Trong thực tế, khi dạymột bài tập đọc nhạc nhiều giáo viên không có hứng thú dạy; một số giáo viêncòn lúng túng, chưa nắm vững kiến thức khoa học của tuyến kiến thức này,phương pháp dạy
Trang 1là nhân tố quyết định thắng lợi của công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đấtnước” Để đất nước thành công trên con đường hội nhập quốc tế đòi hỏi nềnGiáo dục và Đào tạo phải đào tạo ra những con người phát triển toàn diện vềmọi mặt, đáp ứng được nhu cầu của xã hội.
Luật Giáo dục đã ghi rõ: “Giáo dục Tiểu học nhằm giúp học sinhhình thành và phát hiện những cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâudài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và các kĩ năng cơ bản góp phần hìnhthành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, bước đầu xây dựng tưcách và trách nhiệm công dân chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học Trung học cơsở” (Theo điều 23 – Luật Giáo dục 1998)
Mỗi môn học ở Tiểu học đều góp phần vào việc hình thành và pháttriển những cơ sở ban đầu trong đó môn Âm nhạc là một trong những phươngtiện hiệu quả để thực hiện nhiệm vụ giáo dục đạo đức, thẩm mĩ nhằm góp phầngiáo dục toàn diện cho học sinh, tạo cơ sở hình thành nhân cách con người
Giáo dục thẩm mĩ trong nhà trường phổ thông là một trong bốn mặtgiáo dục quan trọng nhất đức – trí – thể - mĩ Âm nhạc là môn học chủ yếu đểthực hiện nhiệm vụ giáo dục thẩm mĩ Cái đẹp trong nghệ thuật âm nhạc xuấtphát từ tác phẩm, từ nghệ thuật trình diễn, tạo nên hình tượng âm nhạc có tácdụng truyền cảm mạnh mẽ làm rung động lòng người, hướng con người tớichân – thiện – mĩ
Ở bậc Tiểu học, m«n ¢m nh¹c lµ mét trong nh÷ng môn häc kh«ng thÓthiÕu trong qu¸ tr×nh gi¸o dôc toàn diện cho các em häc sinh Bởi vậy, việc dạy
Trang 2Âm nhạc cho học sinh Tiểu học nói chung và cho học sinh lớp 5 nói riêng làmột vấn đề mang tính cấp thiết Nếu ở lớp 1,2,3 Âm nhạc là một phần của mônnghệ thuật, chỉ 2 phân môn học hát và phát triển khả năng nghe nhạc Sang đếnlớp 4,5 ngoài học hát, phát triển khả năng nghe nhạc các em có thêm phân môntập đọc nhạc, học những ký hiệu ghi chép nhạc (ở lớp 4) và đọc được bài tậpđọc nhạc (lớp 4,5) Có thể thấy học hát đã khó nhưng học tập đọc nhạc cònkhó hơn, tuy nó không đòi hỏi sự chính xác một cách tuyệt đối như những con
số nhưng đòi hỏi người học phải có sự yêu thích, sự đam mê Một khi các emhọc tập đọc nhạc tốt nó sẽ giúp các em cảm nhận giai điệu và ghép lời ca chínhxác hơn, giúp các em có một kiến thức vững chắc về nhạc lý
2 Cơ sở thực tiễn
Môn Âm nhạc có đặc thù riêng ( là môn năng khiếu ), vì vậy qua
thực tế giảng dạy môn Âm nhạc tôi nhận thấy việc yêu thích và tiếp thu kiếnthức âm nhạc chỉ tập trung vào một số em có chút năng khiếu ca hát Đại đa sốcác em thích ca hát nhưng lại rất ngại học bài tập đọc nhạc Các em còn rụt rè, engại, chưa có sự mạnh dạn, tự tin trong khi học Bên cạnh đó phương pháp dạyhọc truyền miệng ít gây hứng thú học tập cho học sinh Trong thực tế, khi dạymột bài tập đọc nhạc nhiều giáo viên không có hứng thú dạy; một số giáo viêncòn lúng túng, chưa nắm vững kiến thức khoa học của tuyến kiến thức này,phương pháp dạy học của một số giáo viên còn hạn chế, chưa phù hợp, chưa rènluyện được kỹ năng đọc nhạc của các em Hơn thế, Âm nhạc là môn học đặcthù và phụ thuộc vào năng khiếu nên nhiều em còn nhiều hạn chế đọc nhạcchưa đúng cao độ dẫn đến hiệu quả dạy học chưa cao Qua kiểm tra bài tậpđọc nhạc thì số lượng học sinh đọc nhạc tốt còn nhiều khiêm tốn
Trên thực tế, qua những năm trực tiếp giảng dạy môn Âm nhạc lớp
4, 5 tôi mạnh dạn nghiên cứu, tìm giải pháp nhằm giúp học sinh lớp 5 học tốt
phân môn tập đọc nhạc qua sáng kiến: “Một số biện pháp nâng cao chất
lượng dạy học phân môn tập đọc nhạc lớp 5”.
II MỤC ĐÍCH, ĐỐI TƯỢNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Trang 31 Mục đích nghiên cứu
- Tìm hiểu những vấn đề chung về phương pháp dạy âm nhạc ở tiểu học, tập trung
vào phân môn tập đọc nhạc lớp 5
- Tìm hiểu thực trạng việc dạy và học tập đọc nhạc của học sinh khối lớp 5
trong trường
- Đề xuất một số biện pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy và học môn tập
đọc nhạc lớp 5 nhằm góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy phân môn tậpđọc nhạc ở trường tiểu học
2 Đối tượng nghiên cứu: Häc sinh khèi 5 của trêng
Trang 4I LÍ LUẬN CHUNG VỀ CHƯƠNG TRèNH VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC MễN ÂM NHẠC LỚP 5
1 Những căn cứ khoa học và thực tiễn để xõy dựng chương trỡnh mụn học
Nhiều cụng trỡnh nghiờn cứu khoa học về con người đó khẳng định rằng:Vai trũ ca hỏt với đời sống trẻ thơ, nú tỏc động trực tiếp đến tõm sinh lớ của trẻgúp phần quan trọng vào sự phỏt triển của con người Hiện nay, giáo dục nghệthuật trong đú cú mụn Âm nhạc đó thực sự trở thành nội dung quan trọng gúpphần tớch cực vào việc thực hiện tốt mục tiờu giỏo dục Tiểu học
Con người là chủ thể của đời sống xó hội vừa cú nhu cầu về đời sống vậtchất, vừa cú nhu cầu về đời sống tinh thần trong đú cú nhu cầu thẩm mĩ Bồidưỡng và hun đỳc cỏi đẹp cú hiệu quả nhất là từ khi trẻ cũn nhỏ Đối với trẻ thơ,
õm nhạc như nguồn sữa nuụi dưỡng tinh thần Thụng qua õm nhạc, giỳp trẻ cúđược những kỹ năng sống và giao tiếp tốt hơn vỡ ngụn ngữ õm nhạc rất đa dạng
và dễ đi vào lũng người Từ bao đời nay, nhân dân ta vốn có truyền thống yêu cahát, tiếng hát khụng chỉ gắn liền với cuộc sống lao động mà cả trong đấu tranh.Tiếng hát được coi là tiếng nói của trái tim, là bình minh của ngày mới và đượcmọi ngời yêu thích
Trước tỡnh hỡnh của giỏo dục hiện nay đũi hỏi người giỏo viờn phải tạocho cỏc em một tõm thế thoải mỏi, tự tin, một hứng thỳ tràn đầy khi học Âmnhạc Một cõu hỏi đặt ra là làm thế nào để cỏc em hỏt đỳng giai điệu, thể hiệnđỳng sắc thỏi của bài hỏt hay đọc đỳng được bài tập đọc nhạc? Ở đõy người giỏoviờn phải biết xỏc định tầm cữ giọng cho phự hợp lứa tuổi học sinh, giỳp cỏc em
cú một chỳt kiến thức về nhạc lý
2 Những căn cứ khoa học và thực tiễn để xõy dựng phương phỏp dạy học
Điều 2 Luật giỏo dục ghi rừ: Mục tiờu giỏo dục là đào tạo con người ViệtNam phỏt triển toàn diện, cú đạo đức, trớ tuệ, sức khỏe, thẩm mỹ và nghề nghiệp,trung thành với lớ tưởng độc lập dõn tộc và chủ nghĩa xó hội, hỡnh thành và bồidưỡng nhõn cỏch, phẩm chất và năng lực của cụng dõn, đỏp ứng yờu cầu xõydựng và bảo vệ Tổ quốc”
Trang 5Ở các lớp 1, 2 và 3 các em được học Âm nhạc trong môn nghệ thuật Việchọc Âm nhạc ở các lớp đó chủ yếu là học các bài hát, kết hợp với các hoạt độngphụ hoạ, thông qua học hát các em được rèn luyện về tai nghe, trí nhớ, phát triểnnhạc cảm và làm quen với việc thể hiện chính xác cao độ, trường độ của âmthanh trên cơ sở hát đúng giai điệu của bài hát Cuối lớp 3 các em mới tiếp cậnnốt nhạc và một số kí hiệu trong ghi chép nhạc Sang lớp 4, ngoài việc học cácbài hát, các em còn được học các kiến thức ban đầu về âm nhạc, được làm quenvới các nốt nhạc, được đọc nhạc, ghép lời ca và được làm bài tập nhạc.
Như vậy lên lớp 4, 5 việc học âm nhạc của học sinh tiểu học đã chuyểnsang một giai đoạn mới Trên thực tế, việc đưa ra một phương pháp giảng dạythích hợp cho phân môn tập đọc nhạc ở tiểu học đang còn rất nhiều vấn đề phảibàn Những năm trước đây việc giảng dạy bộ môn này giao cho giáo viên đứnglớp giảng dạy, không có giáo viên chuyên Bên cạnh đó là sự thiếu các phươngtiện dạy học, đặc biệt là nhạc cụ, cùng với những phương pháp dạy học cũ, chủyếu là dạy hát và đọc nhạc theo phương pháp truyền miệng khô cứng
II NỘI DUNG DẠY HỌC PHÂN MÔN TẬP ĐỌC NHẠC LỚP 5
Chương trình âm nhạc lớp 5 có các nội dung sau được phân bổ thành
35 tiết/ 35 tuần trong một năm học Bao gồm các nội dung sau:
- TĐN số 1 – Cùng vui chơi
- TĐN số 2 – Mặt trời lên
- TĐN số 3 – Tôi hát Son La Son - Nhạc và lời: Vũ Thanh
- TĐN số 4 – Nhớ ơn Bác (Trích) - Nhạc và lời: Phan Huỳnh Điểu
- TĐN số 5 – Năm cánh sao vui (Trích) - Nhạc: Hà Hải, Lời: PhongThu, Hà Hải
- TĐN số 6 – Chú bộ đội (Trích) - Nhạc và lời: Hoàng Hà
- TĐN số 7 – Em tập lái ô tô - Nhạc và lời: Đoàn Phi
- TĐN số 8 – Mây chiều
III MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT
1 Về kiến thức
Trang 6- Học sinh hát được các bài hát trong chương trình, biết hình dáng,tên gọi vài nhạc cụ (dân tộc, phương tây).
- Nghe một số ca khúc dân ca và nhạc không lời
- Biết một số truyện kể âm nhạc
- Biết gọi tên một số ký hiệu ghi chép nhạc, biết một số loại nhịp quacác bài tập đọc nhạc
2 Về kĩ năng
- Hát đúng giai điệu các bài hát trong chương trình và tập biểu diễn
- Nhớ vị trí, tên gọi nốt nhạc và tập đọc nhạc, đúng cao độ, trường độ
1 Đối với chương trình sách giáo khoa
Nhìn chung giáo viên khi đã xác lập được một hệ thống các tri thức
âm nhạc nhẹ nhàng, phong phú Trong chương trình các nội dung được sắp xếpđan xen một cách hài hòa, hợp lý Tạo cơ sở để học sinh rèn luyện kỹ năng hátđúng, hát hay, giúp phát triển trí tuệ, bồi dưỡng tình cảm trong sáng, lành mạnh,tạo điều kiện để các em bộc lộ và phát triển năng khiếu âm nhạc, hướng tới cáichân, thiện, mỹ góp phần làm cân bằng sự phát triển ở học sinh
2 Đối với nhà trường
Nhà trường đã có phòng học nhạc riêng, đàn dành cho giáo viênnhưng chưa có đàn cho học sinh nên việc tổ chức tiết học còn gặp một số khókhăn nhất định
3 Đối với giáo viên
Trang 7Là một giáo viên được đào tạo cơ bản về chuyên ngành âm nhạc và đã cónhiều năm giảng dạy tôi được dự giờ thăm lớp ở một số trường bạn Bản thân tôinhận thấy nhiều giáo viên kinh nghiệm giảng dạy còn hạn chế, ít sáng tạo,không sử dụng nhạc cụ khi dạy (đặc biệt là tiết học hát) do vậy chưa tạo đượchứng thú cho học sinh, không khí lớp học còn trầm Không ít số giáo viên trongquá trình giảng dạy chưa có sự đầu tư, chưa khắc sâu kiến thức trọng tâm bàihọc, khả năng bao quát lớp còn hạn chế.
4 Đối với học sinh
- Khả năng nhận thức của học sinh không đồng đều nên giáo viên mấtnhiều thời gian để kèm cặp những học sinh nhận thức chậm, đặc biệt là với một
số học sinh không có năng khiếu
- Phân môn tập đọc nhạc là rất khó đối với học sinh tiểu học
- Do tâm sinh lý lứa tuổi của học sinh rất hiếu động, khi đọc nhạc chưabiết kiềm chế gây ồn ào
- Việc làm quen với các tên nốt, hình nốt chưa nhiều nên việc đọc nhạccủa các em còn nhiều hạn chế
- Mức độ cảm nhận Âm nhạc của trẻ không đồng đều
- Âm nhạc là môn học đặc thù và phụ thuộc vào năng khiếu nên nhiều emcòn nhiều hạn chế đọc nhạc chưa đúng cao độ
- Đa số học sinh là con em nông dân nên các em còn nhiều rụt rè, chưamạnh dạn, đọc nhạc thì chỉ đúng tên nốt chứ chưa đúng trường độ hay tiết tấucủa bài tập đọc nhạc
Từ thực trạng giảng dạy Âm nhạc cho học sinh lứa tuổi Tiểu học ở nước
ta còn hết sức mới mẻ Hơn nữa, mục đích của Âm nhạc là biểu dương nhữngtình cảm trong sáng, lành mạnh, hướng tới cái tốt, cái đẹp góp phần hình thànhnhân cách cho các em Do vậy, vấn đề học và kết quả học tập là rất quan trọng,điều đó không chỉ phụ thuộc vào chương trình giảng dạy phù hợp mang tính vừasức mà còn phụ thuộc vào phương pháp giảng dạy của người thầy và ý thức họctập của từng em cùng với sự quan tâm, tạo điều kiện của gia đình và toàn xã hội
Trang 8Tuy xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, nhưng với trách nhiệm của mộtngười thày tôi luôn luôn trăn trở tìm ra những biện pháp để giúp học sinh lớp 5học tốt phân môn tập đọc nhạc để dần nâng cao chất lượng dạy và học tập đọcnhạc lớp 5.
V MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÚP HỌC SINH HỌC TẬP ĐỌC NHẠC LỚP 5
Để có một tiết tập đọc nhạc hiệu quả, gây hứng thú cho học sinh, trướctiên người giáo viên phải xây dựng nề nếp học tập ngay từ bài học đầu tiên Cụthể như xác định thái độ, ý thức ngồi học đối với môn âm nhạc Các kĩ thuật cơbản như tư thế ngồi học, kĩ năng phát âm, nhả tiếng, quan sát, nghe và cảm nhậntầm cữ giọng, âm sắc, giai điệu… Vì vậy, giáo viên phải nắm vững các phươngpháp và các bước tiến hành để truyền thụ lại cho các em các kiến thức của bàihọc một cách dễ hiểu nhất
1 Xây dựng phương pháp học tập đọc nhạc
Ở các lớp 1, 2 và 3 các em được học Âm nhạc trong môn nghệ thuật Cuốilớp 3 các em mới tiếp cận nốt nhạc và một số kí hiệu trong ghi chép nhạc Sanglớp 4, ngoài việc học các bài hát, các em còn được học các kiến thức ban đầu về
âm nhạc, được làm quen với các nốt nhạc, được đọc nhạc, ghép lời ca và đượclàm bài tập nhạc Như vậy lên lớp 4, 5 việc học Âm nhạc của học sinh tiểu học
đã chuyển sang một giai đoạn mới các em cũng được học các nội dung như ởlớp dưới nhưng có thêm phân môn tập đọc nhạc
Mục tiêu dạy tập đọc nhạc là giúp học sinh hiểu bản chất của tập đọc nhạc
là quá trình khám phá ra giai điệu bản nhạc Học sinh nắm vững tên nốt, có kĩnăng giải mã về cao độ và trường độ của nốt nhạc để đọc đúng giai điệu, biếtđọc bài tập đọc nhạc kết hợp gõ phách Giúp học sinh phát triển tai nghe, cảmthụ về âm thanh, tư duy sáng tạo, hỗ trợ việc học hát và năng khiếu âm nhạc củacác em
Việc giúp các em học sinh đọc một bài tập đọc nhạc cũng phải được thựchiện theo đúng các bước nhất định Nếu như ở tập hát, bước đầu tiên là luyệnthanh thì ở tập đọc nhạc bước đầu tiên phải là luyện tập cao độ Cho các em đọc
Trang 9lại cao độ của nốt nhạc trong bài Việc này không chỉ giúp các em khởi độnggiọng mà còn giúp các em nhớ vị trí các nốt trên khuông nhạc và cảm nhận cao
độ các nốt so với nhau Muốn các em thực hiện bài tập đọc nhạc, giáo viên phảiyêu cầu các em tìm hiểu, nhận xét bài tập đọc nhạc đó Ví dụ: Về cao độ gồmnốt gì? Về trường độ gồm hình nốt nào? Trong bài có sử dụng kí hiệu âm nhạcnào? Sau khi đã tìm hiểu, nhận xét xong bài nhạc, giáo viên đàn để các emnghe và cảm nhận giai điệu Trước khi tập đọc từng câu, từng nhịp phải cho họcsinh thực hiện trước tiết tấu của bài bằng cách gõ nhạc cụ hoặc đọc tên nốt Tậpđọc từng câu theo đàn, giáo viên sửa lỗi qua truyền miệng Luyện tập củng cốtheo nhóm, tổ hoặc cá nhân Khi các em đọc đúng cao độ, trường độ của bài.Cuối cùng là việc đánh giá của giáo viên Đây là giai đoạn động viên khích lệcác em trong học tập ngay cả khi các em thực hiện chưa tốt
Như vậy, tập đọc nhạc là việc đọc cao độ và trường độ của nốt nhạc,nhằm tìm ra và thể hiện đúng giai điệu của bản nhạc Đọc nhạc rất quan trọng,
nó có ý nghĩa trong việc học và cảm thụ Âm nhạc Đây là một trong những hoạtđộng quan trọng nhất để phát triển năng lực học của học sinh, bởi nó đòi hỏi các
em phải có tai nghe, nắm vững tên nốt nhạc, có khả năng giải mã và khám phágiai điệu, có cảm nhận về âm thanh và biết thể hiện đúng về cao độ, trường độ,tốc độ, cách ngắt nghỉ Nội dung này là một thách thức không nhỏ đối với việcdạy học Âm nhạc của học sinh Tiểu học Vì thế, kĩ năng đọc nhạc cần dạy mộtcách từ từ để dần trở nên quen thuộc
2 Xây dựng quy trình dạy tập đọc nhạc
Có nhiều phương pháp để dạy một bài tập đọc nhạc nhưng để dạy thế nàokhai thác kiến thức của học sinh một cách tốt nhất Việc dạy một bài tập đọcnhạc là cả giáo viên và học sinh cùng được hoạt động song song Nhưng với bảnthân tôi, qua thực tế giảng dạy từ những năm học trước tôi đã hướng dẫn các emhọc tập đọc nhạc theo quy trình sau:
- Giới thiệu bài Tập đọc nhạc
- Tập nói tªn nèt nhạc
Trang 10Giáo viên có thể thực hiện tuần tự từng bước trong quy trình nhưng cũng
có thể kết hợp 2 – 3 bước lại với nhau Ví dụ: khi dạy Tập đọc nhạc ở Tiểu học,
có thể đưa bước tập nói tên nốt nhạc, luyện tập cao độ, luyện tập tiết tấu vàotrong bước tập đọc từng câu Như vậy, giáo viên sẽ hướng dẫn học sinh tập nóitên nốt nhạc, luyện tập cao độ, luyện tập tiết tấu rồi tập đọc câu 1 Sau đó dạycâu 2 tương tự
Ví dụ 1: Trong bài tập đọc nhạc số 2 – Mặt trời lên
Bước 1: Giới thiệu bài TĐN
Giáo viên treo bảng phụ bài TĐN cho học sinh quan sát
Bước 2: Tập nói tên nốt nhạc
Mặt trời vừa lên chim ca hót khắp nơi
Cất bước tới trường tiếng hát vang yêu đời
Trang 11Cho học sinh nói tên nốt theo thứ tự trong bài TĐN từ đầu đến hết bài và
so sánh cao độ của 2 câu nhạc (giống nhau)
Câu 1: Đô – Đô – Đô – Mi – Son – Son – La – La - Son
Câu 2: La – La – La – Rê – Son – Son – Mi – Rê – Đô
Bước 3: Luyện tập cao độ
Cho học sinh nêu các nốt trong bài TĐN từ thấp đến cao Đô – Rê – Mi –Son – La
Giáo viên đánh đàn chuỗi âm thanh trên cho học sinh luyện đọc từ thấpđến cao và ngược lại từ 3 – 4 lần, hướng dẫn thêm cho học sinh cách đọc TĐN
Bước 4: Luyện tập tiết tấu
Tách tiết tấu cho học sinh nhận biết giáo viên gợi ý để học sinh so sánhtiết tấu của 2 câu nhạc trong bài TĐN số 2 (giống nhau hoàn toàn)
Đen – Đen – Đen – Trắng – Đen – Đen – Đen – Đen – Trắng ( chấm dôi)
Đen – Đen – Đen – Trắng – Đen – Đen – Đen – Đen – Trắng ( chấm dôi)
Tập gõ đệm, đọc tiết tấu theo âm hình tiết tấu của 2 câu nhạc trong bàiTĐN số 2 (giống nhau hoàn toàn)