Mô hình kinh tế thị trường: Nền kinh tế thị trường đòi hỏi phải giải quyết các vấn đề kinh tế cơ bản: sản xuất cái gì, sản xuất cho ai, sản xuất như thế nào đều phải thông qua hoạt động
Trang 1Bài Số:1
Cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa
(4 tiết) I- Mục đích, yêu cầu :
- Giúp cho học viên hiểu rõ khái niệm nền kinh tế thị trường, cơ chế thị trường, thị trường Tính tất yếu khách quan của cơ chế thị trường và kinh
tế thị trường trong thời kỳ quá độ và trong chủ nghĩa xã hội
- Mặt tích cực và mặt hạn chế của cơ chế thị trường Tính tất yếu của cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước
- Cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước theo định hướng XHCN ở nước ta
- Những biện pháp cơ bản nhằm xây dựng đồng bộ cơ chế thị trường
- Nhận thức và ứng dụng vào thực tiễn địa phương
II- Phân bố thời gian bài học( trong thời gian 45 phút ) :
- ổn định tổ chức: 1 phút
- Tích cực hóa tri thức: 2 phút
- Giới thiệu đề mục, bài học, tài liệu tham khảo: 2 phút
- Giảng bài mới: 37 phút
- Củng cố tri thức: 1 phút
- Tổng kết bài: 1 phút
- Ra bài tập về nhà: 1 phút
III – Phương pháp: Thuyết trình, trao đổi và ôn tập.
IV – Kết cấu nội dung khái quát:
1- Vài nét về kinh tế thị trường và cơ chế thị trường (1t)
2- Cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước theo định hướng XHCN ở nước
ta (1t)
3- Những biện pháp cơ bản nhằm xây dựng đồng bộ cơ chế thị trường (1t)
4- Hướng ứng dụng vào thực tiễn, trao đổi và ôn tập (1t)
V – Tài liệu:
+ Tài liệu bắt buộc: - Giáo trình KTCT chương trình trung cấp + Tài liệu tham khảo: - Nguyên lý quản lý kinh tế- Khoa quản lý
kinh tế
- Văn kiện đại hội đảng toàn quốc lần thứ VI, VII, VIII,
I X
Trang 2Nội dung
Đặt vấn đề: Giờ trước
chúng ta đã nghiên cứu
xong bài 9 – mở rộng
và nâng cao hiệu quả
kinh tế quốc tế, là bài
cuối cùng trong
chuơng trình KTCT,
hôm nay chúng ta
nghiên cứu bài 1 trong
chương trình QLKT :
Cơ chế thị trường có sự
quản lý của nhà nước
theo định hướng XHCN.
Đề nghị các đồng chí
ghi đầu bài
Thuyết trình + vẽ bảng
Diễn giảng +
Vẽ minh hoạ 3 mô
hình kinh tế
Trong quá trình phát triển của lịch sử loài người, ngoài nền kinh tế truyền thống đã trải qua ba mô hình kinh tế cơ bản.
Mô hình kinh tế kế hoặch hoá tập trung:
Trong một nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung tất cả việc lựa
chọn ba vấn đề kinh tế cơ bản: sản xuất cái gì, sản xuất
như thế nào, sản xuất cho ai đều do nhà nước thực hiện.
Nhà nước giao chỉ tiêu cho các ngành, các địa phương và
cơ sở sản xuất kinh doanh Sau khi hoàn thành nhiệm vụ phải giao nộp sản phẩm và tích luỹ cho nhà nước theo chỉ tiêu pháp lệnh Nhà nước phân phối sản phẩm đó cho xã hội và người tiêu dùng Như vậy người tiêu dùng không được quyền lựa chọn, phải tiêu dùng cái mà nhà nước có chứ không phải cái mà người tiêu dùng cần
ưu điểm: - Kiểm soát được nền kinh tế
- Hạn chế được khủng khoảng
Nhược điểm: Không kích thích đựơc sản xuất kinh doanh.
Mô hình kinh tế thị trường:
Nền kinh tế thị trường đòi hỏi phải giải quyết các vấn đề
kinh tế cơ bản: sản xuất cái gì, sản xuất cho ai, sản xuất như thế nào đều phải thông qua hoạt động của quan hệ cung cầu, quan hệ cạnh tranh, giá cả của thị trường Nền
kinh tế thị trường tôn trọng các hoạt động của thị trưòng, quy luật của sản xuất và lưu thông hàng hoá, các doanh nghiệp được lợi nhuận dẫn dắt đề ra các quyết định tối ưu các vấn đề kinh tế cơ bản
ưu điểm: - Người sản xuất được lợi nhuận dẫn dắt nên tích
cực sản xuất
Nhược điểm: Phân hoá giàu nghèo, ô nhiễm môi trường…
Mô hình kinh tế hỗn hợp:
Là mô hình kinh tế thị trường có sự can thiệp của nhà
nước Sự khác nhau giữa các nước là là mức độ can thiệp
của Chính phủ mà thôi
Ví dụ: Liên bang Đức - Nền kinh tế thị trường – xã hội Liên bang Nga- Nền kinh tế thị trường có điều tiết Việt Nam: Nền KT TT có sự quản lý của nhà nước
Trang 3Vậy mô hình KT TT
có sự quản lý của nhà
nước theo định hướng
XHCN ở nước ta như
thế nào, chúng ta đi
vào phần thứ nhất …
Trước hết chúng ta N/
C quan điểm của Đảng
ta về KT hàng hóa, KT
TT…
Viết bảng và diễn
giảng
Đọc chậm
theo định hướng XHCN.
I- Vài nét về kinh tế thị trường và cơ chế thị trường
+ Quan điểm của Đảng ta về nền kinh tế thị trường trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội:
- Trước đây, trong một thời gian dài chúng ta có những nhận thức không đúng về kinh tế hàng hoá, coi việc sản xuất hàng hoá là thuộc tính của chủ nghĩa tư bản, dẫn đến
sự kỳ thị kinh tế hàng hoá, kinh tế thị trường, không chấp nhận kinh tế hàng hoá trong chủ nghĩa xã hội
- Quá độ lên chủ nghĩa xã hội, không có nghĩa là bỏ qua sản xuất hàng hoá, mà trái lại phải phát triển sản xuất hàng hoá, nhằm tăng trưởng kinh tế, thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh Đảng ta đã nhận định:
“ Sản xuất hàng hoá không đối lập với chủ nghĩa xã hội, mà
là thành tựu phát triển của văn minh nhân loại, tồn tại khách quan, cần thiết cho công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội và
cả khi chủ nghĩa xã hội đã được xây dựng ”
Với nhận thức như vậy, tại đại hộ đảng toàn quốc lần thứ IX, Đảng ta đã xây dựng đường lối kinh tế cho 10 năm đầu của
thế kỷ 21 là: Thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN
được hình thành về cơ bản.
Trang 4Đọc chậm, ghi bảng,
Diễn giảng
Đọc chậm
Viết bảng, đọc chậm
và diễn giảng
1.Thị trường:
Có nhiều cách tiếp cận, song các học giả kinh tế đều thống
nhất thị trường ở một số điểm sau: Là tổng các mối quan hệ
kinh tế hình thành trong lĩnh vực mua bán.
Như vậy thị trường:
- Là lĩnh vực lưu thông, trao đổi, mua bán hàng
hoá Người bản thông qua thị trường để thực
hiện giá trị của hàng hoá và mang lại lợi nhuận cho doanh nghiệp, người mua thì thông qua thỉtường để thực hiện giá trị sử dụng của hàng hoá và thoả mãn lợi ích tiêu dùng
- Nó là nhân tố, là mắt xích nối giữa sản xuất và
tiêu dùng Quyết định quy mô sản xuất, quyết
định sự sống còn của doanh nghiệp
- Thị trường (chợ lớn) có thể là cửa hàng, cửa hiệu, chợ, siêu thị, ở đó có người mua và người bán gặp nhau để trao đổi và mua bán hàng hoá
- Ngày nay, người ta có thể mua bán mà không cần trực tiếp gặp nhau mà thông qua các phương tiện thông tin hiện đại
Từ các yếu tố trên, đặc trưng của thị trường là: Giá cả,
cạnh tranh, không chia cắt, tuân theo các quy luật kinh tế.
Trang 5Viết bảng, đọc chậm
và diễn giảng
Viết bảng, đọc chậm
và diễn giảng
Như phần đầu chúng ta
đã đề cập, nền KT TT
cũng có nhưng ưu
điểm và những khuyết
tật của nó…
2.Cơ chế thị trường:
Cơ chế thị trường bao gồm các yếu tố, bộ phận hợp thành Những yếu tố, bộ phận đó tác động qua lại, phụ thuộc lẫn nhau trong một guồng máy thống nhất tạo thành một cơ chế hoạt động và tuân thủ theo các quy luật kinh tế thị trường.
Như vậy, cơ chế thị trường là một cơ chế trong đó các chủ thể kinh tế tương tác lẫn nhau thông qua thị trường để xác định những vấn đề cơ bản của hoạt động kinh tế
3.Nền kinh tế thị trường:
Nền kinh tế vận hành theo cơ chế thị trường được gọi là nền kinh tế thị trường.
Như vậy:
- Nền kinh tế thị trường trước hết là một nền kinh tế hàng hoá phát triển ở trình độ cao
Thể hiện:
+ Tất cả các quan hệ kinh tế đều được giải quyết thông qua đồng tiền và các yếu tố sản xuất
+ Mọi sản phẩm do quá trình sản xuất tạo ra đều được coi là hàng hoá
- Các quan hệ kinh tế : Giá cả, cung – cầu, cạnh tranh, quy lụât kinh tế được tôn trọng, và nó là yếu tố quyết định các vấn đề cơ bản của nền kinh tế.
Trang 6Viết bảng, đọc chậm
và diễn giảng
4.ưu điểm và khuyết tật của nền kinh tế thị trường.
a.ưu điểm.
- Kích thích cải tiến kỹ thuật, phát triển LLSX Bứơc vào
nền kinh tế thị trường, các doanh nghiệp phải đối mặt với cạnh tranh, do đó cải tiến kỹ thuật là khâu quyết định để có thể có nhiều lợi thế cạnh tranh trên thị trường
- Điều tiết năng động, nhanh nhạy việc sản xuất, lưu thông
hàng hoá Do quan hệ cung cầu, giá cả mà thị trường tự điều
tiết các yếu tố sản xuất và hàng hoá đáp ứng nhu cầu sản xuất
và nhu cầu tiêu dùng một cách nhanh nhất
- Khai thác và sử dụng tiết kiệm, có hiệu quảmọi nguồn
lực: Nhân lực, tài nguyên, kỹ thuật, vốn… để phát triển kinh tế Đây cũng là yếu tố nhằm giảm chi phí sản xuất, nâng
cao hiệu quả kinh tế, mang lại nhiếu lợi nhuận cho doanh nghiệp
- Góp phần chuyên môn hoá, hợp tác hoá sản xuất, nâng
cao trình độ phân công lao động xã hội trong nước và quốc tế.
Trong xu hướng toàn cầu hoá hiện nay thì việc chuyên môn hoá, hợp tác hoá nhằm phát huy tối đa lợi thế so sánh, giảm chi phí và nâng cao chất lượng hàng hoá Nhìn vào một hàng hoá ta đều nhận thấy nó mang tính quốc tế ở trong nó
Ví dụ: 650 công ty ở 30 nước để sản xuất 1 máy bay BOING,
160 công ty ở 20 nước để sản xuất 1 ô tô
b Khuyết tật:
- Các doanh nghiệp chỉ chú ý đến lợi nhuận làm suy giảm
đạo lý tình người Lợi nhuận là yếu tố sống còn của doanh
nghiệp Do đó, DN phải thực hiện được lợi nhuận bằng mọi
Trang 7Thuyết trình
giá và phải đành đẩy các vấn đề khác làm thứ yếu
- ít quan tâm đến việc sản xuất hàng hoá công cộng Hàng
hoá công cộng rất cần cho xã hội nhưng nó mang lại lợi nhuận thấp, do đó các doanh nghiệp ít tham gia kinh doanh lĩnh vực này
- Phân hoá giàu nghèo sâu sắc Trong thời kì quá độ lên chủ
nghĩa xã hội có ba hình thức phân phối cơ bản đó là: Phân phối theo lao động, phân phối theo tài sản đóng góp và phân phối theo phúc lợi xã hội Còn tồn tại bất bình đẳng do đó còn chịu sự tác động sâu sắc của phân hoá giầu nghèo
Ví dụ:
+20% số người giàu nhất VN gấp 13 lần 20% số người nghèo nhất ở các nước khác là 18-20 lần
+ Mỹ 1% người giàu nhất chiếm 40% giá trị tài sản, 99% người nghèo chiếm 60% giá trị tài sản xã hội
- Tệ nạn xã hội gia tăng Buôn lậu, ma tuý, mại dâm, khủng
bố quốc tế…
- Khủng hoảng, thất nghiệp xảy ra theo chu kỳ làm cho
tình hình kinh tế xã hội mất ổn định Chu kỳ là sự giao
động về tổng sản lượng quôc sdândiễn ra trong một thời kỳ nhất định, từ đó làm thu hẹp hay mở rộng sản xuất ở hầu hết các ngành trong xã hội Nếu sản xuất bị thu hẹp thì thất nghiệp gia tăng
- Độc quyền lấn át cạnh tranh làm mất tính năng động,
hiệu quả của nền kinh tế.
- Ô nhiễm môi trường sống và môi trường xã hội Môi
trường nươc, không khí, thực phẩm, văn hoá, đạo đức…
- Các doanh nghiệp chỉ quan tâm lợi ích trước mắt mà
Trang 8Kết luận:
không quan tâm đến lợi ích lâu dài.
Kinh tế thị trường có sự quản lý của nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa chưa có tiền lệ trong lịch sử, song bằng trí tuệ, Đảng ta đã sáng tạo và tiếp thu những thành tựu văn minh nhân loại, xác định được khuôn khổ mới cho sự vận hành có
tổ chức, có hướng dẫn, đáp ứng mục tiêu XHCN trong quá trình phát triển Nó vừa rút ngắn được con đường phát triển, hạn chế được những khiếm khuyết của cơ chế thị trường, khắc phục tính quan liêu, hình thức của nền kinh tế hành chính trước đây Chúng ta tin tưởng rằng nền kinh tế thị trường định hướng XHCN sẽ được thực hiện thành công ở nước ta
Trang 9Đặt vấn đề:
Thuyết trình
Diễn giảng
Vẽ minh hoạ 3 mô
hình kinh tế
Trong quá trình phát triển của lịch sử loài người, ngoài nền kinh tế truyền thống đã trải qua ba mô hình kinh tế cơ bản.
Mô hình kinh tế kế hoặch hoá tập trung:
Trong một nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung tất cả
việc lựa chọn ba vấn đề kinh tế cơ bản: sản xuất
cái gì, sản xuất như thế nào, sản xuất cho ai đều
do nhà nước thực hiện Nhà nước giao chỉ tiêu
cho các ngành, các địa phương và cơ sở sản xuất kinh doanh Nhà nước tiến hành quốc hữu hoá và tập thể hoá, xoá bỏ tư nhân, nhà nước cấp vốn và vật tư cho các ngành, các địa phương và cơ quan
để thực hiện nhiệm vụ Sau khi hoàn thành nhiệm
vụ phải giao nộp sản phẩm và tích luỹ cho nhà nước theo chỉ tiêu pháp lệnh Nhà nước sử dụng chế độ phân phối bằng hiện vật cho các cơ quan nhà nước, dùng chế độ tem phiếu để phân phối cho người tiêu dùng Như vậy người tiêu dùng không được quền lựa chọn, phải tiêu dùng cái mà nhà nước có chứ không phải cái mà người tiêu dùng cần
Mô hình kinh tế thị trường:
Nền kinh tế thị trường đòi hỏi phải giải quyết các
vấn đề kinh tế cơ bản: sản xuất cái gì, sản xuất cho ai, sản xuất như thế nào đều phải thông qua hoạt động của quan hệ cung cầu, quan hệ cạnh tranh, giá cả của thị trường Dó đó, giá cả thị
trường có vai trò quyết định trong quá trình lựa chọn và ra quyết định , giá cả thị trường do quan
hệ cung cầu quyết định và phản ảnh quan hệ cung cầu và cạnh tranh trên thị trường Nền kinh tế thị trường tôn trọng các hoạt động của thị trưòng, quy luật của sản xuất và lưu thông hàng hoá, các doanh nghiệp được lợi nhuận dẫn dắt đề ra các quyết định tối ưu các vấn đề kinh tế cơ bản
Mô hình kinh tế hỗn hợp:
Là mô hình kinh tế thị trường có sự can thiệp
của nhà nước Sự khác nhau giữa các nước là là
mức độ can thiệp của Chính phủ mà thôi
Kinh tế thị trường có sự quản lý của nhà nước
Trang 10Viết bảng và diễn
giảng
Diễn giảng
hưa có tiền lệ trong lịch sử, song bằng trí tuệ, Đảng ta đã sáng tạo và tiếp thu những thành tựu
và văn minh nhân lợi, xác định được khuôn khổ mới cho sự vận hành có tổ chức, có hướng dẫn, đáp ứng mục tiêu XHCN trong quá trình phát triển Nó vừa rút ngắn được con đường phát triển, hạn chế được những khiếm khuyết của cơ chế thị trường, khắc phục tính quan liêu, hình thức của nền kinh tế hành chính trước đây.
II- Vài nét về kinh tế thị trường và cơ chế thị trường
+ Quan điểm của Đảng ta về nền kinh tế thị trường trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội:
Sản xuất hàng hoá ra đời khi chế độ công xã nguyên thuỷ tan rã, tồn tại và phát triển trong chế
độ chiếm hữu nô lệ, phong kiến và đạt tới đỉnh cao trong chế độ tư bản chủ nghĩa Trong chế độ xã hội chủ nghĩa nó vẫn tiếp tục tồn tại và phát triển
Trước đây, trong một thời gian dài chúng ta có những nhận thức không đúng về kinh tế hàng hoá, coi việc sản xuất hàng hoá là thuộc tính của chủ nghĩa tư bản, dẫn đến sự kỳ thị kinh tế hàng hoá, kinh tế thị trường, không chấp nhận kinh tế hàng hoá trong chủ nghĩa xã hội
Quá độ lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua kiến trúc thượng tầng tư bản chủ nghĩa, bỏ qua giai đoạn quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa giữ vai trò thống trị, không có nghĩa là bỏ qua sản xuất hàng hoá, mà trái lại phải phát triển nhằm tăng trưởng kinh tế, thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh
“ Sản xuất hàng hoá không đối lập với chủ nghĩa xã
Trang 11Đọc chậm
Viết bảng, đọc chậm
và diễn giảng
hội, mà là thành tựu phát triển của văn minh nhân loại, tồn tại khách quan, cần thiết cho công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội và cả khi chủ nghĩa xã hội đã
được xây dựng ”
1.Thị trường:
Là tổng các mối quan hệ kinh tế hình thành trong
lĩnh vực mua bán.
Thị trường là lĩnh vực lưu thông, trao đổi, mua bán hàng hoá Nó là nhân tố, là mắt xích nối giữa sản
xuất và tiêu dùng Thị trường có thể là cửa hàng, cửa hiệu, chợ, siêu thị, ở đó có người mua và người bán gặp nhau để trao đổi và mua bán hàng hoá.
Ngày nay, người ta có thể mua bán mà không cần trực tiếp gặp nhau mà thông qua các phương tiện thông tin hiện đại
Đặc trưng của thị trường là: Giá cả, cạnh tranh, không chia cắt, tuân theo các quy luật kinh tế
2.Nền kinh tế thị trường:
Nền kinh tế vận hành theo cơ chế thị trường được gọi là nền kinh tế thị trường.
Như vậy, nền kinh tế thị trường trước hết là một nền kinh tế hàng hoá phát triển ở trình độ cao, tất cả các quan hệ kinh tế đều được giải quyết thông qua đồng tiền và các yếu tố sản xuất, mọi sản phẩm do quá trình sản xuất tạo ra đều được coi là hàng hoá
