Bài giảng bài tia x vật lý 12 (3)

TIA X – THANG SÓNG ĐIỆN TỪ - Ứng dụng trong y học: Tìm những vật lạ trong cơ thể Phát hiện bệnh bằng chụp X quang Điều trị ung thư Tại sao không dùng tia tử ngoại mà phải dùng tia X tron

TIA X

VẬT LÝ 12

Giáo viên: Nguyễn Sơn Tùng

Những hình ảnh này đƣợc chụp bằng cách nào?

Nguyễn Sơn Tùng – THPT Hồng Ngự 3

 : Giáo viên đặt câu hỏi, nêu vấn đề

 : Học sinh thảo luận và phát biểu

 : Giáo viên giải thích, dẫn chứng

 : Nội dung ghi vào vở của học sinh

3 Tổng quát về sóng điện từ Thang sóng điện từ

2 Thuyết điện từ về ánh sáng.

a Tia X là gì?

b Cách tạo ra tia X

c Tính chất của tia X

d Công dụng của tia X

1 Tia X:

NỘI DUNG BÀI HỌC

Nguyễn Sơn Tùng – THPT Hồng Ngự 3

1 Tia X: : Năm 1895, nhà bác

học người Đức Rơnghen đã làm thí nghiệm cho dòng tia catốt đập vào một miếng kim loại có nguyên tử lượng lớn (Platin, Vonfram …)

: Kết quả: Ông thu được những bức xạ không nhìn thấy, có tính chất xuyên qua thủy tinh, làm

phát quang 1 số chất và làm đen phim ảnh

Những bức xạ này được gọi là tia Rơnghen hay tia X

a Tia X là gì?

xạ không nhìn

thấy có bước

đến 10 – 11 m,

được gọi là tia

Rơnghen hay

tia X

Tia X cứng có

bước sóng rất

ngắn, tia X

mềm có bước

sóng dài hơn

TIA X – THANG SÓNG ĐIỆN TỪ

: Hãy mô tả cấu tạo của ống Rơnghen

p= 10-3 mmHg

Đối catốt

Anốt Catốt

+

-

: Các electron phát

ra từ catốt, được tăng tốc trong điện trường mạnh ( có hiệu điện thế khoảng vài vạn vôn), khi đến đập vào đối catốt sẽ gây ra hiện tượng gì?

1 Tia X:

a Tia X là gì?

b Cách tạo ra

tia X:

Nguyễn Sơn Tùng – THPT Hồng Ngự 3

Đối âm cực

+

-

Dòng electron

Ống RƠNGHEN

: Chùm electron phát ra từ catốt, được tăng tốc trong điện trường mạnh, khi bị hãm lại ở đối catốt (đối âm cực) sẽ phát ra tia X

Tia X được tạo ra như thế nào?

Hãy quan sát hai bức ảnh sau và nêu cách chụp của từng

tấm ảnh

Chụp bằng ánh sáng nhìn

thấy (ánh sáng trắng) Chụp bằng tia X (tia Rơn-ghen)

Vì sao hai cách chụp với các bức

xạ khác nhau đó lại cho kết quả khác nhau ?

1 Tia X:

a Tia X là gì?

b Cách tạo

ra tia X:

c Tính chất

của tia X:

Hãy đọc mục 1b trang

210, 211 SGK và nêu

ra những tính chất chính của Tia X

: Những tính chất nổi bật của Tia X:

• Tia X có khả năng đâm xuyên

• Tia X tác dụng mạnh lên phim ảnh

• Tia X làm ion hóa không khí

• Tia X có tác dụng làm phát quang nhiều chất

• Tia X có thể gây ra hiện tượng quang điện

• Tia X có tác dụng sinh lý mạnh: diệt khuẩn, diệt tế bào …

TIA X – THANG SÓNG ĐIỆN TỪ

- Ứng dụng trong y học:

Tìm những vật lạ trong cơ thể

Phát hiện bệnh bằng chụp X quang

Điều trị ung thư

Tại sao không dùng tia tử ngoại mà phải dùng tia X trong những ứng dụng này?

1 Tia X:

a Tia X là gì?

b Cách tạo ra

tia X:

c Tính chất

của tia X:

d.Công dụng

của tia X:

Nguyễn Sơn Tùng – THPT Hồng Ngự 3

: Ứng dụng trong công nghiệp: Kiểm tra chất lượng các vật đúc, tìm các vết nứt trong vật bằng kim loại.

: Các ứng dụng khác: Kiểm tra hành lý, nghiên cứu cấu trúc của vật rắn

1 Tia X:

a Tia X là gì?

b Cách tạo ra

tia X:

c Tính chất

của tia X:

d.Công dụng

của tia X:

Ánh sáng nhìn thấy, tia hồng ngoại, tia tử ngoại, tia

X đều là sóng Vậy chúng

là sóng gì? Có phải là sóng đàn hồi như sóng cơ hay là sóng điện từ như sóng vô

tuyến?

Cung cấp thông tin:

 Sóng ánh sáng và sóng điện từ có cùng vận tốc khi truyền trong một môi trường ( c = 3.108 m/s trong chân không)

 Các vật được kích thích cho phát sáng bằng cách đốt nóng thì cũng phát ra những bức xạ có bước sóng nằm trong vùng sóng vô tuyến

 Sóng ánh sáng và sóng điện từ đều lan truyền

được trong chân không trong khi sóng đàn hồi thì

không

Nguyễn Sơn Tùng – THPT Hồng Ngự 3

1 Tia X

2 Thuyết

điện từ về

ánh sáng

 Theo Mắc – xoen, ánh sáng là sóng điện từ có bước sóng rất ngắn

 Mối liên hệ giữa tính chất điện từ và tính chất quang

n

c

 Lo – ren – xơ còn chứng tỏ đươc hằng số điện môi  phụ thuộc vào tần

số f của ánh sáng:  = F(f)  giải thích được sự tán sắc ánh sáng

Hãy nêu tên gọi của các đại lượng trong

công thức

TIA X – THANG SÓNG ĐIỆN TỪ

1 Tia X

2 Thuyết

điện từ về

ánh sáng

3 Thang sóng

điện từ

 Các sóng vô tuyến, tia hồng ngoại, ánh sáng nhìn thấy, tia tử ngoại, tia X, tia gamma đều có cùng bản chất là sóng điện từ, chỉ khác nhau về bước sóng và tần số Ranh giới giữa các vùng là không rõ rệt

 Sóng có bước sóng càng ngắn thì tính đâm xuyên càng mạnh, dễ làm phát quang, dễ làm ion hóa không khí; Trong khi sóng có bước sóng càng dài càng dễ quan sát hiện tượng giao thoa

Nguyễn Sơn Tùng – THPT Hồng Ngự 3

Hz

Tần số

Bước sóng

f



m

10 -7

Ánh sáng khả kiến

Sóng vô tuyến Tia hồng ngoại

Tia tử ngoại Tia Rơn-ghen

Tia gamma

Dựa vào thang sóng điện từ, cho biết sóng điện từ được chia thành bao nhiêu vùng? Khoảng bước sóng cũng như cách phát và thu

sóng trong các vùng đó

HẾT

Nguyễn Sơn Tùng – THPT Hồng Ngự 3