Tài liệu Giáo trình quản lý chất thải nguy hại P3 pptx

Trang 1

THS: Nguyễn Ngọc Châu

3-1

NH NGH A, NGU N G C

VÀ PHÂN LO I CH T TH I NGUY H I

Thu t ng ch t th i nguy h i l n đ u tiên xu t hi n vào th p niên 70 Sau m t th i gian nghiên c u phát tri n, tùy thu c vào s phát tri n khoa h c k thu t và xã h i c ng nh quan đi m c a m i n c mà hi n nay trên th gi i cĩ nhi u cách đ nh ngh a khác nhau v

ch t th i nguy h i trong lu t và các v n b n d i lu t v mơi tr ng Ch ng h n nh

Philiphin: ch t th i nguy h i là nh ng ch t cĩ đ c tính, n mịn, gây kích thích, h at tính,

cĩ th cháy, n mà gây nguy hi m cho con ng i, và đ ng v t

Canada: ch t th i nguy h i là nh ng ch t mà do b n ch t và tính ch t c a chúng cĩ kh

n ng gây nguy h i đ n s c kh e con ng i và/ho c mơi tr ng Và nh ng ch t này yêu

c u các k thu t x lý đ c bi t đ l ai b ho c gi m đ c tính nguy h i c a nĩ

Ch ng trình mơi tr ng c a Liên H p Qu c (12/1985): ngồi ch t th i phĩng x và

ch t th i y t , ch t th i nguy h i là ch t th i (d ng r n, l ng, bán r n-semisolid, và các bình ch a khí) mà do h at tính hĩa h c, đ c tính, n , n mịn ho c các đ c tính khác, gây nguy h i hay cĩ kh n ng gây nguy h i đ n s c kh e con ng i ho c mơi tr ng b i chính b n thân chúng hay khi đ c cho ti p xúc v i ch t th i khác

M : [đ c đ c p trong lu t RCRA (the Resource Conservation and Recovery Act-1976) ] ch t th i (d ng r n, d ng l ng, bán r n-semisolid, và các bình khí) cĩ th đ c coi là

ch t th i nguy h i khi

Ü N m trong danh m c ch t th i ch t th i nguy h i do EPA đ a ra (g m 4 danh sách)

Ü Cĩ m t trong 4 đ c tính (khi phân tích) do EPA đ a ra g m cháy-n , n mịn,

ph n ng và đ c tính

Ü c ch th i (hay nhà s n xu t) cơng b là ch t th i nguy h i

Bên c nh đĩ, ch t th i nguy h i cịn g m các ch t gây đ c tính đ i v i con ng i li u

l ng nh i v i các ch t ch a cĩ các ch ng minh c a nghiên c u d ch t trên con

ng i, các thí nghi m trên đ ng v t c ng cĩ th đ c dùng đ c đốn tác d ng đ c tính

c a chúng lên con ng i

Trang 2

3-2

T i Vi t Nam, đ ng tr c các nguy c bùng n ch t th i nguy h i là h qu c a vi c phát tri n cơng nghi p, ngày 16 tháng 7 n m 1999, Th T ng Chính Ph ký quy t đ nh ban hành Quy Ch Qu n Lý Ch t Th i Nguy H i s 155/1999/Q 9-TTg trong đĩ t i i u 2,

M c 2 ch t th i nguy h i đ c đ nh ngh a nh sau

Ch t th i nguy h i là ch t th i cĩ ch a các ch t ho c h p ch t cĩ m t trong các đ c tính gây nguy h i tr c ti p (d cháy, d n , làm ng đ c, d n mịn, d lây nhi m và các

đ c tính nguy h i khác), ho c t ng tác ch t v i ch t khác gây nguy h i đ n mơi tr ng

và s c kh e con ng i Các ch t th i nguy h i đ c li t kê trong danh m c (ph l c 1

c a quy ch ) Danh m c do c quan qu n lý nhà n c v b o v mơi tr ng c p Trung

ng qui đ nh

Qua các đ nh ngh a đ c nêu trên cho th y h u h t các đ nh ngh a đ u đ c p đ n đ c tính (cháy-n , n mịn, ho t tính và đ c tính) c a ch t th i nguy h i Cĩ đ nh ngh a đ c p

đ n tr ng thái c a ch t th i (r n, l ng, bán r n, khí), gây tác h i do b n thân chúng hay khi t ng tác v i các ch t khác cĩ đ nh ngh a khơng đ c p Nhìn chung n i dung c a

đ nh ngh a s phù thu c r t nhi u vào tình tr ng phát tri n khoa h c – xã h i c a m i

n c Trong các đ nh ngh a nêu trên cĩ th th y r ng đ nh ngh a v ch t th i nguy h i c a

M là rõ ràng nh t và cĩ n i dung r ng nh t Vi c này s giúp cho cơng tác qu n lý ch t

th i nguy h i đ c d dàng h n

So sánh đ nh ngh a đ c nêu trong quy t đ nh 155/1999/Q 9-TTg do th t ng chính

ph ban hành v i đ nh ngh a c a các n c khác cho th y đ nh ngh a đ c ban hành trong quy ch cĩ nhi u đi m t ng đ ng v i đ nh ngh a c a Liên H p Qu c và c a M Tuy nhiên, trong quy ch v qu n lý ch t th i nguy h i c a chúng ta cịn ch a rõ ràng v các

đ c tính c a ch t th i, bên c nh đĩ ch a nêu lên các d ng c a ch t th i nguy h i c ng nh

và qui đ nh các ch t cĩ đ c tính v i ng i hay đ ng v t là ch t th i nguy h i Trong giáo trình này, v i m c đích t p trung ch y u v ph n ch t th i cơng nghi p và qu n lý k thu t ch t th i nguy h i, đ ng th i đ khơng l ch h ng v i lu t l đã ban hành, qui ch

155 s đ c ch n l a làm c s chính, bên c nh đĩ các đ nh ngh a c a M s đ c b sung nh m làm rõ h n v ch t th i nguy h i

3.2 Ngu n Và Phân L ai Ch t Th i Nguy H i

3.2.1 Ngu n phát sinh ch t th i nguy h i

Do tính đa d ng c a các lo i hình cơng nghi p, các ho t đ ng th ng m i tiêu dùng trong

cu c s ng hay các ho t đ ng cơng nghi p mà ch t th i nguy h i cĩ th phát sinh t nhi u ngu n th i khác nhau Vi c phát th i cĩ th do b n ch t c a cơng ngh , hay do trình đ dân trí d n đ n vi c th i ch t th i cĩ th là vơ tình hay c ý Tu theo cách nhìn nh n mà

cĩ th phân thành các ngu n th i khác nhau, nhìn chung cĩ th chia các ngu n phát sinh

ch t th i nguy h i thành 4 ngu n chính nh sau:

Trang 3

3-3

- T các ho t đ ng cơng nghi p (ví d khi s n xu t thu c kháng sinh s d ng dung mơi methyl chloride, xi m s d ng cyanide, s n xu t thu c tr sâu s d ng dung mơi là toluene hay xylene…)

- T ho t đ ng nơng nghi p (ví d s d ng các lo i thu c b o v th c v t đ c h i)

- Th ng m i (quá trình nh p-xu t các hàng đ c h i khơng đ t yêu c u cho s n xu t hay hàng quá date…)

- T vi c tiêu dùng trong dân d ng (ví d vi c s d ng pin, ho t đ ng nghiên c u khoa

h c, accu…)

Trong các ngu n th i nêu trên thì ho t đ ng cơng nghi p là ngu n phát sinh ch t th i nguy h i l n nh t và ph thu c r t nhi u vào lo i ngành cơng nghi p (b ng 3.1 và b ng 3.2) So v i các ngu n phát th i khác, đây c ng là ngu n phát th i mang tính th ng xuyên và n đ nh nh t Các ngu n phát th i t dân d ng hay t th ng m i ch y u khơng nhi u, l ng ch t th i t ng đ i nh , mang tính s c ho c do trình đ nh n th c

và dân trí c a ng i dân Các ngu n th i t các ho t đ ng nơng nghi p mang tính ch t phát tán d ng r ng, đây là ngu n r t khĩ ki m sốt và thu gom, l ng th i này ph thu c

r t nhi u vào kh n ng nh n th c c ng nh trình đ dân trí c a ng i dân trong khu v c

B ng3.1 M t s ngành cơng nghi p và các lo i ch t th i

Cơng nghi p Lo i ch t th i

S n xu t hĩa

ch t

Ü Dung mơi th i và c n ch ng c t: white spirit, kerosene, benzene, xylene, ethyl benzene, toluene, isopropanol, toluen disisocyanate, ethanol, acetone, methyl ethyl ketone,

tetrahydrofuran, methylene chloride, 1,1,1-trichloroethane, trichloroethylene

Ü Ch t th i d cháy khơng theo danh ngh a (otherwise specified)

Ü Ch t th i ch a acid/base m nh: ammonium hydroxide, hydrobromic acid, hydrochloric acid, potassium hydroxide, nitric acid, sulfuric acid, chromic acid, phosphoric acid

Ü Các ch t th i ho t tính khác: sodium permanganate, organic peroxides, sodium perchlorate, potassium perchlorate, potassium permanganate, hypochloride, potassium sulfide, sodium sulfide

Ü Phát th i t x lý b i, bùn

Ü Xúc tác qua s d ng

Xây d ng Ü S n th i cháy đ c: ethylene dichloride, benzene, toluene,

ethyl benzene, methyl isobutyl ketone, methyl ethyl ketone, chlorobenzene

Ü Các ch t th i d cháy khơng theo danh ngh a (otherwise specified)

Ü Dung mơi th i: methyl chloride, carbon tetrachloride,

Trang 4

3-4

trichlorotrifluoroethane, toluene, xylene, kerosene, mineral spirits, acetone

Ü Ch t th i acid/base m nh: amonium hydroxide, hydrobromic acid, hydrochloric acid, hydrofluoric acid, nitric acid,

phosphoric aic, potssium hydroxide sodium hydroxide, sulfuric acid

B ng3.1 M t s ngành cơng nghi p và các lo i ch t th i (ti p theo)

S n xu t gia

cơng kim lo i

Ü Dung mơi th i và c n ch ng: tetrachloroethylene, trichloroethylene, methylenechloride, 1,1,1-trichloroethane, carbontetrachloride, toluene, benzene, trichlorofluroethane, chloroform, trichlorofluoromethane, acetone, dichlorobenzene, xylene, kerosene, white sprits, butyl alcohol

Ü Ch t th i acid/base m nh: amonium hydroxide, hydrobromic acid, hydrochloric acid, hydrofluoric acid, nitric acid,

phosphoric acid, nitrate, sodium hydroxide, potassium hydroxide, sulfuric acid, perchloric acid, acetic acid

Ü Ch t th i xi m

Ü Bùn th i ch a kim lo i n ng t h th ng x lý n c th i

Ü Ch t th i ch a cyanide

Ü Ch t th i cháy đ c khơng theo danh ngh a (otherwise specified)

Ü Ch t th i ho t tính khác: acetyl chloride, chromic acid, sulfide, hypochlorites, organic peroxides, perchlorate, permanganates

Ü D u nh t qua s d ng Cơng nghi p

gi y

Ü Dung mơi h u c ch a clo: carbon tetrachloride, methylene chloride, tetrachloroethulene, trichloroethylene,

1,1,1-trichloroethane, các h n h p dung mơi th i ch a clo

Ü Ch t th i n mịn: ch t l ng n mịn, ch t r n n mịn, ammonium hydroxide, hydrobromic acid, hydrochloric acid, hydrofluoric acid, nitric acid, phosphoric acid, potassium hydroxide, sodium hydroxide, sulfuric acid

Ü S n th i: ch t l ng cĩ th cháy, ch t l ng d cháy, ethylene dichloride, chlorobenzene, methyl ethyl ketone, s n th i cĩ

ch a kim lo i n ng

Ü Dung mơi: ch ng c t d u m Ngu n: David H.F Liu, Béla G Lipták “Environmental Engineers’ Handbook” second edition, Lewis Publishers, 1997

Trang 5

3-5

B ng 3.2 L ng ch t th i phát sinh theo ngành cơng nghi p và ch ng lo i ch t th i nguy

h i t i T.p H Chí Minh 2002

Ngành cơng nghi p L ng ch t th i

(t n/n m)

Ch ng lo i

ch t th i

L ng ch t th i (t n/n m)

S n xu t và b o trì ph ng

ti n giao thơng

gĩi

23000

Hố ch t và thu c b o v

th c v t

ch a d u khác

15000

nghi p gi y

3100

V t li u xây d ng và các

s n ph m khống khác

Ngu n: D án quy ho ch t ng th v ch t th i nguy h i Tp.HCM-2002

3.2.2 Phân l ai

Cĩ r t nhi u cách phân lo i ch t th i nguy h i nhìn chung theo các cách sau

- Theo danh sách li t kê đ c ban hành kèm theo lu t

- Theo đ nh ngh a (d a trên 4 đ c tính)

• Theo đ c tính

Tính cháy (ignitability)

M t ch t th i đ c xem là ch t th i nguy h i th hi n tính d cháy n u m u đ i di n c a

ch t th i cĩ nh ng tính ch t nh sau

1 Là ch t l ng hay dung d ch ch a l ng alcohol < 24% (theo th tích) hay cĩ đi m

ch p cháy nh h n 60oC (140oF)

Trang 6

2 Là ch t th i (l ng ho c khơng ph i ch t l ng) cĩ th cháy qua vi c ma sát, h p ph đ

m, hay t bi n đ i hĩa h c, khi b t l a, cháy r t mãnh li t và liên t c (dai d ng) t o

ra hay cĩ th t o ra ch t nguy h i, trong các đi u ki n nhi t đ và áp su t tiêu chu n

3 Là khí nén

4 Là ch t oxy hĩa

Lo i ch t th i này theo EPA (M ) là nh ng ch t th i thu c nhĩm D001 hay ph n D (RCRA-M )

Tính n mịn

pH là thơng s thơng d ng dùng đ đánh giá tính n mịn c a ch t th i, tuy nhiên thơng s v tính n mịn c a ch t th i cịn d a vào t c đ n mịn thép đ xác đ nh ch t th i cĩ nguy h i hay khơng Nhìn chung m t

ch t th i đ c coi là ch t th i nguy h i cĩ tính n mịn khi m u đ i di n

th hi n m t trong các tính ch t sau

1 Là ch t l ng cĩ pH nh h n ho c b ng 2 hay l n h n ho c b ng 12.5

2 Là ch t l ng cĩ t c đ n mịn thép l n h n 6,35 mm (0.25 inch) m t n m nhi t đ thí nghi m là 55oC (130oF)

Lo i ch t th i này theo EPA (M ) là nh ng ch t th i thu c nhĩm D002

Tính ph n ng (reactivity)

Ch t th i đ c coi là nguy h i và cĩ tính ph n ng khi m u đ i di n ch t th i này

th hi n m t tính ch t b t k trong các tính ch t sau

1 Th ng khơng n đ nh (unstable) và d thay đ i m t cách mãnh li t mà khơng gây n

2 Ph n ng mãnh li t v i n c

3 û d ng khi tr n v i n c cĩ kh n ng n

3-6

Trang 7

4 Khi tr n v i n c, ch t th i sinh ra khí đ c, bay h i, ho c khĩi v i l ng cĩ th gây nguy h i cho s c kh e con ng i ho c mơi tr ng

5 Là ch t th i ch a cyanide hay sulfide đi u ki n pH gi a 2 và 11.5 cĩ th t o ra khí

đ c, h i, ho c khĩi v i l ng cĩ th gây nguy h i cho s c kh e con ng i ho c mơi

tr ng

6 Ch t th i cĩ th n ho c ph n ng gây n n u ti p xúc v i ngu n kích n m nh (strong initiating source) ho c n u đ c gia nhi t trong thùng kín

7 Ch t th i cĩ th d dàng n ho c phân h y (phân ly) n , hay ph n ng nhi t đ và

áp su t chu n

8 Là ch t n b c m theo lu t đ nh

Nh ng ch t th i này theo EPA (M ) thu c nhĩm D003

c tính đ c

xác đ nh đ c tính đ c h i c a ch t th i ngồi bi n pháp s d ng b ng li t

kê danh sách các ch t đ c h i đ c ban hành kèm theo lu t, hi n nay cịn s

d ng ph ng pháp xác đ nh đ c tính đ c h i b ng ph ng th c rị r (toxicity charateristic leaching procedure-TCLP) đ xác đ nh K t qu c a các thành ph n trong thí nghi m đ c so sánh v i giá tr đ c cho trong

B ng 3.3 (g m 25 ch t h u c , 8 kim lo i và 6 thu c tr sâu), n u n ng đ

l n h n giá tr trong b ng thì cĩ th k t lu n ch t th i đĩ là ch t th i nguy h i

3-7

Trang 8

3-8

B ng 3.3 N ng đ t i đa c a ch t ơ nhi m đ i v i đ c tính đ c theo RCRA (M )

Nhĩm

CTNH

theo

EPA

Ch t ơ nhi m

N ng đ

t i đa (mg/l)

Nhĩm CTNH theo EPA

Ch t ơ nhi m

N ng đ

t i đa (mg/l)

Hexachloro-1,3-butadiene

0.5

D022 Carbon tetrachloride 0.5 D009 Mercurya 0.2

D024 Chlorobenzene 100.0 D040 Methyl ethyl ketone 200.0

D030 1,4 Dichlorobenzene 7.5 D015 Toxaphenea 0.5

D031 1,2-Dichloroethane 0.5 D052 Trichloroethylene 0.5

D032 1,1-Dichloroethylene 0.7 D053 2,4,5 trichlorophenol 400.0 D033 2,4-Dinitrotoluene 0.13 D054 2,4,6 trichlorophenol 2.0

D034 Heptachlor (va

hydroxide c a nĩ)

0.008 D055 Vinyl chloride 0.2 D035 Hexachlorobenzene 0.13

a Thành ph n ơ nhi m đ c tính theo EP tr c đây

Ngu n: Lu t liên bang title 40 ph n 261.24

• Theo lu t đ nh

xác đ nh ch t th i cĩ ph i là ch t th i nguy h i hay khơng, cĩ th tham kh o lo i ch t

th i nh đ c quy đ nh trong quy ch đ c ban hành theo quy t đ nh 155/1999/Q -TTg

Bên c nh cách phân l ai đã trình bày trên, theo lu t RCRA c a M bên c nh các đ c tính c a ch t th i, EPA cịn li t kê các ch t th i nguy h i đ c tr ng theo phân nhĩm khác nhau K, F, U, P và vi c phân l ai đ c th c hi n theo m t quy trình nh sau

Trang 9

Chất thải

Phân lọai

Danh mục F

Danh mục K

Danh mục P+ U Các đặc tính của

CTNH

Không có trong danh mục

3-9

Chất thải không nguy hại Chất thải nguy hại

Khi đĩ m t ch t th i đ u tiên s đ c xem xét v kh n ng nguy h i, n u cĩ kh n ng nguy h i đ u tiên s đ c ki m tra trong các danh m c ch t th i nguy h i F, K, U và P (ph l c A,B,C), n u thu c trong các danh m c này, thì ch t th i đĩ là ch t th i nguy h i

N u khơng thu c các danh m c này, ch t th i đĩ s đ c mang đi ki m tra xem cĩ thu c

m t trong b n đ c tính nguy h i khơng N u ch t th i cĩ m t trong 4 đ c tính nguy h i,

ch t th i đĩ là ch t th i nguy h i, cịn khơng thì thu c vào ch t th i khơng nguy h i

3.3 Các V n Trong L y M u Và Phân Tích Ch t Th i Nguy H i

Vi c xác đ nh ch t th i cĩ là nguy h i hay khơng n m vai trị quan tr ng trong cơng tác

qu n lý ch t th i, k t qu phân tích s là c s d li u làm c n c ch n l a ph ng pháp

ki m sốt x lý thích h p s li u phân tích cĩ tính chính xác cao v n đ l y m u, b o

qu n, v n chuy n m u và ph ng pháp phân tích cĩ nh h ng đáng k Ngồi ra các cơng tác qu n lý và các bi n pháp an tồn c ng n m m t vai trị quan tr ng quy t đ nh

đ c tr ng c a s li u

L y m u và các v n đ liên quan

L y m u

Trang 10

3-10

Vi c l y m u n m m t vai trị quan tr ng quy t đ nh đ n đ chính xác và đ tin c y c a

k t qu sau này Mu n đáp ng đ c yêu c u trên m u l y đ c ph i đ m b o là mang tính đ i di n cho ch t th i M t m u mu n đ m b o là m u mang tính đ i di n c n m t s chú ý sau:

N u ch t th i d ng l ng đ ng trong thùng nên tr n đ u (n u vi c tr n này an tồn và khơng gây ra s c cháy n ) tr c khi l y m u i v i các thùng ch a cùng m t lo i

ch t th i và bi t ch c v lo i ch t th i ch a trong thùng thì ch c n l y m u ng u nhiên 20% s thùng là đ đ c tr ng cho cho ch t th i N u khơng ch c v lo i ch t th i ch a trong thùng thì ph i l y m u và phân tích t t c các thùng

N u ngu n th i t s n xu t (manufacturing) hay ch t th i r n t quá trình x lý ch t

th i(waste treatment soild), nên l y m u t ng (composite) và phân tích Trong tr ng h p này m u đ c l y đ nh k , sau đĩ tr n l i và phân tích

N u ch t th i ch a trong h , đ p, thùng ch a, hay các thi t b t ng t , nên l y m u theo

3 chi u (three dimensional-dài, r ng, sâu) Th ng thì nh ng m u này đ c phân tích riêng r , nh ng đơi khi đ c h n h p l i Quá trình này v i m c đích đ c tr ng hĩa ch t

th i r n và giúp cho vi c xác đ nh tồn b l ng ch t là cĩ nguy h i hay khơng

Chú ý: l ng m u nên l y h i d cho phân tích, th ng l ng m u l y l n h n 1500 ml

Và khi l y m u nên th c hi n vi c l y kèm m t s m u sau đ đ m b o đ chính xác c a

k t qu :

Duplicate sampling: m u này đ c l y nh m ch ng minh tính l p l i c a ph ng pháp

l y m u Thơng th ng 10% c a m u nên đ c l y làm hai l n

A travel blank (m u v n chy n) là các chai đ ng m u đ c chu n b nh nh ng chai ch a

m u khác C ng đ c v n chuy n t phịng thí nghi m đ n v trí l y m u và t v trí l y

m u v phịng thí nghi m nh m m c đích xác đ nh cĩ hay khơng s nhi m b n trong vi c chu n b chai (thi t b ) đ ng m u và ph ng th c chuyên ch

M u tr ng (field blank) là chai l y m u nh ng dùng đ ng n c khơng ơ nhi m theo

ph ng pháp nh nh ng ph ng pháp dùng đ l y m u M u này ch th s nhi m b n liên quan đ n ph ng th c l y m u t i hi n tr ng (field sampling procedure)

Khi l y m u l ng ngồi m u ch t th i c n l y ph i làm c ba lo i m u trên Cịn khi l y

m u đ t, semi-soils, bùn và ch t th i r n, cùng v i m u c n l y, ch c n l y thêm lo i

m u th nh t (duplicate sampling)

B o qu n m u

Cơng tác b o qu n m u c ng khơng kém ph n quan tr ng, vì n u khơng b o qu n m u

h p lý do quá trình bi n đ i hĩa h c và hĩa lý c ng nh bi n đ i sinh h c s làm thay đ i

Tiêu đề	Tài liệu giáo trình quản lý chất thải nguy hại P3 pptx
Tác giả	Nguyễn Ngọc Chõu
Chuyên ngành	Quản lý chất thải nguy hại
Thể loại	Tài liệu giáo trình
Năm xuất bản	2006

Định dạng
Số trang	16
Dung lượng	736,82 KB