết đợc ngay vấn đề này, “nếu không có sự giúp đỡ của t bản…” ” Lênin nói rõ, “điều đó, chúng ta không thể tự mình làm đợc, nếu không có sự giúp đỡ của t bản nớc ngoài Ngời nào không chìm đắm trong

ảo tởng mà nhìn vào thực tế, thì phải hiểu rõ điều đó” Theo Lênin cần phải

“du nhập” CNTB từ bên ngoài bằng những hợp đồng buôn bánvới các nớc t bản lớn, bằng chính sách tô nhợng, tóm lại bằng những hình thức khác nhau của CNTB nhà nớc

4 Chủ nghĩa t bản nhà nớc trong nhà nớc vô sản: ý nghĩa, hình thức và hiệu quả:

Từ sự phân tích điều kiện thực tế nớc Nga Xô Viết, Lênin đã đi đến kết luận: thứ CNTB ấy là “có lợi và cần thiết”, “là điều đáng mong đợi” Lênin

đã luận cứ nh thế nào về cái “có lợi” này?

a Trớc hết theo Lênin, cần phải nhận thức rõ, thực hành CNTB nhà nớc

sẽ có lợi cho ai? ở đây cần phải là chính sách “độc thoại”, “cửa quyền”.

Bản thân CNTB nhà nớc chính là sự “kết hợp, liên hợp, phối hợp Nhà nớc Xô viết, nền chuyên chính vô sản, với CNTB” Và đơng nhiên sẽ không có CNTB nhà nớc, nếu không có những điều kiện cho nó, điều kiện ấy theo Lênin, chính là những “cống vật” Trong điều kiện trên thế giới chỉ có một chính quyền Xô Viết, xung quanh là cả một hệ thống các nớc t bản, muốn tồn tại, chính quyền Xô Viết không thể bỏ qua sự thật ấy “Hoặc là chiến thắng toàn bộ giai cấp t sản ngay lập tức, hoặc phải nộp cống vật”

Khi thực hiện tô nhợng, một hình thức của CNTB nhà nớc, rõ ràng nhà

t bản thu đợc lợi nhuận không phải thông thờng mà là “bất thờng”, “siêu ngạch” hoặc có đợc loại nguyên liệu mà họ không tìm đợc hoặc khó tìm

đ-ợc bằng cách khác Điều này rất có ý nghĩa thực tiễnvà đặc biệt có ý nghĩa

đối với nớc ta hiện nay khi thực hành CNTB nhà nớc Nhà t bản đợc “lập lại” đợc “du nhập” không phải vì lợi ích củng cố chính quyền Xô viết, mà vì lợi ích cá nhân của họ Chính Lênin còn dự kiến có khả sự phân chia lợi ích đó thoạt đầu có lợi nhiều cho các nhà t bản dới hình thức “trả giá” cho

sự lạc hậu, cho sự kém cỏi của mình Nhng không có cách nào khác, mà là

điều cần học phải học cách phân chia lợi ích theo sức mạnh kinh tế kỹ thuật Phải trả giá, phải có một vài hi sinh, nhng cái giá ấy là bao nhiêu? Một thiên tài nh Lênin, vấn đề này cũng chỉ có thể trả lời “mức độ là bao nhiêu, kinh nghiệm và thực tiễn sẽ chứng tỏ” Vấn dề là không che giấu sự thật: Phải nộp cống vật Nhng đối với nhà nớc vô sảnthì sự dung nạp và

du nhập CNTBsẽ mang lai lợi ích cơ bản và lâu dài

Sự phát triển của CNTB do nhà nớc vô sản kiểm soát và điều tiết có thể

đẩy nhanh sự phát triển ngay tức khắc nền công nghiệp Nhờ vậy tăng nhanh lực lợng sản xuất trong công nghiệp mà ổn định xã hội, thoat khỏi khủng hoảng, thoat khỏi tình trạng “tín nghiệm của nông dân với chính

quyền Xô viết, khắc phục yình trạng chộm cắp của công nặng nềvà nạn đầu cơ nhỏ ln tràn (nạn này nguy hiểm nhất)…” Nói về tầm quan trọng của vấn

đề này, Lênin chỉ ra rằng chính quyền vô sản có giúp đỡ cho sự phát triển

đó đợc hay không, hay là bọn t bản sẽ chinh phục đợc tầng lớp tiểu nông,

đó là điều quyết định kết cục cuộc đấu tranh giữa t bản vàvô sản Đó là kinh nghiệm của mấy mơi cuộc cách mạng trớc đây

Bằng sự “du nhập” CNTB từ bên ngoài mà tăng nhanh lực lợng sản xuất, tăng lên ngay hoặc trong một thời gian ngắn Ơtrong nớc có xí nghiệp, hầm mỏ, khu rừng, nhng do thiếu máy móc, lơng thực, phơng tiện vận tải, cho nên không thể khai thác đợc Vì thế mà thành phần tểu t hữu tăng lên

về mọi mặt: Kinh tế nông dân ở vùng xung quanh bị suy yếu, các lực lợng sản xuất nông nghiệp bị lung lay Nếu “du nhập” đợc CNTB thì có thể cải thiện đợc nhanh chóng tình trạng sản xuất, đời sống của công nhân và nông dân, nền đại công nghiệp Xô viết đợc khôi phuc Đó là cái lợi cơ bản, cấp thiết nhất của giai cấp vô sản khi mới giành đợc chính quyền

CNTB nhà nớc là công cụ để liên hợp nền sản xuất nhỏ lại, khắc phục tình trạng phân tán và đấu tranh chống tính tự phát tiểu t sản và TBCN

Vì công nghiệp lớn cha đợc khôi phục, các cơ sở kinh tế nhỏ không đợc

sự giúp đỡ hẫ trợ của công nghiệplớn, chúng không bị sức hút nào cả, nền kinh tế nhỏ vẫn tồn tại một cách độc lập trong CNXH Trong điều kiện ấy, CNTB nhà nớc sẽ là sự liên hợp nền sản xuất nhỏ lại, bởi vì CNTB là xu h-ớng và kết quả phát triển tự phát của nền sản xuất nhỏ: Với ý nghĩa ấy thì

“t bản làm cho sản xuất nhỏ liên hợp lại, t bản sinh ra từ nền sản xuất nhỏ” Xét về trình độ phát triển thì CNTB nhà nớc về kinh tế cao hơn rất nhiều so với nền kinh tế tiểu nông Nếu phát triển đợc CNTB nhà nớc thì chính quyền Xôviết sẽ tăng cờng đuợcnền đại sản xuất đối lậpvới nền sản xuất lạc hậu, nền sản xuất cơ khí hoá đối lập với nền sản xuất thủ công, có tăng thêm sản phẩm mà nó thu đợc của đại công nghiệp, củng cố đợc những quan hệ kinh tế do nhà nớc điều chỉnh, đối lập với những quan hệ kinh tế tiểu t sản vô chính phủ CNTB nhà nớc , vì lẽ ấy, trở thành công cụ để đấu tranh chống tính tự phát TBCN, tính tự phát tiểu t sản, chống tệ đầu cơ, đợc coi là kẻ thù chính của CNXH Lênin đã bắc bỏ luận điểm cho rằng cuộc

đấu tranh diễn ra chủ yếulà giữa CNTB nhà nớc với CNXH Theo Lênin chính giai cấp tiểu t sản cộng với CNTB t nhân cùng đấu tranh chống lại cả CNTB nhà nớc lẫn CNXH Nó chống lại bất cứ sự can thiệp, kiểm kê và kiểm soát nào của nhà nớc, dù là CNTB nhà nớc hay CNXH Không hiểu

đ-ợc vấn đề này thì sẽ gây ra nhiều sai lầm về kinh tế