Bài giảng bài tia x vật lý 12 (5)

TIA X Năm 1895, nhà bác học người Đức Rơnghen đã làm thí nghiệm cho dòng tia catot đập vào một miếng kim loại có nguyên tử lượng lớn Platin, Vonfram … Kết quả: Ông thu được những b

I PHÁT HIỆN TIA X:

Mỗi khi một chùm tia catôt - tức là một chùm electron

có năng lượng lớn - đập vào một tấm kim loại có nguyên tử lượng lớn như: Platin hay Vonfram thì vật đó phát ra bức xạ không trông thấy gọi là tia X hay tia Rơn- ghen

Hình ảnh này được chụp bằng cách nào ?

TIA X

Năm 1895, nhà bác học người

Đức Rơnghen đã làm thí nghiệm cho

dòng tia catot đập vào một miếng kim

loại có nguyên tử lượng lớn (Platin,

Vonfram …)

Kết quả: Ông thu được những bức xạ

không nhìn thấy, có tính chất xuyên qua

thủy tinh, làm phát quang 1 số chất và

làm đen phim ảnh Những bức xạ này

được gọi là tia Rơnghen hay tia X Roentgen (1845 - 1923),

nhà Vật Lý người Đức, người

đoạt giải Nobel Vật Lý

đầu tiên

Đối âm cực

+

-

Dòng electron

II CÁCH TẠO TIA X :

F

F’

BT

N

220V



Níc lµm ngu«Þ

CT

A

F

F’

K

Ống Cu-lít-giơ

+ Cấu tạo

+ Hoạt động

F

F’

BT

N

220V 

Níc lµm ngu«Þ

CT

A

F

F’

K

Ống Cu-lít-giơ

* Tia X có tác dụng làm phát quang nhiều chất

* Tia X làm in on hóa không khí

* Tia X có tác dụng sinh lý mạnh: diệt khuẩn, diệt tế bào …

* Tia X có thể gây ra hiện tượng quang điện

III BẢN CHẤT VÀ TÍNH CHẤT CỦA TIA X

* Tia X tác dụng mạnh lên phim ảnh

1 Bản chất :

Tia X ( Tia Rơn- ghen ) là bức xạ điện từ có bước sóng từ 10 -11 m đến 10 -8 m( ngắn hơn bước sóng của tia tử ngoại )

2 Tính chất :

Hãy quan sát hai bức ảnh sau và nêu cách chụp của từng tấm ảnh

Chụp bằng ánh sáng nhìn

thấy (ánh sáng trắng) Chụp bằng tia X (tia Rơn-ghen)

Vì sao hai các chụp với các bức xạ khác nhau đó lại cho kết quả khác nhau ?

?

a.Tia tử ngoại tác dụng lên kính ảnh

b Tia tử ngoại kích thích tính phát huy ánh sáng của một số chất

C Tia tử ngoại gây ra một số phản ứng quang hoá quang hợp

d Tia tử ngoại làm ion hoá không khí và các chất khí khác

e Có tác dụng sinh học

f Gây ra hiệu ứng quang điện ngoài với hầu hết các kim loại

d Tia X làm ion hoá không khí

e Tia X có tác dụng sinh lí

f Gây ra hiện tượng quang điện ngoài

với tất cả các kim loại

a Tia X có khả năng đâm xuyên

b Tia X làm đen kính ảnh

c Tia X làm phát huy ánh sáng một

số chất

Tia X có đầy đủ các tính chất của tia tử ngoai

Đó là một băng chứng về sự đồng nhất về bản chất giữa hai loại tia ấy

Ứng dụng trong y học

Tìm những vật lạ trong cơ thể

Phát hiện bệnh bằng chụp X quang

Điều trị ung thư

Tại sao không dùng tia tử ngoại mà phải dùng tia X trong những ứng dụng này?

TIA X

Ứng dụng trong công nghiệp: Kiểm tra chất lượng các vật đúc, tìm các vết nứt trong vật bằng kim loại

Các ứng dụng khác: Kiểm tra hành lý,

nghiên cứu cấu trúc của vật rắn

- Trong y học: Chiếu điện, chụp điện để chuẩn đoán bệnh

- Trong công nghiệp: Tìm khuyết tật trong các vật đúc bằng

kim loại và trong các tinh thể

- Trong ngành hàng không: Kiểm tra hành lí của các hành khách

đi máy bay

- Trong phòng thí nghiệm: Nghiên cứu thành phần và cấu trúc của các vật rắn

3.Công dụng:

IV THANG SÓNG ĐIỆN TỪ :

1 Nhìn tổng quát về sóng điện từ

Sóng vô tuyến điện, tia hồng ngoại, ánh sáng thông thường, tia tử ngoại, tia Rơn-ghen và tia gamma, đều có cùng bản chất là sóng điện từ, chỉ khác nhau về tần số (hay bước sóng) mà thôi

Ghi chú:

Tia gamma : - do sù ph©n r· h¹t nh©n

- lµ sãng ®iÖn tõ cã bíc sãng

ng¾n h¬n bíc sãng cña tia X

λ = 0,75 µm

λ = 0,40 µm

7.5.10 -7 m đến 10 -3 m

λ = 0,40 µm đến λ = 0,75 µm

10 -3 m trở lên

Ánh sáng nhìn thấy

Tia Rơnghen

Vùng tử ngoại Vùng hồng ngoại

Tia Gama

Sóng vô tuyến

10 -9 m đến 4.10 -7 m

10 -12 m đến 10 -7 m

trên 10 -12 m

λ (µm)

Thang sóng điện từ

λ = c/f

4./ Thang sóng điện từ :

- Ta thấy : Tia Rơnghen ,tia tử ngoại ,ánh sáng

nhìn thấy ,tia hồng ngoại và các sóng vô tuyến đều

có chung bản chất là sóng điện từ nhưng điều

khác nhau cơ bản giữa chúng là có bước sóng dài ngắn khác nhau Ngòai ra còn có những sóng điện

từ có bước sóng cực ngắn

( dưới 10 -12 m) gọi là tia Gamma

- Giữa các vùng tia không có ranh giới rõ rệt

+ Các sóng điện từ có bước sóng càng ngắn thì khả năng đâm xuyên càng mạnh ,dễ tác dụng lên kính ảnh ,dễ làm phát quang các chất và dễ ion hoá không khí

+ Các sóng điện từ có bước sóng càng dài thì càng dễ quan sát hiện tượng giao thoa của chúng

Tập hợp tất cả các loại tia trên thành một bảng sắp

xếp thứ tự theo bước sóng hay tần số làm thành

thang sóng điện từ

4./ Thang sóng điện từ :

BÀI HỌC KẾT THÚC

TẠM BIỆT