KHƠI GỢI HỨNG THÚ HỌC VĂN BẰNG VIỆC HƯỚNG DẪN HỌC SINH VẬN DỤNG KIẾN THỨCLIÊN MÔN ĐỂ GIẢI QUYẾT CÁC TÌNH HUỐNG THỰC TIỄN. PHƯƠNG PHÁP DẠY VÀ HỌC VĂN HIỆU QUẢ BẰNG SƠ ĐỒ TƯ DUY

Qua thực tiễn giảng dạy trong điều kiện thực tế của xã hội, là một giáoviên dạy văn THCS, tôi xin giới thiệu một số kinh nghiệm của mình về việckhơi gợi cho học sinh sự hứng thú đối với

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO GIAO THUỶ

TRƯỜNG THCS GIAO THUỶ

BÁO CÁO SÁNG KIẾNKHƠI GỢI HỨNG THÚ HỌC VĂN BẰNG VIỆC

HƯỚNG DẪN HỌC SINH VẬN DỤNG KIẾN THỨC

LIÊN MÔN ĐỂ GIẢI QUYẾT CÁC TÌNH HUỐNG THỰC TIỄN

PHƯƠNG PHÁP DẠY VÀ HỌC VĂN HIỆU QUẢ

BẰNG SƠ ĐỒ TƯ DUY

Tác giả: Phạm Thị Huyền

Trình độ chuyên môn: Đại học sư phạm

Chức vụ: Tổ trưởng Tổ Khoa học xã hội Nơi công tác: Trường THCS Giao Thuỷ

Giao Thuỷ, tháng 3 năm 2015

1 Tên sáng kiến:

KHƠI GỢI HỨNG THÚ HỌC VĂN BẰNG VIỆC HƯỚNG DẪN HỌC SINH VẬN DỤNG KIẾN THỨC LIÊN MÔN

ĐỂ GIẢI QUYẾT CÁC TÌNH HUỐNG THỰC TIỄN

PHƯƠNG PHÁP DẠY VÀ HỌC VĂN HIỆU QUẢ BẰNG SƠ ĐỒ TƯ DUY

Nơi thường trú: Hoành Sơn - GiaoThuỷ - Nam Định

Trình độ chuyên môn: Đại học sư phạm Văn

Chức vụ công tác: Tổ trưởng Tổ Khoa học xã hội

Nơi làm việc: Trường THCS Giao Thuỷ - Giao Thủy - Nam Định Điện thoại: 0976 003 967

Tỷ lệ đóng góp tạo ra sáng kiến: 100%

5 Đơn vị áp dụng sáng kiến:

Tên đơn vị : Trường THCS Giao Thuỷ

Địa chỉ: Trường THCS Giao Thuỷ– Thị trấn Ngô Đồng

Huyện Giao Thuỷ - Tỉnh Nam Định

BÁO CÁO SÁNG KIẾN

I ĐIỀU KIỆN, HOÀN CẢNH TẠO RA SÁNG KIẾN

Môn Ngữ văn có một vị trí đặc biệt quan trọng trong các trường THCS.Cùng với các môn học khác nó thực hiện mục tiêu chung của nhà trường: rèn kĩnăng sống cho học sinh trong cuộc sống hiện đại; hình thành nên những conngười có trình độ văn hóa, chuẩn bị cho học sinh hành trang nhất định về tri thức

và tình cảm để các em bước ra ngoài cuộc sống Bên cạnh đó nó góp phần bồidưỡng tư tưởng, cách ứng xử, năng lực giao tiếp trong những mối quan hệ xãhội Đặc biệt nó bồi dưỡng cho con người lòng yêu nước, yêu chế độ, có tưtưởng tình cảm cao đẹp, có lòng nhân ái và tinh thần tôn trọng lẽ phải

Trong điều kiện ngày nay xã hội có nhiều biến động phức tạp, đổi mớitheo hướng hiện đại hoá, đòi hỏi người giáo viên phải luôn luôn trau dồi nănglực sư phạm, đổi mới phương pháp dạy học, mang tới cho học sinh sự hứng thúđối với môn học Người giáo viên dạy văn cũng chính là một nhà giáo dục, hơnnữa lại giống như một người làm công tác nghệ thuật: Vừa truyền đạt, địnhhướng kiến thức và tư tưởng cho học sinh, lại vừa phải như một nghệ sĩ trên sânkhấu “bục giảng” để khơi gợi sự hứng thú say mê của người học

Qua thực tiễn giảng dạy trong điều kiện thực tế của xã hội, là một giáoviên dạy văn THCS, tôi xin giới thiệu một số kinh nghiệm của mình về việckhơi gợi cho học sinh sự hứng thú đối với môn học, giúp các em học sinh cómột phương pháp học tập hiệu quả để có thể chiếm lĩnh được môn học có nhiềukhó khăn nhưng cũng không ít thú vị này

II MÔ TẢ GIẢI PHÁP:

1 Mô tả giải pháp trước khi tạo ra sáng kiến:

- Thực trạng về quan niệm và việc học tập bộ môn Ngữ văn của học sinh trong nhà trường:

- Một thực trạng nhức nhối từ lâu đối với các nhà giáo dục và đặc biệt làđối với các giáo viên dạy văn là tình trạng học sinh không có hứng thú đối với

bộ môn ngữ văn, không thấy được tác dụng thiết thực của môn học, không yêuthích bộ môn và chưa có một phương pháp học tập hiệu quả Hầu hết học sinhđều rất ngại học văn vì cho rằng môn học này rất khó, rất dài, phải học thuộc rấtnhiều, lại không thiết thực cho cuộc sống như các môn tự nhiên khác Từ đó dẫntới một thực trạng phổ biến là học sinh học bộ môn một cách đối phó, thiếu sángtạo Nhiều em học vẹt, học mà không hiểu bản chất của vấn đề và thường họctập rất thụ động: phụ thuộc vào tài liệu tham khảo, phụ thuộc vào dàn ý của giáoviên, hoàn toàn không có tư duy riêng của bản thân

- Hậu quả: Kết quả học tập bộ môn kém, các kĩ năng nói, viết đều không

tốt Khi buộc phải nói, viết học sinh rất lúng túng trong cách dùng từ, đặt câu,thậm chí dùng những câu chữ hết sức ngô nghê Một số học sinh không hiểu gì

hoặc hiểu hoàn toàn sai về các tác phẩm văn học, mặc dù đã được giáo viên địnhhướng rất rõ ràng Học sinh không hiểu bản chất, đặc trưng của từng thể loại nên

có sự nhầm lẫn giữa các phương thức thể hiện Có nhiều học sinh không viết nổimột cái đơn xin nghỉ học, không viết nổi một bức điện gửi cho người thân,không thể trình bày vấn đề một cách khúc chiết, đúng đắn trước một tập thểđông người Rất nhiều học sinh không xác định đựơc mục đích của việc học bộmôn ngữ văn là để làm gì dẫn đến việc học tập rất qua quýt, đại khái, chủ yếu là

để đối phó với kiểm tra, thi cử

- Nguyên nhân: Thực trạng trên do rất nhiều nguyên nhân:

+ Do quan nịêm sai lầm theo trào lưu xã hội: Hiện nay trong thời đại bùngphát của công nghệ thông tin với sự hội nhập kinh tế sâu rộng trên toàn cầu, rấtnhiều phụ huynh và học sinh cho rằng chỉ có học sâu các môn học tự nhiên nhưtoán, lí, hoá thì sau này mới có thể thi được các trường đại học danh tiếng, mới

có thể có công ăn việc làm ổn định và có thu nhập cao, có vị thế trong xã hội + Do chưa hiểu cụ thể về tác dụng thiết thực của môn học: Giáo dục conngười vươn đến cái chân, thiện, mĩ; giúp con người sống tốt hơn, cao thượnghơn

+ Do phương pháp học tập của học sinh chưa đúng đắn khiến cho các emcảm thấy luôn có áp lực nặng nề đối với môn học và từ đó mà cảm thấy chánnản

- Thực trạng về việc dạy bộ môn Ngữ văn của giáo viên trong nhà trường: + Ưu điểm: Có nhiều giáo viên thực sự tâm huyết với bộ môn, có nhiều tìm

tòi đổi mới sáng tạo trong việc dạy học để khơi gợi hứng thú học tập của họcsinh Có những giáo viên rất giỏi về chuyên môn nghiệp vụ, giỏi về vi tính,thường xuyên cập nhật đươc những thông tin mới, vì vậy có nhiều điều kiện đểđổi mới về phương pháp dạy học, từ đó có thể nâng cao chất lượng và hiệu quảdạy học bộ môn, làm cho học sinh thực sự thích thú với môn học

+ Nhược điểm: Bên cạnh đó cũng còn không ít giáo viên chưa chịu khó tìm

tòi đổi mới về phương pháp nên cách dạy của họ chưa thực sự gây hứng thú chohọc sinh đối với môn học

- Bản thân tôi là một giáo viên dạy văn ở trường THCS, tôi nhận thấy đây

là một thực trạng đáng để các giáo viên văn chúng ta phải quan tâm suy nghĩ vàtìm ra một giải pháp hữu hiệu để có thể cải thiện tình hình, giúp nâng cao hiệuquả môn học, gây hứng thú học tập thực sự cho học sinh Để có cơ sở tìm ra mộtphương pháp khả thi, tôi đã tiến hành một cuộc điều tra thực tế đối với các emhọc sinh của trường THCS Giao Thuỷ vào đầu năm học 2014 - 2015

- Kết quả điều tra khảo sát như sau:

+ 55 % học sinh không có hứng thú đối với môn học do các nguyên nhânnêu trên

+ 25 % có hứng thú với môn học nhưng không nắm đựơc phương pháp họcphù hợp nên dần dần dẫn tới chán nản.

+ 2 % rất yêu thích bộ môn

+ 90 % thấy rằng cần phải học để thi

Như vậy qua kết quả cụ thể trên và thông qua các cuộc trao đổi trò chuyện,tìm hiểu của bản thân với rất nhiều giáo viên và học sinh khác, tôi nhận thấy đây

là một thực trạng đáng buồn Số học sinh thực sự yêu thích bộ môn và cóphương pháp học tập phù hợp rất ít Còn lại đa phần các em đều chưa có hứngthú với môn học, nếu có phải học thì chẳng qua là vì bắt buộc để thi cử mà thôi

Sự hiểu biết của nhiều em về bộ môn còn lệch lạc chưa đúng đắn Vì thế tôi thiếtnghĩ vai trò của người giáo viên là vô cùng quan trọng trong việc uốn nắn các

em có cách nhìn phù hợp, hướng dẫn các em một phương pháp học tập hiệu quả

và gây hứng thú thực sự đối với các em khi học bộ môn ngữ văn trong nhàtrường Điều này người giáo viên dạy văn hoàn toàn có thể làm được nếu thực

sự có tâm huyết với bộ môn, với nghề nghiệp của mình Sau đây tôi xin đề xuấtmột số giải pháp

2 Mô tả giải pháp sau khi tạo ra sáng kiến:

a Vấn đề cần giải quyết.

Vận dụng phương pháp dạy học tích cực vào giảng dạy môn Ngữ Văn lớp

9, cụ thể là “Khơi gợi hứng thú học văn bằng việc hướng dẫn học sinh vận dụngkiến thức liên môn để giải quyết các tình huống thực tiễn Phương pháp dạy vàhọc văn hiệu quả bằng sơ đồ tư duy”

b Tính mới, sự khác biệt của giải pháp mới so với giải pháp cũ.

Tiêu chí Dạy học truyền thống Dạy học liên môn; sơ đồ tư duy Mục tiêu Học sinh thuộc và nhớ kiến

- Người học là trung tâm, thực hiệnnhiệm vụ dưới sự hướng dẫn của GV

để xây dựng kiến thức cho mình

- HS tự lựa chọn phương pháp làmviệc trong hoặc ngoài nhà trường

Sản phẩm Không có sản phẩm hoặc nếu

có thì sẽ có sau quá trình học

và học sinh không có dự địnhtrước về sản phẩm

HS hình dung trước về sản phẩm vàhiện thực hóa nó trong quá trình họctập

c Cách thức thực hiện và các bước tiến hành.

c.1 Xác định mục đích và tầm quan trọng của môn học:

- Đây là một vấn đề mà một người giáo viên dạy văn cần phải hiểu thật cặn

kẽ thì mới có thể chuyển tải cho học sinh những thông điệp có ích giúp các em

có cái nhìn đúng đắn về môn học Các em cần thấy đựơc rằng tất cả các môn họctrong nhà trường đều có những lợi ích thiết thực, song môn ngữ văn lại cónhững đặc trưng và vai trò riêng mà hầu như các môn khoa học khác không thể

có được

+ Trong khi các bộ môn khoa học khác phám phá thế giới bằng nhận thức lítính thì văn học lại khám phá thế giới bằng nhận thức cảm tính, tất nhiên có sựchỉ đạo của lí trí sáng suốt Văn học là thế giới của tình cảm, cảm xúc, tác độngtới tâm hồn, trái tim của con người, bởi thế mà văn học có một sức mạnh rất kìdiệu, một sức mạnh tiềm ẩn mà vô hạn không thể cân đong đo đếm Văn họcgiúp con người hướng tới cái chân, thiện, mĩ, giáo dục cho con người nhân cách,

lí tưởng sống; giáo dục cách ứng xử có văn hoá, biết quan tâm, chia sẻ, đồngcảm với những mảnh đời xung quanh ta, với thiên nhiên cuộc sống xung quanh

ta Sự giáo dục của văn học lại hết sức tự nguyện, tự giác chứ không khô khan, líthuyết áp đặt nặng nề, bởi thế mà sức mạnh của nó càng được nhân lên gấp bội.Tôi vẫn thường lấy dẫn chứng cho học sinh thấy rằng: chắc hẳn không bao giờcác em thấy xúc động khi đọc một bài toán khó, không thể rơi nước mắt khi đọcmột định lí toán học, và hẳn cũng không cười sảng khoái khi đọc một chươngvật lí Song các em có thể khóc khi đọc và tìm hiểu "Cuộc chia tay của nhữngcon búp bê" của Khánh Hoài; có thể thấy lòng lâng lâng xúc cảm khi đọc nhữngcâu thơ hay tả thiên nhiên trong truyện Kiều, có thể bâng khuâng mãi không thôitrước số phận của một nhân vật văn chương; có thể cười hả dạ khi đọc một câuchuyện cười dí dỏm Đó chính là bởi văn học đã nối sợi dây đồng cảm tới ngườiđọc, khiến con người biết yêu thương nhiều hơn, chia sẻ nhiều hơn

+ Bộ môn ngữ văn trong nhà trường giúp các em rèn khả năng tư duy vàtrau dồi ngôn ngữ, trau dồi kĩ năng giao tiếp nói và viết Học tốt môn học sẽgiúp các em có khả năng trình bày vấn đề một cách mạch lạc, khúc chiết trướcđông người

+ Đây là một trong những môn học có khả năng tốt nhất trong việc rèn chocác em kĩ năng sống- tức là kĩ năng tư duy và hành động cần cho mỗi người đểthích ứng trong cuộc sống xã hội và các điều kiện tự nhiên đang có quá nhiềuthay đổi và bất trắc hiện nay (kĩ năng hoà đồng trong tập thể, biết lắng nghe, biếtgiao tiếp, biết ra quyết định đúng lúc và phù hợp )

Tất cả những vấn đề nêu trên cho thấy bộ môn ngữ văn trong nhà trường cómột vai trò đặc biệt quan trọng trong việc rèn luyện và phát triển tư duy cũngnhư nhân cách của học sinh Đây hoàn toàn không phải là những vấn đề lạc điệutrong cuộc sống hiện đại Bởi vì trong cuộc sống hôm nay, khi mà khoa họccông nghệ phát triển như huyền thoại trong từng giờ, con người dễ lãng quên đi

những giá trị sống tốt đẹp Và văn học với chức năng cơ bản của nó" Văn học lànhân học" sẽ thực sự giúp con người tìm về cội nguồn, sống cao thượng lànhmạnh đúng nghĩa với chữ "NGƯỜI" cao quý!

- Với khả năng sư phạm, với kinh nghiệm sống, với năng lực chuyên mônvững vàng, người giáo viên hoàn toàn có thể chuyển tải tới cho học sinh nhữngnội dung thiết thực trên: Có thể qua một số buổi ngoại khoá văn học; có thể lồngghép trong các bài giảng văn trên lớp Với sự diễn đạt gọn ghẽ, trong sáng, dễhiểu, với tâm huyết nghề nghiệp của mình, người giáo viên dạy văn hoàn toàn

có thể khơi gợi được hứng thú của học sinh khi đề cập đến vấn đề này

- Trong quá trình giảng dạy bộ môn, kể cả dạy đại trà và dạy bồi dưỡng họcsinh giỏi, tôi đều đã đưa những vấn đề này đến với các em Nhiều em đã tỏ ra rấtthích thú trước những thông điệp nói trên- những thông điệp mà không phải các

em hoàn toàn không biết, nhưng thực sự mới chỉ biết một cách lờ mờ, chưa rõràng

c.2 Gắn kiến thức với thực tiễn đời sống:

- Một điều chắc chắn khiến học sinh dễ chán môn học là sự đều đều, nhàmchán và tất cả chỉ diễn ra trên sách vở, lí thuyết khiến các em học chay, học vẹt,học mà không biết ứng dụng kiến thức vào thực tiễn Chính vì thế mỗi bài giảnggiáo viên cần chú ý đến nội dung liên hệ thực tế, giúp cho bài giảng áp sát cuộcsống, sinh động hơn và cụ thể thiết thực hơn Thao tác này có thể áp dụng với cả

ba phân môn của bộ môn ngữ văn: văn học, Tiếng Việt và tập làm văn

+ Với phân môn văn học: Khi ta tìm hiểu, chiếm lĩnh các tác phẩm vănchương, không phải ta chỉ đơn thuần khám phá nội dung, nghệ thuật của tácphẩm đó mà ta còn có thể khám phá chính mình, soi vào đó để thấy được mình

là ai, mình đã sống như thế nào, đã hành động ra sao, bài học mình rút ra được làgì? Đó chính là một quá trình quan trọng để con người nhận thức, trưởng thành

và lớn lên Giáo viên nên lồng nội dung liên hệ thực tế vào mỗi bài giảng vănmột cách thực sống động để học sinh dễ hiểu, dễ nhớ

Ví dụ như khi học tác phẩm "Lặng lẽ Sa Pa" của Nguyễn Thành Long giáoviên có thể trao đổi để giúp học sinh thấy được: Tác phẩm được viết cách đây đãmấy chục năm nhưng nó vẫn còn nguyên giá trị với cuộc sống hôm nay Nónhắc nhở chúng ta hãy biết cống hiến cho sự nghiệp chung- một sự cống hiếnkhông phô trương, không ồn ào nhưng là sự cống hiến đẹp nhất, ý nghĩa nhất

Từ đó em thấy con người Việt Nam nói chung và thế hệ học sinh Việt Nam nóiriêng đã làm được gì để góp một phần bé nhỏ của mình cho Tổ Quốc? Bản thân

em thì như thế nào? Có thể kể những việc làm bé nhỏ, giản dị nhưng có ý nghĩacủa mình đóng góp cho sự nghiệp chung? Trả lời được câu hỏi này bài học cũngnhư hình tượng nhân vật sẽ được khắc sâu một cách đáng kể; nội dung kiến thức

đã học sẽ được chuyển tải một cách thiết thực đối với mỗi học sinh

Nói chung với các bài giảng văn trong chương trình hầu như bài nào giáoviên cũng có thể lồng ghép ít nhiều nội dung liên hệ thực tế để giúp học sinhhiểu bài sâu hơn.

+ Với phân môn tiếng Việt với các ngữ cảnh các nhau, giáo viên có thể đưadẫn hoặc yêu cầu học sinh đưa dẫn những ví dụ thể hiện những nội dung giaotiếp thiết thực trong cuộc sống thường ngày đối với các em Từ đó giúp các em

có thể dễ dàng vận dụng các kiến thức tiếng Việt trong giao tiếp nói và viết hàngngày

Ví dụ:

Thay vì đặt những mẫu câu đơn khô khan như: "Chim hót rất hay"; "Em bérất ngoan" ta có thể dùng các ví dụ biểu cảm hơn" Con chim sơn ca trong vườnnhà em có tiếng hót líu lo rất tuyệt" hay"Em bé gái của em rất xinh và ngoan".Khi phân tích ví dụ về nhân vật chàng rể (Trong bài các phương châm hộithoại - ngữ văn 9 tập 1) đã tuân thủ phương châm hội thoại một cách máy móc,gây phiền hà cho người khác, giáo viên có thể cho học sinh trao đổi về nhữngtình huống tương tự như: Nếu em có một người thân làm nghệ chài lưới đangbuông lưới bắt cá trên một con thuyền nhỏ giữa một dòng sông rộng lớn, em có

ra hiệu cho người đó vào bờ để chào hỏi cho thể hiện được sự lễ phép của mìnhhay không? Cô giáo đang làm một thí nghiệm quan trọng trong một giờ hộigiảng mà bên dưới có rất nhiều người dự, tình cờ lúc ấy đi ngang qua đó em có

cố gắng dừng lại bên cửa sổ chào cô thật to để cô phải trả lời hay không? Vớinhững tình huống đó nếu bắt buộc phải tuân thủ phương châm lịch sự thì điều gì

sẽ xảy ra? Hoặc nếu bạn em có hình thức bề ngoài không được ưa nhìn, để tuân

thủ phương châm về chất em có nói với bạn là: Trông cậu rất đen và xấu không? Em sẽ rút ra được bài học gì trong giao tiếp từ các ví dụ trên? Học

sinh sẽ rút ra được một kết luận là: Trong giao tiếp ta cần phải linh hoạt trongviệc sử dụng các phương châm hội thoại, không nên vận dụng một cách máymóc sẽ không đạt được hiệu quả giao tiếp như mong muốn

Dạy về câu rút gọn giáo viên có thể đưa ra ngay những tình huống mà họcsinh vừa trải qua: chẳng hạn có thể đặt tình huống học sinh đến muộn: Nếu giáo

viên hỏi : Bây giờ là mấy giờ? và em trả lời là: 7h 45 phút; hoặc: Vì sao em đến muộn? Em trả lời là: hỏng xe Vậy trong các trường hợp đó các câu rút gọn em

sử dụng có chấp nhận được không? Vì sao? Học sinh sẽ phát hiện ra rằng cáccâu rút gọn đó rất cộc lốc, thể hiện sự vô lễ, thiếu tôn trọng đối với người lớntuổi Vậy sử dụng chúng trong các trường hợp này là không phù hợp Và như thếtrong giao tiếp hàng ngày các em sẽ tránh dùng các câu rút gọn như trên trongcác cuộc hội thoại với người lớn

Như vậy áp sát với những tình huống giao tiếp hàng ngày sẽ khiến các emhiểu bài nhanh chóng hơn và sẽ hứng thú hơn trong việc khám phá và làm chủ

kiến thức tiếng Việt, từ đó sẽ góp phần đáng kể trong việc trau dồi khả năng tưduy và ngôn ngữ cuả học sinh.

+ Với phân môn tập làm văn cũng có thể dễ dàng gắn kiến thức với thựctiễn đời sống: Ví dụ khi học văn thuyết minh em có thể trực tiếp quan sát các đốituợng thuyết minh trong thực tế đời sống để tìm ra những đặc điểm bản chất củachúng, từ đó biết cách giữ gìn, chăm sóc, bảo quản, tôn trọng chúng, làm cho giátrị sử dụng của chúng được tốt hơn, lâu dài và thiết thực hơn: Chẳng hạn conchó, con mèo, con trâu, cây đào, cây tre, cây chuối, cây lúa, cái cặp sách, cáiphích nước, cái kéo, cái bút bi, cái bút mực, cái máy tính Tất cả không hề xa lạ

mà đều là những người bạn gần gũi thân thiết với em trong cuộc sống hàngngày Em đã thực sự hiểu nhiều về các đối tượng đó chưa? Sau khi quan sát trựctiếp em thấy chúng như thế nào? Hãy mô tả lại những đặc điểm của chúng vàcho biết chúng có ích lợi thiết thực như thế nào đối với cuộc sống của chính bảnthân em và gia đình? Em có thể vận dụng chăm sóc với những con vật nuôitrong nhà mình hoặc cách trồng những cây trồng thân thiết trong khu vườn nhà

em ra sao?

Để minh chứng cho sự tai hại trong việc học sinh không chịu quan sát thựctiễn khi làm văn thuyết minh, tôi đã đưa dẫn một số ví dụ rất cụ thể và điều đángnói đó là các dẫn chứng có thật trong các bài làm của chính học sinh mình: Có

em thuyết minh con trâu có ba chân (nhắc đi nhắc lại tới ba lần trong bài làm);cây chuối trong vườn nhà em cao bằng ngôi nhà hai tầng; Hoặc thuyết minh về

con chó có em viết là: Chó có hai loại: một là chó hiền, hai là chó dữ Nếu ai

vô phúc vào phải nhà có chó dữ thì nó đuổi cho không biết đường nào mà chạy Từ đó tất cả học sinh sẽ nhận biết được một điều: Nếu làm văn thuyết

minh mà không chịu quan sát thực tiễn thì sẽ nêu ra những điều rất ngô nghê,không đúng với hiện thực khách quan; Hoặc sẽ sa đà vào kể lể tản mạn chứkhông nêu được những đặc điểm tiêu biểu, quan trọng của đối tượng thuyếtminh

Hoặc đối với các dạng văn nghị luận của lớp 9, chẳng hạn văn nghị luận về

sự việc hiện tượng đời sống, các em hoàn toàn có thể liên hệ các kiến thức củamình với thực tế đời sống một cách vô cùng cụ thể và gần gũi Ví dụ sau khi học

và tìm hiểu các dạng đề về vấn đề bảo vệ môi trường, về các tệ nạn xã hội, vềnhững hành vi xấu trong chốn học đường, giáo viên có thể cho học sinh thảoluận các câu hỏi liên hệ thực tế và yêu cầu học sinh đề ra các giải pháp tích cựctrong những tình huống cụ thể:

+ Trong gia đình của em hoặc khu vực dân cư nơi em sinh sống có ainghiện hút thuốc lá không? Có ai thường xuyên xả rác bừa bãi làm ô nhiễm môitrường không? Chính kiến của em thế nào? Em có đề xuất giải pháp gì trước cáchiện tượng đó?

+ Nếu người bạn thân của em có thói xấu lười biếng, ỷ lại và thường xuyênquay cóp trong các giờ kiểm tra thì thái độ của em như thế nào? Em có bao checho bạn không? Em nên góp ý như thế nào để bạn sửa đổi không mắc những sailầm đó nữa?

+ Nếu một người bạn khác của em lại rất đua đòi trong trang phục đầu tóc:Bạn thường xuyên thay đổi mốt và kể cả những mốt lố lăng không phù hợp vớichốn học đường thì em sẽ làm gì để giúp bạn thay đổi?

Trong quá trình đặt ra các vấn đề để học sinh trao đổi, thảo luận như trên,

có học sinh đã viết cho tôi một lá thư nói rằng: Trong gia đình em bố em nghiệnthuốc lá rất nặng, lúc nào cũng phả khói mù mịt Cả nhà em ai cũng rất khó chịu

về chuyện đó Mẹ và em đã nhiều lần nói với bố song bố không những khôngnghe, không sửa đổi mà còn mắng mẹ con em là can thiệp vào những sở thíchriêng tư của bố Sau khi được học dạng văn nghị luận về một sự việc hiện tượngđời sống, được nghe cô giảng về kĩ năng làm bài, được tìm hiểu về tác dụngthiết thực của kiểu bài này,em đã viết một bài văn nghị luận dài về tác hại củathuốc lá và đồng thời cũng là một lá thư rất riêng tư gửi cho bố Trong đó em cóbày tỏ nỗi lo lắng cho sức khoẻ của bố, tình yêu thương của em đối với bố nếunhư bố không may bị bệnh vì thuốc lá Và điều kì diệu đã xảy ra: Bố nói vớiem: Bố rất hiểu, bố cảm ơn con và con hãy cho bố thời gian để thay đổi dầndần Và bây giờ bố em đã thực sự thay đổi!

Có thể nói đó là một lá thư vui nhất trong sự nghiệp giáo viên của tôi chotới bây giờ Nó chứng tỏ một điều: Tri thức chỉ thực sự có giá trị khi tri thứcđược gắn kết với đời sống thực tiễn hàng ngày

- Một điều đáng lưu ý nữa là: để gắn kiến thức với thực tiễn đời sống ngườigiáo viên dạy văn cần có sự quan tâm và giảng dạy chu đáo các bài học vềchương trình địa phương Trong thực tế giảng dạy bộ môn ngữ văn hiện nay,qua việc tìm hiểu ở học sinh và giáo viên, tôi được biết các bài học về chươngtrình địa phương thường chưa được coi trọng đúng mức Học sinh thường chỉlao vào học các kiến thức tiếng Việt trọng tâm, các thể loại tập làm văn quantrọng, các văn bản văn học chính chốt mà các em cho rằng sẽ có khả năng caođáp ứng nhu cầu thi cử Còn các bài học địa phương phần lớn học sinh(và cảmột số giáo viên) quan niệm rằng đây chỉ là những bài học không quan trọnglắm nên chỉ dạy và học một cách qua loa đại khái Việc làm này khiến cho bộmôn ngữ văn ngày càng xa rời thực tế hơn và điều tai hại hơn nữa là có thể tạo

ra một bộ phận không nhỏ lớp người vô cảm, chỉ biết học qua sách vở mà khôngcần quan tâm đến tất cả những diễn biến thời cuộc ngay trên địa phương mìnhsinh sống Trong khi đó trong tòan bộ chương trình ngữ văn rất dài chỉ có một số

ít các bài học về chương trình địa phương, theo tôi giáo viên cần lưu tâm giảngdạy kĩ vì tác dụng của nó rất to lớn đối với lớp trẻ trong hiện tại và trong cảtương lai

Ví dụ cụ thể: trong chương trình ngữ văn 9 tôi đang trực tiếp giảng dạy cómột số bài về chương trình địa phương, tôi đã hướng dẫn các em học tập nhưsau:

+ Ở tuần 9 tiết 42 có bài chương trình địa phương phần văn Trước hết tôi

yêu cầu học sinh cần làm kĩ khâu chuẩn bị ở nhà: Mỗi em cần chuẩn bị từ ba đếnnăm quyển sách, tờ bào hoặc tạp chí văn nghệ địa phương để có thể nắm đượcnhững tác giả người địa phương và những tác phẩm viết về địa phương mình,nhất là nơi mình đang trực tiếp sinh sống thì càng tốt Việc chuẩn bị này sẽ đượccác tổ trưởng kiểm tra chu đáo vào một giờ truy bài nào đó trước khi học bài họckhoảng vài ba ngày

Sau đó tiếp tục hướng dẫn học sinh thực hiện thao tác thứ hai ở nhà: Dựavào các tài liệu đã có và qua tìm hiểu thực tế, học sinh sẽ lập bảng thống kê vềnhững tác giả địa phương Cần đặc biệt lưu ý tới những tác giả có sáng tác đượccông bố từ năm 1975 đến nay, nhất là những tác giả mà em được biết tới ngay ởnơi em đang sống(Như tác giả Sóng Hồng( Trường Chinh) quê ở Xuân Hồng,Xuân Trường, Nam Định; Hay tác giả Trần Văn Lưu, quê ở Giao Phong, GiaoThuỷ, Nam Định )

Công việc tiếp theo sẽ gồm các thao tác nhỏ: Học sinh sưu tầm một tácphẩm hay viết về địa phương rồi nêu cảm nghĩ của mình về tác phẩm đó; Viếtmột bài văn hay một bài thơ về địa phương mình

Tiếp đó sẽ là hoạt động trên lớp trong giờ học: Tổ trưởng từng tổ tập hợpbảng thống kê của các thành viên trong tổ và công bố trước lớp Mỗi học sinh tự

bổ sung vào bảng thống kê của mình tên của những tác giả, tác phẩm còn thiếu.Sau đó giáo viên yêu cầu mỗi tổ một vài học sinh đại diện trình bày bài giớithiệu, nêu cảm nghĩ về tác phẩm viết về địa phương tiêu biểu; hoặc trình bày bàivăn, bài thơ viết về địa phương của mình Giáo viên có thể cho điểm với nhữngbài làm tốt

Cuối cùng tôi sẽ cho học sinh thảo luận trao đổi về vai trò, về đóng góp củacác tác giả địa phương đối với sự nghiệp văn chương của dân tộc nói chung vàcủa địa phương nói riêng Từ đó khơi gợi ở học sinh sự trân trọng đối với các tácgiả, tác phẩm địa phương, với các giá trị văn hoá truyền thống của địa phươngmình

+ Ở tuần 22 tiết 101: Hướng dẫn chuẩn bị cho chương trình địa phương phần tập làm văn: Tôi đã yêu cầu mỗi học sinh cần phải tư duy thực sự, tìm hiểu

xem ở địa phương em có những sự việc hiện tượng nào nổi bật, tiêu biểu, có ýnghĩa nhất để viết bài văn nghị luận:

- Ví dụ vấn đề về tệ nạn xã hội: tệ nạn ma tuý, tham nhũng

- Vấn đề về quyền trẻ em: Sự quan tâm của gia đình, của chính quyền địaphương đối với trẻ em; nạn bạo hành trẻ em

- Vấn đề về việc xả rác bừa bãi làm ô nhiễm môi trường

- Vấn đề về việc chăm sóc, giúp đỡ các gia đình thương binh liệt sĩ, bà mẹViệt Nam anh hùng

Đối với các vấn đề trên học sinh cần phải trình bày thật rõ ràng quan điểmcủa mình một cách khách quan, tức là bày tỏ thái độ tán thành hay phản đối phảixuất phát từ lập trường tiến bộ của xã hội, không vì lợi ích của cá nhân Sau khichọn được sự việc hiện tượng phù hợp ở địa phương học sinh sẽ tiến hành viếtbài trình bày ý kiến của bản thân theo bố cục ba phần: mở bài, thân bài, kết bài Đến tuần 31 tiết 143 học sinh sẽ nộp bài viết của mình Dựa trên cơ sở kiếnthức, kĩ năng đã được học về kiểu bài nghị luận về sự việc, hiện tượng đời sống,học sinh sẽ lắng nghe và đánh giá chất lượng bài viết của bạn có đạt yêu cầukhông Với những bài viết tốt áp sát vấn đề nổi bật của địa phương cần đượcbiểu dương thích đáng; ngược lại với những bài làm có tính chất đối phó thểhiện sự lười suy nghĩ, không chịu tìm tòi khám phá cần phê bình để học sinh rútkinh nghiệm

Cuối cùng tôi cho học sinh cùng trao đổi để rút ra các bài học thiết thựcnhất từ các vấn đề đã nêu ra Có thể chọn một số sự việc tiêu biểu và cho họcsinh trình bày giải pháp cụ thể của mình

Như vậy tóm lại nhìn nhận các sự việc hiện tượng dưới góc nhìn thực tế sẽkhiến học sinh hào hứng khám phá và nhận thấy tác dụng thiết thực của mônhọc, tránh tình trạng để học sinh thấy rằng học văn chỉ là trên sách vở lí thuyếtsuông và học chẳng để làm gì như một số em thiếu hiểu biết quan niệm

c.3 Tích cực đổi mới phương pháp dạy học.

Nhìn lại thực trạng dạy và học môn văn trong nhà trường phổ thông hiệnnay có thể khách quan mà cho rằng việc học sinh còn thiếu hứng thú với bộ môn

là do một phần trách nhiệm rất lớn của giáo viên Và khi chúng ta dũng cảmdám chịu trách nhiệm về mình thì chúng ta có thể thay đổi được tất cả Trongthực tế giảng dạy hiện nay, sự hiểu biết và vận dụng những định hướng đổi mớiphương pháp dạy học theo hướng tích cực hoá hoạt động học tập của người họcvào quá trình dạy học của các giáo viên dạy văn chưa được thường xuyên Vẫncòn tồn tại thói quen dạy học theo kiểu truyền thụ kiến thức một chiều: Giáoviên giảng giải, học sinh nghe, ghi, tái hiện theo mẫu Biểu hiện cụ thể là giáoviên chủ động cung cấp kiến thức cho học sinh, áp đặt những kinh nghiệm, hiểubiết, cách cảm, cách nghĩ của mình tới học sinh Trong giờ học giáo viên làngười độc thoại, diễn thuyết một mình, không quan tâm tới việc tiếp thu, vậndụng kiến thức kĩ năng của học sinh Nhiều câu hỏi giáo viên nêu ra rồi tự trả lời

vì cho rằng hỏi học sinh rất mất thì gìơ, đằng nào học sinh cũng không biết thìgiáo viên trả lời cho xong để đỡ mất thời gian Cứ như thế thời gian trôi qua họcsinh sẽ hình thành thói quen xấu trong học tập: Học tập thụ động, quen nghe, ghichép một chiều, hoàn toàn phụ thuộc vào giáo viên Rất nhiều giáo viên dạy họcvăn chỉ để trang bị cho học sinh kiến thức để kiểm tra, thi cử mà hoàn toàn

không quan tâm đến các vấn đề khác Và để tiếp thu kiến thức văn chương, họcsinh không có cách nào khác là học vẹt, học thuộc lòng như một cái máy, học

mà không hiểu bản chất của vấn đề Cũng chính vì lẽ đó mà dần dần các em mất

đi hứng thú đối với môn học

Từ thực trạng đó tôi thiết nghĩ để thực sự tạo được hứng thú cho học sinh,giúp việc dạy và học văn có hiệu quả- vừa giúp các em có kiến thức thật vữngvàng để có thể thi cử, kiểm tra, vừa rèn được nhân cách, lối sống có văn hoá vànhiều vấn đề khác thì người giáo viên cần phải có sự thay đổi Sự thay đổi đóthể hiện trước hết ở việc thay đổi cách dạy học cũ mòn nêu trên bằng sự tích cựcđổi mới phương pháp dạy học (Phải là sự đổi thay thực sự chứ không thể chỉ làvấn đề hình thức)

+ Giáo viên cần tạo điều kiện tối ưu nhất để học sinh được suy nghĩ nhiềuhơn, được tìm tòi nhiều hơn, được thực hành các kĩ năng nghe, nói, đọc, viếtnhiều hơn Đối với mỗi tác phẩm văn chương không nên cho học sinh phân tíchtất cả theo sự áp đặt của giáo viên, cần mở ra một cánh cửa để ngỏ để học sinh

tư duy và sáng tạo Trong các giờ tập làm văn tôi rất chú trọng tới việc rèn kĩnăng luyện nói cho học sinh, để có thể tạo điều kiện cho các em được chủ độngtrình bày kiến thức của mình Đồng thời qua các gìơ luyện nói đó sẽ rèn cho các

em kĩ năng trình bày một vấn đề trước tập thể một cách rõ ràng, khúc chiết,mạch lạc

+ Chú trọng xây dựng một hệ thống câu hỏi, bài tập phù hợp nhằm tổ chứchướng dẫn học sinh tích cực chủ động học tập Qua đó giáo viên nên chú trọngbồi dưỡng, phát triển năng lực và trân trọng những bản sắc riêng của mỗi họcsinh Không nên phủ nhận hoàn toàn ý kiến của học sinh nếu thấy ý kiến đó tráichiều với mình nhưng có thể vẫn là những ý kiến hợp lí thậm chí là những sángtạo riêng của người học

+ Tăng cường kiểm tra, đánh giá bằng nhiều hình thức khác nhau, trong đógiảm các câu hỏi lí thuyết, tăng câu hỏi thực hành; giảm kiểm tra những mảngkiến thức chuyên sâu, tăng cường kiểm tra những kiến thức có ý nghĩa thực tiễnđối với chính học sinh Phạm vi kiến thức kiểm tra cần toàn diện và phong phúhơn, có thể kết hợp các hình thức trắc nghiệm với tự luận

+ Vận dụng linh hoạt các hình thức tổ chức học tập, sử dụng hợp lí các thiết

bị, đồ dùng và phương tiện dạy học, tăng cường tác động tích cực của kênh hình,kênh tiếng tới việc hình thành các kĩ năng của học sinh Sử dụng phối hợp các kĩthuật dạy học mới như: Kĩ thuật những mảnh ghép; kĩ thuật dạy học bằng sơ đồ

tư duy( trong đó kĩ thuật dạy học bằng sơ đồ tư duy tôi đã tiến hành khá hiệuquả với học sinh Vấn đề này tôi sẽ trình bày cụ thể ở phần sau); kĩ thuật khănphủ bàn

+ Quan tâm đồng đều tới mọi đối tượng học sinh, nhất là không được bỏqua những học sinh yếu kém ngồi ở những góc khuất của lớp Cần xây dựng hệ

thống câu hỏi tư duy cho học sinh khá giỏi, đồng thời cũng dành những câu hỏinhận biết có tính chất gợi mở cho những học sinh yếu kém Thực ra đối với tôi

đã trải qua một thời gian dạy môn ngữ văn khá lâu, tôi thấy rõ trừ những ngườikhông may bị thiểu năng trí tuệ, còn lại không có bất kì đứa trẻ nào đáng bị coi

là ngu dốt đần độn đến nỗi không nhận biết được thế giới, chúng không đáng bịgiáo viên bỏ quên, coi thường Chẳng qua là vì chúng không được quan tâmhướng dẫn thích đáng, chúng thiếu tự tin và chưa có một phương pháp học tậptốt, chính vì thế chúng ngày càng bị kém đi mà thôi Là giáo viên chúng ta càngcần phải quan tâm tới các em đó, để các em luôn luôn có cảm giác được tôntrọng, từ đó mà tự tin phấn đấu tốt hơn

+ Chúng ta cần tích cực đổi mới phương pháp dạy học song cũng cần phảigiữ lại những tinh hoa của các phương pháp truyền thống Theo xu hướng dạyhọc hiện đại việc dạy học theo kiểu đọc chép là vô cùng nguy hại Song điều đókhông có nghĩa là giáo viên lên lớp chỉ chú ý đổi mới phương pháp dạy học,phát vấn câu hỏi và vận dụng các kĩ thuật dạy học mới mà không quan tâm đếnviệc học sinh có ghi chép được gì hay không Điều đó cũng không kém nguy hại

vì trẻ em rất dễ nhớ kiến thức nhưng cũng mau quên Nếu chúng không ghi chépđược ghì thì dù bài giảng có hay đến mấy khi ra khỏi lớp chúng cũng sẽ có thểkhông còn nhớ được điều gì Vậy phương pháp cho học sinh ghi chép như thếnào là hiệu quả? Tôi đã tiến hành có kết quả cách làm như sau:

- Giáo viên giảng bài(phát vấn câu hỏi, vận dụng các kĩ thuật dạy học ) vàhọc sinh sẽ phải tự ghi trong quá trình nghe giảng Khi nào có những thông tinđược giáo viên nhắc đi nhắc lại vài lần trở lên có nghĩa là những thông tin đócần nhớ và ghi chép

- Không cần ghi chép một cách dài dòng mà chỉ tinh lọc lại trong nhữngcâu chữ ngắn gọn theo cách hiểu của học sinh hoặc chỉ cần ghi lại các từ khoá

- Hướng dẫn học sinh ghi bằng tay, nhẩm bằng miệng và lưu giữ trong trí

óc Vì vậy đây sẽ là hình thức ghi- hiểu chứ không phải là ghi chép một cách vôcảm, máy móc, thụ động

- Việc ghi chép như vậy sẽ khiến cho tất cả học sinh trong lớp đều phải tậptrung cao độ vào bài giảng Bởi nếu chỉ một vài phút sao lãng mơ mộng là sẽkhông thể ghi chép được kiến thức

- Giáo viên cần quan tâm đến việc ghi chép của một số học sinh yếu kém:xem vở, hướng dẫn cụ thể và nhờ học sinh khá giỏi bổ sung kiến thức ngoài giờhọc

Nghiêm túc thực hiện các định hướng đổi mới như trên sẽ tác động hết sức

có hiệu quả tới việc học tập bộ môn của học sinh Điều này phụ thuộc vào tâmhuyết nghề nghiệp, năng lực sư phạm và khả năng trau dồi chuyên môn của từnggiáo viên văn

c.4 Khơi gợi hứng thú học tập bộ môn bằng việc hướng dẫn học sinh vận dụng tốt kiến thức liên môn để giải quyết các vấn đề thực tiễn.

- Để việc học tập bộ môn của học sinh thực sự có hiệu quả, giúp các em cóthể vận dụng tốt kiến thức đã học vào thực tiễn; để nâng cao kĩ năng sống và sự

tự tin cho các em, tôi đã hướng dẫn các em vận dụng kiến thức liên môn để giảiquyết các tình huống thực tiễn đối với bộ môn Ngữ văn

- Cụ thể là: Tôi đã gợi dẫn cho các em có thể vận dụng kiến thức của các bộmôn khoa học xã hội khác như Lịch sử, địa lí, âm nhạc, mĩ thuật, Tiếng Anh…

và thậm chí cả kiến thức của các bộ môn khoa học tự nhiên…để chiếm lĩnh kiếnthức của môn Ngữ văn một cách hiệu quả nhất Đây là một phương pháp học tậprất khả thi và hoàn toàn có thể vận dụng được trong môi trường giáo dục THCS,nhất là với điều kiện của trường THCS Giao Thuỷ chúng tôi Việc vận dụngkiến thức liên môn sẽ giúp các em có kiến thức và những hiểu biết toàn diện vềcác môn học, khiến tư duy các em linh hoạt và sáng tạo hơn rất nhiều với việchọc tập đơn môn thông thường Công việc này được tiến hành trong các giờngoại khoá, trong các bài học về chương trình địa phương, trong các tiết họcthông thường, trong các tiết ôn tập cuối kì hoặc cuối năm học

- Ví dụ cụ thể: Khi dạy học sinh học phần kiến thức tập làm văn về vănthuyết minh một danh lam thắng cảnh và văn nghị luận xã hội về vấn đề môitrường sống của con người, tôi đã đưa ra một tình huống thực tiến cụ thể vàhướng dẫn các em cách vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết tình huốngnhư sau:

TÊN TÌNH HUỐNG ĐÓNG VAI HƯỚNG DẪN VIÊN DU LỊCH GIỚI THIỆU VỀ VƯỜN

QUỐC GIA XUÂN THỦY

Có một đoàn tình nguyện viên quốc tế mà phần lớn là những sinh viên cáctrường đại học đến từ nhiều quốc gia khác nhau thực hiện Dự án tình nguyện viên quốc tế với việc bảo vệ môi trường tại Vườn Quốc gia Xuân Thủy trênquê hương Giao Thủy Khi về tới địa phương, họ muốn nhờ một vài học sinh

của trường THCS Giao Thủy làm “ hướng dẫn viên” cùng họ tới thăm Vườn

quốc gia Một nhóm học sinh vinh dự được nhà trường cử đi tham quan cùngđoàn Bằng những kiến thức đã học, những hiểu biết thực tế cùng sự hỗ trợ của

công nghệ thông tin, các em đã hoàn thành vai trò “hướng dẫn viên” đồng thời

cũng góp phần nhỏ giúp đoàn tình nguyện viên thực hiện hiệu quả dự án củamình

I XÁC ĐỊNH MỤC TIÊU GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG

- Về kiến thức:

+ Có những kiến thức chính xác về lịch sử, địa lí của vườn quốc gia XuânThủy

+ Nắm được những vẻ đẹp độc đáo hiếm có của vườn quốc gia.

+ Thấy được những nguy cơ tiềm tàng đe dọa sinh thái của vườn quốc gia.+ Nâng cao nhận thức của người dân địa phương về tầm quan trọng của môitrường sinh thái cũng như việc giữ gìn, bảo vệ nó thông qua việc tuyên truyền và

tổ chức các hội nghị, hội thảo

+ Vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết tình huống: Giáo dục côngdân; Ngữ văn; Lịch sử; Địa lý; Tin học; Tiếng Anh Tập trung nghiên cứu cácvấn đề thuộc nhiều môn học khác nhau có liên quan đến việc giải quyết tìnhhuống:

- Môn Giáo dục công dân: Giáo dục ý thức về việc bảo vệ tài nguyên thiênnhiên và môi trường

- Môn Ngữ văn: Vận dụng kĩ năng làm bài văn miêu tả, biểu cảm, bài thuyếtminh về một danh lam thắng cảnh…với bố cục rõ ràng, diễn đạt mạch lạc, lậpluận chặt chẽ

- Môn lịch sử: Lịch sử, Địa lý: Tìm hiểu về lịch sử hình thành và các đặcđiểm về kiến tạo địa chất của vườn Quuóc gia Xuân Thuỷ

- Môn Tin học: Tìm kiếm thông tin trên mạng; Tranh ảnh về môi trường vàtài nguyên thiên nhiên ở vườn quốc gia Xuân Thủy; soạn bài tuyên truyền bằngphần mềm Microsoft Powerpoint

- Môn tiếng Anh: Thuyết minh về vườn Quốc gia Xuân Thuỉy bằng tiếngAnh với người nước ngoài

- Môn mĩ thuật- âm nhạc: Vẽ một bức tranh, hát một bài hát, biểu diễn mộttiết mục thời trang để góp phần quảng bá cho du lịch địa phương và tuyên truyềncho việc bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và môi trường

- Các nghiên cứu khác:

+ Luật bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên

+ Nghiên cứu thực trạng bảo tồn vườn quốc gia Xuân Thủy

+ Du khách cảm nhận được vẻ đẹp của quê hương đất nước Việt Nam

+ Tự nguyện tuyên truyền quảng bá về hình ảnh và tiềm năng du lịch sinhthái của VQGXT nhằm thu hút nhiều hơn nữa du khách đến thăm quan

+ Đề ra được các giải pháp để nâng cao ý thức bảo vệ môi trường và tàinguyên thiên nhiên của học sinh

II THÀNH LẬP NHÓM NGHIÊN CỨU:

III CÁC GIẢI PHÁP GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG

IV HƯỚNG DẪN TIẾN TRÌNH GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG

- Hướng dẫn học sinh sử dụng các tư liệu tham khảo sau đây:

+ Sách giáo khgoa cấp THCS các bộ môn: Ngữ văn, Lịch sử; Địa lí, Âm nhạc và mĩ thuật; Tiếng Anh, Tin học; Giáo dục công dân

+ Các trang mạng xã hội

+ Các phương pháp thực hiện:

- Phương pháp đề nghị: Đề nghị các cấp có thẩm quyền, đề nghị nhàtrường, gia đình

- Phương pháp tuyên truyền: Đóng vai hướng dẫn viên du lịch để tuyên truyền với khách du lịch trong và ngoài nước

- Phương pháp ứng dụng công nghệ thông tin: soạn nội dung tuyên truyềnbằng phần mềm Microsoft Powerpoint

- Phương pháp trực quan: (chụp hình ảnh hoạt động để tuyên truyền)

- Phương pháp hợp tác: cùng nhau đoàn kết, hợp tác, chia sẻ cùng thực hiệnnhiệm vụ

HOẠT ĐỘNG 3: Học sinh tiến hành giao lưu với người dân địa phươngnhằm học hỏi tăng cường vốn hiểu biết của mình về địa danh này để có thể giớithiệu với khách du lịch

HOẠT ĐỘNG 4: Tiếp theo học sinh tiến hành tìm kiếm thông tin trênmạng về vườn Quốc gia, tìm những bức ảnh và những video clip hay, sống động

về vườn Quốc gia Bên cạnh đó các em cũng thu thập những tư liệu trên mạng

về những nguy cơ tiềm ẩn đe doạ hệ sinh thái của vườn Quốc gia

HOẠT ĐỘNG 5: Để chuẩn bị tốt cho nhiệm vụ là hướng dẫn viên du lịchcho đoàn tình nguyện viên quốc tế mà phần lớn là những sinh viên các trườngđại học đến từ nhiều quốc gia khác nhau thực hiện Dự án tình nguyện viên quốc tế với việc bảo vệ môi trường tại Vườn Quốc gia Xuân Thủy trên quêhương Giao Thủy, học sinh tiếp tục đề nghị với nhà trường và các cấp có thẩmquyền được tổ chức một số buổi giao lưu trực tiếp với người nước ngoài Cụ thểtrong thời gian vừa qua trường THCS Giao Thuỷ của chúng tôi đã tổ chức hiệuquả một số buổi giao lưu như thế vào các ngày chủ nhật trong tuần với các anhchị sinh viên người nứơc ngoài về thực tập tại địa phương Trong các buổi giaolưu này các em học sinh của trường được rèn kĩ năng giao tiếp nói và viết bằngTiếng Anh Đây là một điều kiện vô cùng thuận lợi giúp các em giới thiệu vềvườn Quốc gia Xuân Thuỷ bằng tiếng Anh với người nước ngoài

HOẠT ĐỘNG 6: Học sinh hợp tác với các bạn trong lớp tổ chức vẽ tranh,sáng tác bài hát về vườn Quốc gia Xuân Thuỷ Đặc biệt trong cuộc thi an toàntrường học cấp huyện và cấp tỉnh, các em đã tổ chức thành công tiết mục biểudiễn thời trang tuyên truyền về việc bảo vệ môi truờng và tài nguyên thiên nhiêncủa vườn Quốc gia Xuân Thuỷ Đây cũng là tiết mục dự kiến sẽ tổ chức vớiđoàn tình nguyện viên quốc tế

HOẠT ĐỘNG 7: Hoàn thành bài trình chiếu bằng phần mềm MicrosoftPowerpoint

HOẠT ĐỘNG 8: Sau khi thu thập được tất cả các thông tin cần thiết, họcsinh bắt tay vào thực hiện nhiệm vụ đóng vai làm hướng dẫn viên du lịch để giớithiệu về vườn Quốc gia Xuân Thuỷ, cùng góp phần hoàn thành dự án tìnhnguyện viên quốc tế với việc bảo vệ môi trường tại Vườn Quốc gia Xuân Thủy

PHẦN MỘT GIỚI THIỆU VỀ LỊCH SỬ HÌNH THÀNH VÀ ĐỊA HÌNH, THỦY VĂN

CỦA VƯỜN QUỐC GIA XUÂN THỦY

Ở phần này tôi hướng dẫn học sinh vận dụng kiến thức của các môn lịch sử, địa lí để tìm hiểu về đặc điểm lịch sử và địa chất của vườn Quốc gia.

Từ đó nhằm cung cấp cho du khách những hiểu biết chính xác, khoa học và cần thiết về khu du lịch sinh thái nổi tiếng này Cụ thể như sau:

1 Lịch sử hình thành:

Đất ngập nước ở cửa sông ven biển thuộc Vườn quốc gia Xuân Thuỷ cólịch sử hình thành từ các quá trình bồi tụ phù sa của Sông Hồng và Biển Đông,Vùng đất nằm trong đê Ngự Hàn thuộc các xã vùng đệm của VQG Xuân Thuỷđược khai hoang lập ấp từ khoảng 170 năm về trước (theo lịch sử của xã Giao Hải mốc thời gian khai khẩn ở địa bàn bắt đầu từ năm 1840, do cụ Đinh Khắc

Chu quê ở Kiên Lao - Xuân Trường và Cụ Nguyễn Duy Hàm quê ở làng HànhThiện - Xuân Trường chủ trì để hình thành xã Kiên Hành - là Giao Long &

Giao Hải ngày nay).

Sau quá trình khai hoang lập ấp là các công trình quai đê lấn biển theo

truyền thống: "Lúa lấn cói, cói lấn vẹt và vẹt lấn biển”.

Vùng đất ở giáp chân đê Ngự Hàn ngày nay được gọi là Bãi Trong có lịch

sử hình thành trên 150 năm Ban đầu người dân địa phương đắp đê và trồng súvẹt để phòng hộ đê Khi đất đã tương đối ổn định dân địa phương trồng cói ở cáckhu vực ngọt lợ để lấy nguyên liệu dệt chiếu và lợp nhà, sau khi đất được ngọthoá sẽ chuyển dần sang trồng lúa chịu mặn nhằm từng bước lấn biển Nhữngnăm 60 của thế kỉ XX, tại Giao An xuất hiện mô hình lấn biển làm cơ sở hìnhthành nên Làng Điện Biên ở ngoài đê Ngự Hàn thuộc xã Giao An ngày nay Những năm 70, khi hệ thống rừng ngập mặn bị phá bỏ, vùng bãi bồi thuộc địaphận xã Giao Long & Giao Hải bị biển xâm lấn mạnh mẽ, làm mất đi phần lớndiện tích đất bãi bồi tương ứng với địa phận quản lý hành chính của hai xã này

Khu vực Cồn Lu và Cồn Ngạn có lịch sử hình thành khoảng trên 100năm Hai cồn bãi này được người dân địa phương khai thác nguồn lợi thuỷ sản

tự nhiên với mục đích tự cấp tự túc là chính Cồn Mờ (Cồn Xanh ngày nay) cólịch sử hình thành khoảng trên 20 năm

Khoảng giữa thập niên 80 của thế kỷ 20 bắt đầu có được sự chuyển dịch

cơ cấu kinh tế từ tự cấp tự túc sang nuôi trồng thuỷ hải sản phục vụ cho mụcđích thương mại và xuất khẩu Năm 1986, UBND huyện Xuân Thuỷ triển khaiđắp Đập Vọp ngăn Sông Vọp để lấy đường tiến công ra Cồn Ngạn quai đắp bờđầm nuôi trồng quảng canh các loài hải sản bản địa như: tôm rảo, cua bể và rongcâu chỉ vàng Phong trào làm đầm tôm cũng được phát triển mạnh mẽ vào đầunhững năm 90 khi có chủ trương xuất khẩu thuỷ sản sang các nước Châu Âu vàĐông Bắc Á Hàng ngàn ha rừng ngập mặn trên các bãi bồi ở Cồn Ngạn và Cồn

Lu đã được chuyển đổi mục đích từ phòng hộ ven biển sang nuôi trồng thuỷ sản.Cùng lúc với việc nuôi tôm, phong trào nuôi Ngao thương phẩm cũng đã lấnchiếm đất vùng bãi bồi còn hoang hoá ở khu vực cuối Cồn Lu & Cồn Ngạn đểchuyển sang nuôi quảng canh loài ngao và các loài nhuyển thể khác cũng đượcphát triển mạnh mẽ Ban đầu dân địa phương chỉ nuôi Ngao bản địa (ngao dầu),sau đó chuyển sang nuôi Ngao Thanh Hoá (ngao méo) đến ngày nay là Ngaotrắng Bến Tre và nuôi thêm một số loài nhuyễn thể khác như: Hà, Gion, Vẹm…

Đập Vọp lúc đầu đã giúp dân địa phương mở mang bờ cõi, tiến dần rabiển để nuôi trồng và khai thác nguồn lợi thuỷ sản Tuy nhiên do đập Vọp tạo sựngăn cách của hai nguồn nước: nước ngọt từ Sông Hồng và nước mặn từ biểnGiao Hải nên đã làm mất đi cân bằng sinh thái ở khu vực Phía đầu Sông Hồng(đông Đập Vọp) vì quá ngọt nên lau sậy phát triển mạnh chỉ có các loaì tôm cátạp ở hệ sinh thái ngọt lợ (có giá trị kinh tế thấp) thích ứng được Phía tây Đập

Vọp bị mặn hoá, loài Hà phát triển mạnh, rừng ngập mặn bị lụi đi nhiều vì Hàbám và cũng do môi trương nước quá mặn chỉ có loài Hà là có thể thích ứng tốtnên hiệu quả nuôi trồng thuỷ sản ở khu vực không cao

Năm 1989 vùng bãi bồi ngập nước ở cửa Sông Hồng thuộc huyện XuânThuỷ được UNESCO công nhận gia nhập công ước quốc tế Ramsar

Năm 1992, UBND huyện Xuân Thuỷ thành lập Trung tâm tài nguyên môitrường thuộc huyện để giúp Chính phủ thực hiện cam kết đã ký với cộng đồngquốc tế về bảo tồn vùng đất ngập nước có tầm quan trọng quốc tế tại XuânThuỷ Bộ lao động thương binh và xã hội phê duyệt dự án lấn biển Cồn Ngạn,bao gồm: Phần diện tích đất ngập nước tính từ Đê Vành Lược đến đê Ngự Hànchia thành 04 ô để có thể quy hoạch xây dựng khu kinh tế mới cho 03 xã mới

Năm 1995, Bộ Lâm nghiệp (nay là Bộ Nông Nghiệp & PTNT) phê duyệtLuận chứng kinh tế kỹ thuật Khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Xuân Thuỷ;

để sau đó UBND tỉnh Nam Hà quyết định thành lập Ban quản lý Khu bảo tồnthiên nhiên trực thuộc Chi cục kiểm lâm tỉnh Nam Hà

Năm 2002, Đập Vọp được thông bằng Cầu Vọp, đồng thời với việc mởhàng loạt các kênh cấp thoát nước chạy dọc Cồn Ngạn, hệ thống nước được điềuhoà hợp lý hơn Năm 2004 là năm được mùa Ngao giống tự nhiên giúp cho cộngđồng địa phương có được nguồn thu nhập khá lớn (hàng trăm tỷ đồng từ sảnphẩm ngao các loại) Tuy nhiên mấy năm trở lại đây do việc canh tác bất hợp lýcộng với các yếu tố khách quan khác như: ô nhiễm môi trường và biến đổi khíhậu, nghề nuôi trồng thuỷ sản nói chung ở khu vực bị suy giảm mạnh Nhiềuđầm tôm và vây vạng làm ăn kém hiệu quả, thất thu, bỏ đầm trống hoặc làm cầmchừng, gây ảnh hưởng tiêu cực đến nghề nuôi trồng thuỷ sản và an sinh xã hội ởkhu vực

Năm 2003, Chính phủ quyết định chuyển hạng Khu bảo tồn thiên nhiênđất ngập nước Xuân Thuỷ thành Vườn quốc gia Xuân Thuỷ

Năm 2004, UNESCO tiếp tục công nhận Khu dự trữ sinh quyển ven biển liêntỉnh đồng bằng châu thổ Sông Hồng, trong đó Vườn quốc gia Xuân Thuỷ trởthành vùng lõi có tầm quan trọng đặc biệt của Khu dự trữ sinh quyển thế giớinày

Như vậy, trải qua lịch sử gần 200 năm, vùng đất ngập nước ở cửa sôngven biển thuộc Vườn quốc gia Xuân Thuỷ hiện nay chứng kiến nhiều thay đổi cảtheo chiều hướng tích cực cùng với những biến cố tiêu cực khác Chúng ta ghinhận nhiều bài học quý giá từ lịch sử tự nhiên đồng thời đã từng bước cố gắngđiều chỉnh hành vi của mình để có cách ứng xử hài hoà với thiên nhiên hơn,nhằm tôn tạo giữ gìn di sản thiên nhiên quý giá ở Vườn quốc gia - Khu Ramsarquốc tế đồng thời là vùng lõi số 01 của Khu dự trữ sinh quyển thế giới Châu thổ

Sông Hồng, phấn đấu thực hiện mục tiêu: “Đảm bảo cuộc sống tốt đẹp cho hôm nay và mãi lâu bền cho các thế hệ mai sau”.