Cái trác tuyệt một mặt, phản ánh những nhân vật lịch sử vĩ đại như những khiá cạnh thẩm mỹ, phản ánh tính toàn vẹn, tính miêu tả của các nhân vật lịch sử đó; mặt khác, cái cao cả còn phả
Trang 1TRƯỜNG ĐHSP NGHỆ THUẬT
TRUNG ƯƠNG
KHOA: Văn hóa nghệ thuật
TIỂU LUẬN MỸ HỌC ĐẠI CƯƠNG
ĐỀ BÀI : “ Phân tích bản chất cái trác tuyệt ( cái cao cả )”
Sinh viên thực hiện: Phạm Thị Ánh Nguyệt
Năm học: 2012 - 2016
Trang 2LỜI MỞ ĐẦU
Trong cuộc sống, đôi khi ta cảm xúcmạnh mẽ mà thốt lên với những lời như
“ôi thật tuyệt !” ,“tuyệt vời ! tuyệt hảo ! kì diệu, diệu kì, tuyệt diệu, anh hùng, vĩ
đại, cao cả, cao thượng, kiệt tác, thiên tài, siêu nhân, như thần như thánh, hoặc
“hay quá trời ! ” , hùng vĩ quá ! lộng lẫy huy hoàng … Những thứ ấy không có
nhiều trong thế giới này từ ngày xưa và bây giờ Những lời ấy người ta thốt ra khi cảm xúc mạnh mẽ, sử dụng tuỳ hỉ Chẳng hạn, một cái áo sơ mi đẹp hợp ý thì kêu lên “tuyệt vời”, và khi xem bộ phim “Titanic” cũng xuýt xoa “mối tình thật là tuyệt vời ! Họ thật xứng với nhau, cao cả ngang nhau” Cái áo sơmi ngang giá trị với bộ phim nhiều triệu đô với công sức sáng tạo của cả nghìn người ư ? Thế thì mọi giá trị thẫm mĩ lẫn lộn cả rồi !
Mĩ học phải nghiên cứu để phân biệt các giá trị ấy một cách rõ ràng mang tính khách quan Trước hết đặt một cái tên chung (khái niệm) cho tất cả những hiện tượng kể trên là: cái trác tuyệt (hoặc trác việt).
phạm trù khác như cái đẹp, cai bi, cái hài Bởi vì, trước đây người ta thường coi cái cao cả chỉ là một bộ phận của cái bi, hoặc nó gắn với cái đạo đức – cái cao thượng.
Chỉ đến thời kỳ Ánh sáng phạm trù cái cao cả lần đầu tiên mới có ý nghĩa độc lập
của nó, mặc dù các hiện tượng của cái cao cả được phản ánh trong nghệ thuật cổ đại Chẳng hạn, như vở kịch của Etsin về “Prômêtê bị xiềng” trên đỉnh Olympia, truyện “Thánh gióng” của Việt Nam đã thể hiện cái cao cả trong nghệ thuật.
Cái trác tuyệt không thuần túy là thuộc phạm trù đạo đức mặc dù, nó khía cạnh đạo đức về những nhân vật lịch sử về vai trò của họ có ý nghĩa to lớn đối với
sự phát triển của xã hội Bởi vậy, hành vi đạo đức trong cái thiện - cái ác, lương tâm - trách nhiệm, quyền lợi - nghĩa vụ được thể hiện trong cái cao cả có thể là cái thanh tao – cái thán phục về một nhân cách, một con người Cái trác tuyệt một mặt, phản ánh những nhân vật lịch sử vĩ đại như những khiá cạnh thẩm mỹ, phản ánh tính toàn vẹn, tính miêu tả của các nhân vật lịch sử đó; mặt khác, cái cao cả còn phản ánh tính toàn vẹn, tính hùng vĩ của các hiện tượng tự nhiên.
Cái trác tuyện khác với cái bi vì trong cái bi có bóng dáng của cái cao cả Nó
là những cái đẹp to lớn, vĩ đại tạm thời bị thất bại gây cho con người tình cảm đồng khổ, thương xót; nhưng nó không đồng nhất với cái đẹp vì cái đẹp là cái hài hoà tạo ra tình cảm khoan khoái Cái trá tuyệt là cái đẹp lý tưởng, là cái độ to lớn của cái đẹp tạo ra những tình cảm khâm phục, sự ngưỡng mộ và noi theo Nhiều
Trang 3quan điểm mỹ học cho rằng cái trác tuyệt là cái đẹp vượt trên mức bình thường, là cái đẹp vô tận, là cái đẹp cao nhất.
Cái trác tuyệt là một phạm trù mỹ học chỉ các thuộc tính thẩm mỹ của hiện thực bao gồm những dấu hiệu đặc trưng sau đây:
- Các hiện tượng hùng vĩ của tự nhiên như: Biển mênh mông vô tận, thảo
nguyên bao la, núi non trùng điệp tuyết phủ, bầu trời xanh vô tận…
- Các quang cảnh xã hội vĩ đại như: các công trình xây dựng vĩ đại của các
con kênh, các nhà máy thủy điện, các phong trào cách mạng thông qua cuộc đấu tranh của quần chúng nhân dân…
- Những nhân vật lịch sử có ý nghĩa to lớn đối với sự phát triển của nhân loại
như: C Mác, Lênin, Hồ Chí Minh Găngđi…
- Các hình tượng nghệ thuật phản ánh cái to lớn, cái vĩ đại của cuộc sống
của quá trình con người chinh phục tự nhiên và năng lực sáng tạo phi thường của con người như: sự độ sộ, uy nghi thần bí của các kim tự tháp Ai Cập, kiến trúc gôtích, hình tượng Thần Dớt trong điêu khắc, hình tuợng Phù Đổng Thiên Vương.
Cái trác tuyệt tồn tại khách quan, vốn là đặc tính của các sự vật, hiện tượng trong mối quan hệ của nó đối với con người Cái cao cả là cái có tầm vóc to lớn, phi thường, có thể gây ra ở con người cảm giác choáng ngợp, chiêm nguỡng, kính phục, đôi khi pha lẫn chút bối rối, sợ hãi
Con người là một bộ phậm hợp thành của thế giới khách quan, con người
là một chủ thể đặc biệt, con người có nhận thức, có khả năng tư duy và có thể cải tạo thế giới Do đó con người được coi là một thực thể sinh học - xã hội.Ngay từ những buổi đầu con người đã biết nhận thức: thế giới khách quan có trước hay nhận thức con người có trước,cái nào quyết định cái nào?Cũng từ đó ngành triết học ra đời, với nhiều quan điểm khác nhau đã hình thành nên các trường phái triết học.Nếu triết học nghiên cứu về mối liên hệ giữa thế giới vật chất thì một nghành khoa học nữa cũng được coi là triết học về cái đẹp- Mỹ học Nghiên cứu về
qui luật chung nhất của quan hệ thẩm mỹ Trong đó cái đẹp là trung tâm, hình tượng là đặc trưng cơ bản, nghệ thuật là biểu hiện tập trung nhất của quan hệ thẩm mỹ.Mỹ học chú trọng nghiên cứu đến 4 phạm trù cơ bản:Cái đẹp,cái bi, cái hài và cái truyệt.Trên thực tế đây là một khái niệm được sử dụng rộng rãi, nhưng mang tính trừu tượng và ước lệ.Do đó nên hiểu như thế nào? nhìn nhận như thế nào là một vấn đề không hề đơn giản? Đặc biệt trong thực tế cuộc sống vai trò của nhận thức đối với các phạm trù này lại có những ý nghĩa nhất định.Vì vậy, bài viết dưới đây em xin trình bày một số những nhận thức chủ quan về bản thân xung quanh một trong bốn phạm trù cơ bản của mỹ học- cái trác tuyệt.
Trang 41, BA XU HƯỚNG CHÍNH TRONG VIỆC NGHIÊN CỨU CÁI CAO CẢ.
Thuật ngữ “ Sublime ” ở ta đang dùng với nhiều nghĩa khác nhau có người gọi là
“cao cả” nhưng cũng có người gọi là “cao thượng”, có người lại dùng chữ “tuyệt vời” Tất nhiên, chữ nghĩa khác nhau, không đơn thuần là hình thức biểu hiện khác nhau, mà còn bộc lộ cách hiểu khác nhau Chữ “ cao cả” rõ ràng quá thiên về tính toán học của phạm trù, vì “cao cả” mới chỉ nhấn mạnh mặt định lượng Trong khi
đó, thuật ngữ “cao thượng” lại quá nghiêng về tính chất đạo đức, chữ “tuyệt vời” thì đã tiến sâu vào nội hàm của thẩm mỹ, nhưng nó lại vẫn chưa giúp ta thấy rõ đượcphạm trù đang bàn với phạm trù cái đẹp Bởi lẽ, người ta có thể nói đến một tác phẩm nghệ thuật với ý nghĩa của sự điêu luyện của giá trị đó đạt tới một giá trị thẩm mỹ cao hơn Vậy nên Thuật ngữ cái trác tuyệt là đáp ứng nội dung của vấn đề
mà chúng ta đang bàn, một cách đầy đủ và chính xác hơn Quá trình nghiên cứu cái trác trác tuyệt có thể chia làm 3 xu hướng chính.
1.1 Định nghĩa cái trác tuyệt
Là một phẩm chất thẩm mỹ của hiện thực khách quan
Sublime: Cái trác tuyệt, cái cao cả, cái cao thượng …
Trong lịch sử tư tưởng thẩm mỹ các nhà mỹ học đồng nhất cái trác tuyệt (cái cao cả) với những gì lớn lao
Kant: “Cái tuyệt đối vĩ đại”
Heghel: “biểu hiện của ý niệm về cái vô tận”
Tsenushevski: “cái lớn hơn rất nhiều mạnh hơn rất nhiều những cái đem so với nó”
Nó có phải chỉ những cái lớn lao?
Nếu chỉ xét cái trác tuyệt (cái cao cả ) ở những biểu hiện lớn lao là chỉ gắn cái trác tuyệt (cái cao cả ) với khối lượng, mang nhiều tính vật chất, cái trác tuyệt (cái cao
cả ) còn biểu hiện ở yếu tố chất lượng là những cái nhỏ bé, đơn giản.
Mác và Enghen:
Trang 5“Cá nhân điển hình không chỉ ở chỗ họ làm gì mà ở chỗ họ làm như thế nào?’ Tìm ra bản chất của cái cao cả có nhiều phương diện tiếp cận khác nhau Cái cao
cả và cái đạo đức, cái đạo đức gắn với nội dung, chỉ gắn với con người Cái cao cả
- nội dung và hình thứcCái cao cả với cái hung
Cả 2 giá trị thẩm mỹ vượt trội của cái đẹp đều ở tầm vóc lớn lao phi thường.Cái hùng ở nội dung chỉ gắn với con người, cái trác tuyệt (cao cả cả): nội dung và hình thức, tự nhiên + xã hội + nghệ thuật - gợi lên được tình cảm khâm phục tự hào cái cao cả với cái đẹp Cả 2: - Chân – thiện – Mỹ Các lĩnh vực của con người, cái đẹp: + hài hòa – nhỏ bé.
Cái trác tuyệt (cao cả cả): Phá vỡ sự hài hòa vốn có của cái đẹp lập lên một sự hài hòa mới, chất mớiCái trác tuyệt (cao cả cả): có cái đẹp nhưng không phải cái nào cũng có Cái trác tuyệt (cao cả cả).
VD: Kim tự tháp
Cái đẹp: Xúc động, say mê Cái trác tuyệt (cao cả cả): Khâm phục tự hào.
Cái trác tuyệt (Cái cao cả): là một phẩm chất thẩm mỹ khách quan của sự vật hiện tượng có tầm vóc lớn lao, phi thường gây lên được xúc cảm ngưỡng mộ, khâm phục sảng khoái và phấn chấn Từ đó có khả năng khơi gợi sức mạnh bản chắt của con người để hướng tới những lý tưởng đỉnh cao.
1.2 Xu hướng đối lập cái đẹp với cái trác tuyệt
Thiếu sót cơ bản của xu hướng này là quá nhấn mạnh tính đặc thù về quy mô to lớn của cái trác tuyệt đối với tư cách là đối tượng cảm thụ Các nhà mỹ học thuộc
xu hướng mới này chỉ thấy các phía đồ sộ, kỳ vĩ của các hiện tượng thẩm mỹ ở bên ngoài con người, Họ chưa thấy mối liên quan bên trong của cái trác tuyệt Cho nên, khi phân biệt cai đẹp và cái trác tuyệt, hộ không phát hiện ra mối liên hệ phổ biến của chúng, nên hộ thường lấy cảm xúc khó chịu, “ tiêu cực” làm cơ sở để bình giá cái trác tuyệt Thuộc về nhóm này, chúng ta có Txeidingo Ông cho rằng: “ Cái trác tuyệt không cần đến một hình thức đẹp” ,cảm xúc về cái trác tuyệt là một cảm xúc choáng ngợp Lipxo, lại cho rằng, trong cái trác tuyệt luôn mang một thứ gì đó khiến cho ta cảm thấy khó chịu J.Kant lại cho rằng đặc điểm về sự phán đoán của cái đẹp là hướng vào đối tượng có tính hữu hạn, còn khi ta phán đoán về cái trác
Trang 6tuyệt, đối tượng của sự phán đoán là vô hạn., nhưng lại được tư duy một cái gì đó toàn vẹn.
Trong khi quan sát cái đẹp thì sự hứng thú gắn với biểu tượng chất lượng, còn với cái trác tuyệt, hứng thú gắn với biêủ tượng có tính số lượng Cái đẹp gợi lên cảm xuc thẩm mỹ về sự thiện cảm, thỏa mãn và dễ chịu; Cái trác tuyệt gợi lên hứng thú phủ định gợi lên sự ngạc nhiên hoặc khâm phục.
I Kant tuy thừa nhận rằng , trong cảm xúc về cái trác tuyệt, có khi ta cảm thấy khoái trá những cũng có khi ta cảm thấy chán ngán sợ hãi Nhưng rồi cuối cùng ông lại cho rằng, cảm xúc về cái trác tuyệt cơ bản không đẹm lại cho con người ta những cảm xúc tích cực, mà là một tình cảm rợn ngợp.
Sinle lại có thái độ cực đoan hơn I Kant Ông đối lập hoàn toàn giữa cái đẹp và cái trác tuyệt, ông cho rằng, khi quan sát dông tố, sấm chớp, ta không thể có cảm giác dễ chịu Tình cảm chủ yếu của cái trác tuyệt là tình cảm đè nén, bó buộc.
1.3 Xu hướng hòa tan cái trác tuyệt trong cái đẹp
Hạn chế quan trọng của xu hướng này là sự thống trị của quan niệm coi cái trác tuyệt chẳng qua chỉ là sự phát triển cao của cái đẹp Xurio cho rằng: “ Cái trác tuyệt là mức độ cao nhất của cái đẹp” Leevecơ nhấn mạnh: “Cái trác tuyệt về bản chất là cái đẹp” “ Cái trác tuyệt chẳng qua là cái đẹp vô tận, cái có mức ddoojto lớn khiến ta không quan niệm nổi”.
1.4 Quan niệm biện chứng trước Mác về cái trác tuyệt
F Hêghen là người có công đưa ra quan niệm biện chứng về cái trác tuyệt Nhà
mỹ học cổ điển Đức những năm đầu thế kỉ 19 cho rằng: “ Khi nội dung phù hợp với hình thức, ta có cái đẹp Khi hình thức choán mất nội dung, ta có cái hài Khi hình thức phue nhận nội dung ta có cái bi Khi nội dung vượt lên trên hình thức ta
có cái trác tuyệt Theo F Hêghen, cảm xúc về cái trác tuyệt là cảm xuc nảy sinh trong quan hệ giữa một bên là nội dung rộng lớn và một bên là hình thức hữu hạn Ông cho rằng, Cái trác tuyệt chính là sự biểu hiện tuyệt đối, Hoặc là “ cái gợi lên ở chính chúng ta ý muốn về cái vô tận”.
Thiếu sót của F Heeghen là ở chỗ, ông đã tuyệt đối hóa tâm trạng chủ quan của chủ thể trong cảm thụ cái trác tuyệt Theo ông, hiện thực chỉ có vẻ là cái trác tuyệt
Trang 7khi có sự can thiệp của trí tưởng tượng con người, nhờ trí tưởng tượng này, con người đã mở rộng quan điểm thẩm mĩ, do đó con người mới có cảm xúc về cái trác tuyệt, nếu không sự vật chỉ là một sự vật hữu hạn cho dù vật đó có to lớn đến đâu chăng nữa Cái trác tuyệt là cái chỉ xảy ra trong tâm tưởng của chúng ta.
Quan điểm duy tâm của F Heeghen đã bị Tsecnuxepxki bác bỏ một cách không
có gì khó khăn cho lắm.
Theo Tsecnuxepki, Heeghen đã không chú ý đến mối quan hệ hữu cơ giữa phẩm chất cai trác tuyệt khách quan nằm trong vật thể và cảm thụ chủ quan của chủ thể cảm xúc.
Tuy nhiên, khi phát biểu về bản chất thẩm mỹ của cái trác tuyệt, Tsecnuxepki vẫn
bị sa vào mặt định tính Ông viết : “ Cái trác tuyệt là cái to hơn nhiều so với tất cả những gì mà chúng ta nêu lên để so với nó”, “ Một sự vật là trác tuyệt, lafsuwj vật
có quy mô vượt hẳn những vật mà chúng ta đem so sánh với nó, hiện tượng trác tuyệt là hiện tượng mạnh hơn những hiện tượng khác mà ta đem so sánh với nó”.
Rõ ràng cách biểu hiện trên của Tsexnuxepki là quá rộng Bởi lẽ, Nếu cái trác tuyệt là cái “ Mãnh liệt hơn nhiều so với những hiện tượng khác mà chúng ta đem
so sánh với nó” thì một kẻ uống đến hang thùng rượu vẫn chưa chán, lại hóa ra trác tuyệt hơn một người sống có mức độ hay sao?
Hơn nữa, trong khi bàn về cái trác tuyệt trong luận án tiến sĩ của mình
Tsecnuxepxki đã chưa chú ý đến tính lịch sử cụ thể của tình cảm về cái trác tuyệt Bởi vì, cái trác tuyệt là một trong những phạm trù thẩm mĩ gắn bó trực tiếp với lý tưởng xã hội Khi lý tưởng xã hội thay đổi, tình cảm về cái trác tuyệt cũng biến đổi theo Sự biến đổi này quan niệm rất rõ ngay một con người.
Như vậy, phải thừa nhận rằng: cái trác tuyệt là một phạm trù mỹ học rất quan trọng, nhưng vạch ra bản chất thẩm mĩ của nó là một việc không dễ dàng Để giải quyết vấn đề nayfm chúng ta cần đi từ các hình thái biểu hiện của cái trác tuyệt với
tư cách là những đối tượng mang bản chất cái trác tuyệt nảy sinh do quan hệ thẩm
mỹ của con người với thực tại có tính trác tuyệt.
2 CÁC HÌNH THÁI BIỂU HIỆN CỦA CÁI TRÁC TUYỆT
Có thể nói đến 4 hình thái biểu hiện cơ bản của cái trác tuyệt Đó là:
Trang 8- Cái trác tuyệt thanh cao
2.1 Cái trác tuyệt thanh cao
- Ngôi nhà sàn của Bác Hồ bên hồ nước lặng lẽ
- Cảnh ngôi chùa Một Cột (chùa Diên Hựu) đơn sơ cũ kĩ ở Hà Nội
- Mối tình của Mác và Gienny
- Nghĩ về một thời gian rất dài đã thuộc về quá khứ của một đời người, một dân tộc
- Truyện Kiều của Nguyễn Du
Những cái trác tuyệt thanh cao có vẻ bề ngoài giản dị, gần gũi, nghĩa là không
“đập” mạnh vào cảm giác của ta nhưng hàm chứa những vẻ đẹp tiềm tàng, tinh khiết tưởng như vô hạn khiến cho ta khâm phục, rồi ta suy nghĩ miên man thấy
nó gần gũi thân thương Và ta rất muốn đạt được như thế hoặc sống như thế.
Nư vậy, ở cai trác tuyệt thanh cao, nhiều khi đối tượng không nhất thiết phải to lớn, kỳ vĩ, những bên trong nó lại hàm chứa một vẻ đẹp tiềm năng, sâu nắng và tinh khiết và hoàn toàn trong sáng, đạt đến đọ trong của chất ngọc Cái trác tuyệt thanh cao gắn với sự hiền hòa, thân thương, đầy cảm xúc bất tận và rất gần với con người chân chính.
Trang 9Hình 1 Lăng Leenin trang nghiêm và trầm mặc bởi hình khối chồng của đá hoa cương đen bóng màu hổ phách, một biểu hiện của cái trác tuyệt thanh cao.
2.2 Cái trác tuyệt huy hoàng
tồn tại ở cả tự nhiên, xã hội và nghệ thuật Môt số ví dụ sau:
trọn vẹn – đó là một cảnh tượng huy hoàng hiếm thấy khiến ta cảm thấy khoan khoái cao độ, vui mừng tràn ngập.
niềm tin tất thắng vào sức mạnh con người.
quốc Mĩ đang dội bom điên cuồng xuống thủ đô Hà Nội trong 12 ngày đêm cuối năm 1972.
đọc
thế giới .
Hình 2 Chiến thắng điện biên phủ
Trang 10Như vậy, cái trác tuyệt huy hoang chứa cái hoành tráng, thắng lợi kì vĩ của con người.
2.3 Cái trác tuyệt rợn ngợp
những cái quen thuộc, chỉ có tiếng gió rừng xào xạc.
và trong mỗi đời người.
Cái trác tuyệt rợn ngợp hàm chứa tong nó cai chiếm ưu thế là sự khủng khiếp, choáng ngợp, là tình cảm đầy ức chế và bị dồn nén mạnh, sau đó dâng trào manh liệt.
Trang 11Hình 3 Hình ảnh sóng thần, mang trong mình cái trác tuyệt rơn ngợp.
2.4 Cái trác tuyệt thán phục
trên pháp trường khiến bao người Việt Nam cảm động, thán phục và tự hào, khiến hàng triệu thanh niên noi theo anh.
¨ Những bài thơ ca ngợi Bác Hồ của nhà thơ Tố Hữu
¨ Bài Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc của nhà thơ Đồ Chiểu
¨ Tình bạn vĩ đại và cảm động của Marx và Engels
¨ Kim Tự Tháp và bức tượng con Sphins ở Ai cập
¨ Vạn lý trường thành, Những con đê sông Hồng , khu chùa tháp Ăng kor Cái trác tuyệt thán phục mang trong mình nó vẻ đẹp hung vĩ của những đối tượng
có tầm vóc to lớn, sự nghiệp lớn, phẩm cách lớn – Phẩm cách của những vĩ nhân
và những anh hung Cái trác tuyệt thán phục đem lại cho con người ta cảm hững mạnh mẽ, tràn đầym cao quý, nó có tác dụng cổ vũ những năng lực to lớn còn ẩn chứa bên trong con người.
Trang 123 TÌNH CẢM THẨM MĨ CỦA CÁI TRÁC TUYỆT
Các phạm trù mĩ học là thể thống nhất và phân lập ở hai cực: một, nó
có tính chất bản thể ( tự nó ); mặt khác, nó mang tính chất giá trị học định vị (nghĩa là giá trị của nó tuỳ theo cách đánh giá của con người)
ĐỊNH NGHĨA: Cái trác tuyệt một mặt phản ánh bản thân tính chất
đồ sộ, to lớn, hùng vĩ, vũ bão, mạnh mẽ hay là thanh cao, tiềm tàng, sâu lắng, vô cùng trong sáng, vô cùng thanh khiết của các sự vật khách quan, mặt khác nó phản ánh xu hướng con người luôn luôn có khát vọng vươn tới cái vĩ đại
Nếu cái đẹp thúc đẩy con người vươn đến cái hoàn thiện hoàn mỹ thì cáitrác tuyệt phản ánh một phẩm chất rất quan trọng là: con người muốn hùng vĩ hóa bản thân một cách bất tận để đáp ứng những nhiệm vụ to lớn và bất tận của cuộc đời đang đặt ra trước loài người
Con người thường có xu hướng không ngừng nâng cao năng lực và tâm hồn mình hướng đến cái vĩ đại đã yêu cầu mĩ học phải đề cập đến cái trác tuyệt
Như vậy, hai tiêu chí đầu tiên để xây dựng tình cảm thẩm mĩ của cáitrác tuyệt là:
Bản thân các sự vật khách quan còn tiềm tàng biết bao năng lực to lớn mà con người chưa thể một lúc đã phát hiện hết
Mặt khác ngay trong bản thân con người cũng còn chứa biết bao nhiêu khả nănghùng mạnh chưa thể một lúc sử dụng hết, phát huy hết
Khi nói về mối quan hệ giữa hai năng lực tiềm tàng này, ngay từ thời cổ
Hy Lạp, tác phẩm mĩ học Bàn về cái trác tuyệt (tác phẩm vô danh,
nhưng vẫn được gán một cách ước lệ cho nhà từ chương học
Leghinnusơ), đã nhấn mạnh: “Trong tính bẩm sinh của nó, về bản chất,
