SKKN: DẠY ÂM NHẠC LỚP 5

Những tuần cuối của lớp 3, các em bắt đầu được làm quen, tiếp cận với các ký hiệu âm nhạc như khuông nhạc, khoá son, với 7 nốt nhạc cũng như các hình nốt cơ bản.Việc học Âm nhạc ở lớp 3

PHÒNG GIÁO DỤC - ĐÀO TẠO KIM SƠN

TR¦êNG TiÓu häc kim T¢N

s¸ng kiÕnNăm học 2009-2010

MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY

ÂM NHẠC CHO HỌC SINH LỚP 5

Người viết:Lª Thanh TiÖp

Đơn vị: Trường Tiểu học Kim T©n

Ninh B×nh ngµy 14 th¸ng 4 n¨m 2010

Mục lục

Phần thứ nhất: Đạt vấn đề .01

Phần thứ hai: Nội dung 03

a) Cơ sở khoa học 03

b) Nội dung cụ thể 04

c) Hiệu quả của sáng kiến 16

Phần thứ ba: Kết luận chung 17

I Ý nghía 17

II Những nhận định chung. 18

III Những ý kiến đề xuất 18

Phần phụ lục. 19

PHẦN THỨ NHẤT

ĐẶT VẤN ĐỀ.

Mục đích giáo dục hiện nay của chúng ta là đào tạo những con người pháttriển toàn diện, những con người có đủ năng lực cần thiết, đáp ứng sự đỏi hỏi củacuộc sống hiện đại.Việc giáo dục một con người toàn diện không chỉ giáo dục cho

họ có đạo đức tốt, có trình độ hiểu biết, nắm chắc các kiên thức khoa học và xãhội, có sức khoẻ, biết lao động, sẵn sàng lao động mà còn phải giáo dục cho họ biếtnhìn nhận, phân biệt, biết thưởng thức cái đẹp và biết làm đẹp cho cuộc sống nóichung, cuộc sống của mình nói riêng.Vi vậy, có thể nói rằng giáo dục thẩm mỹ chocon người là không thể thiếu được

Một trong những con đường giáo dục thẩm mỹ nhanh và hiệu quả nhất làgiáo dục thông qua các môn học nghệ thuật.Trong đó Âm nhạc có vị trí rất quantrọng.Trong những năm gần đây, nắm băt tình hình thực tế những đòi hỏi của sựphát triển xã hội, bộ giáo dục và đào tạo đã điều chỉnh nội dung giáo dục nghệthuật trong nhà trường và coi đây là môn học bắt buộc Âm nhạc là m«n häc hiệuquả nhất trong giáo dục thẩm mỹ Trong nhà trường phổ thông, đặc biêt là ở bậctiểu học, Âm nhạc tuy không đào tạo các em thành những ca sỹ, nhạc sỹ, nhưngthông qua môn học này đã hình thành cho các em những kiến thức ban đầu, đặcbiệt là trang bị cho các em có một thế giới tinh thần thoải mái hơn, giúp các emphát triển hiền hoà, toàn diện hơn, từ đó giúp các em học tốt các môn học khác

Những tuần cuối của lớp 3, các em bắt đầu được làm quen, tiếp cận với các

ký hiệu âm nhạc như khuông nhạc, khoá son, với 7 nốt nhạc cũng như các hình nốt

cơ bản.Việc học Âm nhạc ở lớp 3 chủ yếu là học các bài hát, kết hợp với các hoạtđộng phụ hoạ, thông qua học hát các em được rèn luyện về tai nghe, trí nhớ, pháttriển nhạc cảm và làm quen với việc thể hiện chính xác cao độ, trường độ của âmthanh trên cơ sở giai điệu bài hát

Sang lớp 4, Âm nhạc được tách riêng, có sách giáo khoa và hướng dẫn riêng

Từ đây ngoài việc học các bài hát, các em còn được tập đọc các bài tập đọc nhạcvới các hình tiết tấu đơn giản như : Nốt trắng, nốt đen, móc đơn, được ghép lời catheo nhạc và được làm các bài tập nhạc

Như vậy, lên lớp 4 việc học âm nhạc của học sinh Tiểu học đã bắt đầuchuyển sang một giai đoạn mới Việc học Âm nhạc không chỉ đơn thuần là thôngqua các bài hát nữa mà các em đã trực tiếp được tiếp xúc với các nốt nhạc trênkhuông nhạc có khoá son.

Bước lên lớp 5, ngoài việc ôn lại các kiến thức đã học ở lớp 4, chương trình

Âm nhạc lớp 5 giúp các em củng cố các kĩ năng hát như: Tư thế hát, cách lấy hơi,giữ hơi, tập hát rõ lời, phát âm gän tiếng, tập hát những câu dài liền mạch, tập hátđúng những chỗ có luyến hai nốt nhạc Hơn thế nữa, ở lớp 5 việc thể hiện tìnhcảm, sắc thái của bài hát cũng đòi hỏi cao hơn Một bài hát không chỉ đòi hỏi các

em hát đúng, mà khi thể hiện còn cần các em phải ít nhiều gửi gắm được nhữngtình cảm của mình cũng như tình cảm của tác gi¶ s¸ng tác qua giai điệu, lời ca bàihát đó.Tuy nhiên, việc thể hiện tình cảm đó không yêu cầu các em phải làm đượcnhư các ca sỹ, nghệ sỹ chuyên nghiệp Như vậy, sang lớp 5, chương trình âm nhạc

đã mở réng thêm vốn kiến thức của các em Tiếp tục bồi dưỡng tình cảm phongphú, lành mạnh, tự tin hơn khi tham gia các hoạt động âm nhạc Đặc biệt là giúpcác em có một nền tảng kiến thức cơ bản sơ đẳng vững chắc trước khi kết thúc mộtcấp học, bước vào một cấp học mới, với khối lượng kiến thức cao hơn

Bản thân tôi là giáo viên được đào tạo và được phân công trực tiếp giảngdạy bộ môn, tôi nhận thấy đại đa số các em rất thích bộ môn này Qua thực tếgiảng dạy từ những năm trước đây, đặc biệt là năm học 2009 – 2010, năm mà các

em được học chương trình sách giáo khoa Âm nhạc mới Tôi nhận thấy rằng trướcmột bài hát, một bài tập đọc, ghi chép nhạc, hoặc khi nghe các bản nhạc, để các emhiểu, nắm được và thực hiện tốt yêu cầu của bài học cũng như nêu được nhữngcảm nhận ban đầu của mình về giai điệu các bản nhạc, người giáo viên cần có mộtphương pháp truyền đạt, hướng dẫn thật tốt , đơn giản nhưng lại hiệu quả nhất, đểgiúp các em nắm bắt, tiếp thu nhanh nhất kiến thức bài học

Trong thực tại, việc đưa ra một phương pháp giảng dạy thích hợp cho bộmôn Âm nhạc ở Tiểu học đang còn rất nhiều vấn đề phải bàn Những năm trướcđây việc giảng dạy bộ môn này giao cho giáo viên đứng lớp giảng dạy, không cógiáo viên chuyên biệt Bên cạnh đó là sự thiếu hụt các phương tiện dạy học, đặc

biệt là nhạc cụ, cùng với những phương pháp giảng dạy cũ kỹ, chủ yếu là dạy hát

và dạy đọc nhạc theo phương pháp truyền miệng khô cứng Do đó kết quả đạt được

là chưa cao, ít gây hứng thú cho các em trong việc học tập và tiếp thu kiến thức của

bộ môn Từ thực tế đó, qua những dòng chữ này, tôi mạnh dạn đưa ra một vàiphương pháp giảng dạy Âm nhạc cho học sinh lớp 5 Đây là những kinh nghiệm

mà tôi đã đúc rút được trong những năm giảng dạy tại trường Tiểu học

PHẦN THỨ HAI

NỘI DUNG

A CƠ SỞ KHOA HỌC

Xuất phát từ thực trạng giảng dạy Âm nhạc cho học sinh ở lứa tuổi Tiểu học

ở nước ta Vấn đề học và kết quả học tập của các em là hết sức quan trọng, điều đókhông chỉ phụ thuộc vào chương trình giảng dạy phù hợp mang tính vừa sức, xoayvòng mà còn phụ thuộc vào phương pháp truyền thụ của người thầy Hơn nữa cònphụ thuộc vào ý thức học tập của các em cùng với sự quan tâm chăm sóc, tạo điềukiện của gia đình và toàn thể xã hội

Như chúng ta đã biết, Âm nhạc là một môn học mang tính nghệ thuật cao,

nó khác rất nhiều so với môn học khác, tuy nó không đòi hỏi sự chính xác mộtcách tuyệt đối như những con số nhưng lại đòi hỏi người học phải có sự yêu thích,

sự đam mê thậm chí là một chút cái gọi là “năng khiếu”, điều này không phải họcsinh nào cũng có được Học Âm nhạc mang đến cho học sinh những phút giây thưgiãn, thoải mái, học mà chơi, chơi mà học Thông qua những câu hát, những lời ca,những cử chỉ, những điệu bộ, Âm nhạc giúp các em nhận thức những hình tượng

âm thanh, giai điệu, kích thích cảm xúc của các em, giúp các em cảm thụ nhữnggiai điệu qua từng bài hát, từng câu nhạc

Vậy làm thế nào để các em hát đúng giai điệu, đúng tính chất các bài hát,đọc đúng độ cao, trường độ, tiết tấu của các nốt nhạc trong một bài tập đọc nhạc?Trước tiên phải xác định đúng tầm cữ giọng phù hợp lứa tuổi của các em, giúp các

em hiểu và phân biệt được những âm thanh cao, thấp, dài, ngắn với lực độ khácnhau, tốc độ thể hiện khác nhau để phát triển năng lực nghe nhạc và cảm thụ Âmnhạc Ngoài việc xác định tầm cữ giọng phù hợp cho học sinh, để các em có hứngthú trong học tập, người giáo viên cần tạo cho các em có một tâm thế thoải mái,một hứng thú tràn đầy khi học âm nhạc Để làm được việc đó, một trong nhiều yếu

tố quan trọng là người giáo viên phải truyền tải chính xác giai điệu các bài hát, bàitập đọc nhạc Phải giúp các em hiểu được ý nghĩa lời ca, cảm nhận được những

tình cảm tươi vui, đằm thắm, nhí nhảnh hay trầm lắng trong giai điệu từng bài hát,từng bài tập đọc nhạc.

Là giáo viên được đào tạo chuyên ngành sư phạm Âm nhạc cho cấp Tiểuhọc, qua thời gian trực tiếp giảng dạy bộ môn với lòng yêu nghề mến trẻ và sự nỗlực học hỏi của mình, bản thân ít nhiều đã đúc rút được những kinh nghiệm trongcông tác, tôi nhận thấy thực tế việc học tập và tiếp thu các kiến thức của môn học,đặc biệt là kiến thức đọc và ghi chép nhạc của các em là chưa cao, nhiều em cònrất lúng túng Đứng trước những hạn chế thực tại, tôi mạnh dạn đưa ra một số kinhnghiệm hướng dẫn các em học hát, tập đọc nhạc cũng như nghe và phân tích giaiđiệu của một bản nhạc khá hiệu quả mà tôi đã thực hiện tại trường

B NỘI DUNG.

Trường Tiểu học Kim T©n là một trường có phong trào văn hoá văn nghệkhá tốt Các hoạt động văn hoá văn nghệ diễn ra rất sôi nổi trong suốt năm họcqua các đợt thi đua Các hoạt động đó được tác động nhiều bởi bộ môn Âm nhạc

Do vậy để các em học tốt và có hứng thú học tập bộ môn này, đòi hỏi người thầyphải có một phương pháp truyền đạt, phương pháp thu hút, tạo sự hứng thú cho các

em với môn học Đại bộ phận các em do ít được tiếp xúc với các loại hình nghệthuật nên còn nhược điểm rất phổ biến là hát theo thói quen , hát tự do, tuỳ tiệnkhông theo một giai điệu cụ thể Vì vậy người giáo viên phải từng bước giúp các

em có được sự tự tin, nắm được các kiến thức, các kỹ năng cơ bản của ca hát từ đógiúp các em phát triển tai nghe và khả năng thể hiện các tính chất Âm nhạc

Những năm trước đây, do nền kinh tế chưa đáp ứng nên việc đầu tư trangthiết bị cho môn học còn hạn chế Do đó việc truyền đạt và giúp các em tiếp thukiến thức Âm nhạc là hết sức khó khăn, thậm chí những kiến thức đó đến với các

em hết sức trừu tượng Việc truyền thụ các bài hát chỉ qua phương pháp truyềnkhẩu thuần tuý, ít phát triển khả năng tư duy của các em Do đó không tạo được sựthu hút, ít gây hứng thú học tập cho các em

1 Điều tra động cơ học tập môn Âm nhạc của học sinh.

Dựa vào cơ sở lý luận đã có cùng với thời gian giảng dạy tại trường Tiểuhọc Kim T©n, tôi đã tìm hiểu khả năng học tập bộ môn Âm nhạc của học sinh 3 lớp5A và 5B, 5C Bằng việc quan sát thực tế các giờ học tôi nhận thấy việc tiếp thu

các kiến thức Âm nhạc và sự yêu thích học tập bộ môn chỉ rơi vào một số em gọi

là có năng khiếu Còn lại các em khác chỉ học theo bản năng phải học nên ít có sựsáng tạo trong vận dụng kiến thức

Qua kiểm tra chất lượng cho thấy các em rất thích học bộ môn, nhưng đểhọc tốt thì số lượng còn rất khiêm tốn Thực tế khi nghe các em thực hiện bài hátháy đọc một bài tập đọc nhạc, bên cạnh những em có phong cách trình bày tựnhiên và khá thoải mái hoặc đọc chuẩn xác cao độ, trường độ các nột nhạc trongbài tập đọc nhạc, vẫn còn một số em chưa thực sự mạnh dạn, tự tin, chỉ hát với tínhchất thuộc lòng gần, đúng giai điệu Việc thể hiện tính chất của bài hát là rất hạnchế Phần đọc nhạc thì chỉ đúng tên nốt mà không đúng trường độ, ngắt, nghỉ tuỳtiện không đúng tiết tấu của bài nhạc

3 Các giải pháp

Để có một tiết học Âm nhạc hiệu quả, gây hứng thú cho học sinh trước tiênngười giáo viên phải xây dựng nề nếp học tập ngay từ bài học đầu tiên Cụ thể nhưxác định thái độ, ý thức học tập đối với môn Âm nhạc Ở lớp dưới, các em đã đượclàm quen với các kỹ năng ca hát, đó là các kỹ thuật cơ bản như tư thế ngồi hát, kỹnăng phát âm, nhả tiếng, quan sát, nghe và cảm nhận tầm cữ giọng, âm sắc, giaiđiệu Sang lớp 5, các kỹ thuật đó được duy trì và nâng cao hơn một bước Vì vậy,giáo viên phải nắm vững các phương pháp và các bước trong giảng dạy để truyềnthụ lại cho các em các kiến thức của bài học cũng như phát triển các kỹ năng đã cócủa các em một cách tốt nhất

a) Xây dựng phương pháp dạy hát.

+ Phương pháp dạy tập hát bài mới.

Công việc đầu tiên khi hướng dẫn học sinh học một giờ Âm nhạc nói chung

và tập hát bài mới nói riêng là giúp các em thực hiện qua bước luyện thanh Do cao

độ, trường độ của các câu hát thường xuyên thay đổi tác động rất lớn đến thanh

quản của các em, để bảo vệ thanh đới, bảo vệ giọng và giúp cho giọng của các emphát triển bình thường giáo viên phải hướng dẫn các em qua bước khởi động, đây

là giai đoạn chuẩn bị còn gọi là luyện thanh Tuy nhiên chỉ cần hướng dẫn các emthực hiện bài tập thay đổi cao độ, tiết tấu đơn giản, dễ thực hiện

Có rất nhiều phương pháp để hướng dẫn học sinh tập một bài hát Ở đây chỉđưa ra phương pháp mà theo tôi là giúp học sinh dễ tiếp thu bài học nhất, đó làphương pháp kết hợp giữa nghe giai điệu tập hát và hướng dẫn sửa lỗi thông quatruyền miệng từng câu Để làm được điều này, sau khi đã giúp các em qua bướcluyện thạnh khởi động giọng, người giáo viên phải giới thiệu và dẫn dắt bài hátmột cách sinh động, gây sự chú ý, tò mò cho học sinh, ngoài những từ ngữ dùng

để mô tả những hình ảnh sinh động trong bài hát ra, giáo viên phải cho các emnghe giai điệu bài hát thông qua băng, đĩa nhạc Nhưng tốt hơn cả là giáo viên nênghi sẵn phần đệm của bài hát vào bộ nhớ của đàn và trực tiếp hát mẫu cho các emnghe, thậm chí còn cần phải thể hiện cả các động tác phụ hoạ cho lời ca của bài hát

mà sau này khi học song bài hát này các em có thể thực hiện được như giáo viên đãlàm mẫu Làm như vậy, các em sẽ cảm nhận được giai điệu , tính chất của bài Hơn nữa, việc giáo viên làm mẫu trực tiếp còn gây được sự hứng thú chú ý hơncho các em Các em còn nhỏ, khả năng nhận thức chủ yếu theo bản năng và cảmtính Do đó, cho các em nghe hát mẫu và đọc lời ca của bài hát là việc làm khôngthể thiếu được, ở giai đoạn này việc giải nghĩa và luyện đọc những từ khó sẽ giúpcác em hiểu được ý nghĩa của lời ca Việc đọc lời ca theo tiết tấu sẽ giúp các emphần nào cảm nhận được tính chất nhịp điệu của bài, người giáo viên chỉ cầnhướng dẫn rõ thêm một chút là các em có thể hình dung được những chỗ ngân haynghỉ sau mỗi câu của bài hát

Để các em đọc đúng tiết tấu và ngắt cuối câu, giáo viên chỉ bảng phụ và đọcmẫu hướng dẫn các em đọc theo mẫu

Khi tập hát cần tới sự đồng đều hoà giọng chính xác và diễn cảm với nhữngtrạng thái khác nhau và đặc biệt là hát rõ lời giáo viên luôn phải đặt ra kế hoạchhướng dẫn các em thực hiện tốt.

Việc lấy giọng một bài hát cụ thể, phù hợp đúng tầm cữ chung cho cả lớp làhết sức quan trọng, điều đó giúp các em dễ dàng điều khiển giọng hát của mìnhđúng cao độ của bài

Để các em cảm nhận giai điệu của từng câu hát, không nhất thiết giáoviên lúc nào cũng phải hát mẫu, việc hát mẫu tốt nhất là chỉ dùng để trìnhbày toàn bài hát vào đầu tiết học giúp các em cảm nhận giai điệu, tiết tấu củabài hoặc dùng để sửa lỗi từng câu hát cho các em, việc dùng tiếng đàn (Piano)

để đàn lên giai điệu của câu hát đó, các em nghe cảm nhận giai điệu sau đó tựhát lời ca theo giai điệu đó là tốt nhất Việc các em thực hiện tự vỡ bài sẽgiúp cho tai nghe của mình phát triển nhanh hơn Hơn nữa sự cảm nhận giaiđiệu và thể hiện giai điệu đó thành câu hát của chính các em sẽ dễ dàng chuẩnxác hơn Sau mỗi câu hoặc mỗi đoạn, giáo viên nên tấu đàn, hát mẫu lại chocác em nghe và kiểm tra so sánh giai điệu của bài Việc tập hát từng câu vàkết nối theo lối móc xích sẽ giúp các em mau nhớ lời ca và hát chuẩn xác giaiđiệu hơn Việc củng cố luyện tập từng đoạn của bài hát ngoài việc giúp các

em cảm nhận giai điệu và lời ca ra còn giúp cho các em tự tin hát đúng cao

độ, câu hát không rời rạc, không ê a, phát âm nhả tiếng rõ lời Đặc biệt làgiúp các em loại bỏ sự chán nản khi chưa thực hiện được bài tập

Khi các em hát được lời ca và giai điệu của bài, để giúp cho việc luyệntập củng cố, khắc sâu bài học giáo viên phải giúp các em vừa hát ,vừa gõ đệmnhạc cụ để tạo sự sinh động của bài hát và giúp các em giữ được nhịp độ củabài mà không bị cuốn nhanh Việc sử dụng các nhạc cụ để gõ đệm theo khihát làm cho bài hát sinh động, gây hứng thú và tránh được sự nhàm chán đơnđiệu của tiết học Thông thường, có 3 cách gõ đệm để luyện tập củng cố bàihát đó là: Hát gõ đệm theo nhịp, hát gõ đệm theo phách và gõ đệm theo tiếttấu lời ca Tuy nhiên tuỳ theo từng bài hát cụ thể mà vận dụng cho phù hợp

Để khích lệ các em trong học tập và tạo điều kiện cho các em chứngminh khả năng cảm nhận của mình, sau khi nắm được cơ bản giai điệu củabài hát giáo viên phải tổ chức cho các em thể hiện theo các hình thức đơn ca,song ca hoặc tốp ca ở giai đoạn này việc động viên, khuyến khích các em làhết sức quan trọng cho dù các em có thể chưa thực hiện được bài hát mộtcách chính xác và tốt nhất.

+ Phương pháp luyện tập, củng cố bài cũ.

Thông thường, trong chương trình học hát ở Tiểu học, việc dạy một bàihát từ đầu đến khi hoàn chỉnh phải thông qua 2 tiết học Thậm chí có bài đến

3 tiết học Trong đó, tiết đầu dạy lời ca mới, tiết 2 củng cố; sửa chữa cao độlời ca của tiết trước; dạy tiếp lời ca còn lại (nếu có lời 2) và luyện tập củng cốcách gõ đệm theo tiết tấu; theo phách; theo nhịp (tuỳ theo từng bài) và tậpvận động, động tác phụ hoạ theo lời ca, tập trình bày bài hát Sau tiết thứ hai,bài hát đó thỉnh thoảng được ôn tập lại kết hợp với nội dung khác

Bắt đầu ở tiết thứ 2, việc chỉnh sửa cao độ, tiết tấu của từng câu hátphải được giáo viên hướng dẫn các em thực hiện đúng nguyên tắc cơ bản.Thông thường sau tiết 1 các em được học tiết 2 tiếp theo là sau khoảng thờigian 1 tuần Việc nhớ lại hoàn toàn giai điệu của bài hát không phải học sinhnào cũng làm được Lúc này người giáo viên phải lấy giọng cho các em, lạiphải thực hiện hát mẫu hoặc cho các em nghe bài hát qua băng để các emnhớ lại giai điệu của bài Giáo viên dạo đàn, học sinh hát lại bài hát Việc đầutiên là phát hiện những câu, những từ trong bài các em hát chưa đúng để sửachữa cho các em Khi các em thực hiện đúng cao độ của các câu hát trongbài, việc tiếp theo là giúp các em luyện tập, củng cố Giáo viên cần đưa ranhững yêu cầu, phải nêu rõ những nhiệm vụ mà các em phải thực hiện khiluyện tập Việc luyện tập bắt đầu từ từng nhóm rồi từng bàn thậm chí từng cánhân Giáo viên lắng nghe, chữa từng lỗi sai sót nhỏ của các em, cũng có thểdùng đàn tấu các câu các em hát chưa đúng đó để các em nghe và tự sửa lỗicho mình Việc luyện tập hay sửa lỗi cho học sinh phải thực hiện một cáchtổng quát, mặc dù ở thời điểm đó có thể chỉ sửa lỗi cho 1 em