skkn một số biện pháp rèn kĩ năng đọc tập đọc nhạc cho học sinh lớp 4

Muốn vậy trong mỗi tiết học giáo viên cần nhắc lại giúp học sinh tự tái tạo và nhớ bài học để học sinh rèn kĩ năng khi đọc Tập đọc nhạc, đọc chính xác, thể hiện sắc thái của mỗi bài Tập

1

PHẦN I : ĐẶT VẤN ĐỀ

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

II MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

III PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

IV PHẠM VI VÀ THỜI GIAN NGHIÊN CỨU

PHẦN II: NỘI DUNG

I CƠ SỞ LÝ LUẬN

II THỰC TRẠNG

III GIẢI PHÁP TIẾN HÀNH

1 Xác định hình thái âm thanh

1.1 Xác lập các phẩm chất của âm

1.2 Xác định cho học sinh nhận ra hướng đi của âm thanh

2 Phương pháp hoạt động tích cực và trực tiếp

3 Dạy cách đọc thể hiện

3.1 Phải phát huy được các nhân tố biểu hiện của độ cao, độ mạnh, độ dài

và sắc thái của bài

3.2 Phải dạy cho học sinh cách đọc không luyến, có luyến, ngắt, nghỉ trong những trường hợp nào là cần thiết, thích hợp

4 Xây dựng phương pháp ghi chép nhạc

IV KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

PHẦN III: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ

I KẾT LUẬN

II KHUYẾN NGHỊ

là môi trường cũng là nơi cung cấp nội dung giáo dục quan trọng có hiệu quả rõ rệt cho việc giáo dục và hoàn thành nhân cách của trẻ Cũng chính vì thế âm nhạc đã trở thành môn học không thể thiếu trong trường tiểu học, với tư cách là một môn nghệ thuật cụ thể trực tiếp mang tính đặc trưng cho mặt giáo dục thẩm

mĩ cách cảm thụ, cách biểu lộ tình cảm, cảm xúc về cái hay, cái đẹp của âm nhạc

Vấn đề đổi mới phương pháp để rèn kĩ năng đọc nhạc cho học sinh, để các

em biết cảm thụ và nâng niu thành quả của mình sau mỗi giờ học là rất quan trọng Giống như việc dạy một bài hát việc dạy tập đọc nhạc cơ sở ban đầu và cần thiết là tạo ra cho học sinh nhu cầu, hứng thú, nề nếp học tập và sinh hoạt tập thể, hình thành những tình cảm, tri thức, thói quen tốt, phát triển khả năng cảm thụ âm nhạc Cụ thể là các em phải nghe thấy được vẻ đẹp của những âm điệu, nhịp điệu của bài Tập đọc nhạc mà mình nghe và mình đọc Học sinh phân biệt được sự thay đổi khác nhau của các phương thức diễn tả, của độ cao, độ dài, của sắc thái, nhịp độ , cường độ, hiểu được các cách thức và kĩ năng cơ bản về Tập đọc nhạc Học sinh đọc được đồng đều, hòa giọng, chính xác, có sắc thái, rõ lời… Trên cơ sở nghe – thấy và hình thành những kĩ năng, tình cảm và năng lực cảm thụ âm nhạc của học sinh sẽ được hình thành phát triển bền vững

II MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

Phân môn Tập đọc nhạc trong chương trình tiểu học tuy đơn giản nhưng không dễ với học sinh không có năng khiếu mà thời lượng cho mỗi bài Tập đọc nhạc là rất ít Đặc biệt là với học sinh lớp 4 bắt đầu làm quen với phân môn Tập đọc nhạc này

Muốn vậy trong mỗi tiết học giáo viên cần nhắc lại giúp học sinh tự tái tạo

và nhớ bài học để học sinh rèn kĩ năng khi đọc Tập đọc nhạc, đọc chính xác, thể hiện sắc thái của mỗi bài Tập đọc nhạc Để đạt được điều đó, mỗi tiết học mới các em được thực hành, luyện tập và phát huy được tính tư duy sáng tạo sẽ giúp các em cảm nhận được cái hay, cái đẹp trong mỗi bài Tập đọc nhạc

III PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Để tạo cho các em có được kĩ năng khi đọc nhạc tôi đã tổ chức cho học sinh một không khí học nhẹ nhàng, thoải mái và mỗi tiết học là một quá trình khám phá nghệ thuật sinh động Để đạt được kết quả cao tôi đã áp dụng phương pháp

3

tra cho nhau theo phân nhóm…

IV PHẠM VI VÀ THỜI GIAN NGHIÊN CỨU

Trong rất nhiều năm dạy học sinh phân môn Tập đọc nhạc, tôi cũng rút ra được một số kinh nghiệm rèn kĩ năng đọc nhạc cho học sinh khối lớp 5 sau đó từ tôi áp dụng dạy học sinh lớp 4 Với học sinh lớp 4 thời gian đầu còn bỡ ngỡ vì bắt đầu làm quen với phân môn này nhưng một thời gian ngắn các em đã thực hành rất tốt

Thời gian qua tôi đã áp dụng “ Một số biện pháp rèn kĩ năng đọc Tập đọc nhạc cho học sinh” và đã đáp ứng được yêu cầu của môn học

kí hiệu mới hiệu quả

Với học sinh tiểu học nhất là học sinh lớp 4 khi vừa mới được học kí hiệu

âm nhạc ở lớp 3, mà trong thời gian nghỉ hè các em được nghỉ ngơi vui chơi nên việc quên các kiến thức đã học là điều khó tránh khỏi Với học sinh lớp 5 tuy đã dược làm quen một năm, các em đã được củng cố kiến thức nhưng vì tuổi hiếu động và mải chơi nên các em học rồi quên ngay Vì vậy giáo viên với vai trò trung gian giúp các em nhớ lại những kiến thức đã học giúp các em tự tin vào khả năng của mình

II THỰC TRẠNG

Với thời lượng một tiết học từ 35 cho đến 40 phút, trong đó nội dung tiết học vừa ôn tập bài hát vừa dạy Tập đọc nhạc mà dạy cho cả học sinh có năng khiếu và học sinh không có năng khiếu và hầu như học sinh chưa tạo cho mình thói quen nghe và nhìn bản nhạc nhanh cho nên:

- Số học sinh nhìn bản nhạc để định hình vị trí nốt nhạc còn hạn chế

- Số học sinh nhớ được vị trí các nốt nhạc và độ dài các nốt nhạc rất ít Phải mất một khoảng thời gian gợi ý của giáo viên thì học sinh mới định hình lại vị trí các nốt nhạc

- Số học sinh đọc theo bạn còn nhiều( không nhìn vào bản nhạc)

Vậy muốn giúp học sinh tự rèn luyện mình để đọc nhạc được tốt hơn thì trong

mỗi tiết học giáo viên cần có phương pháp và hình thức tổ chức các hoạt động dạy và học phù hợp để đưa học sinh vào nội dung bài học dưới hình thức học và ghi nhớ bài một cách có logic nhất

Vậy tại sao học sinh chưa tích cực tham gia vào các hoạt động âm nhạc trong lớp và chưa tập trung để ghi nhớ những kiến thức âm nhạc cơ bản?

* Đa số học sinh không có năng khiếu âm nhạc

* Phụ huynh và học sinh vẫn cho rằng môn nghệ thuật là môn học phụ không ảnh hưởng đến kết quả học tập của các môn học khác

* Học sinh chưa tập trung chú ý, quan sát và lắng nghe

5

Để rèn được kĩ năng Tập đọc nhạc cho học sinh thì việc tổ chức một tiết học

là vô cùng quan trọng bởi nó ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng, hiệu quả của giờ học Vì vậy để học sinh tự tin vào mình tôi đã thực hiện một số biện pháp sau:

1 Xác định hình thái âm thanh.

Muốn xác định được giọng điệu, với các nội dung về mối quan hệ bên trong của chúng, trước hết phải xác định được âm thanh, nghĩa là phải xác lập cho học sinh ngay từ đầu những yếu tố phẩm chất đặc trưng của nó

VD: Trước khi vào bài giáo viên cần đàn cao độ một âm bất kì

Học sinh nghe và lần thứ 3 thì a theo

Giáo viên đặt câu hỏi:

- Các con nghe thấy mấy âm?

- Cao độ của các âm đó có khác nhau không?

- Cao độ các âm có giống nhau không?

Yêu cầu ở đây là các em nhận ra đã được nghe mấy âm, cao độ có khác nhau không

Hành động từ nghe, chuyển sang nghe – đọc chỉ diễn ra trong khoảnh khắc nhưng lại rất quan trọng cho một tiết tập đọc nhạc

Khi học sinh đã xác định được cao độ của một âm thì giáo viên chuyển sang một chuỗi âm thanh có cao độ khác nhau để học sinh phân biệt rồi đặt câu hỏi để học sinh trả lời

- Có âm nào khác?

6

- Âm đó cao hơn hay thấp hơn ?

Mỗi tiết học học sinh luyện dù chỉ một phút thôi sẽ tạo cho học sinh một thói quen tốt và rèn được tư duy giúp cho tiết học đạt kết quả cao hơn

1.2 Xác định cho học sinh nhận ra hướng đi của âm thanh

Với bất kì một bản nhạc, một bài hát nào đều phải có giai điệu độ cao của các nốt Trong tập đọc nhạc cũng vậy trước khi đọc được bài học sinh phải định hướng đi lên, đi xuống của âm thanh

VD: Khi luyện tập cao độ bài tập đọc nhạc số 1 lớp 4

Giáo viên đàn cao độ nốt đô, rê, mi, son, la rồi hỏi hướng đi của năm âm đó như thế nào? Đi lên hay đi xuống Sau khi học sinh xác nhận được hướng đi của năm âm lúc đó giáo viên mới đàn cho học sinh đọc cao độ của năm âm theo hướng đi lên và đi xuống

Tùy theo cao độ của từng bài tập đọc nhạc mà giáo viên cần đưa ra phần luyện cao độ cho hợp lý

VD: Bài tập đọc nhạc số 1 lớp 5:

8

Sau khi học sinh xác định được hình thái âm thanh của bài tập đọc nhạc mà mình chuẩn bị đọc thì việc đọc đúng bài tập đọc nhạc sẽ dễ dàng hơn

2 Phương pháp hoạt động tích cực và trực tiếp

Phương pháp hoạt động tích cực và trực tiếp là cách học sinh phải làm, mang tính chuyên biệt Nó coi âm thanh là hiện tượng ngôn ngữ nghệ thuật đặc thù – ngôn ngữ luôn luôn gắn với hoạt động con người, đòi hỏi con người hoạt động trực tiếp

Một bản nhạc không có hoạt động con người là bản nhạc chết, nếu làm cho

nó vang lên thì cũng không có tác dụng gây ra được cảm xúc Vậy muốn có được tri thức về ngôn ngữ nghệ thuật âm thanh và những kĩ năng, kĩ xảo tương ứng với nó, trong tập đọc nhạc, học sinh không thể thụ động, không hoạt động Muốn học sinh hoạt động và hoạt động trực tiếp thì giáo viên đóng vai trò gián tiếp, tổ chức hướng dẫn các hoạt động lĩnh hội cho học sinh

Với học sinh lớp 4 mới làm quen với phân môn đọc nhạc thì việc nhìn bản nhạc để đọc còn chậm, nên khi dạy bài Tập đọc nhạc đầu tiên là rất quan trọng Đây là bước đệm đầu tiên giúp học sinh tự tin phát huy khả năng nhận định vị trí nốt nhạc của mình, từ đó giúp học sinh hứng thú khi khám phá bài đọc nhạc tiếp theo

VD: Khi dạy bài tập đọc nhạc số 1 lớp 4:

- Bài tập đọc nhạc có tất cả bao nhiêu ô nhịp? (8 ô nhịp)

- Bài tập đọc nhạc có mấy câu nhạc? Tiết tấu của hai câu nhạc đó ra sao? (Bài tập đọc nhạc có hai câu nhạc, tiết tấu hai câu nhạc giống nhau)

- Bài tập đọc nhạc có gì đặc biệt? ( Tên nốt nhạc cũng là lời của bài tập đọc nhạc.)

- Bài tập đọc nhạc được viết ở nhịp mấy?

Khi học sinh được tham gia vào hoạt động phân tích bài tập đọc nhạc mà mình sẽ đọc điều đó gây lên hiệu ứng tích cực cho học sinh Học sinh ghi nhớ một cách dễ dàng các kí hiệu âm nhạc đã được học

VD: Khi dạy bài tập đọc nhạc số 1 lớp 5:

10

Trước hết học sinh được tìm hiểu về bài TĐN mình sắp đọc

- Bài tập đọc nhạc được viết ở nhịp mấy? ( nhịp 2/4 )

Sau đó tôi yêu cầu HS đánh dấu vào phách mạnh

Tiếp đến tôi đàn giai điệu của bài tập đọc nhạc cho học sinh nghe, cho học sinh nghe lại cao độ từng câu rồi yêu cầu học sinh đọc theo

Đây là cách để học sinh tập trung và phát triển và thính giác của mình và khi

tự học sinh đọc lên được cao độ các nốt thì đó là thành công rất lớn của học sinh

và tạo cho các em lòng tự tin vào chính mình

Với các hoạt động tích cực và trực tiếp dưới sự hướng dẫn của giáo viên giúp học sinh giải quyết cụ thể ở một bài, song cũng đồng thời có thể giải quyết được nhiều bài khác

Từ một bài tập đọc nhạc ở nhịp 2/4 mà học sinh đã tìm hiểu và làm quen thì sang loại nhịp khác học sinh ít bỡ ngỡ hơn với bài tập đọc nhạc số 2 và số 8 với loại nhịp 3/4

VD: Bài tập đọc nhạc số 2 lớp 5:

11

Ở bài tập đọc nhạc này giáo viên cho học sinh đọc cao độ của các nốt Đô, rê,

mi, son la

- Các con vừa được đọc mấy âm?

- Gồm những âm nào?

Các con cùng xem hình tiết tấu được viết ở nhịp mấy

Bài tập đọc nhạc số 2 được viết ở loại nhịp 3/4 Trong bài này học sinh cần chú ý tới dấu chấm dôi Độ dài của dấu chấm dôi bằng một nửa độ dài nốt đứng trước nó

Học sinh cùng phân tích nhịp 3/4 có ba phách trong một ô nhịp Mỗi phách bằng một nốt đen phách đầu phách mạnh, phách hai và ba là phách nhẹ.Vậy hình nốt trắng trong bài cần ngân đủ hai phách, hình nốt trắng chấm dôi cần ngân đủ ba phách

Khi tập cho học sinh đọc kết hợp gõ đệm theo phách, gõ theo tiết tấu xong tôi yêu cầu học sinh phân tích bài tập đọc nhạc số 2 giống như bài tập đọc nhạc số

1

- Bài tập đọc nhạc được viết ở mấy nhịp ( nhịp 3/4)

- Bài tập đọc nhạc có mấy ô nhịp? ( 8 ô nhịp )

- Trong bài nốt nào có cao độ thấp nhất? ( nốt đô )

- Nốt nào có cao độ cao nhất? ( nốt la )

- Trong bài có sử dụng kí hiệu âm nhạc nào? ( dấu chấm dôi)

- Độ dài của dấu chấm dôi? ( bằng một nửa độ dài nốt đứng trước nó)

Sau khi phân tích xong bài tập đọc nhạc tôi đàn giai điệu từng khuông nhạc và cho học sinh đọc theo tiết tấu đến hết bài

Tương tự bài tập đọc nhạc số 8 lớp 5 cũng vậy:

Bằng phương pháp trực quan giáo viên cho học sinh quan sát và tự phân tích bài

Lúc này học sinh phải biết đây là bài tập đọc nhạc tổng hợp rất nhiều kí hiệu

âm nhạc mà học sinh đã được học: Vị trí các nốt nhạc, các hình nốt, kí hiệu âm nhạc…

Phương pháp hoạt động và trực tiếp chính là đặc điểm cách làm của học sinh Hoạt động ở đây là cách hành động tâm lí, chủ yếu là hành động trí óc Trực tiếp

ở đây là các hành động tiếp xúc với chính đối tượng lĩnh hội đó là âm thanh Cách làm này hướng chủ yếu vào nhiệm vụ phát hiện và tái tạo trực tiếp âm thanh mà học sinh nghe được

Vậy muốn đọc thì phải biết cách đọc, sau đó mới có khả năng đọc bài tập đọc nhạc Nếu không coi trọng đúng mức cách đọc mà lập tức đọc ngay bài tập đọc nhạc hoặc xen lồng vào vừa đọc vừa học cách đọc thường không thu được kết quả, hoặc có kết quả không vững chắc Tập đọc nhạc ở đây hoàn toàn không giống với bài hát nhưng nó lại có chung một điểm là khi hát hay đọc được bài

13

đọc nhạc đó

3 Dạy cách đọc thể hiện

Cách đọc ở đây chủ yếu là gắn với “ nghe” chứ không chủ yếu là gắn với

“ nhìn” Nghe đúng và cảm nhận đúng thì mới đọc đúng và biểu cảm đúng Khi

đã đọc đúng, có sự diễn cảm thì giúp cho nghe và cảm nhận càng được dễ dàng Còn trái lại, “nhìn” đúng không thể giúp cho đọc đúng Khi sa đà vào dạy những nội dung chủ yếu bằng “nhìn” thì càng có nguy cơ xa rời mục tiêu giáo dục và chính ngôn ngữ của nghệ thuật đó Biết cách đọc thì đọc bài tập nhạc là công đoạn cuối cùng có ý nghĩa để “ Thử đúng- sai”

Hát muốn hay thì đọc nhạc phải tạo ra tiền đề cho khả năng ấy Nó thể hiện nhiệm vụ đặc trưng của giáo dục âm nhạc là giáo dục âm nhạc là giáo dục thẩm

mỹ, xây dựng con người và phát triển nghệ thuật

Cách đọc thể hiện cụ thể phụ thuộc vào từng bài đọc và tập trung vào:

3.1 Phải phát huy được các nhân tố biểu hiện của độ cao, độ mạnh, độ dài

và sắc thái của bài

Trước khi vào bất cứ bài nào giáo viên cần hướng dẫn cho học sinh xác định được yêu cầu của bài Điều quan trọng nhất của bài tập đọc nhạc là học sinh phải phân tích rõ bài mình chuẩn bị đọc về cao độ, trường độ và cách thể hiện sắc thái bài

Khi dạy bài tập đọc nhạc ở nhịp 2/4:

VD: Bài tập đọc nhạc số 6 lớp 5:

14

Ngoài việc thể hiện cao độ, trường độ ra học sinh còn phải thể hiện tốt

tính chất của bài tập đọc nhạc là “ Vui tươi – Nhí nhảnh”, ngoài ra còn thể hiện được niềm tự hào khi mình được sống trong hòa bình có sự vất vả canh gác, bảo vệ nền hòa bình thế giới của các chú bộ đội

Với học sinh lớp 4 vì vừa mới được làm quen với tập đọc nhạc để biết cách đọc, thể hiện được cao độ của vị trí nôt, độ dài hình nốt và độ mạnh nhẹ của phách là cả một quá trình rèn luyện

Trước hết giáo viên luyện cao độ các nốt có trong bài thật kĩ , giới thiệu

nhịp 2/4 có 2 phách trong một ô nhịp, mỗi phách bằng một nốt đen, phách thứ nhất là phách mạnh, phách thứ hai là phách nhẹ

Khi học sinh xác định bài tập đọc nhạc viết ở nhịp 2/4 và đánh dấu vào phách mạnh, phách nhẹ khi đó đọc vào bài và thể hiện độ mạnh nhẹ của

phách rất đơn giản

VD: Bài tập đọc nhạc số 2 lớp 4:

15

Trước khi đọc vào bài, học sinh phải phân biệt được nốt nào rơi vào phách mạnh nốt nào rơi vào phách nhẹ từ phần luyện tập tiết tấu để khi vào bài cụ thể học sinh phát hiện

- Ở ô nhịp 1 phách mạnh rơi vào nốt “ son” và khi đọc phải đọc mạnh hơn phách nhẹ

- Ở ô nhịp 4 và 8 là hình nốt trắng sẽ có 2 phách gồm 1 phách mạnh ( trước) và một phách nhẹ ( sau )

VD: Bài tập đọc nhạc số 3 lớp 4: