Các công cụ quản lý môi trường

Khái niệm Tinh thần của tiêu chuẩn là nếu như muốn người ta không làm một điều gì đó, cách đơn giản nhất là thông qua đạo luật làm cho điều đó trở thành bất hợp pháp Giới hạn cho phép c

Trang 1

CÁC CÔNG CỤ QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG

Chương 3

Trang 2

CHƯƠNG 3 – Các công cụ quản lý môi trường

Công cụ quản lý môi trường là các biện pháp hành động nhằm thực hiện công tác quản lý môi trường của Nhà nước, các tổ chức khoa học và các chủ thể sản xuất Mỗi công cụ có một chức năng và phạm vi tác động nhất định, chúng liên kết và hỗ trợ lẫn nhau

- Công cụ luật pháp và chính sách (tăng cường quyền tài sản)

- Công cụ kinh tế

- Công cụ kỹ thuật quản lý

- Công cụ giáo dục nâng cao nhận thức

Trang 3

3.1 Tăng cường quyền tài sản

Tồn tại kiểu thị trường “không có các quyền

sở hữu tài sản được định nghĩa đúng”

Các loại tài nguyên

tự do tiếp cận

“Tự do tiếp cận”

(Open access Property)

Thiếu quyền sở hữu tài sản hoặc

thiếu chủ sở hữu, hay nói cách khác

không ai có thể ngăn cản người khác

sử dụng tài nguyên thiên nhiên và

chiếm phần thu hoạch từ tài nguyên

Hậu quả ?

suy thoái môi trường

khai thác quá mức

cạn kiệt các nguồn TNTN

Trang 4

Các quyền tài sản bao gồm

+ Quyền tài sản sở hữu cá nhân

(Private Property Right)

+ Quyền tài sản chung, cộng đồng

(Common Property Right)

+ Quyền tài sản nhà nước

(State Property)

+ Quyền tài sản tự do

(Open Access Property)

Cá nhân sở hữu được quyền thu lợi và sở hữu loại tài sản đó

này thường không có một chủ sở hữu cụ thể

Trang 5

Các chế độ sở hữu tài sản

Chủ thể sở hữu

Chủ thể sử dụng

Chủ thể định đoạt

Có tính loại trừ

Đồng sử dụng

Có tính loại trừ

Cộng đồng Rừng cộng đồng

Bãi chăn thả Các nguồn nước

Sở hữu

nhà nước

Toàn dân Toàn dân Nhà nước Đất

Khoáng sản Khu bảo tồn thiên nhiên

Tự do

tiếp cận

Không xác định

Thủy hải sản Không khí Nước

Trang 6

Trang 7

3.2 Mệnh lệnh và điều khiển (CAC)

Các công cụ pháp lý là các công cụ quản lý trực tiếp được sử dụng phổ biến từ lâu ở nhiều quốc gia trên thế giới

 Giám sát,

 Cưỡng chế

Bình đẳng đối với mọi người gây ô

nhiễm và đối với việc sử dụng tài nguyên

môi trường

Quản lý chặt chẽ các loại chất thải

độc hại và các tài nguyên quý hiếm

Đòi hỏi nguồn nhân lực và tài chính lớn

Hệ thống pháp luật về môi trường phải đầy đủ và có tính thực thi cao

Trang 8

3.2.1 Tiêu chuẩn môi trường

a Khái niệm

Tinh thần của tiêu chuẩn là nếu như muốn người ta không làm một điều

gì đó, cách đơn giản nhất là thông qua đạo luật làm cho điều đó trở thành bất hợp pháp

Giới hạn cho phép của các thông số về chất lượng môi trường xung quanh, về hàm lượng của chất gây ô nhiễm có trong chất thải, các yêu cầu kỹ thuật và quản lý được cơ quan nhà nước và các tổ chức công bố

dưới dạng văn bản tự nguyện áp dụng để bảo vệ môi trường

Theo luật BVMT (2014) tiêu chuẩn môi trường

Trang 9

a Khái niệm

 Hai vấn đề chính của phương pháp CAC

Bước 1: (Command) Xác lập các tiêu chuẩn môi trường Bước 2: (Control) Thực thi và kiểm soát bằng các quy định

• cảm nhận được ô nhiễm được giảm tức thì;

• Nhất quán với nhận thức đạo đức ;

• Phù hợp với hoạt động của hệ thống luật pháp:

Trang 10

b Các loại tiêu chuẩn môi trường

 tiêu chuẩn phát thải, và

Tiêu chuẩn môi trường xung quanh

là mức độ chất ô nhiễm của môi trường xung quanh không được phép vượt quá

Tiêu chuẩn về chất lượng môi trường xung quanh quy định giá trị giới hạn cho phép của các thông số môi trường phù hợp với mục đích sử

dụng thành phần môi trường (Luật BVMT (2005))

Trang 11

Tiêu chuẩn môi trường xung quanh

Tiêu chuẩn về chất lượng môi trường xung quanh quy định giá trị giới hạn cho phép của các thông số môi trường phù hợp với mục đích sử dụng thành

phần môi trường (Luật BVMT (2005))

Giá trị tối thiểu Giá trị tối đa

các thông số môi trường có hại

không gây ảnh hưởng xấu

các thông số môi trường bảo

đảm sự sống và phát triển

Trang 12

CHƯƠNG 3 – Các công cụ quản lý môi trường

2 Tiêu chuẩn về chất lượng môi trường xung quanh bao gồm:

a) Nhóm tiêu chuẩn môi trường đối với đất phục vụ cho các mục đích về sản xuất

nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản và mục đích khác;

b) Nhóm tiêu chuẩn môi trường đối với nước mặt và nước dưới đất phục vụ các

mục đích về cung cấp nước uống, sinh hoạt, công nghiệp, nuôi trồng thuỷ sản, tưới tiêu nông nghiệp và mục đích khác;

c) Nhóm tiêu chuẩn môi trường đối với nước biển ven bờ phục vụ các mục đích

về nuôi trồng thuỷ sản, vui chơi, giải trí và mục đích khác;

d) Nhóm tiêu chuẩn môi trường đối với không khí ở vùng đô thị, vùng dân cư

Trang 13

Tiêu chuẩn phát thải (Emission standards)

giới hạn mang tính pháp lý về lượng chất thải tối đa một doanh nghiệp được phép thải vào môi trường

Tiêu chuẩn về chất thải phải quy định cụ thể giá trị tối đa các thông số ô nhiễm của chất thải bảo đảm không gây hại cho con người và sinh vật

(Điều 12 – luật BVMT 2005)

Tiêu chuẩn phát thải được xác định trên cơ sở nào ?

Trang 14

Tiêu chuẩn phát thải được xác định trên cơ sở nào ?

Trang 15

Tiêu chuẩn phát thải như một dạng

tiêu chuẩn hoạt động ?

Điểm khác biệt giữa tiêu chuẩn môi trường xung quanh và tiêu chuẩn phát

thải là gì ?

Trang 16

Tiêu chuẩn công nghệ (Technology-Based Standards)

tiêu chuẩn không chỉ rõ kết quả cuối cùng mà yêu cầu công nghệ/kỹ thuật hoặc quy trình hoạt động mà chủ thể gây ô nhiễm cần phải áp dụng

(best practical technology - BPT)

Công nghệ tốt nhất sẵn có khả thi về kinh tế

(best available technology economically achievable - BATEA)

Trang 17

Tiêu chuẩn công nghệ (Technology-Based Standards)

tiêu chuẩn không chỉ rõ kết quả cuối cùng mà yêu cầu công nghệ/kỹ thuật hoặc quy trình hoạt động mà chủ thể gây ô nhiễm cần phải áp dụng

Điểm khác biệt cơ bản giữa tiêu chuẩn công nghệ và tiêu chuẩn hoạt động ?

Trang 18

* Ý nghĩa kinh tế của việc sử dụng các tiêu chuẩn

Xác định những mục tiêu của chất lượng môi trường hướng đến

Có những cách ứng xử như thế nào đối với nguồn gây ô nhiễm

Tiêu chuẩn môi trường là công cụ quản lý môi trường chủ lực ở các nước phát triển, điều này giúp các mục tiêu và tiêu chuẩn về môi trường

được xác định rõ ràng

Trang 19

c Cơ chế hoạt động (Kinh tế học về tiêu chuẩn)

• Tiêu chuẩn hiệu quả xã hội

hiệu quả xã hội W* này, cơ

quan chức năng phải đặt tiêu

chuẩn S tại mức phát thải

hiệu quả xã hội

chi phí môi trường (TEC) của doanh nghiệp được tính như thế nào?

Trang 20

Trang 21

c Cơ chế hoạt động

• Xác lập tiêu chuẩn trên thực tế

tiêu chuẩn thực tế như thế nào so với tiêu chuẩn HQXH?

Yếu tố đầy đủ thông tin chính

xác trên thực tế ?

Có thông tin MAC và MDC Tiêu chuẩn hiệu quả xã hội

Cách xác định tiêu chuẩn trên thực tế ? Tiêu chuẩn gần với mức

ô nhiễm tối ưu

Trang 22

• Xác lập tiêu chuẩn trên thực tế

Đặc điểm chính của tiêu chuẩn khi được đưa ra áp dụng với doanh nghiệp ?

Đáp ứng Không đáp ứng

Chuẩn mức thải hiệu quả cần được quy định riêng lẻ hay áp dụng

chung một tiêu chuẩn chung cho từng lĩnh vực/đối tượng ?

Trang 23

• Xem xét tiêu chuẩn đồng bộ hay tiêu chuẩn cá nhân

 Thiệt hại biên khác nhau (MDC)

Thiệt hại biên của chất gây ô nhiễm

thay đổi một tiêu chuẩn đồng bộ sẽ

đạt được hiệu quả xã hội ?

Trang 24

• Xem xét tiêu chuẩn đồng bộ hay tiêu chuẩn cá nhân (tt)

 Chi phí giảm ô nhiễm biên khác nhau

MAC H= 600 – 5EH MAC L = 240 – 2EL

 nếu không có biện pháp kiểm soát ô nhiễm

 cơ quan muốn giảm thiểu tổng lượng thải xuống còn 120kg/tháng

 Nếu áp dụng tiêu chuẩn đồng bộ ?

 Nếu áp dụng tiêu chuẩn cá nhân ?

Trang 25

Trang 26

Trang 27

 Tiêu chuẩn đồng bộ chỉ đạt được hiệu quả - chi phí trong trường hợp MAC như thế nào?

 Công cụ mang lại hiệu quả hàm ý sẽ hiệu quả chi phí, tuy nhiên hiệu quả chi phí lại không mang ý nghĩa hiệu quả? Điều này đúng hay sai?

Trang 28

tại sao chúng ta lại cần thiết lập tiêu chuẩn đồng bộ ?

 Chi phí kiểm soát và theo dõi

 Thông tin được cung cấp

• Khả năng quản lý và

• chi phí quản lý

Trang 29

d Tác động khuyến khích của tiêu chuẩn

Hàm giảm ô nhiễm biên nhà máy khi chưa có cải tiến công nghệ (MACH = 600-5E) Sau khi áp dụng công nghệ (MACL=240-2E)

 Nếu nhà quản lý duy trì tiêu

chuẩn phát thải tại E1

 Nếu nhà quản lý thắt chặt

chỉ tiêu tiêu chuẩn tới E2

 Nếu áp dụng chỉ tiêu tiêu

chuẩn E2 ngay từ ban đầu

Trang 30

Ưu điểm Nhược điểm

1 Đơn giản & trực tiếp và phổ biến

2 Các mục tiêu cụ thể và rõ ràng

3 Mọi người có thể cảm nhận ô

nhiễm tức thì

4 Nhất quán với nhận thức đạo

đức: ô nhiễm là nguy hiểm và bất

hợp pháp

5 Linh hoạt khi thực thi, phù hợp

với hoạt động của hệ thống luật

pháp

6 Hiệu quả với loại ô nhiễm có tính

độc hại cao (Chất thải công

3 Có thể dùng CAC làm rào cản gia nhập ngành tiềm năng

4 Tiêu chuẩn đồng nhất thường được xử dụng nên không đạt hiệu quả-chi phí

5 Dịch vụ môi trường vẫn được dùng miễn phí trong chừng mực nào đó

6 Chủ thể gây ô nhiễm không linh hoạt trong quyết định,

do vậy không khuyến khích cải tiến công nghệ kiểm soát

ô nhiễm một khi đã đạt được tiêu chuẩn quy định

Trang 31

3.2.2 Giấy phép ô nhiễm không thể chuyển nhượng

(“Distransferable Permits”) Giấy phép ô nhiễm thường gắn liền với chuẩn mực môi trường và thường bị ràng buộc bởi các điều kiện nhất định:

 chọn địa điểm dự án để tối thiểu hóa bất lợi về kinh tế xã hội,

 lắp đặt hệ thống xử lý ô nhiễm,

 áp dụng các biện pháp bảo vệ môi trường

Trang 32

3.2.2 Giấy phép ô nhiễm không thể chuyển nhượng

Ràng buộc người gây ô nhiễm với các chương trình bảo vệ môi trường

Công cụ này khá linh hoạt

Ưu điểm và hạn chế của GP ô nhiễm không thể chuyển nhượng:

Trang 33

3.2.3 Ưu điểm và hạn chế công cụ CAC

 Ưu điểm

 Vì là công cụ pháp lý nên phạm vi áp dụng rộng

 Cho phép cơ quan quản lý điều phối để đạt được mục tiêu môi trường

 Nếu biết MAC & MDC cơ quan quản lý môi trường có thể áp đặt mức ô nhiêm tối đa cho mỗi chủ thể gây ô nhiễm căn cứ vào mức ô nhiễm tối ưu

 Cho phép các nhà quản lý môi trường dự đoán được mức ô nhiễm sẽ giảm đi được bao nhiêu

Trang 34

3.2.3 Ưu điểm và hạn chế công cụ CAC

 Hạn chế

- Tiêu chuẩn môi trường thường được xác định đồng bộ cho từng ngành

- Chi phí về giám sát, kiểm tra, cưỡng chế, và thực thi công cụ thường rất cao,

do đó khó áp dụng cho các nước đang phát triển

- Các doanh nghiệp nếu sử dụng cùng một quy trình sản xuất cho dù có doanh nghiệp đã lắp đặt thiết bị chống ô nhiễm (công nghệ) thì đều phải tuân theo cùng một chuẩn mực môi trường Do vậy công cụ này ít khuyến khích việc cải tiến công nghệ trong khống chế chất thải

Trang 35

3.3 Các công cụ kinh tế

Công cụ kinh tế hay còn gọi là công cụ dựa vào thị trường

chi phí và lợi ích

hành vi theo hướng có lợi cho môi trường

Mục đích chính

Tổ chức và cá nhân

 Điều chỉnh hành vi của nhà sản xuất và người tiêu dùng

 Tạo nguồn thu tài chính cho ngân sách trong việc cung cấp hàng hóa/dịch vụ môi trường

Trang 36

Công cụ kinh tế hay còn gọi là công cụ dựa vào thị trường

chi phí và lợi ích

hành vi theo hướng có lợi cho môi trường

Tổ chức và cá nhân

Có thể phân thành ba nhóm công cụ kinh tế chủ yếu sau

 Nhóm công cụ tạo nguồn thu : Thuế và phí môi trường, quỹ môi trường,…

 Nhóm công cụ tạo lập thị trường : Chi trả dịch vụ môi trường, Giấy phép xả

thải có thể chuyển nhượng,

 Nhóm công cụ nhằm nâng cao trách nhiệm xã hội trong hoạt động bảo vệ

môi trường : Ký quỹ môi trường, nhãn sinh thái, hệ thống đặt cọc, hoàn trả, c

Mục đích công

cụ kinh tế ?

Trang 37

3.3.1 Thuế và phí môi trường

Đưa chi phí môi trường vào giá thành sản phẩm theo nguyên tắc

“người gây ô nhiễm phải trả tiền”

Xu hướng chung trong việc xử lý các vấn đề ô nhiễm tầm quốc tế

Trang 38

a.Thuế ô nhiễm

Thuế ô nhiễm là khoản tiền chi trả trực tiếp thêm vào giá sản phẩm cho từng đơn vị sản phẩm gây ô nhiễm môi trường, với mức thuế được tính bằng chi phí ngoại ứng biên (MEC) tại mức hoạt động tối ưu Q*, MEC = T*

Lý thuyết

Thuế ô nhiễm tối ưu áp dụng

đối với từng doanh nghiệp và

trên từng chất gây ô nhiễm

Trang 39

 Thứ ba, thuế ô nhiễm đánh trên từng sản phẩm gây ô nhiễm mà không căn

cứ trên lượng chất thải thật tế do vậy không khuyến khích các doanh nghiệp

áp dụng công nghệ sản xuất sạch hơn chính vì vậy, thay vì áp dụng thuế Pigou, người ta có thể áp dụng thuế/phí xả thải

Trang 40

Ví dụ: Chúng ta sẽ xem doanh nghiệp với đường MAC = 72 – 3Q (trong đó

Q là lượng phát thải) sẽ phản ứng như thế nào với một mức phí?

người gây ô nhiễm sẽ có phản ứng như thế nào?

Trang 41

b.Phí xả thải (tt)

Ví dụ: chúng ta sẽ xem doanh nghiệp với đường MAC = 72 – 3Q (trong đó Q

là lượng phát thải) sẽ phản ứng như thế nào với một mức phí nào đó?

Lượng chất thải

30

72

24 Phí xả thải

Chi phí giảm thải ($)

Chưa có sự can thiệp của Nhà nước

Nhà nước can thiệp:

Q = ?

giảm thải triệt để

yêu cầu nộp phí ở mức quy định

là 30$/đơn vị chất thải

Định dạng
Số trang	93
Dung lượng	842,57 KB