Luận Văn Sản Xuất Cây (Đồ Án)

Luận Văn Sản Xuất Cây (Đồ Án),Luận Văn Sản Xuất Cây (Đồ Án),Luận Văn Sản Xuất Cây (Đồ Án),Luận Văn Sản Xuất Cây (Đồ Án),Luận Văn Sản Xuất Cây (Đồ Án),Luận Văn Sản Xuất Cây (Đồ Án),Luận Văn Sản Xuất Cây (Đồ Án)

THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP CHỦ YÉU NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ KINH TÉ SẢN XUẤT CÂY ĂN QUẢ

TẠI HUYỆN ĐOAN HÙNG, TỈNH PHÚ THỌ

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ KINH TÉ SẢN XUẤT CÂY ĂN QUẢ

TẠI HUYỆN ĐOAN HÙNG, TỈNH PHÚ THỌ

Chuyên ngành: KINH TẾ NÔNG NGHIỆP

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

NGƯỜI HƯỚNG DÂN KHOA HỌC:

MỞ ĐẦU

1 TÍNH CẤP THIÉT CỦA ĐÈ TÀI

Phát triển kinh tế sản xuất cây ăn quả cũng như bất kỳ ngành sản xuất kinhdoanh nào, muốn tồn tại và phát triển, đứng vững trên thương trường thì vấn đề hiệuquả kinh tế (HQKT) phải được đặt lên hàng đầu Qua mỗi thời kỳ sản xuất kinh doanhphải phân tích tìm ra những ưu điểm tồn tại, có hướng khắc phục tổ chức sản xuất,trong chu kỳ sản xuất tiếp theo [17]

Cùng với xu thế phát triển nông nghiệp hàng hoá hội nhập, bên cạnh việc đầu tưcho sản xuất cây lương thực, một yêu cầu bức thiết với nền nông nghiệp nước ta cầnphải đa dạng các sản phấm cây trồng, thay đổi cơ cấu cây trồng theo hướng tăng tỷtrọng các cây trồng có hiệu quả kinh tế cao Do đó, ngành trồng trọt không thể thiếuviệc phát triển và nâng cao hiệu quả sản xuất cây ăn quả theo thế mạnh của từng vùng

Đó là nhu cầu thiết thực, phát triển tích cực, khai thác được lợi thế so sánh của cáchuyện miền núi nói riêng và nông thôn Việt Nam nói chung

Xuất phát từ thực tế đó, Đảng và Nhà nước ta đã có nhũng chính sách cụ thểkhuyến khích đầu tư cho phát triển sản xuất nông, lâm nghiệp trên cơ sở phát huy lợithế vùng, đặc biệt chú trọng đến các vùng có loài cây ăn quả đặc sản

Đoan Hùng là huyện miền núi thuộc tỉnh Phú Thọ được chọn là vùng trọngđiểm để phát triển các loại cây ăn quả, tiềm năng phát triến cây ăn quả rất lớn và từ lâuđược biết đến với những trái cây đặc sản nổi tiếng như: Bưởi Đoan Hùng, xoài Vân

Du, vải Hùng Long song để nhũng trái cây này được thị trường chấp nhận và cóthương hiệu thực sự chưa được quan tâm chú ỷ, dẫn đến tình trạng hiệu quả sản xuấtchưa cao, đời sống của người nông dân thấp kém

Vì vậy, tôi đã lựa chọn đề tài nghiên cứu: “Thực trạng và những giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế sản xuất cây ăn quả tại huyện Đoan Hùng tỉnh

Phủ Thọ” nhằm thúc đấy phát triển kinh tế - xã hội nông thôn của huyện.

2 MỤC TIÊU NGHIÊN cứu CỦA ĐÈ TÀI

2.1 Mục tiêu chung

Nghiên cứu và đánh giá hiệu quả kinh tế sản xuất cây ăn quả trên cơ sở thựctiễn tại huyện Đoan Hùng Từ đó, đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng caohiệu quả kinh tế sản xuất cây ăn quả, góp phần cải thiện và nâng cao đời sống chongười nông dân, đồng thời thúc đẩy phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn trên địabàn huyện Đoan Hùng

3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN cứu

3.1 Đối tượng nghiên cửu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là các vấn đề về hiệu quả kinh tế và nâng caohiệu quả kinh tế trong sản xuất cây ăn quả của huyện, các hộ, trang trại và vùng trồngcây ăn quả tại huyện Đoan Hùng

Tuy vậy, vấn đề hiệu quả kinh tế sản xuất cây ăn quả là rất rộng, vì vậy luận văntập trung nghiên cứu, giải quyết chủ yếu ba cây ăn quả chính là cây bưởi, cây xoài vàcây vải

3

4 Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THựC TIỄN CỦA LUẬN VĂN

Luận văn là công trình khoa học có ý nghĩa lý luận và thực tiễn là tài liệu thamkhảo giúp huyện Đoan Hùng xây dựng quy hoạch và kế hoạch phát triển nâng cao hiệuquả kinh tế sản xuất cây ăn quả Luận văn nghiên cứu tương đối toàn diện về hệ thống,

có ý nghĩa thiết thực cho quá trình sản xuất cây ăn quả tại huyện Đoan Hùng và đốivới các địa phương có điều kiện tương tự

5 BỐ CỤC CỦA LẬN VĂN

Ngoài phần mở đầu, kết luận và kiến nghị, luận văn bao gồm 3 chương chính:

- Chương I: Cơ sở lỷ luận và thực tiễn về hiệu quả kinh tế, nâng cao hiệu quảkinh tế sản xuất cây ăn quả; phương pháp nghiên cứu

- Chương II: Thực trạng sản xuất và nâng cao hiệu quả kinh tế sản xuất cây ănquả tại huyện Đoan Hùng tỉnh Phú Thọ

- Chương III: Phương hướng và nhừng giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệuquả kinh tế sản xuất cây ăn quả tại huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ

Chương 1

cơ SỞ LÝ LUẬN VÀ THựC TIỄN VÈ HIỆU QUẢ KINH TÉ, NÂNG CAO HIỆU QUẢ KINH TÉ SẢN XUẤT CÂY ĂN QUÃ; PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN cứu

1.1 VỊ TRÍ, VAI TRÒ CỦA CĂQ TRONG sự PHÁT TRIỂN KINH TÉ

1.1.1 Ý nghĩa của việc phát triển cây ăn quả

Cây ăn quả có một ý nghĩa quan trọng trong đời sống và trong nền kinh tế quốcdân Quả là những sản phẩm có giá trị sử dụng rộng rãi, cung cấp nhiều chất dinhdưỡng, các chất vi lượng, khoáng chất bổ dưỡng, là nguồn dược liệu quý có tác dụngphòng chữa bệnh cho con người

Trồng CĂQ có tác dụng cải thiện và nâng cao đời sống nhân dân, đưa các hộnông dân từ nghèo, đói lên hộ có thu nhập khá và hộ giàu Hiệu quả kinh tế và sự ổnđịnh của vườn cây ăn quả gắn liền với cuộc sống định canh, định cư, hạn chế phá rừnglàm nương rẫy [40]

Hội nhập kinh tế thế giới, sản phẩm quả càng có giá trị thương phẩm cao, giảiquyết công ăn việc làm góp phần tăng thu nhập cho người lao động

- Phát triển CĂQ ở Việt Nam góp phần thúc đẩy quá trình: Phủ xanh đất trống,đồi núi trọc, nâng cao hiệu quả khai thác và sử dụng tài nguyên rừng, bảo vệ tài

nguyên thiên nhiên và môi trường sinh thái Vườn CẢQ có tác dụng cải tạomôi trường sinh thái, tạo không khí trong lành, phong cảnh tươi đẹp, hìnhthành các vườn du lịch sinh thái nông nghiệp.

- Phát triển cây ăn quả góp phần thúc đấy quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tếnông thôn, tạo việc làm tại chỗ, chuyển nền ldnh tế độc canh, tụ’ cấp, tự túcsang sản xuất hàng hoá, xây dựng nền nông nghiệp sinh thái bền vững [42]

- Phát triển CĂQ gắn nông nghiệp với công nghiệp chế biến và dịch vụ thươngmại như bao bì, thuỷ tinh, đồ hộp, dịch vụ vận chuyển Góp phần xây dựngkết cấu hạ tầng kinh tế và xã hội, từng bước hình thành nông thôn mới vănminh hiện đại

1.1.2 Đặc điểm kinh tế, kỹ thuật sản xuất cây ăn quả

Cây ăn quả thường được trồng rải rác trên địa bàn rộng, cây sống lâu năm và cóchu kỳ kinh tế dài Tuy nhiên, với mỗi loài, mỗi giống CẢQ lại có tính thích ứng vớitừng tiểu vùng khí hậu, tính chất đất đai khác nhau, hình thành nên

các vùng chuyên sản xuất CẢQ đặc sản có hương vị đặc trưng riêng [33]

Các yếu tố đất đai, nhiệt độ, lượng mưa, độ ẩm không khí, và các hiện tượngđặc biệt của thời tiết như giông bão, sương muối, mưa đá ảnh hưởng lớn đến năngsuất, sản lượng và phấm chất quả thu hoạch được Sự khác nhau về yếu tố khí hậu giữacác vùng sinh thái tạo nên các kiểu thời tiết đặc trưng và cũng hình thành nên các vùngtrồng cây ăn quả đặc trưng rất thích hợp với quá trình sinh trưởng và phát triển một sốgiống cây trồng đặc thù đem lại hiệu quả kinh tế cao (đầu tư chi phí ít mà năng suất,sản lượng, chất lượng quả thu được cao, bán được giá vì được thị trường ưa thích) [1].Cây ăn quả thường là loại cây sinh trưởng trải qua hai thời kỳ: Kiến thiết cơ bản(KTCB) và kinh doanh Thời kỳ KTCB dài hay ngắn còn phụ thuộc vào giống cây cóđặc tính sinh học riêng, điều kiện sinh thái, và chế độ chăm sóc của con người, thôngthường ở những năm đầu cây chỉ có sinh trưởng mà chưa có sự ra hoa kết quả Vì vậy,cây ăn quả là loại cây trồng đòi hỏi có chi phí đầu tư ban đầu lớn, cây trồng dài ngày

- Một đặc điểm nữa là cây ăn quả thường được trồng trên các sườn đồi và vườnđồi khá cao trong vườn của các hộ gia đình, CẢQ được trồng xen cùng các câykhác trong thời gian đầu

- Sản xuất trồng cây ăn quả tập trung trên quy mô lớn sẽ tạo được công ăn việclàm và thu hút được khá nhiều là lao động trong vùng, nâng cao đời sống củacác hộ gia đình, phân bố lại cơ cấu cây trồng

5

- Với mỗi giống CĂQ khác nhau sẽ cho các loại quả có hương vị riêng và năngsuất nhất định vì vậy khâu lựa chọn giống ban đầu cũng có ảnh hưởng lớn đếnkết quả và HQKT sản xuất CĂQ.

- Trên địa hình sườn đồi, núi có thể trồng được các loại cây nông lâm nghiệpkhác thay thế cây ăn quả Do vậy, khi đánh giá hiệu quả kinh tế CẢQ phải sosánh được nó cao hay thấp so với hiệu quả kinh tế của các cây trồng đó với sảnxuất CĂQ

- Hiện nay, CẢQ thường được trồng rải rác trong các vườn đồi của các hộ giađình vì vậy khi tính toán xác định hiệu quả kinh tế phải được quy về mét vuôngthành diện tích trồng CĂQ

- Phát triển trồng cây ăn quả hiện nay chủ yếu phát triển ở hộ nông dân, quy môdiện tích trồng nhỏ lẻ từ

- CẢQ là loại cây lưu niên và khi đã cho khai thác quả thì cho khai thácnhiều lần, mỗi lần lại có sản lượng quả khác nhau vì vậy khi chăm sóc và phòng trừbệnh hại có ảnh hưởng rất lớn tới kết quả thu được và nâng cao hiệu quả kinh tế trongsản xuất CĂQ

1.2 MỘT SỐ VẤN ĐÈ Cơ BẢN VỀ HIỆU QUẢ KINH TẾ

1.2.1 Các quan niệm khác nhau về hiệu quả kinh tế

Với bất cứ ngành sản xuất vật chất nào, sản phẩm hàng hoá dịch vụ được tạo ra

là kết quả của sự phối hợp các yếu tố đầu vào với trình độ công nghệ, kỹ thuật sản xuấtnhất định [7] Tuy vậy khi bắt tay vào thực tế sản xuất, con người có nhiều cách phốihợp các yếu tố đầu vào với những công nghệ sản xuất khác nhau

Khi phân tích hiệu quả kinh tế mà mỗi đơn vị sản xuất kinh doanh thu đượckhông thể tách rời phân tích rủi ro Với mỗi câu hỏi đặt ra cho nhà sản xuất là sản xuấtcái gì, sản xuất cho ai và sản xuất như thế nào? Thì câu hỏi sản xuất như thế nào haybằng cách nào chính là trình độ sản xuất, trình độ kỹ thật công nghệ

Việc lựa chọn để ứng dụng kỹ thuật công nghệ phụ thuộc vào điều kiện trình độsản xuất và khả năng tài chính để tạo ra hiệu quả kinh tế cao nhất và đồng thời hạn chếđược rủi ro ở mức thấp nhất Nen kinh tế chịu sự chi phối bởi quy luật nguồn lực khanhiếm, trong khi đó nhu cầu của xã hội về hàng hoá dịch vụ ngày càng tăng và đa dạng

Do vậy, đòi hỏi xã hội phải lựa chọn, từng cơ sở sản xuất, kinh doanh phải lựa chọn,sao cho với một lượng nguồn lực nhất định, phải tạo ra được khối lượng hàng hoá vàdịch vụ cao nhất Đây là mục tiêu của xã hội và của mỗi đơn vị sản xuất kinh doanh[6]

Trong mọi hình thái kinh tế xã hội, vấn đề HQKT luôn là một phạm trù kinh tếtồn tại khách quan Nó xuất phát từ mục đích của sản xuất và sự phát triển kinh tế xãhội của mỗi quốc gia Hiệu quả kinh tế được bắt nguồn từ sự thoả mãn ngày càng tăngcác nhu cầu vật chất và tinh thần của tất cả các thành viên trong xã hội cũng như khảnăng khách quan của sự lựa chọn trên cơ sở trình độ phát triển của lực lượng sản xuất

và sự giới hạn của nguồn lực Quá trình tái sản xuất vật chất, sản phẩm hàng hoá vàdịch vụ sản xuất ra là kết qủa của sự phối hợp các yếu tố đầu vào theo công nghệ, kỹthuật sản xuất nhất định [5]

Khi bắt tay vào sản xuất, nhà sản xuất có nhiều cách phối hợp các yếu tố đầuvào với các công nghệ khác nhau C.Mác nói rằng “Xã hội này khác xã hội khác khôngphải sản xuất ra cái gì mà sản xuất ra cái đó bằng cách nào” [5] Thực tế cho thấy sựkhác nhau đó chính là trình độ sản xuất, trình độ kỹ thuật công nghệ tuy vậy, để ứngdụng kỳ thuật công nghệ hiện đại hay không lại phụ thuộc vào nhiều điều kiện trong

đó quan trọng là khả năng nguồn tài chính ra sao?

Các nhà kinh tế học đã chứng minh rằng nền kinh tế chịu sự chi phối bởi quyluật khan hiếm nguồn lực, trong điều kiện nhu cầu của toàn xã hội về hàng hoá và dịch

vụ ngày càng tăng lên đa dạng Vì vậy, bắt buộc xã hội phải lựa chọn, từng cơ sở sảnxuất, kinh doanh phải lựa chọn, sao cho sử dụng một nguồn lực nhất định, phải tạo rađược khối lượng hàng hoá và dịch vụ cao tối đa nhất Đó là một trong những mục tiêuquan trọng của xã hội và từng cơ sở sản xuất, kinh doanh [7]

Nói cách khác trong quá trình tìm kiếm lợi nhuận cho minh các cơ sở sản xuất,kinh doanh ở một mức độ sản xuất nhất định phải tính toán làm sao để có chi phí vậtchất và chi phí lao động trên một đơn vị sản phẩm là thấp nhất Có như vậy thì lợinhuận của nhà sản xuất cũng như lợi ích của người lao động và toàn xã hội mới đượcnâng lên, nguồn lực được tiết kiệm Từ đó, cho thấy hiệu quả kinh tế cần được coitrọng hàng đầu khi bắt tay vào sản xuất, hiệu quả kinh tế là sử dụng hợp lí và tiết kiệmnguồn lực [8]

Đe đánh giá kết quả sản xuất sau một thời gian nhất định ta có thước đo về mặt

số lượng và giá trị sản phẩm sản xuất ra có thoả mãn nhu cầu hay không, và đánh giáhiệu quả kinh tế sản xuất tức là xem xét tới chất lượng quá trình sản xuất đó Hiệu quả

có nhiều loại như hiệu quả kĩ thuật, hiệu quả phân bổ, hiệu quả kinh tế, hiệu quả sảnxuất, hiệu quả xã hội tuy vậy hiệu quả kinh tế là trọng tâm nhất

HQKT là một phạm trù kinh tế phản ánh mặt chất lượng các hoạt động kinh tế

Vì vậy nâng cao chất lượng hoạt động kinh tế là nâng cao hiệu quả kinh tế HQKT làthước đo, một chỉ tiêu chất lượng, phản ánh trình độ tố chức sản xuất, trình độ lựa

7

chọn, sử dụng, quản lý và khả năng kết hợp các yếu tố đầu vào của sản xuất của từng

cơ sở sản xuất, kinh doanh cũng như toàn bộ nền kinh tế Có thế nói hiệu quả kinh tế làmột phạm trù kinh tế xã hội, phản ánh mặt chất lượng hiệu quả kinh tế và phản ánh lợiích chung của toàn xã hội, là đặc trưng của mọi nền sản xuất xã hội [6]

Theo quy luật mối liên hệ phổ biến và sự vận động phát triển thì mọi hiệu quả kinh tế của các thành viên trong xãhội đều có mối quan hệ với nhau và có tác động đến hiệu quả kinh tế của toàn bộ nền kinh tế quốc dân Với nền kinh

tế nước

ta là nền kinh tế nhiều thành phần, phát triển theo cơ chế thị trường có sự quản

lý của Nhà nước, theo định hướng xã hội chủ nghĩa Vì vậy các thành phần kinh tế này

có quan hệ với nhau, tác động đến nhau, bổ sung cho nhau đồng thời phụ thuộc lẫnnhau Mỗi thành phần kinh tế tồn tại trong xã hội ở các thời kỳ khác nhau luôn có mụctiêu và yêu cầu riêng của mình, tuy nhiên vấn đề hiệu quả kinh tế là mối quan tâmhàng đầu để các thành phần kinh tế này có thể tồn tại và phát triển đi lên Song, hiệuquả kinh tế không đơn thuần là một phạm trù kinh tế chỉ đề cập đến kinh tế tài chính

mà nó còn gắn liền với ý nghĩa xã hội [5]

Cơ sở của sự phát tiển xã hội chính là sự tăng lên không ngừng của lực lượngvật chất và phát triển kinh tế có hiệu quả tăng khả năng tích luỳ và tiêu dùng, tạo điềukhông ngừng nâng cao trình độ văn hoá, khoa học, chăm sóc sức khoẻ cộng đồng, bảo

vệ môi trường sinh thái, an ninh quốc gia [13] Khi xác định phân tích hiệu quả kinh

tế phải tính tới các vấn đề xã hội phức tạp Chính vì vậy, việc giải bài toán xác định,đánh giá, so sánh hiệu quả kinh tế là vấn đề hết sức khó khăn và đôi lúc mang tínhchất tương đối như giải pháp về tổ chức kinh tế và chính sách kinh tế trong phạm vitoàn bộ nền kinh tế

Do đó, trong quá trình sản xuất của con người không chỉ đơn thuần quan tâmđến hiệu quả kinh tế mà đòi hỏi phải xem xét đánh giá một cách tích cực và hiệu quả

xã hội, hiệu quả môi trường sinh thái tự nhiên xung quanh

Tóm lại, hiệu quả kinh tế là một phạm trù kinh tế vốn có trong mọi hình tháikinh tế xã hội, nó phản ánh mặt chất lượng các hoạt động sản xuất kinh doanh của conngười Hiệu quả kinh tế là trong quá trình sản xuất kinh doanh phải biết tiết kiệm và sửdụng tối đa tiềm năng của nguồn lực, tiết kiệm chi phí, đồng thời phải thoả mãn nhucầu ngày càng tăng số lượng và chất lượng sản phẩm, hàng hoá dịch vụ cho xã hội.Tuy vậy, kết quả sản xuất kinh doanh cuối cùng cái cần tìm là lợi nhuận Nhung, đếđạt được mục đích tối đa hoá lợi nhuận và không ngừng phát tri en tồn tại lâu dài thìmọi doanh nghiệp phải quan tâm đến vấn đề hiệu quả kinh tế, phải tìm mọi biện phápnâng cao hiệu quả kinh tế

1.2.2 Một số loại hiệu quả cơ bản

Hiệu quả được nhắc đến nhiều trong cuộc sống, nó được hiểu trên nhiều góc độ

và lĩnh vực khác nhau Khi nói đến hiệu quả thấy rằng hoạt động đó đạt kết quả tốt,tiết kiệm nguồn lực, được nhiều người chấp nhận [28]

Hiệu quả kinh tế là một phạm trù kinh tế, phản ánh mặt chất lượng của hoạt động sản xuất, kinh doanh Nó phản ánhsản lượng sản phấm hàng hoá và

dịch vụ sản xuất ra nhằm thoả mãn nhu cầu của thị trường, với chi phí nguồnlực bỏ ra thấp và đạt được mục tiêu sống còn của cơ sở sản xuất, kinh doanh là lợinhuận và tối đa hoá lợi nhuận.

- Hiệu quả kinh tế xã hội là hiệu quả chung phản ánh kết quả thực hiện mọi mụctiêu mà chủ thể đặt ra trong một giai đoạn nhất định trong quan hệ với chi phí

để có được những kết quả đó Hiệu quả kinh tế biểu thị mối tương quan giữacác kết quả đạt được tổng hợp ở các lĩnh vực kinh tế - xã hội, với chi phí bỏ ra

để đạt được kết quả đó Do vậy, hiệu quả kinh tế - xã hội phản ánh một cáchtổng quát dưới góc độ xã hội

- Hiệu quả xã hội biểu thị mối tương quan giừa kết quả sản xuất với các lợi ích

xã hội do sản xuất mang lại Cùng với sự công bằng trong xã hội, nó kích thíchphát triển sản xuất có hiệu quả kinh tế cao Nhờ phát triển sản xuất mà xã hộingày càng nâng cao được mức sống của người lao động cả về mặt vật chất vàtinh thần, đồng thời tỷ lệ thất nghiệp giảm, các mối quan hệ xã hội được cảithiện, môi trường sống, điều kiện làm việc, trình độ xã hội cũng đều được nânglên

- Hiệu quả phát triển phản ánh sự phát triến của các tế bào kinh tế, các cơ sở sảnxuất, kinh doanh, các khu vực, vùng kinh tế trong tổng thể nền kinh tế Sự pháttriển này là kết quả tổng hợp của nhiều yếu tố như: đời sống vật chất, đời sốngtinh thần, trình độ dân trí, môi trường sống V.V Do kết quả phát triển sản xuất

và nâng cao hiệu quả kinh tế mang lại

Khi xem xét các loại hiệu quả cho thấy hiệu quả kinh tế luôn là trọng tâm vàquyết định nhất Và hiệu quả kinh tế chỉ được nhìn nhận đánh giá một cách toàn diệnđầy đủ nhất khi có sự kết hợp hài hoà với hiệu quả xã hội, hiệu quả của việc bảo vệ,giữ gìn môi trường sinh thái trong lành bền vững và hiệu quả phát triển

Nhìn nhận hiệu quả trên khía cạnh là đối tượng và phạm vi nghiên cứu, hiệu quảcòn có thế chia thành hai loại: hiệu quả kinh tế quốc dân, hiệu quả kinh tế ngành, hiệuquả kinh tế vùng, hiệu quả kinh tế theo qui mô và hệu quả kinh tế của từng biện pháp

kỹ thuật Phân loại hiệu quả và hiệu quả kinh tế một cách tương đối giúp người nghiêncứu thuận tiện trong việc tính toán, phân tích đánh giá hiệu quả kinh tế Tuy nhiên,thực tiễn các loại hiệu quả không tồn tại một cách riêng biệt mà nó có quan hệ chặt chẽvới nhau Mặc dù vậy, trong điều kiện môi trường luôn bị tác động và biến đổi thì kếtquả không phải lúc nào cũng là tốt đẹp theo chiều thuận, đôi khi sự tác động từ lợi ích

bộ phận ảnh hưởng xấu tới kết quả chung, lợi ích trước mắt thu được lại ảnh hưởngđến lợi ích lâu dài Vì vậy, đòi hỏi nhà nghiên cứu khi nhận xét, đánh giá và các biện

pháp đưa ra phải qua cân nhắc và tính toán thật kỹ mọi sự cố, mọi tình huống có thểxảy ra để khắc phục và hạn chế một cách tốt nhất các tác động (tiêu cực) chi phối.

1.2.3 Hệ thống chỉ tiêu về hiệu quả kinh tế

Khi xây dụng hệ thống chỉ tiêu hiệu quả kinh tếphải tuân thủ các nguyên tắc sau:

- Phải đảm bảo tính thống nhất, thể hiện ở nội dung các chỉ tiêu và phương pháp xác định tính toán

- Phải đảm bảo tính toàn diện của hệ thống, bao gồm chỉ tiêu tổng quát chỉ tiêu

bộ phận, chỉ tiêu phản ánh trực tiếp và chỉ tiêu bổ sung

- Phải phù hợp với đặc điếm và trình độ của sản xuất cây ăn quả nói riêng

Xét về mặt nội dung HQKT có mối liên hệ mật thiết giữa các yếu tố đầu vào

và đầu ra, nó so sánh giữa lượng kết quả đạt được và chi phí bỏ ra Kết quả kinh tếphản ánh hoạt động cuối cùng trong quá trình sản xuất kinh doanh, còn HQKT là tỷ sốchênh lệch giữa kết quả quá trình sản xuất và chi phí bỏ ra để có kết quả đó (là mốiquan hệ so sánh giữ kết quả và chi phí của nền sản xuất)

* Q - có thê biêu hiện là:

- Tổng giá trị sản xuất (GO)

- Tổng giá trị gia tăng (VA)

- Chi phí biến đổi (VC)

- Chi phí trung gian (IC)

- Chi phí lao động (LĐ)

1 1

- Phần tăng lên của chi phí (A K).

Bảng 1.1 Các chỉ tiêu phản ánh hiệu quả kỉnh tế

" \ K ế t q u ả sx

C h i p h í S X ^ \

Phương pháp xác định kết quả sản xuất (Q) và chi phí sản xuất (K) nêutrên là chung nhất, từng ngành, từng lĩnh vực sản xuất và ở những điều kiện cụthể nhất định vận dụng cho thích hợp

Đánh giá HQKT trong sản xuất kinh doanh là việc làm hết sức phức tạp, vìvậy đế phản ánh một cách đầy đủ, chính xác, toàn diện thì ngoài những chỉ tiêutrên, cần quan tâm đến một số chỉ tiêu khác như:

- Năng suất đất đai: ND = GO(N)/D(CT)

Trong đó: GO(N) - Giá trị sản xuất ngành trồng trọt

D(CT) - Diện tích đất canh tác sử dụng trong ngành trồng trọtTrong quá trình đánh giá, phân tích không chỉ đơn thuần phân tích, đánhgiá HQKT mà phải chú ý đến hiệu quả xã hội, như mức sống dân cư, vấn đề việclàm, nâng cao dân trí, góp phần xoá đói giảm nghèo v.v Đồng thời phải chú ýđến hiệu quả môi trường sinh thái như giảm gây ô nhiễm môi trường, phủ xanhđất trống, bảo vệ nguồn nước Y.v Trên cơ sở phát triển một nền nông nghiệpbền vững [8]

Ngoài ra hiệu quả kinh tế trong kinh doanh, sử dụng một số chỉ tiêu:

Doanh lai (%) = TÔMMnỊMn x 100

Von sử dụng trong kinh doanh

1.3 Ý NGHĨA CỦA VIỆC NÂNG CAO HIỆU QUẢ KINH TẾ SẢN XUẤT

CÂY ĂN QUẢ TRÊN THẾ GIỚI VÀ Ở VIỆT NAM

1.3.1 Kinh nghiệm nâng cao HQKT sản xuất cây ăn quả trên thế giới

Đe sản xuất cây ăn quả đạt hiệu quả kinh tế cao cần áp dụng các quy trình kỹthuật mới, dùng giống tốt sạch bệnh, canh tác đúng kỹ thuật, nhân giống bằng côngnghệ tiên tiến [40]

Nhà thực vật, nhà di truyền học Hà Lan đã đề xuất sử dụng tia X gây đột biếncho thực vật nhằm tạo ra nhiều loại giống có sức chống chịu bệnh và cho năng suất,sản lượng cao, phẩm chất tốt Đen đầu nhũng năm 1980, nhiều nước phát triển, đặcbiệt là Mỹ dùng công nghệ sinh học để giành ưu thế cạnh tranh trong sản xuất nôngnghiệp: đạt chất lượng cao, giá thành hạ Kỹ thuật chuyển gen tạo giống cùng một lúcđưa vào một thực vật những gen mong muốn từ những sinh vật khác nhau đưa ra giốngnhanh và vượt qua giới hạn của tạo giống truyền thống từ đó tăng sản lượng, giảm chiphí sản xuất, tăng lợi nhuận, cải thiện môi trường Nâng cao sản lượng cây trồng bảotoàn sự đa dạng sinh học [13]

Nghề làm vườn và kinh doanh quả tươi là nghề có nhiều rủi

ro vì sản phấm quả tươi dễ bị hư hỏng nhanh chóng Đe thành công trong kinh doanh người sản xuất và kinh doanh quả cần biết những công việc, cách quản lý kỹ thuật của mọi thành viên trong hệ thống đảm bảo chất lượng Trên thếgiới, đặc biệt ở các nước có nền nông nghiệp tiên tiến thì

hệ thống đảm bảo chất lượng hàng nông sản không còn là mộtkhái niệm mới mẻ đối với người nông dân, nhà thu mua xử

lý, nhà kinh doanh cũng như nhà quản lý sản xuất hàng nôngnghiệp Điển hình như phương pháp và công nghệ chế biến nông sản của AUSTRALIA Công nghệ sau thu hoạch được dùng

ở Australia đối với các loại quả từ thu hoạch đến chợ bán buôn được thực hiện rất liên hoàn và khép kín, nó đã góp phần làm cho chất lượng

sản phấm đạt tiêu chuẩn rất cao Hệ thống của xử lý sau thu hoạch được thiết

kế để giảm thiểu các chi phí về lao động, giảm thiếu các thiệt hại trong quátrình giữ gìn chất lượng sản phẩm quả [23]

1 3

Cây ăn quả là loại cây được xếp vào loại những cây có giá trị kinh tế caohơn cây lương thực, có giá trị sử dụng, giá trị thương phẩm, nhu cầu tiêu dùngcủa thị trường về các loại quả trong đời sống hàng ngày dần tăng lên đáng kể.Theo Fao (2005), sản lượng một số loại quả của một số nước trên thế giớiđược thể hiện qua bảng 1.2.

Bảng 1.2 Sản lượng và giá trị một số cây ăn quả ở trên thế giới năm 2005

Mỗi nước có một thế mạnh riêng về sản xuất cây ăn quả, Mỹ là nước sảnxuất bưởi nhiều nhất thế giới là 914,44 triệu tấn, giá trị đem lại là 155,94 triệuUSD, tuy BraZil là nước sản xuất bưởi thấp nhất, lại tạo ra lượng quả cam caonhất (đạt 17.804,6 triệu tấn tương đương 3.128,98 triệu USD) Trong 3 loại cây

có múi trên cây cam mang lại giá trị sản xuất cao nhất, cây bưởi có giá trị sảnxuất thấp hơn Tuy nhiên thị trường thế giới về các loại bưởi ở Mỹ và Châu

Mỹ trong vài năm vừa qua về sản phẩm bưởi bị hạn chế bởi cây bưởi chùm cóđộc tố gây ung thư làm cho sự ưa thích về loại quả này bị giảm sút

1.3.2 Kinh nghiệm nâng cao HQKT sản xuất cây ăn quả ử Việt Nam

Ở nước ta, trình độ thâm canh các vườn quả đang ở mức rất thấp Cơ sởvật chất và khả năng tiếp thu các kỹ thuật mới còn rất yếu kém - nhất là ở cáctỉnh trung du và miền núi phía Bắc, ven biển Trung bộ, khu 4 cũ và TâyNguyên

(Tính theo giá cố định thế giói năm 2001)

Số lượng (triệu tấn)

Giá trị (triệu USD)

Số lượng (triệu tấn)

Giá trị (triệu USD)

Số lượng (triệu tấn)

Giá trị (triệu USD)

Nước ta chưa có những vườn nhân giống tiêu chuẩn, các vườn chưa đáp ứng được nhucầu về số lượng và chất lượng cây giống để phát triển sản xuất Hiện tượng phát triểndiệnt tích CẢQ một cách tràn lan theo hướng quảng canh là phổ biến Chính vì vậy,huyện Bắc Quang tỉnh Hà Giang gần 100% diện tích cam sành trồng từ những năm 85

- 90 đã bị tàn lụi hoàn toàn Thậm chí, có nhiều vườn chưa qua thời kỳ kiến thiết cơbản đã phải huỷ bỏ vì sâu bệnh Nguyên nhân chủ yếu là do gần 90% cây giống trongvùng do nhân dân trợ sản xuất bằng những phương pháp hết sức thô sơ và lạc hậu.Việc nhập nội giống táo tây, nho Pháp từ nước ngoài vào trong nước mà không tuânthủ các quy trình về sản xuất và lun hành giống cây ăn quả đã gây thất thoát hàng chục

tỷ đồng về cây giống và hàng trăm tỷ đồng về công lao động, diện tích đất đai hàngtrăm ha trồng trọt trong rất nhiều năm nhưng không cho sản phẩm [13]

Qua thực trạng cho thấy nhu cầu nâng cao HQKT sản xuất CĂQ là một trongnhũng vấn đề sống còn trong xu thế hội nhập khu vực và quốc tế Tình trạng khôngđồng đều về giống, quy trình kỹ thuật thâm canh thực hiện không đầy đủ, việc chămbón tuỳ tiện dẫn đến sự chênh lệch khá lớn về chất lượng, sản phấm kém khả năngcạnh tranh trên thị trường trong nước và xuất khấu

Đe nâng cao HQKT sản xuất cây ăn quả, nước ta đã tiếp thu nhũng thành quả củathế giới, cho đến nay Viện Bảo vệ thực vật cùng một số cơ quan phối hợp đã tiến hànhnghiên cứu và đã đưa xuống một số địa phương ứng dụng các chế phẩm sinh học và sửdụng côn trùng thiên địch Việc tạo công nghệ sản xuất các chế phẩm sinh học đã mở

ra triển vọng về hiệu quả kỹ thuật và hiệu quả kinh tế, bước đầu khắc phục được tìnhtrạng kháng thuốc hoá học của một số loại sâu và dần thay đổi được tập quán lạm dụngthuốc hoá học nhằm bảo vệ môi trường sinh thái và sức khoẻ cộng đồng Đây cũng làđiều kiện quan trọng làm tăng giá trị kinh tế và sức cạnh trạnh của sản phấm nôngnghiệp trên thị trường hội nhập [29]

Bên cạnh các chế phẩm sinh học, các ứng dụng thiên địch để bảo vệ vườn cây ănquả như thả kiến vàng trên cây ăn quả để diệt sâu rầy đem lại hiệu quả rất

cao, được khuyến cáo nên dùng

1 5

Những năm gần đây, Việt Nam gặp phải khá nhiều khó khăn về đầu ra cho nôngsản đó là hệ thống kiến thức về bảo quản, sơ chế nông sản của nước ta còn hạn chế.Theo thống kê chính thức của Tống cục Hải quan, kim ngạch xuất khẩu hàng rau quảcủa Việt Nam trong cả năm 2006 đã đạt 259 triệu USD, tăng 10% so với năm 2005.Trong đó, Nhật Bản, Trung Quốc, Mỹ, Đài Loan và Nga là những thị trường xuất khẩurau quả lớn nhất của nước ta Mặc dù có tiềm năng xuất khẩu rau quả nhiệt đới, songViệt Nam còn nhũng yếu điểm điển hình là sản xuất phân tán, năng suất thấp, chưa giảiquyết dứt điếm được khâu tạo giống, thu hoạch, công nghệ bảo quản trước, sau thuhoạch kém phát triển, khâu kiểm dịch giữa nước ta và thị trường nhập khấu chưa thốngnhất Do đó thiếu tính bền vững, nông sản xuất khấu bị thua thiệt khi ra thị trường thếgiới [23].

Trong môi trường hội nhập, rõ ràng việc quan tầm hàng đầu là chất lượng sảnphẩm, chế biến, bảo quản và xây dựng thương hiệu nông sản Việt Nam Chất lượngsản phẩm là yếu tố quyết định Muốn có sản phẩm nông nghiệp tốt thì các khâu trướcthu hoạch (giống, phân bón, cách thức chăm sóc và việc sử dụng thuốc BVTV, ),trong và sau thu hoạch đều rất quan trọng Nhanh chóng xây dựng các phòng kiếm trachất lượng nông sản đủ năng lực phân tích các chỉ tiêu về thành phần dinh dưỡng, chấtphụ gia, chất kích thích, độc tố, thực phẩm chiếu xạ và nông sản chuyển gen Mặtkhác, cần khuyến cáo người dân áp dụng các quy trình quản lý chất lượng sản xuấthàng nông sản đáp ứng nhu cầu nông sản trong nước và xuất khấu

Ở thành phố Hà Nội khu vực nội thành hàng năm tiêu thụ 60 -70 nghìn tấn quả

Dự đoán đến năm 2010 với 90 triệu dân, số dân đô thị trên 31 triệu người, lượng quảtiêu thụ là 80 kg/người/năm, lượng quả tiêu thụ kế cả khách du lịch là 7-8 triệu tấn.Phát triển cây ăn quả cung cấp cho thị trường nội địa là một trong những hướng đểchuyển đổi cơ cấu cây trồng của các vùng đặc biệt là ở vùng Đồng Bằng, vùng núitrung du nơi có điều kiện thuận lợi hơn để phát triển cây ăn quả [36]

Tháng 3 năm 1989, Hội nghị Trung ương lần thứ 6 khoá VI, đã ra nghị quyếttiếp tục khẳng định công cuộc đổi mới quản lỷ kinh tế trong nông nghiệp, xác định hộ