NỀN VĂN MINH ĐÔNG NAM Á

Đông Nam Á là một khu vực lịch sử văn hoá, có nền tảng chung từ thờitiền sử, được sản sinh và phát triển trong một môi trường sinh thái tự nhiên xãhội của khu vực.. Đó là nền văn minh nô

Đề tài : NỀN VĂN MINH ĐÔNG NAM Á

GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN SINH VIÊN THỰC HIỆN

LÊ THỊ ANH ĐÀO TỔ 3 – LỚP K35D

Huế, Ngày 5 tháng 12 năm 2011

LỜI MỞ ĐẦU

1 Giới thiệu chung về nền văn minh Đông Nam Á.

Đông Nam Á là một khu vực lịch sử văn hoá, có nền tảng chung từ thờitiền sử, được sản sinh và phát triển trong một môi trường sinh thái tự nhiên xãhội của khu vực Đó là nền văn minh nông nghiệp lúa nước được phân bố từ bờNam sông Dương Tử đến Đông Bắc Ấn Độ sang cả châu Đại Dương.Trên cơ sởtầng văn hoá chung đó qua tiếp biến với những nền văn hoá khác, đặc biệt là tiếpxúc với văn hoá Ấn Độ và Trung Quốc đã tạo thành những nền văn hoá quốc giakhác nhau Tất cả đã tạo nên tính thống nhất trong tính đa dạng của văn hoá khuvực

Khu vực Đông Nam Á trước kia được người Trung Quốc gọi là NamPhương, người Nhật gọi là Nan Yo, người Ả Rập gọi là Qumr,…Như vậy ngay

từ xa xưa thế giới đã biết đến Đông Nam Á và người ta hiểu rõ giá trị của khuvực này xét về mặt tài nguyên và giá trị vị trí của nó trên ngoại thương quốc tếkhi coi Đông Nam Á là “ ngã tư đường” “ hành lang” hay “cầu nối’’ thế giớiĐông Á với Tây Á và địa Trung Hải

Tuy nhiên, đúng như nhiều tác giả đã nhận xét cho đến tận cuối thế kỉXIX Đông Nam Á vẫn chưa được nhìn nhận rõ rệt và đầy đủ như một khu vựcđịa lí, lịch sử, văn hoá, chính trị riêng biệt Cách nhận thức mới về tính cách khuvực quân sự Đúng như Sanech Chamarik nói “ Cái gọi là nghiên cứu ĐôngNam Á chỉ đơn giản là một bộ phận của chiến lược chính trị và quân sự toànbộ”…

Trong quá trình phát triển, văn hoá Đông Nam Á đã tiếp thu nhiều yếu tố từ bênngoài mà tiêu biểu nhất là từ Ấn Độ, Trung Quốc, Ả Rập và Phương tây

Trong vấn đề thuộc về nhận thức cũng như cách tiếp cận văn hoá Đông Nam Á,nhiều học giả Phương Tây một thời đã coi Đông Nam Á không phải là một thựcthể văn hoá mà là vùng ngoại vi tiếp giáp của hai nền văn minh lớn ở châu Á đó

là Trung Hoa và Ấn Độ Nhận thức này thống trị gần hai thế kỉ và họ coi đây làvùng tiếp giáp, là vùng Ấn Độ hoá và Trung Hoa hoá

Ngày nay, Đông Nam Á đang thực hiện bước vào một giai đoạn mới là thời kìphát triển mạnh mẽ của ý thức khu vực từ bên trong, từ chính bản thân các nướcĐông Nam Á Và từ xa xưa Đông Nam Á đã là một khu vực văn hoá thống nhấtvới một nền văn hoá bản địa khá phát triển Đó là nền văn minh nông nghiệp lúanước phát triển rực rỡ

Việt Nam với số dân cư tính đến năm 2009 ước chừng khoảng gần 570,000,000người.

1 Bản đồ địa lý khu vực Đông Nam Á

Philippines Đông Timor Thái Lan

Việt Nam Brunei Campuchia

Malaysia Indonesia Lào

2 Quốc kỳ 11 quốc gia khu vực Đông Nam Á

Đông Nam Á là khu vực có địa hình hết sức đặc biệt Nơi đây là chỗ giao nhaucủa nhiều mảng địa chất có núi lửa và động đất hoạt động mạnh Các quốc giacủa khu vực được chia ra làm hai nhóm chính: Myanma, Thái Lan, Campuchia,Lào và Việt Nam nằm ở Đông Nam Á lục địa, còn gọi bán đảo Trung Ấn, trongkhi đó các nước còn lại tạo nên nhóm Đông Nam Á hải đảo Nhóm Đông Nam

Á hải đảo này được hình thành bởi nhiều cung đảo thuộc về Vành đai núi lửaThái Bình Dương và là một trong những khu vực có hoạt động núi lửa mạnhnhất thế giới

3 Địa hình Đông Nam Á nhìn từ vệ tinh

Do điều kiện địa lí của mình, Đông Nam Á chịu ảnh hưởng chủ yếu của giómùa, tạo nên hai mùa tương đối rõ rệt: Mùa khô lạnh, mát và mùa mưa tươngđối nóng và ẩm Vì thế, Đông Nam Á còn được gọi là khu vực “Châu Á giómùa” Chính gió mùa và khí hậu biển làm cho khí hậu vùng Đông Nam Á đáng

lẽ có thể trở nên khô cằn như một số khi vực lục địa khác có cùng vĩ độ đã trởnên xanh tốt và trù phú với những đô thị đông đức và thịnh vượng nhưSingapore, Jakarta, Kuala Lumpur, Gió mùa kèm theo những cơn mưa nhiệtđới đã cung cấp đủ nước cho con người dùng trong đời sống và sản xuất hằngnăm, tạo nên những cánh rừng nhiệt đới phong phú về thảo mộc và chim muông.Đông Nam Á từ lâu đã trở thành quê hương của những cây gia vị, cây hươngliệu đặc trưng như hồ tiêu, sa nhân, đậu khấu, hồi, quế, trầm hương, và câylương thực đặc trưng là lúa nước

1.2 Lịch sử hình thành

Ý niệm về Đông Nam Á như một khu vực riêng biệt đã có từ lâu Songcùng với thời gian, khái niệm này ngày càng được hiểu một cách đầy đủ và

chính xác hơn Từ xa xưa để chỉ khu vực này, người ta đã dùng nhiều tên gọikhác nhau cho những mục đích riêng biệt: Người Trung Quốc xưa kia thườngdùng từ “Nam Dương” để chỉ những nước nằm trong vùng biển phía Nam;Người Nhật gọi vùng này là “NanYo”; Người Ả Rập xưa gọi vùng này là

“Qumr”, rồi lại gọi là “Waq - Waq” và sau này chỉ gọi là “Zabag” Còn người

Ấn Độ từ xưa vẫn gọi vùng này là “Suvarnabhumi” (đất vàng) hay

“Suvarnadvipa” (đảo vàng) Tuy nhiên đối với các lái buôn thời bấy giờ, ĐôngNam Á được nhìn nhận là một vùng thần bí, nơi sản xuất hương liệu gia vị vànhững sản phẩm kì lạ khác, còn sinh sống ở đây là những con người thành thạo

và can đảm Tên gọi “Đông Nam Á” được các nhà nghiên cứu chính trị và quân

sự của Hà Lan, Anh, Mỹ đưa ra từ những năm đầu khi nổ ra Thế chiến thứ hai,nhưng chính thức đi vào lịch sử với ý nghĩa là một khu vực địa - chính trị, vàquân sự được bắt đầu từ khi Tổng thống Mỹ Franklin D Roosevelt và Thủtướng Anh Winston Churchill tại Hội nghị Québec lần thứ nhất vào tháng 8 năm

1943 nhất trí thành lập Bộ chỉ huy tối cao quân Đồng Minh ở Đông Nam Á Đến khoảng nửa đầu thế kỷ 15, hầu hết các quốc gia tiền thân ở ĐôngNam Á đã ra đời, và bắt đầu bước vào giai đoạn phát triển rực rỡ mà điển hình lànhà nước Đại Việt dưới triều nhà Lê Đây là nhà nước hoàn thiện và hùng mạnhnhất ở Đông Nam Á thời bấy giờ Nhưng đến nửa đầu thế kỷ 18, các nhà nướctrên bắt đầu suy yếu và rơi vào sự xâm lược hoặc lệ thuộc vào phương Tây, bắtđầu chịu ảnh hưởng của văn hóa châu Âu Sự quản lý thuộc địa có một ảnhhưởng sâu sắc với Đông Nam Á Trong khi các cường quốc thuộc địa chiếm hầuhết các nguồn tài nguyên và thị trường rộng lớn của vùng này, thì chế độ thuộcđịa cũng làm cho vùng phát triển với quy mô khác nhau Nền kinh tế nôngnghiệp thương mại, mỏ và xuất khẩu đã phát triển nhanh chóng trong giai đoạnnày Nhu cầu tăng cao về nhân công dẫn tới nhập cư hàng loạt, đặc biệt từ thịtrường Ấn Độ của Anh Quốc và Trung Quốc, dẫn tới sự thay đổi lớn về nhânkhẩu học Những định chế cho một quốc gia dân tộc kiểu một nhà nước quanliêu, các toà án, phương tiện truyền thông in ấn và ở tầm hẹp hơn là giáo dục

hiện đại đã gieo những hạt giống đầu tiên cho các phong trào quốc gia ở nhữnglãnh thổ thuộc địa

Đến đầu thế kỷ 20, các phong trào dân tộc tại các quốc gia trên khu vực

đã bùng dậy mạnh mẽ để giành lại độc lập tự chủ cho dân tộc; đồng thời cũng từ đó ra sức xây dựng để đất nước ngày càng giàu mạnh hơn Và cũng

kể từ đó khu vực này đã bước vào giai đoạn phát triển nhanh chóng cả về mặtquân sự cũng như kinh tế

Nhìn chung, trong suốt quá trình phát triển, khu vực Đông Nam Á đã gặpnhiều khó khăn và thử thách Tuy nhiên với sự chung tay đồng lòng của 11 đấtnước anh em đã hình thành nên một diện mạo Đông Nam Á mới Hôm nay, thếgiới biết đến khu vực Đông Nam Á hiện đại với đặc trưng ở hoạt động kinh tếdiễn ra hết sức năng động, mức độ tăng trưởng kinh tế cao của hầu hết các nước

thành viên và sự kết hợp bên trong chặt chẽ thông qua khu vực thương mại tự

do ASEAN Đây cũng là một khối có triển vọng thành công trong việc hội nhập

ở mức cao hơn nữa vào vùng Châu Á Thái Bình Dương thông qua Hội nghị

thượng đỉnh Đông Á.

1.3 Các nhân tố ảnh hưởng tới nền văn minh Đông Nam Á.

Tự nhiên ảnh hưởng đến khu vực, phải nói rằng gió mùa không chỉ đem

lãi thuận lợi cho con người mà còn là những yếu tố tự nhiên tác động và tạo nên

sự thất thường cho khí hậu trong vùng, với biên độ không lớn lắm Mưa nhiệtđới trên địa bàn tự nhiên của khu vực tạo ra những vùng nhỏ, xen kẽ giữa rừngnhiệt đới, đồi núi, bờ biển, và đồng bằng, tạo nên những cảnh quan đa dạng.Thực tế đó khiến cho Đông Nam Á thiếu những không gian rộng cho sự pháttriển kinh tế - xã hội trên quy mô lớn, thiếu những điều kiện tự nhiên cho sựphát triển những kĩ thuật tinh tế, phức tạp Ở đây không có những đồng bằng

rộng lớn như vùng châu thổ sông Ấn, sông Hằng hay Hoàng Hà; cũng không

có những đồng cỏ mênh mông như vùng thảo nguyên Không gian sinh tồn ởđây tuy nhỏ hẹp nhưng lại rất phong phú, đa dạng Con người có thể khai thác ởthiên nhiên đủ loại thức ăn để sinh tồn Vì thế có người gọi Đông Nam Á là khuvực khai thác thức ăn theo nghĩa rộng Những điều kiện đó rất thuận lợi chocuộc sống con người trong buổi đầu, nhưng không khỏi ảnh hưởng nhất địnhđến sự phát triển của một nền sản xuất lớn, tạo nên một khối lượng sản phẩm lớntrong những giai đoạn phát triển sau này của khu vực Đồng thời, sự đa dạng,đan xen của những địa bàn sinh tụ nhỏ trong văn hóa tộc người của cả khu vục

và trong mỗi quốc gia

Chương 2 : Những thành tựu của nền văn minh Đông Nam Á

2.1 Thời sơ sử (thế kỷ I – thế kỷ X)

Vào thời kỳ sơ sử, cùng với sự phát triển chung của thế giới, Đông Nam Ácũng bước qua giai đoạn tiền sử để bắt đầu xác lập cho mình những bước đi

Sở hữu một địa vực rộng lớn bao gồm toàn bộ khu vực nhiệt đới gió mùa ởĐông Nam Châu Á, miền đất này lưu giữ trong bản thân quá trình phát triển củamình những giá trị vô cùng quý giá về thời kỳ sơ sử, thời kỳ được đánh giá làgiai đoạn các nhà nước tối cổ được thành lập liên tục Những gì được tìm thấy ở

khu vực Đông Nam Á này đã giúp các nhà nghiên cứu phần nào định hình lạicác nhà nước tối cổ mà sự tồn tại của nó không ai có thể phủ nhận được Nền văn hóa tiêu biểu nhất của thời kỳ này là văn hóa Đông Sơn với hàng loạttrống đồng, thạp đồng đủ các loại kích cỡ và với một nghệ thuật trang trí tuyệtvời Có thể nói, với sự xuất hiện của trống đồng Đông Sơn, kỹ thuật đúc đồngthau của cư dân Đông Nam Á đã vươn tới đỉnh cao nhất Từ những kết quả đượctìm thấy qua công việc khảo cổ, người ta tìm thấy rất nhiều cổ vật ở những địatầng khác nhau Trong những cổ vật tìm thấy, những thứ được coi là có vai tròđánh dấu bước tiến trong lao động và sinh hoạt của thời kỳ sơ sử tương đốinhiều, nó cũng mang dấu ấn của đô thị cổ ở thời đại đồ đồng, cư dân Đông Nam

Á sơ sử thường sinh sống thành làng ở những nơi đất cao và gần sông ngòi.Điều này chứng tỏ họ đã biết thích ứng với môi trường tự nhiên Sống trong vùng khí hậu nhiệt đới, cư dân Đông Nam á đã chuyển sang trồnglúa cạn ở nương rẫy và lúa nước ở vùng châu thổ Với sự phát triển công cụ laođộng, năng suất lao động ngày càng nâng cao, công việc chăn nuôi cũng đượcđẩy mạnh Do yêu cầu lao động, kỹ thuật sản xuất công cụ lao động được nânglên một bậc cao hơn Bên ngoài các công cụ bằng đá, các công cụ bằng sắt cũngđược phát triển mà tiêu biểu là ở Sa Huỳnh Từ những phát triển về kỹ thuật sảnxuất, cư dân Đông Nam Á dần dần có những cuộc giao lưu với bên ngoài nhờ vịtrí địa lý thuân lợi Vào thời kỳ sơ sử này, ở Đông Nam Á việc đi lại được tiếnhành chủ yếu bằng thuyền Sông và biển là những con đường giao thông huyếtmạch cho sự giao lưu văn hóa lúcđó.Nếu như người Trung Hoa luôn tự hào với con đường tơ lụa, con đường giúp đấtnước này đến với các vùng đất khác cũng như tiếp nhận luồng văn hóa từ bênngoài vào, thì toàn bộ đường biển thuộc hải phận Đông Nam Á được các cư dânnơi đây coi như con đường tơ lụa trên biển của mình ở Đông Nam Á người tabắt gặp cả những nét đặc trưng không chỉ của văn hóa Ấn Độ, Trung Hoa màcòn có cả của Ba Tư và nhiều vùng khác nữa Tất cả đều do sự thuận lợi của vịtrí địa lý đem lại cho người dân nơi đây Có thể nói thời kỳ này là giai đoạn mà

các nhà nước tối cổ ở Đông Nam Á xuất hiện liên tục, trước hết ta cần đề cập tớiPhù Nam, nhà nước mà tên gọi đó đã xuất hiện trong thư tịch cổ của TrungQuốc Theo những thư tịch này thì chủ nhân của nó thuộc dòng MalayuPonilezie nhưng cũng có những dấu vết cho thấy là tiền thân của giai đoạn tiềnĂng Co, tức là chủ nhân của các nhà nước này đã bắt đầu làm lúa nước và đặcbiệt họ sống quần tụ ở những vùng nước lớn Sau nhà nước Phù Nam là sự xuấthiện của một nhà nước với tên gọi buổi đầu là Lâm Ấp Tên gọi này tồn tại đếntận thế kỷ thứ 7 mới chuyển thành Chăm pa, Chăm pa giữ một vùng đất rộng lớn

ở miền Trung Việt Nam Thời kỳ này đánh dấu sự chuyển dịch của các tộcngười từ miền núi cao xuống dưới thung lũng, đồng bằng và cũng hình thànhnhà nước như tộc người Nam Việt Sự chuyển dịch của tộc người Nam Việtcũng phần nào làm thay đổi bản đồ Đông Nam Á cổ Khác với khu vực ĐôngNam Á lục địa, các đế chế ở hải đảo không có nhiều biến động Các đế chế này

về sau còn tồn tại rất nhiều như đế chế Java và Pahazavit Trong những tôn giáo

ở Đông Nam Á Phật giáo được coi là tôn giáo phổ biến nhất Sự hiện diện củaPhật giáo ở đây là một trong những tác động về mặt văn hóa của Ấn Độ tớiĐông Nam Á, tiếp theo sau tôn giáo là những hoạt động khác như văn học, kiến

Quay trở lại với thời kỳ hoang sơ, những chủ nhân đầu tiên của nền văn hóa Óc

Eo trong quá trình phát triển đã có chữ viết để ghi lại những gì muốn để lại chomai sau Theo những nghiên cứu của các chuyên gia thì ngôn ngữ của chủ nhânvăn hóa Óc Eo có những dấu ấn của hệ ngữ thuộc Ấn Độ, điều đó nói lên rằngquá trình giao thoa văn hóa trong thời kỳ sơ sử này đã diễn ra tương đối đều đặn

và rộng rãi Giờ đây, sau khi đã trải qua một thời gian dài phát triển, Đông Nam

Á đã đi một chặng đường dài của riêng mình Song ngay từ những buổi bìnhminh thì sự giao thoa về văn hóa đã xuất hiện Bên cạnh một vị trí địa lý thuậnlợi, điều kiện tự nhiên của Đông Nam Á cũng có lợi cho các công việc đồng ángcủa nhà nông, chính từ đó mà điều kiện để có sự giao thoa văn hóa với các vùng

ngoại vi đối với Đông Nam Á cũng không phải là khó khăn Ngay từ đầu Côngnguyên, các cư dân Đông Nam Á đã có dịp tiếp xúc, giao lưu với văn hóa Ấn Độqua các thương gia và các nhà truyền giáo Ấn Độ Văn hóa Ấn Độ xâm nhậpvào Đông Nam Á bằng con đường hòa bình nên việc tiếp nhận văn hóa Ấn Độ,hay nói một cách chính xác hơn sự giao lưu văn hóa Đông Nam Á - Ấn Độ diễn

ra gần như là tự nhiên Ảnh hưởng của văn hóa Ấn Độ sang khu vực Đông Nam

Á được thể hiện ở rất nhiều mặt, nhiều khía cạnh, ảnh hưởng đó khá toàn diện

và sâu sắc Cùng với tôn giáo, văn học và kiến trúc của Ấn Độ hiện diện rấtnhiều ở Đông Nam Á, nhưng ảnh hưởng rõ rệt và đậm nét nhất của văn hóa Ấn

Độ vào Đông Nam Á là việc phổ biến đạo Phật và đạo Bà La Môn Các tôn giáonày, đặc biệt là đạo Phật, có một ảnh hưởng sâu rộng tới đời sống văn hóa tinhthần của người dân bản địa Đông Nam Á ở một số quốc gia sau này, Phật giáo

đã trở thành Quốc giáo Có thể nói, Đông Nam Á tiếp nhận được rất nhiều từ cácnền văn hóa ngoại vi song lại có sự dung hòa cho phù hợp Phật giáo cũng nhưvậy, diện mạo của tôn giáo này tuy vẫn giữ được gốc gác song cũng có nhữngnét đặc trưng của Đông Nam Á Nếu tính từ thủa sơ khai thì bản đồ khu vựcĐông Nam Á còn trải rộng lên một phần ở phía Nam sông Dương Tử, do vậy

mà sự ảnh hưởng của văn hóa Trung Hoa cũng không hề thua kém Ấn Độ ở đờiTần, các vương quốc Đông Nam Á thời tiền sử ở bờ Nam sông Dương Tử bịđồng hóa vào văn hóa Trung Hoa Người Nam Man, tộc người có cơ tầng vănhóa Đông Nam Á tiền sử, bị đồng hóa với Hoa tộc để cùng trở thành Hán tộc.Tuy nhiên sự đồng hóa này có tính chất 2 chiều, nghĩa là cả hai bên đều có sựtác động qua lại Như vậy, ngay từ đầu Công nguyên, ảnh hưởng của văn hóaTrung Quốc đã lan ra toàn bộ phía Bắc của vùng Đông Nam Á tiền sử Ảnhhưởng ấy diễn ra cùng với sự thôn tính các quốc gia đã hình thành từ trước.Đồng thời với việc xâm chiếm lãnh thổ, đế quốc Tần Hán đã tiến hành đồng loạtchính sách đồng hóa văn hóa Đông Nam Á trên mọi lĩnh vực Điều đó có nghĩa

là đế quốc Tần Hán muốn thiết lập ở Đông Nam Á một thể chế chính trị, một cơcấu xã hội thậm chí một phong tục tập quán theo kiểu Trung Hoa Song song với

sự cưỡng bức nói trên là việc truyền bá các hệ tư tưởng như Nho giáo, Đạogiáo

Những dấu ấn đậm nét nhất của văn hóa Trung Hoa ở Việt Nam được coi nhưtiêu biểu, cho tới tận ngày nay, vai trò của Nho giáo vẫn có tác động nhất địnhtới một số lĩnh vực trong xã hội của Việt Nam Đó cũng là tình hình chung củavăn hóa Đông Nam Á thời kỳ sơ sử Trải qua một thời gian dài theo dọc tiếntrình lịch sử, Đông Nam Á đã làm dày truyền thống của mình bằng những hoạtđộng tích lũy bởi thời gian, bởi sự giao lưu chà xát với những khu vực văn hóangoại vi mà thời kỳ sơ sử đóng một vai trò quan trọng Thời kỳ này vừa đánhdấu bước tiến lớn của cư dân Đông Nam Á trong quá trình phát triển, vừa giớithiệu với thế giới một vùng văn hóa đầy màu sắc lung linh rất đặc trưng

2.2 Những thành tựu văn minh của Đông Nam Á đạt được sau thế kỷ X

2.2.1 Ngôn ngữ - Chữ viết.

Ngôn ngữ Đông Nam Á hiện đại là tổng hòa của rất nhiều những ngônngữ đa dạng, phong phú Tính đa dạng của ngôn ngữ Đông Nam Á được thểhiện ở nhiều mặt, nhiều phương diện Có thể có một ngôn ngữ tồn tại ở rấtnhiều quốc gia như tiếng Thái không chỉ có ở Thái Lan mà còn ở Lào, ViệtNam, Myanma, hay ở bất kì quốc gia Đông Nam Á nào cũng có hàng chục,hàng trăm ngôn ngữ khác nhau Điển hình như tại Inđônêxia có tới hơn 200ngôn ngữ đang được sử dụng

Tuy nhiên không phải bởi thế mà ngôn ngữ không có tính thống nhất Đóchính là “ bức tranh đa dạng trong sự thống nhất cao độ từ trong cội nguồnchúng” ( PGS Mai Ngọc Chừ - văn hóa Đông Nam Á.NXB ĐHQG Hà Nội) Ngày nay, dựa vào phương pháp so sánh - lịch sử, các nhà khoa học đãquy ước ngôn ngữ Đông Nam Á về một số họ ngôn ngữ:

*) Ngữ hệ Nam – Đảo (Austranesia )