sơ đồ tư duy và ứng dụng của nó

Sơ đồ tư duy hay bản đồ tư duy Mind map là hình thức ghi chép sử dụng màu sắc, hình ảnh nhằm tìm tòi đào sâu, mở rộng một ý tưởng, tóm tắt những ý chính của một nội dung, hệ thống hóa mộ

LỜI NÓI ĐẦU

Trong thực tế hiện nay, còn nhiều học sinh, sinh viên học tập một cách thụ động, chỉ đơn thuần là nhớ kiến thức một cách máy móc mà chưa rèn luyện kỹ năng

tư duy Học sinh chỉ học bài nào biết bài đấy, cô lập nội dung của các môn, phân môn

mà chưa có sự liên hệ kiến thức với nhau vì vậy mà chưa phát triển được tư duy logic

và tư duy hệ thống Sử dụng sơ đồ tư duy giúp giải quyết được các vấn đề trên và nâng cao hiệu quả học tập Bởi lẽ có sự tương thích giữa sơ đồ tư duy với cấu tạo, chức năng và hoạt động của bộ não chúng ta Sơ đồ tư duy không chỉ có tác dụng với mỗi cá nhân mà nó còn phát huy được sức mạnh của tập thể…

1 Khái niệm và đặc điểm của sơ đồ tư duy:

1.1 Khái niệm:

Chúng ta đang sống trong thời kì phát triển mạnh mẽ, thế giới vận động và thay đổi đến từng giây Do đó việc học tập chăm chỉ chưa hẳn là giải pháp tối ưu, bởi khi có nhiều sự lựa chọn vấn đề không phải là học cái gì mà là học như thế nào và sử dụng công nghệ gì Thông tin đa chiều và thực tế yêu cầu không chỉ có kiến thức mà còn có khả năng tạo ra giá trị gia tăng từ kiến thức Nghiên cứu về hoạt động của bộ não con người, người ta chỉ ra rằng bộ não hoạt động gồm 2 nhánh:

- Não phải nhạy cảm với các thông tin về màu sắc, nhịp điệu, hình dạng, tưởng tượng, … sẽ tác động kích thích não trái

- Não trái làm việc với những con số, từ ngữ, tư duy, phân tích, … cho ra sản phẩm

Do đó, người ta tìm cách kích thích não phải tốt nhất Trình bày vấn đề theo sơ đồ, biểu đồ bao giờ cũng gây hứng thú Trong các hình thức ấy, sơ đồ mà tác giả Tony Buzan đưa ra được đánh giá cao nhất và đã trở thành công cụ làm việc hiệu quả của hàng triệu người trên thế giới

Tony Buzan là người sáng tạo ra phương pháp tư duy Mind Map (bản đồ tư duy) Tony Buzan từng nhận bằng Danh dự về tâm lý học, văn chương Anh, toán học

và nhiều môn khoa học tự nhiên của trường ĐH British Columbia năm 1964

Sơ đồ tư duy hay bản đồ tư duy (Mind map) là hình thức ghi chép sử dụng màu sắc, hình ảnh nhằm tìm tòi đào sâu, mở rộng một ý tưởng, tóm tắt những ý chính của một nội dung, hệ thống hóa một chủ đề

Sơ đồ tư duy là phương pháp kết nối mang tính đồ họa có tác dụng lưu trữ, sắp xếp và xác lập ưu tiên đối với mỗi loại thông tin (thường là trên giấy) bằng cách sử dụng các từ ngữ hay hình ảnh then chốt (từ khóa) hoặc gợi nhớ làm “bật lên” những

ký ức cụ thể và phát sinh các ý tưởng mới

Nó là một công cụ tổ chức tư duy được tác giả Tony Buzan (Anh) nghiên cứu

kỹ lưỡng và phổ biến rộng khắp thế giới Đây là phương pháp dễ nhất để chuyển tải thông tin vào bộ não của bạn rồi đưa thông tin ra ngoài bộ não Nó là một phương tiện ghi chép đầy sáng tạo và rất hiệu quả theo đúng nghĩa của nó, “Sắp xếp” ý nghĩ của bạn

1.2 Đặc điểm:

Sơ đồ tư duy được vẽ trên một mặt giấy phẳng và biểu thị được thời gian, không gian, màu sắc Chúng ta có thể sử dụng sơ đồ tư duy vào mọi mặt của cuộc sống, qua đó nâng cao kết quả học tập và khả năng tư duy mạch lạc

Sơ đồ tư duy có 4 đặc điểm chủ yếu:

1 Đối tượng cần quan tâm được tóm lược trong một hình ảnh trọng tâm

2 Từ hình ảnh trọng tâm, những chủ đề phát sinh được lan tỏa thành các nhánh

3 Các nhánh được cấu thành từ một hình ảnh chủ đạo hay từ khóa trên một dòng liên kết, những vấn đề phụ cũng được biểu thị bởi các nhánh gắn kết với nhánh có thứ bậc cao hơn

4 Các nhánh tạo thành một cấu trúc nút liên kết nhau

Bạn hãy tưởng tượng tới một chú bạch tuộc có thân ở giữa và những chiếc súc tua (vòi) xung quanh Những chiếc tua này kiếm mồi nuôi sống toàn bộ cơ thể bạch tuộc

Sơ đồ tư duy gồm 1 vấn đề lớn đặt ở trung tâm và các nhánh ý tưởng toả ra xung quanh Một sơ đồ tư duy cho phép chúng ta thoả sức vạch ra các ý tưởng, suy nghĩ đầy đủ trước khi đi đến một quyết định Nếu cần xây dựng một kế hoạch làm việc, phân tích một vấn đề v.v thì sơ đồ tư duy mang đến những giá trị lớn hơn nhiều việc bạn đặt bút viết tuần tự từ đầu đến cuối trang giấy, nhất là những người có năng khiếu

vẽ đẹp, tạo cho sơ đồ sự hấp dẫn Cũng nên sử dụng màu sắc, hình ảnh, kí hiệu, kích thước để làm phong phú, nổi bật sơ đồ tư duy, làm tăng sự thu hút, hấp dẫn và tính độc đáo, nhờ đó mà người viết phát huy tính sáng tạo, khả năng nhớ lâu hơn Khi lập

sơ đồ tư duy, bắt buộc người làm phải “động não” và biết sử dụng hình ảnh càng nhiều, càng tốt (hạn chế sử dụng ngôn ngữ) để liên kết các ý với nhau Ý trung tâm cần được thể hiện bằng một hình ảnh trung tâm (và không quên sử dụng kỹ năng diễn đạt từ ngữ và kỹ năng tạo ảnh làm tăng gấp bội sức mạnh tư duy)

2 Tính ưu việt của việc sử dụng sơ đồ tư duy so với cách ghi chú thông thường:

Kết quả của một cuộc khảo sát thực nghiệm đã chỉ ra rằng có đến 95% học sinh ghi chú theo kiểu truyền thống Ghi chú theo kiểu truyền thống là ghi chú theo từng câu, thường từ trái sang phải Có 2 cách ghi chú kiểu truyền thống cơ bản:

- Dạng 1: Dạng đầu tiên của ghi chú kiểu truyền thống được tạo ra từ các đoạn văn trong sách Dạng ghi chú này giống như một quyển sách thứ hai nhưng khác ở chỗ là

nó chỉ tổng hợp các khái niệm quan trọng

- Dạng 2: Cách thức ghi chú truyền thống kiểu thứ 2 thường được gọi là viết dưới dạng nhiều phần mục Ở các dạng này, các câu văn hoặc các đoạn văn ngắn được

đánh số và sắp xếp theo trình tự Mỗi câu văn chứa đựng 1 ý chính liên quan cần phải học

2.1 Những bất lợi của phương pháp ghi chú truyền thống:

- Phương pháp ghi chú truyền thống không giúp bạn cắt giảm những khoảng thời gian không cần thiết Mặc dù kiểu ghi chú truyền thống giúp bạn chắt lọc những thông tin trong sách, kiểu ghi chú này vẫn chứa đựng những từ thứ yếu giúp tạo thành câu văn hoàn chỉnh nhưng lại không cần thiết cho việc học của bạn (chiếm 60-80% tổng số từ) Vậy thì 60-80% thời gian học và cả trí nhớ của bạn vẫn bị lãng phí khi ghi chú kiểu truyền thống

- Ghi chú kiểu truyền thống không hề có hình vẽ cho bạn hình dung

- Ghi chú kiểu truyền thống không thể hiện sự khác nhau giữa các điểm chính trong bài mà chỉ đơn thuần là liệt kê các điểm đó

- Ghi chú kiểu truyền thống không làm nổi bật thông tin Ngược lại, kiểu ghi chú này thể hiện thông tin một cách nhàm chán, đơn điệu do sử dụng rất ít màu sắc (hấu hết các ghi chú kiểu truyền thống đề được viết bằng mực đen hoặc xanh)

- Ghi chú kiểu truyền thống không mang tính suy luận Bạn không thể nắm được thông tin tổng quát ngay từ phút đầu tiên bạn đọc ghi chú

- Ghi chú kiểu truyền thống không tận dung được trí tưởng tượng của bạn chút nào

- Phương pháp ghi chú truyền thống không giúp bạn tối ưu hóa sức mạnh của não bộ Các thiên tài có khả năng đạt được những thành tích xuất chúng là vì họ tận dụng được cả 2 bán cầu não cùng 1 lúc Đáng tiếc, phương pháp ghi chú kiểu truyền thống

là 1 cách thức học tập dành cho não trái Nó không tận dụng được các chức năng của bán cầu não phải và do đó không tối ưu hóa sức mạnh não bộ của bạn

2.2 Lợi ích của sơ đồ tư duy:

Nếu phương pháp ghi chú kiểu truyền thống không hiệu quả như chúng ta thường nghĩ, vậy 1 công cụ ghi chú hiệu quả phải như thế nào? Câu trả lời là: Sơ đồ tưu duy hay Bản đồ tư duy Với cách ghi chú như thế, cả bán cầu não trái lẫn não

phải, hay phần lớn công suất của não bộ sẽ được huy động triệt để nhằm mang lại hiệu quả tối ưu

* Sơ đồ tư duy giúp bạn tiết kiệm thời gian vì nó chỉ tận dụng các từ khóa

Nhờ vào việc tận dụng các từ khóa và hình ảnh sáng tạo, một khối lượng kiến thức của nhiều trang sách được ghi chú hết sức cô đọng trong 1 trang giấy, mà không bỏ sót bất kì 1 thông tin quan trọng nào Tất cả những thông tin cần thiết để đạt điểm cao trong kì thi vẫn được lưu giữ nguyên vẹn từ những chi tiết nhỏ nhặt nhất

* Sơ đồ tư duy tận dụng được các nguyên tắc để đạt được trí nhớ siêu đẳng

 Sự hình dung: Sơ đồ tư duy có rất nhiều hình ảnh để bạn hình dung về kiến thức cần nhớ Đối với não bộ, sơ đồ tư duy giống như 1 bức tranh lớn đầy hình ảnh, màu sắc phong phú hơn là một bào học khô khan, nhàm chán

 Sự liên tưởng: Sơ đồ tư duy thể hiện sự liên kết giữa các ý tưởng một cách rõ ràng

 Làm nổi bật sự việc: Thay cho những từ ngữ tẻ nhạt, đơn điệu, Sơ đồ tư duy cho phép bạn làm nổi bật các ý tưởng trung tâm bằng việc sử dụng những màu sắc, kích cỡ, hình ảnh đa dạng Hơn nữa, việc sơ đồ tư duy sử dụng rất nhiều màu sắc khiến bạn phải vận dụng trí tưởng tượng sáng tạo đầy phong phú của mình Nhưng đây không chỉ là 1 bức tranh đầy sắc sặc sỡ thông thường, sơ đồ

tư duy giúp bạn tạo ra 1 bức tranh mang lý luận, liên kết chặt chẽ với những gì bạn được học

* Sơ đồ tư duy sử dụng cả 2 bán cầu não cùng 1 lúc: Sơ đồ tư duy thật sự giúp bạn tận dụng các chức năng của não trái lẫn não phải khi học Đây chính là công cụ học tập tận dụng được sức mạnh của cả bộ não Nếu vận dụng đúng cách, nó sẽ hoàn toàn giải phóng năng lực tiềm ẩn trong bản thân mỗi người, đưa bạn lên một đẳng cấp mới

Lợi ích của Sơ đồ tư duy trong việc hỗ trợ trí nhớ

 Sơ đồ tư duy hỗ trợ trí nhớ tận dụng tất cả các kĩ năng của vỏ não, nhờ đó nâng cao khả năng nhớ ở mức độ rất cao

 Sơ đồ tư duy hỗ trợ kích hoạt não ở mọi cấp độ, làm cho não nhớ tốt hơn và nhạy hơn

 Tính hấp dẫn của sơ đồ tư duy là việc khiến não muốn quay lại với loại sơ đồ này, từ đó tạo điều kiện cho khả năng nhớ ngẫu nhiên phát triển

 Sơ đồ tư duy được tạo ra là để giúp cải thiện trí nhớ

 Việc sử dụng sơ đồ tư duy kích hoạt não trở nên nhạy bén về khả năng nhớ và như vậy mức kỹ năng nhớ cơ bản sẽ được tăng lên về mức độ sau mỗi lần sử dụng

 Sơ đồ tư duy hỗ trợ nhí nhớ phản ánh quy trình tư duy sáng tạo, nâng cao các

kỹ năng tư duy sáng tạo

 Sơ đồ tư duy hỗ trợ trí nhớ duy trì mức độ nhớ cao trong suốt thời gian học hoặc nghe

 Sơ đồ tư duy giúp tận dụng mọi khả năng liên tưởng của cá nhân, tăng cường khả năng khắc sâu và hình thành mạng lưới của não, nhờ đó làm làm tăng cường khả năng nhớ

 Sơ đồ tư duy mang lại một phương pháp nhớ “bảo đảm có hiệu quả”, nhờ đó làm tăng tính tự tin, động cơ và chức năng hoạt động tư duy tổng quát của cá nhân

3 Cách xây dựng sơ đồ tư duy:

Tác giả Tony Buzan đã đưa 7 bước để tạo nên 1 sơ đồ tư duy

 Bắt đầu từ TRUNG TÂM của 1 tờ giấy trắng rồi kéo sang 1 bên Bắt đầu từ

trung tâm cho bộ não của bạn sự tự do để trải rộng 1 cách chủ động và để thể hiện phóng khoáng hơn, tự nhiên hơn

 Dùng 1 HÌNH ẢNH hay BỨC TRANH cho ý tưởng trung tâm của bạn bởi vì

hình ảnh giúp bạn sử dụng trí tưởng tượng của mình và làm cho bộ não tập trung hơn

 Luôn dùng MÀU SẮC vì màu sắc cũng có tác dụng kích thích não như hình

ảnh

 NỐI các NHÁNH CHÍNH đến HÌNH ẢNH trung tâm và nối các nhánh cấp 2,

cấp 3…với nhánh cấp 1, cấp 2… để tạo ra sự liên kết Không có kết nối trong BĐTD của bạn thì mọi thứ, đặc biệt là kiến thức và trí nhớ sẽ rời rạc

 Vẽ nhiều nhánh CONG hơn đường thẳng để tránh sự buồn tẻ, tạo sự mềm mại,

cuốn hút

 Sử dụng 1 TỪ KHÓA TRONG MỖI DÒNG Khi bạn sử dụng những từ khóa

riêng lẻ mỗi từ khóa đều không bị ràng buộc, do đó nó có khả năng khơi dậy các ý tưởng mới, các suy nghĩ mới

 Dùng những hình ảnh XUYÊN SUỐT Mỗi hình ảnh có giá trị thông tin bằng

với một ngàn từ

Theo Tony Buzan thì cơ sở của các quy tắc Sơ đồ tư duy là:

1 Nhấn mạnh

• Luôn dùng một hình ảnh làm trung tâm

• Dùng hình ảnh ở mọi nơi trong sơ đồ tư duy: mang lại sự hưng phấn, năng lực hình dung

• Mỗi hình ảnh trung tâm dùng ít nhất 3 màu: nhằm tránh sự đơn điệu cho sơ đồ

• Dùng kích cỡ trong các ảnh và xung quanh các từ: nhấn mạnh các phần quan trọng

• Sử dụng sự tương tác giữa các giác quan: là cách thức để nhớ lâu hơn

• Thay đổi kích cỡ hình ảnh, chữ in và vạch liên kết: nhằm nhấn mạnh mức

độ quan trọng của các thành phần trong cùng một phân cấp

• Phân cách có tổ chức giữa các thành phần: làm nổi rõ hình ảnh

• Phân cách thích hợp: mang lại tính hệ thống và mạch lạc cho sơ đồ tư duy

2 Liên kết

• Dùng mũi tên để chỉ các mối liên hệ cùng nhánh, khác nhánh: giúp bạn thấy được mối liên hệ giữa các vùng trong sơ đồ tư duy

• Dùng màu sắc, kí hiệu: giúp cải thiện khả năng nhớ

3 Mạch lạc

• Mỗi dòng chỉ có một từ khóa

• Luôn dùng chữ in: tạo thói quen ngắn gọn khi trình bày

• Viết in từ khóa trên vạch liên kết

• Vạch liên kết và các từ khóa luôn cùng độ dài

• Các vạch liên kết nối liền nhau và các nhánh chính luôn nối với hình ảnh trung tâm

• Vạch liên kết trung tâm dùng nét đậm

• Đường bao “ôm sát” các nhánh

• Ảnh vẽ phải thật rõ ràng

• Sơ đồ tư duy luôn nằm theo chiều ngang

• Luôn viết chữ in thẳng đứng

4 Tạo phong cách riêng theo sở thích của bạn nhưng vẫn phải đảm bảo các quy tắc của Sơ đồ tư duy:

Sơ đồ tư duy là một công cụ hỗ trợ trí nhớ hiệu quả, là một kĩ thuật ghi chú giúp phân tích thông tin, kích thích tư duy sáng tạo (đặc biệt, nên ghi chú cả những ý nghĩ bất chợt “lóe” lên trong đầu để làm tăng tính sáng tạo của tư duy)

4 Ứng dụng của sơ đồ tư duy:

5.1 Ứng dụng của SĐTD trong buổi thuyết trình:

Thuyết trình là khi bạn đứng trước đám đông trình bày về kế hoạch, phương pháp hay công việc của mình Thuyết trình tốt là một lợi thế cho bạn nhưng đôi khi nó cũng tạo cho bạn một số áp lực Nguyên nhân vì sao?

 Do tâm lý của bạn Bạn muốn trình bày thật tốt nhưng vẫn xảy ra những lỗi nho nhỏ

 Bạn tập trung sức lực vào bài thuyết trình của mình, hy vọng nó thành công, nhưng bạn vẫn gặp phải tình trạng dù đã cố gắng nhưng kết quả vẫn không làm bạn hài lòng

 Bạn cũng luôn tuân theo một quy luật, trình bày theo một khuôn mẫu có sẵn Bạn lại trong tư thế bị động phụ thuộc vào từ ngữ và máy móc Bạn đã mất đi

sự thoải mái trong lúc thuyết trình

 Với Sơ đồ tư duy bạn hãy đặt các chủ đề của bài thuyết trình ở trung tâm của trang giấy và phát triển dựa trên các hình ảnh và từ khoá mà bạn định trình bày Cách làm này rất khoa học giúp bạn tự tin rất nhiều

 Sơ đồ tư duy được hình thành, các nhánh, các ý trung tâm sẽ được sắp xếp theo trật tự, làm nổi bật vấn đề và liên kết giữa các nhánh

 Với 1 sơ đồ tư duy hợp lý bạn chỉ cần nửa giờ đồng hồ để trình bày ý kiến của mình một cách hiệu quả, khoa học

 Sơ đồ tư duy đang được áp dụng rất nhiều, nó giúp cho não bộ đánh giá được vấn đề một cách tổng quan Bạn có thể linh hoạt trong cách trình bày, kiểm soát được thời gian cũng như nội dung bạn muốn truyền tải

 Thuyết trình tốt với Sơ đồ tư duy là bạn đang tự khẳng định mình, thuyết phục được người nghe và nhận được sự tán dương của mọi người Đó chính

là những gì bạn nhận được khi làm việc với SĐTD

5.2 Ứng dụng của SĐTD cho khởi sự một dự án kinh doanh:

Sơ đồ tư duy rất hữu hiệu cho bạn khi lập kế hoạch, dự án Nó cho bạn một cái nhìn tổng thể, cách đánh giá khách quan Nếu bạn đang “thai nghén” một dự án kinh doanh thì đừng quên sử dụng SĐTD khi làm việc

Khi bạn chưa định hướng được kế hoạch rõ ràng, vẫn chỉ là những ý tưởng, sử dụng phương pháp SĐTD chắc chắn bạn sẽ thành công Khi bắt đầu cho một dự án kinh doanh khởi nghiệp, bạn phải lo quá nhiều việc một lúc Có khi nào bạn nản trí vì đuối sức? SĐTD sẽ giúp bạn tư duy thông suốt và biết sắp xếp công việc theo một trật tự ngay từ đầu Với công cụ này cho phép bạn đoán trước được những vẫn đề có thể phát sinh, từ đó đưa ra những biện pháp ứng phó Công việc kinh doanh đang phát triển, bạn đừng vì thế mà bỏ qua vai trò của SĐTD Công cụ này đang giúp bạn

kiểm soát mọi hoạt động, và xác định rằng mọi việc đang đi đúng theo quỹ đạo của nó

Để các ý tưởng, các suy nghĩ của mình không bị quên khi bạn bị cuốn vào guồng quay công việc Hãy giành một chút thời gian nhỏ để kiểm tra lại SĐTD của mình, bổ sung kịp thời những ý tưởng mới

Với một SĐTD thật sự hợp lý trong tay, bạn đang có một SỰ KHỞI ĐẦU THUẬN LỢI để THÀNH CÔNG

5.3 Sử dụng SĐTD để tóm lược cuốn sách trong một trang giấy:

Một cuốn sách được viết ra để tạo nên một SĐTD, điều này rất có giá trị cho việc học tập

Đầu tiên nên đọc lướt qua cuốn sách một lượt, chia những mục chính và tiêu đề của các chương thành các nhánh trong bản đồ, từ đó bạn có thể bổ sung, chỉnh sửa sao cho hoàn thiện Dựa vào SĐTD bạn sẽ nắm được diễn biến cuốn sách, tăng khả năng hiểu và đọc hiẻu của bạn, giúp bạn thấy thú vị khi học tập Lập SĐTD cho cuốn sách để khi xem lại bạn có thể nắm được toàn bộ nội dung của nó giúp cho trí nhớ của bạn chính xác hơn Bạn sẽ được tăng cường vốn từ vựng khi tiếp cận với càng nhiều các cuốn sách

ĐẶC BIỆT ĐỐI VỚI HỌC SINH, SINH VIÊN:

$ Ứng dụng bản đồ tư duy trong việc định vị và phát triển bản thân:

Trước nay chúng ta ghi chép thông tin bằng các ký tự, con số, đường thẳng

và gạch đầu dòng … Với cách ghi chép truyền thống này, chúng ta mới chỉ bắt bán cầu não trái hoạt động mà chưa hề sử dụng kỹ năng nào bên bán cầu não phải, nơi giúp chúng ta xử lý các thông tin về nhịp điệu, màu sắc,hình ảnh, không gian và sự mơ mộng

Một cách chính xác là chúng ta mới chỉ sử dụng có 1/2 bộ não của chúng ta khi ghi nhận thông tin Với mục tiêu giúp chúng ta sử dụng tối đa khả năng của bộ não,Tony Buzan đã đưa ra Bản đồ tư duy để giúp mọi người thực hiện được mục tiêu này Mục tiêu của bản đồ tư duy là biến những kiến thức, ý tưởng, ghi chép, tiếp thu… của chúng ta từ cách truyền thống sang một cách hoàn toàn mới với