phương pháp trồng cây chôm chôm

Giới thiệu I. NGUỒN GỐC, PHÂN BỐ, PHÂN LOẠI, GIỐNG, GIÁ TRỊ. II. ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC CỦA CÂY CHÔM CHÔM. III. YÊU CẦU NGOẠI CẢNH IV. KỸ THUẬT CANH TÁC V. PHÒNG TRỊ SÂU BỆNH Giới thiệu. Chôm chôm Nephelium Lappacum có nguồn gốc ở Malaixia và Sumatra.Ở nước ta được trồng nhiều ở Nam Bộ: Bến Tre, Tiền Giang, Vĩnh Long, Cần Thơ, Đồng Nai. Quả thu hoạch từ tháng 5 tháng 8 quả chín ăn ngọt, thơm nhất là các giống có thịt róc. I. NGUỒN GỐC, PHÂN BỐ, PHÂN LOẠI, GIỐNG, GIÁ TRỊ. 1.1. Nguồn gốc và phân bố Cây chôm chôm là giống cây trồng khởi nguyên ở Đông Nam Á. Ngày nay được trồng trong vùng có vĩ độ từ 15° nam tới 15° bắc gồm châu Phi, châu Đại Dương, Trung Mỹ và đặc biệt càng ngày càng gia tăng ở Úc châu và quần đảo Hawai. Cây chôm chôm thích ứng cho những vùng đất không ngập nước. Do đó, ở Việt Nam, chôm chôm được trồng chủ yếu ở các tỉnh thuộc lưu vực sông Đồng Nai và Nam Trung Bộ.

III YÊU CẦU NGOẠI CẢNH

IV KỸ THUẬT CANH TÁC

V PHÒNG TRỊ SÂU BỆNH

Giới thiệu.

Chôm chôm Nephelium Lappacum

có nguồn gốc ở Malaixia và Sumatra.Ở nước ta được trồng nhiều ở Nam Bộ: Bến Tre, Tiền Giang, Vĩnh Long, Cần Thơ, Đồng Nai Quả thu hoạch từ tháng 5- tháng 8 quả chín ăn ngọt, thơm nhất là các giống có thịt róc

I NGUỒN GỐC, PHÂN BỐ, PHÂN LOẠI, GIỐNG, GIÁ TRỊ.

1.1 Nguồn gốc và phân bố

Cây chôm chôm là giống cây trồng khởi nguyên ở Đông Nam Á Ngày nay được trồng trong vùng có vĩ độ từ 15° nam tới 15° bắc gồm châu Phi, châu Đại Dương, Trung Mỹ và đặc biệt càng ngày càng gia tăng ở Úc châu

và quần đảo Hawai Cây chôm chôm thích

ứng cho những vùng đất không ngập nước

Do đó, ở Việt Nam, chôm chôm được trồng chủ yếu ở các tỉnh thuộc lưu vực sông Đồng Nai và Nam Trung Bộ

1.2 Phân loại

Chôm chôm có tên khoa học là

Nephelium lappaceum L, thuộc họ Bồ hòn

(Sapindaceae) Tên gọi chôm chôm

tượng hình cho trạng thái lông của quả loài cây này, nên người Trung Quốc gọi

nó là hồng mao đan, người Mã Lai gọi là

rambutan (trái có lông)

1. 3 Một số giống chôm chôm phổ biến Việt Nam

Ở Việt Nam, việc lai tạo hoặc chọn cây ưu tú từ các giống nhập đều chưa được thực hiện Trong nước ,

có các giống:

+ Chôm chôm Xiêm

Quả rất to, khi ch í n màu đỏ sẫm, ăn rất ngọt, thịt giòn, tróc nhưng quả dễ bị ép

+ Chôm chôm Rongrien

 Là giống có nguồn gốc

từ Thailan, trọng lượng quả trung bình 30-33g, quả có dạng hình cầu, râu vỏ quả dài và khi

chín chóp râu có màu xanh (hình 5), vỏ quả

màu đỏ thẩm, thịt quả

màu trắng, ráo, dai và rất dễ tróc khỏi hạt, có

vị rất ngọt, hạt nhỏ, phẩm chất rất ngon

+ Chôm chôm nhãn

 Quả dạng hình cầu nhỏ, trọng lượng trung

bình từ 15-20g, râu vỏ quả ngắn, vỏ quả dày và

có rãnh dọc kéo dài

từ đỉnh đến đáy quả, vỏ

vàng đến vàng - đỏ, thịt quả ráo, chắc, độ tróc thịt quả rất tốt, có vị rất ngọt, thơm, phẩm chất rất ngon

+ Chôm chôm Java

Quả c ó dạng hình cầu, trọng lượng trung bình 30 - 40g, râu vỏ quả d ài, vỏ quả màu vàng - đỏ đến đỏ sậm, thịt quả chắc, r áo độ tróc thịt quả tốt, có vị ngọt chua nhẹ, phẩm chất kh á ngon.

Chôm chôm Java

1.4 Giá trị dinh dưỡng và sử dụng.

1.4.1 Giá trị dinh dưỡng

Chôm chôm là loại quả rất thông dụng trong đời sống, nhất là ở miền Nam nước ta Nhiều người thích chôm chôm nhưng không phải ai cũng biết rằng thứ quả này ngoài giá trị dinh dưỡng cao do chứa nhiều vitamin C, giàu đạm, chất béo và các nguyên tố vi lượng như đồng, mangan, kali, canxi, sắt, phosphor còn được dùng để làm thuốc chữa bệnh

1.4.2 Giá trị sử dụng

Quả để ăn tươi, hoặc đóng

hộp.

Đóng hộp

Rau câu

Chè chôm chôm

Ngoài ra còn có công dụng khác như:

• Hạt có thành phần dầu cao được dùng để sản xuất dầu

II Đ Ặ C ĐIỂM SINH HỌC C Ủ A CÂY

Cây chôm chôm

có thể cao 10 – 15

m, có cây cao đến 25m Tán cây rộng khoảng 2/3 chiều cao, hình dạng tán cây tán cây thay đổi tùy giống Nhánh non có long nâu

• Lá đơn, phiến lá

hình trái xoan, đầu và đuôi lá nhọn, mọc cách

Lá nhỏ màu xanh non, khi già xanh đậm Ngọn búp có lớp bao màu hơi đỏ

• Hoa chôm chôm có 3

loại cùng trên 1 cây: hoa đực, hoa cái, và một ít hoa lưỡng tính

Tỷ lệ các loại hoa thay đổi tùy giống, tùy mùa Hoa từng chùm ở đầu cành, đài

từ 3 đến 5 mm, tỏa mùi thơm dịu

• Lúc hoa nở nhụy có khả năng tiếp nhận hạt phấn trong vòng 48h Thời gian

nở trong vườn có thể kéo dài trong vòng 24h Tỷ lệ đậu trung bình chỉ đạt 1- 3%, và trên một chùm lúc thu hoạch khoảng 12 – 13 quả.

• Khoảng 3 ngày sau khi hoa

nở hoàn toàn thì quả phát triển Từ khi thụ phấn đến lúc thu hoạch quả, tùy theo giống và thời tiết khí hậu, trung bình khoảng 100 –

120 ngày

• Quả chôm chôm có

trọng lượng từ 20- 60g trong đó vỏ chiếm 40 –

60 %, hột 4 – 9 % thịt quả 30 – 58 % Quả chín thì chuyển sang màu vàng hoặc đỏ, tùy giống Quả kết thành chùm, mỗi chùm có vài trái đến 10 – 12 quả Thịt quả khi chin

có màu trắng trong đến trắng ngà

Các giai đoạn phát triển của quả chôm chôm

• Hạt có khả năng nảy

mầm sớm vì vậy nếu chậm thu hoạch sẽ làm quả kém phẩm chất

III YÊU CẦU NGOẠI CẢNH

 Chôm chôm là cây ăn trái nhiệt đới, thích hợp ở những v ùng có khí hậu nóng ẩm

Chôm chôm ưa đất thịt, c át pha hay sét,

tầng canh t ác dầy, giàu dinh dưỡng và

tho át nước tốt, pH thích hợp từ 4.5 – 6.5

3.1 Kh í hậu

a Nhiệt độ

Nhiệt độ thích hợp 22-300C, khi nhiệt độ trên

400C thì cây rụng hoa, rụng quả rất nhiều Nhiệt độ dưới 220C thúc đẩy cây

ra đọt do đó chôm chôm chậm ra hoa

b Lượng mưa

Lượng mưa hàng năm trên 2.000 mm, phân

bố đều trong năm thích hợp cho chôm chôm phát triển Nếu lượng mưa đầumùa nhiều làm màu sắc vỏ quả không đẹp và gây hiện tượng nứt quả trên chôm chôm cho quả sớm, nhất là giống chôm chôm có vỏ quả mỏng

Cây cần khô hạn khoảng 1 tháng để hình

thành mầm hoa, nếu mưa nhiều chỉ kích thích ra

lá Nhưng khô hạn vào thời kỳ thụ phấn, thụ tinh hoặc quả phát triển thì quả rụng nhiều, quả nhỏ, ảnh hưởng đến phẩm chất quả, nên cây cần được tưới nước bổ sung

c Ánh sáng, ẩm độ, gió

 Nắng nhiều kết hợp với gió mạnh làm chôm chôm cháy lá Gió mạnh và khô dẫn đến cháy lá và râu vỏ quả chôm chôm bị héo,

do đó quả kém phẩm chất, nên thiết kế trồng

hàng cây chắn gió cho vườn chôm chôm

 Ngoài ra, ánh sáng có ảnh hưởng tới sự chuyển biến màu của vỏ quả, tức là sự chuyển biến của sắc tố anthocyanins Quả

ở ngoài sáng đỏ tươi, đẹp hơn quả trong

bóng rợp

 Lượng mưa và độ ẩm rất quan trọng nhất

là trong thời gian quả phát triển cần nhiều nước Những quả nhỏ khi chín thường là kết quả của sự thiếu nước trong những tuần lễ đầu của quá trình phát triển quả

Nếu làm quả ra sớm, quá trình phát triển nằm trong mùa nắng thì vườn cần được tưới nước Ngược lại, mưa thất thường vào đầu mùa làm cho quả dễ bị nứt Mỗi quả chôm chôm có độ 400 cái râu (lông), trên mỗi râu có nhiều khẩu

bào làm thoát hơi nước mạnh, vì thế hễ

ẩm độ không khí thấp sẽ làm các râu queo lại, chuyển qua màu nâu đen, kém chất lượng

3.2 Đất

– Chôm chôm thích hợp trong vùng vĩ tuyến

12 0 Bắc trở vào phía Nam và ở độ cao dưới 600–

700 m, đất không bị nhiễm mặn, đất thịt pha cát hay sét, tầng canh tác dày, thoát nước tốt

– Đất đỏ Bazan không có tầng đá là thích hợp nhất Độ pH thích hợp từ 4.5 – 6.5, nếu pH cao hơn cây có triệu chứng vàng lá do thiếu Zn, Fe

3.3 Nước

 Tưới nước thất thường sẽ dẫn đến các hiện tượng :

• Quả không đồng đều, lúc thiếu nước quả nhỏ hơn

bình thường

• Quả có thể bị nứt, nhất là giai đoạn đầu của quá

trình phát triển quả đã phát triển xong phần vỏ ở thời kỳ thiếu nước tiếp theo là giai đoạn phát triển ruột quả ở thời kỳ thiếu nước khiến phàn ruột

phình ra, vỏ bị tức nên nứt toạc ra, hiện tượng này cũng gặp nhiều loại trái như chuối, cam, mít

IV KỸ THUẬT CANH TÁC

• Ở ĐBSCL, cây chôm chôm thường được trồng trên đất líp Líp rộng từ 7 – 10 m Chiều cao mặt líp tuỳ thuộc vào độ cao của từng vùng.

• Nếu đất thấp, chưa đạt yêu cầu phải vun mô khi trồng

• Sau khi lên liếp dùng đất vườn cũ, đất bãi sông, đất ruộng phơi khô…gom lại làm mô để trồng Kích thước mô trồng rộng 0.6 - 0.8 m, cao 0.3 - 0.5 m Đất mô có thể trộn với phân chuồng hoai mục, tro trấu

Cây trồng trên mô đất

vùng ĐBSCL Trồng 2 hàng cây trên mặt líp đôi

4.2 Nhân giống cây trồng

Có các hình thức nhân giống khác nhau như nhân giống bằng hạt, ghép mắt, ghép cành, chiết, tuỳ thuộc vào thói quen của mỗi nơi

4.2 1 Gieo hạt

• Là phương pháp dễ nhất nhưng trồng cây

từ hạt có tới 50% hoặc hơn , cây đực Cây cái

thì có thể biến dị Mặt

khác trồng cây bằng hột cây dễ bị phân tính

và mất thời gian dài cây mới cho trái, cây trồng bằng hột thường chỉ dùng làm gốc ghép

Nên gieo hạt thẳng

vào túi PE Hạt mọc sau

12 - 15 ngày và cây tốt nhất là cây mọc sớm nhất Nếu gieo trồng trên luống rồi đánh trồng vào bầu thì nên

xén rễ , sâu ở dưới cổ

rễ, thúc cho ra nhiều rễ

cám trước khi đánh trồng nếu không sẽ chết nhiều

4.2.2 Ghép

• Có nhiều cách ghép, nhưng ở Miền nam Việt Nam, phương pháp ghép mắt, ghép cửa sổ được áp dụng nhiều nhất

• Ðầu tiên chọn cây mẹ để lấy mắt ghép

Chọn cây thường cho năng suất cao, chất lượng tốt nhưng năm trước khi lấy mắt ghép

Cành lấy mắt ghép phải cắt 2 - 3 tháng sau thu hoạch vì lúc đó dễ bóc mắt nhất

• Cây chôm chôm được trồng l àm gốc ghép ở độ tuổi 8 – 12 tháng, gốc ghép cao khoảng 80 – 100 cm, đường k ính gốc ghép từ 1.2 – 1.5 cm

• Tiêu chuẩn c ành lấy mắt

gh ép: tuổi 1 năm, đường

k ính 15 - 20 mm và lá đã rụng V ì chôm chôm ít rụng l á nên phải cắt lá đi khoảng 2 tuần trước khi lấy mắt gh ép (cắt bằng

k éo, không bẻ) Thời gian

gh ép nên chọn ngày râm

m át, trời có mây

C ách tiến hành như sau:

Dùng dao sắc rạch 2 vạch song song trên gốc

da đậy miếng gốc ghép, cắt ngọn, khoảng 4-5

tháng sau đem trồng

Ghép

Ghép cành

 Ngoài ghép mắt cửa

sổ, người ta còn ghép mắt

hình chữ T, ghép cành Ðặc biệt ghép áp rất có kết quả Gốc ghép ương trong bầu 6 tháng tuổi, đưa đến ghép với 1 cành 1 tuổi ở cây mẹ, chỉ 4 - 6 tuần lễ đã có thể cắt rời Tuy có phần phiền phức nhưng tỉ lệ sống cao : 90 - 100%

• Ưu điểm: phương pháp ghép cho tỷ lệ sống cao, sớm cho trái và giữ được đặt tính của cây

4.2 .3 Chiết

 Cây chôm chôm ít trồng bằng c ành chiết, nhưng chiết là phương ph áp tiện lợi khi không cần có nhiều cây giống Có những giống ra rễ rất tốt, tỉ lệ sống 80 - 90 % hoặc hơn C ành chiết nên chọn ở chỗ s áng, một năm tuổi đường kính 10 - 12mm d ài 40 - 60 cm và chiết vào mùa mưa tốt nhất có thể

d ùng hoá chất kích thích ra rễ

Tuy nhiên cây chiết sau khi đem trồng

nhánh chiết dễ bị chết khi rời khỏi cây mẹ

Để tăng tỷ lệ sống khi trồng cần hạn chế việc rụng lá và giữ yên cho cây cho đến khi rễ bám chặt vào đất

4.3 Tiêu chuẩn giống tốt

•Cây giống tốt phải đúng giống, đạt 4 - 5 tháng tuổi sau khi ghép, cây đang sinh trưởng khoẻ

và đạt các yêu cầu về hình thái như:

• Cổ rễ v à rễ cọc thẳng, bộ rễ phát triển tốt, có nhiều rễ tơ.

• Thân cây ghép thẳng, chiều cao tính từ mặt bầu ươm

đến đỉnh chồi từ 60 cm và đường kính thân (vị trí trên vết

gh ép) từ 0.8cm trở lên, chưa phân cành, có trên 9 lá kép,

l á ngọn thành thục, xanh tốt và có hình dạng, kích thước đặc trưng giống.

• Cây không mang c ác sâu bệnh hại

Cây con khỏe trước khi trồng ngoài đồngCây con nhân giống

bằng phương pháp ghép mắt

4.4 Kỹ thuật trồng

4.4.1 Thiết kế vườn

a Đào mương lên líp

Đào mương lên líp nên áp dụng ở vùng ĐBSCL nhằm mục đích xả phèn, mặn và nâng cao tầng canh tác Mương thoát và tiêu nước có chiều rộng từ 1-2 m, chiều sâu 1- 2 m Líp có kích thước chiều ngang từ 2,5- 5 m (líp đơn) và 7-8 m (líp đôi) Lên líp có thể áp dụng theo kiểu cuốn chiếu hoặc đấp mô Vùng đất có tầng canh tác dầy, mực thuỷ cấp thấp và không bị ảnh hưởng lũ lụt thì có thể lên líp theo kiểu đấp mô

Mặt líp đôi có rãnh thoát

nước giữa mặt líp

Đê bao ngăn lũ trên vườn chôm chôm

b Trồng cây chắn gió

- Mục đích của việc trồng cây chắn gió để ngăn chặn sự

di chuyển của sâu bệnh hại theo gió xâm nhập vào vườn; tạo tiểu khí hậu thích hợp trong vườn, hạn chế các mức thiệt hại do gió bão gây hại

- Hàng cây chắn gió được trồng xung quanh vườn, cây

sử dụng làm cây chắn gió là: bơ, mít, mận, bạch đàn, phi lao, cây keo dậu Tùy theo vùng mà chọn loại cây chắn gió thích hợp và hiệu quả

- Cây chắn gió trồng theo hướng thẳng góc hoặc lệch góc 30 0 so với hướng gió chính trong vùng, khoảng cách trồng tuỳ thuộc vào chủng loại cây và tốc độ gió - Cây được trồng ít nhất trước 1 năm và cách ly với cây trồng chính đầu tiên trong vườn bởi mương dẫn nước hoặc đường đi

Thiết kế líp trồng hướng Đông-Tây Trồng cây chắn gió.

c Mật độ và khoảng cách trồng

• Khoảng cách cây trồng tuỳ theo loại đất, mức độ cơ giới hóa và canh tác, khoảng cách cây trên hàng 5-8m, giữa hàng 6-10m Vùng ĐBSCL trồng khoảng cách: 5x6 m; 4x7 m hay 6x8m miền Đông Nam Bộ nơi đất tốt, tầng canh tác dày, trồng khoảng cách xa hơn.Trồng hàng đôi hoặc nanh sấu.

Khoảng cách trồng thích hợp

• Vùng ĐBSCL trồng vào đầu mùa mưa để tiết kiệm chi phí và công tưới hoặc cuối mùa mưa, miền Đông Nam

Bộ và Tây Nguyên bắt đầu trồng từ tháng 6-7 dương lịch

và vùng Duyên Hải Nam trung bộ trồng vào tháng 8-9 dương lịch.

• Chôm chôm trồng bằng cây tháp tỷ lệ sống sẽ cao hơn cành chiết.

b Chọn giống trồng thích hợp

•Tùy vùng đất, khí hậu và nhu cầu tiêu thụ của thị trường

mà chọn giống trồng cho thích hợp Cây giống phải đạt tiêu chuẩn sinh trưởng, sạch bệnh

và có nhãn xác nhận

• Hố trồng có kích cỡ vuông 80 cm x 80 cm, sâu

75 cm Khi đào hố nên để riêng đất trên mặt (lớp đất phía trên đến 30 cm) ra một bên và đất

ở lớp phía dưới ra một bên

• Lượng phân cho mỗi hố: 10 kg phân hữu cơ hoặc phân chuồng hoai, 200-300 g Super Lân, trộn đều với đất mặt xung quanh

• Trên các vườn cũ đã có trồng cây dùng 50 g Basudin 10H và 0,3-0,6 kg vôi trộn đều với hỗn hợp đất mặt + phân lấp đầy hố Sau đó tưới đẫm nước

• Đối với vùng đất thoát nước kém thì phải lấp đất cao hơn mặt hố từ 10-15 cm, sau khi tưới nước đất lún xuống bằng mặt đất tự nhiên là vừa.

• Riêng đối với đất phù sa Đồng bằng sông Cửu Long tuỳ theo độ cao của thuỷ cấp mà đắp ụ hoặc liên tiếp tối thiểu cao hơn mặt nước 80 cm-100 cm và hố trồng căn cứ vào mặt liếp mà vận dụng

• Hố trồng phải chuẩn bị xong trước khi trồng cây từ 20-30 ngày

* Trồng cây

• Dùng cuốc đào một lỗ nhỏ giữa hố, trồng sâu hơn chiều cao túi đựng cây giống khoảng 2-3 cm Sau đó dùng các loại thuốc diệt nấm như: Mancozeb, Ridomil phun xịt thật kỹ vào hố trồng cây.

• Để túi cây trên mặt đất, dùng dao sắc rạch một đường xung quanh túi nilon, bóc lấy đáy túi ra Xem xét bộ

rễ, cắt bỏ tất cả các phần rễ cái, rễ con ăn ra khỏi bầu đất, sau đó mới đem cây đặt vào hố trồng.

• Dùng dao rạch một đường thẳng đứng từ trên xuống dưới và bóc túi nilon ra Dùng tay vun đất và ấn nhẹ xung quanh gốc, không được dùng chân đạp đất Mô

đó phải làm bồn cho cây, đường kính bồn từ 1 – 1.2

m, sao cho gốc chôm chôm cao hơn đất mặt bồn để tránh gốc bị ngâm nước

• Sau khi trồng xong, dùng 30 cc Bayfolan hoặc HVP -

801 cho 1 bình 8 lít phun xịt thật đậm trên toàn bộ thân

và lá cây Mục đích giúp cây có đủ dưỡng chất và vi lượng cần thiết khi bộ dễ chưa bén đất.

• Trồng xong phải lấy cọc cắm, buộc cành vào cọc tránh gió lay gốc

• Tuỳ vào điệu kiện thâm canh có thể trồng xen canh cây chôm chôm và các loại cây khác như cà phê hoặc các loại cây hoa màu trong những năm đầu Tuy nhiên cần phải chú ý để cho cây chôm chôm được thông thoáng và hấp thụ được từ 60 - 70% ánh sáng tự nhiên Không được để lá cây, cỏ rác xung quanh gốc, bởi vì đó là những nguồn phát sinh nấm bệnh rất dễ lây lan qua cây chôm chôm.