Quản lý chất thải nguy hại

Những Nội dung chính► Khái niệm, phân loại và đặc điểm chất thải nguy hại ► Giám sát, kiểm soát chất thải nguy hại ► Phòng ngừa, hạn chế rủi ro từ chất thải nguy hại ► Lợi ích trong quản

Qu¶n lý chÊt th¶i nguy h¹i

Những Nội dung chính

► Khái niệm, phân loại và đặc điểm chất thải nguy hại

► Giám sát, kiểm soát chất thải nguy hại

► Phòng ngừa, hạn chế rủi ro từ chất thải nguy hại

► Lợi ích trong quản lý chất thải nguy hại

đặt vấn đề

œChất thải nguy hại (CTNH) đã được nhiều nước trên thế giới quan tâm nghiên cứu từ lâu vì CTNH ảnh hưởng

đến môi trường và sức khoẻ con người.

œở Việt Nam, CTNH phát sinh với khối lượng lớn, đa dạng và phức tạp về thành phần: kim loại nặng, dầu mỡ, thuốc trừ sâu,…

œ Thực tế Việt Nam chưa quản lý triệt để CTNH: CTNH vẫn được thu gom cùng với chất thải sinh hoạt Đây là

I khái niệm, phân loại

và tính độc của chất thải nguy hại

I.1 Khái niệm chất thải nguy hại

I.2 Thành phần chất thải nguy hại

I.3 Phân loại chất thải nguy hại

I.4 Tính độc của chất thải nguy hại

Khái niệm chất thải nguy hại

Chất thải nguy hại Là chất thải có chứa các chất hoặc các hợp chất có một trong các đặc tính nguy hại trực tiếp (dễ cháy, dễ nổ, làm ngộ độc, dễ ăn mòn, dễ lây nhiễm và các

đặc tính gây nguy hại khác), hoặc tương tác với các chất khác

và gây nên các tác động nguy hại đối với môi trường và sức khoẻ con người

Mức độ nguy hại của chất thải cũng rất khác nhau, tuỳ thuộc vào liều lượng và khả năng gây hại của một số chất độc hại lẫn trong

đó Thậm trí tính chất nguy hại của chất thải chỉ thể hiện trong điều kiện môi trường như pH, nhiệt độ, áp suất nhất định.

Thành phần chất thải nguy hại

3

21 23 Vô cơ phi kim loại

2

49 53 Hữu cơ

1

Tỷ lệ, % Thành phần

TT

Bảng 1.1 Thành phần nguy hại trong CTR Y tế

Phân loại chất thải nguy hại

) Phân loại theo tính chất nguy hại

) Phân loại theo mức độ độc hại

) Phân loại theo loại hình công nghiệp

) Phân loại theo khả năng quản lý và xử lý

tính độc của chất thải nguy hại

Việt Nam:

Chưa có phương pháp xác định tính độc của CTNH dạng rắn

Cục Môi trường (EPA) Mỹ:

Đưa ra 2 phương pháp phân tích tương đối đơn giản: phương pháp trích ly và phương pháp lọc độc tính

II Phòng ngừa, hạn chế rủi ro từ chất thải

nguy hại

ắ Nguy cơ rủi ro từ CTNH rất cao

ắ Các biện pháp tổng hợp phòng ngừa ô nhiễm do

CTNH bao gồm toàn bộ các hoạt động kiểm soát CTNH

an toàn trong suốt quá trình phát sinh đến thu gom,

vận chuyển, lưu trữ, xử lý, tiêu huỷ.

II Phßng ngõa, h¹n chÕ rñi ro tõ chÊt th¶i

nguy h¹i

II.1 ng¨n ngõa rñi ro b»ng nhËn d¹ng nh·n m¸c

II.2 ng¨n ngõa rñi ro trong qu¸ tr×nh thu gom,

vËn chuyÓn

II.3 ng¨n ngõa, rñi ro trong qu¸ tr×nh lưu chøa

II.4 ng¨n ngõa rñi ro trong qu¸ tr×nh xö lý tiªu

huû chÊt th¶i nguy h¹i

ng¨n ngõa rñi ro b»ng nhËn d¹ng nh·n m¸c

¾ Mäi lo¹i chÊt nguy h¹i vµ CTNH ph¶i ®−îc d¸n nh·n.

¾ Nh·n c¶nh b¸o b¸o nguy hiÓm.

ngăn ngừa rủi ro trong thu gom, vận chuyển

ắ Cung đường vận chuyển phải ngắn, tránh đi qua các khu

đông dân cư.

ắ Đơn vị thu gom, vận chuyển phải có nhật ký hành trình.

ắ Phải có kế hoạch ứng cứu khi có sự cố xảy ra: thông báo

kịp thời với cơ quan chức năng giải quyết sự cố, sơ tán nạn nhân, thu gom chất thải rơi vãi

ắ Việc vận chuyển CTNH xuyên biên giới, các nước cần

tuân thủ công ước Basel.

) CTNH chỉ được lưu chứa tạm thời tại những khu vực quy

định theo đúng nguyên tắc, tiêu chuẩn.

) Khu lưu chứa phải có biển báo từ xa

) Thời hạn lưu chứa tạm thời thường không quá 90 ngày

) Kho chứa phải đáp ứng tiêu chuẩn về: địa điểm, kết cấu,

kiến trúc công trình, phòng chống cháy nổ.

ngăn ngừa rủi ro trong lưu chứa

ngăn ngừa rủi ro trong xử lý tiêu huỷ

Š Phải tuân thủ tuyệt đối quy trình kỹ thuật xử lý và an

III Lîi Ých trong qu¶n lý chÊt th¶i nguy h¹i

III.1 lîi Ých trong ng¨n ngõa ph¸t sinh CTNH

III.2 lîi Ých trong t¸i sinh, t¸i chÕ CTNH

III.3 Lîi Ých trong qu¶n lý tæng hîp CTNH

ˆ Lîi Ých kinh tÕ:

- Gi¶m bít chi phÝ cho c«ng t¸c qu¶n lý CTNH

- Gi¶m chi phÝ vÒ nguyªn vËt liÖu vµ n¨ng l−îng do

sö dông cã hiÖu qu¶ h¬n

- T¨ng lîi thÕ c¹nh tranh trªn thÞ tr−êng: c¶i thiÖn h×nh ¶nh doanh nghiÖp

lîi Ých trong ng¨n ngõa ph¸t sinh

chÊt th¶i nguy h¹i

ˆ Lợi ích môi trường và xã hội:

- Giảm rủi ro đối với công nhân, cộng đồng và các thế hệ sau.

- Góp phần đáp ứng tiêu chuẩn môi trường hiện hành, giúp bảo vệ môi trường tốt hơn.

- Góp phần bảo tồn tài nguyên và năng lượng

- Cải thiện mối quan hệ với cộng đồng xung quanh

lợi ích trong ngăn ngừa phát sinh

chất thải nguy hại

lợi ích trong tái sinh, tái chế

chất thải nguy hại

ˆ Lợi ích kinh tế:

- Đem lại thu nhập cho người lao động

- Tiết kiệm chi phí mua nguyên liệu, khai thác tài nguyên thiên nhiên

- Giảm chi phí xử lý CTNH

ˆ Lợi ích môi trường và xã hội:

- Giảm lượng CTNH thải ra môi trường phải xử lý.

- Giảm khai thác tài nguyên quá mức.

- Giải quyết công ăn việc làm cho người lao động.

- Giảm rủi ro đối với môi trường và sức khoẻ cộng

đồng vì giảm lượng phát sinh CTNH.

lợi ích trong tái sinh, tái chế

chất thải nguy hại

lợi ích trong quản lý tổng hợp

chất thải nguy hại

Gáim sát các ảnh hưởng

chất thải nguy hại

Giảm hoặc loại trừ tại nguồn

(giảm thiểu, trao đổi, tái sinh, tái sử dụng)

Biến đổi thành chất thải không độc hại hoặc ít độc hại hơn

(xử lý vật lý, hoá học, sinh học, nhiệt)

Thải bỏ an toàn vào môi trường

- Giảm chi phí cho quản lý CTNh tại cơ sở Giảm chi phí

trong đổ bỏ, phát thải vào môi trường (phí môi trường),

lợi ích trong quản lý tổng hợp

chất thải nguy hại

ˆ Lợi ích môi trường và xã hội:

- Tránh được ô nhiễm và suy thoái môi trường.

- Bảo tồn tài nguyên thiên nhiên.

- Giảm rủi ro đối với môi trường và sức khoẻ cộng đồng.

- Góp phần đẩy mạnh công tác xã hội hoá việc thu gom,

vận chuyên, tái chế, xử lý, tiêu huỷ CTNH.

- Tạo công ăn, việc làm, thu hút đầu tư từ nhiều nguồn

khác nhau.

lợi ích trong quản lý tổng hợp

chất thải nguy hại

IV.1 Gi¶m thiÓu chÊt th¶i nguy h¹i

IV.2 T¸i sö dông chÊt th¶i nguy h¹i

IV.3 T¸i chÕ chÊt th¶i nguy h¹i

IV.4 Xö lý chÊt th¶i nguy h¹i

IV.5 Gi¸m s¸t CTNH b»ng luËt ph¸p

IV Gi¸m s¸t, kiÓm so¸t chÊt th¶i nguy h¹i

¾ ¸p dông c¸c gi¶i ph¸p s¶n xuÊt s¹ch h¬n nh»m hîp lý

ho¸ qu¸ tr×nh s¶n xuÊt, tiÕt kiÖm nguyªn liÖu, n¨ng l−îng gãp phÇn gi¶m thiÓu chÊt th¶i nguy h¹i.

¾ Thu gom, ph©n lo¹i hiÖu qu¶ ngay t¹i nguån cã ý nghÜa

quan träng trong gi¶m thiÓu CTNH

Gi¶m thiÓu chÊt th¶i nguy h¹i

¾ Sö dông CTNH tõ nguån th¶i nµy lµm nguyªn liÖu

cho qu¸ tr×nh s¶n xuÊt kh¸c

¾ CÇn lùa chän c¸c gi¶i ph¸p kü thuËt theo h−íng t¸i

chÕ, thu håi phï hîp víi CTNH

T¸i sö dông chÊt th¶i nguy h¹i

Tái chế chất thải nguy hại

ắ Chỉ có một số ít loại CTNH có giá trị kinh tế với khối

l−ợng đủ lớn mới có khả năng tái chế, ví dụ: dầu mỡ

thải, dung môi, kim loại nặng,

ắ Cần có biện pháp thích hợp kiểm soát các nguồn ô

nhiễm độc hại thứ cấp phát sinh trong quá trình tái chế.

Xử lý chất thải nguy hại

ơ Hầu hết các PP xử lý CTNH đang áp dụng ở Việt Nam ch−a

an toàn.

ơ Xử lý CTNH phát sinh từ các KCN ngày càng đ−ợc quan tâm nhiều hơn.

ơ Các lò đốt CTR y tế ở VN vận hành ch−a hết công suất

y ChÊt th¶i ®−îc xö lý s¬ bé b»ng c¾t, nghiÒn, sµng

tr−íc khi ®−a vµo xö lý ho¸ lý hay nhiÖt

y BiÖn ph¸p nµy lµm t¨ng hiÖu qu¶ xö lý cña c¸c b−íc

tiÕp theo

Xö lý CTNH

Xö lý c¬ häc

Xử lý CTNH

Công nghệ thiêu đốt

Yêu cầu cơ bản về lò đốt:

- Cung cấp đủ oxy cho quá trình nhiệt phân

- Thời gian lưu của khí cháy phải đảm bảo để đốt cháy hoàn toàn

- Nhiệt độ phải đủ cao (trên 1050oC)

- Trộn lẫn đồng đều các khí và khí cháy xoáy

Xử lý CTNH

Công nghệ thiêu đốt

Một số ưu điểm nôi bật của phương pháp đốt:

- Giảm 90 95 % khối lượng chất thải hữu cơ

- Chuyển chất thải về trạng thái trơ

- Giảm thể tích và lượng chôn lấp

- Xử lý triệt để đặc biệt đối với các tác nhân truyền nhiễm

- Thu hồi nhiệt lượng

Công nghệ thiêu đốt

Xử lý CTNH

Một số nhược điểm của phương pháp đốt:

- Chi phí đầu tư và chi phí vận hành cao

- Chi phí cho xử lý khí thải

- Yêu cầu thiết kế và vận hành phức tạp

- Khống chế quá trình tốt (đặc biệt là nhiệt độ) nếu không

sẽ phát sinh các chất siêu độc: Dioxin, Furan,

Công nghệ thiêu đốt

Xử lý CTNH

Nguyên lý quá trình thiêu đốt chất thải trong lò đốt:

- Buồng sơ cấp: các chất thải cháy tạo thành hỗn hợp khí bao

gồm bụi, hơi H2O, CO2, N2, SO2 và chất hữu cơ chứa cháy hết.

- Buồng đốt thứ cấp: nhiệt độ cháy đạt 1000 1200 o C sẽ tiếp

tục phân huỷ các chất hữu cơ còn lại thành các khí vô cơ Phần

tro còn lại được định kỳ đem chôn lấp Khí thải trước khi theo ống

khói ra môi trường sẽ được xử lý đạt tiêu chuẩn cho phép.

Công nghệ xử lý hoá - lý

Xử lý CTNH

Nguyên tắc:

- Sử dụng các quá trình biến đổi vật lý, hoá học làm thay đổi tính

chất của chất thải nhằm mục đích chính là giảm thiểu khả nằn

nguy hại của chất thải đối với môi trường.

y ứng dụng:

- Để thu hồi, tái chế chất thải, đặc biệt là một số loại CTNH như:

y øng dông: t¸ch, thu håi c¸c chÊt h÷u c¬ cã lÉn trong chÊt

th¶i: dÇu, mì, dung m«i, ho¸ chÊt BVTV

y ứng dụng trong xử lý chất thải:

Thường gắn với quá trình trích ly để tăng khả năng tách sản phẩm

Để thu hồi lại dung môi đã sử dụng trong trích ly, tách riêng các

h Nguyên tắc: dựa trên phản ứng tạo thành sản phẩm kết tủa

lắng giữa chất bẩn và hoá chất, sau đó tách kết tủa ra khỏi dung dịch

h ứng dụng: tách kim loại nặng ra khỏi chất thải Lỏng dưới

dạng Hydrroxyt kết tủa hoặc muối không tan

Xử lý CTNH

Công nghệ xử lý hoá - lý

Phương pháp kết tủa

Xử lý CTNH

Công nghệ xử lý hoá - lý

Phương pháp oxy hoá - khử

h Nguyên tắc: sử dụng các tác nhân oxy hoá - khử để tiến

hành phản ứng oxy hoá - khử chuyển CTNH thành không

độc hoặc ít độc hơn

h Tác nhân oxy hoá khử: Na2S2O4; NaHSO3; H2; KMnO4;

K2CrO7; H2O2; O3; Cl2;

h Khái niệm:

- Cố định: là quá trình thêm những chất liệu khác vào chất thải để làm thay đổi tính chất vật lý, giảm độ hoà tan, giảm độlan truyền CTNH ra môi trường

- Hoá rắn: là quá trình chuyển chất thải thành dạng rắn bằng các chất phụ gia có tác dụng làm tăng sức bền, giảm độ nén, giảm độ thẩm thấu

Xử lý CTNH

Công nghệ xử lý hoá - lý

cố định và hoá rắn

cố định và hoá rắn

Công nghệ xử lý hoá - lý

Xử lý CTNH

h Cố định và hoá rắn CTNH:

- Đóng rắn CTNH ở dạng viên để an toàn hơn khi chôn lấp

- áp dụng cho các loại CTNH không đ−ợc chôn lấp trực tiếp

- Vật liệu dùng đóng rắn: xi măng; một số chất vô cơ,

- Sau khi đóng rắn, kiểm tra khả năng hoà tan của các thành phần độc hại trong mẫu, nếu đạt tiêu chuẩn thì đem chôn lấp,

Xử lý CTNH

Công nghệ chôn lấp

h Chôn lấp hợp vệ sinh là biện pháp tiêu huỷ chất thải đã

được áp dụng rộng rãi trên thế giới.

h Nhiều nước tiên tiến đã áp dụng biện pháp chôn lấp

hợp vệ sinh đối với CTNH: Mỹ , Nhật, Canada,…

h Đối với chôn lấp CTNH, yêu cầu kỹ thuật phải an toàn

hơn so với chôn lấp chất thải sinh hoạt.

ắ Địa điểm bãi chôn lấp :

- Phải đủ diện tích, thể tích

- Đảm bảo hiệu quả kinh tế, an toàn cho sức khoẻ con người

và môi trường một cách tối ưu nhất

- Cần chú ý đến các yếu tố: địa lý tự nhiên, đặc điểm địa hình,

Công nghệ chôn lấp

Xử lý CTNH

Công nghệ chôn lấp

Xử lý CTNH

ắ Quy trình chôn lấp CTNH (tiếp):

- Sau mỗi ngày hoặc sau mỗi lớp CTNH (dày tối đa 2m), che phủ bằng lớp đất ẩm

- Khi lượng CTNH đã đầy ô, tiến hành che phủ cuối cùng Khi kết thúc ô chôn lấp này, CTNH được chôn ở ô tiếp theo

- Khi tất cả các ô đã được điền đầy, làm thu tục đóng bãi Các hoạt động giám sát môi trường, báo cáo, duy tu sửa chữa tiến hành trong thời gian 20 50 năm tính từ khi đóng bãi chôn lấp

ắ Việt nam đã có Quy chế quản lý CTNH

ắ Ch−a có các biện pháp c−ỡng chế mạnh

ắ ý thức tự giác của chủ thải kém, việc giám sát lỏng lẻo

ắ Kê khai CTNH ch−a thực hiện đầy đủ

ắ Cần quan tâm hơn nữa về nguồn lực cho quản lý CTNH

Giám sát CTNH bằng luật pháp

Kết luận

) CTNH rất đa dạng về chủng loại, phức tạp về thành phần ) CTNH có ảnh hưởng đến sức khoẻ và môi trường.

) Quản lý CTNH trước tiên cần nhìn nhận ở góc độ giải

quyết ô nhiễm và các nguy cơ rủi ro hơn là tính đến yếu tố kinh tế.

) Biện pháp quản lý CTNH thích hợp sẽ mang lại những

hiệu quả kinh tế, môi trường và xã hội to lớn.

) Quản lý chặt chẽ CTNH góp phần quan trọng trong sự

phát triển bền vững của mỗi quốc gia.